Luận án Nghiên cứu xác định một số chỉ tiêu sinh sản và thử nghiệm thụ tinh nhân tạo cho lợn rừng trong điều kiện nuôi nhốt tại khu vực phía Bắc Việt Nam

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

PHÙNG QUANG TRƯỜNG

NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH MỘT SỐ CHỈ TIÊU SINH SẢN

VÀ THỬ NGHIỆM THỤ TINH NHÂN TẠO CHO

LỢN RỪNG TRONG ĐIỀU KIỆN NUÔI NHỐT

TẠI KHU VỰC PHÍA BẮC VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

HÀ NỘI, 2017

HꢀC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

PHỐNG QUANG TRꢀꢁNG

NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH MỘT SỐ CHỈ TIÊU SINH SẢN

VÀ THỬ NGHIỆM THỤ TINH NHÂN TẠO CHO

LỢN RỪNG TRONG ĐIỀU KIỆN NUÔI NHỐT

TẠI KHU VỰC PHÍA BẮC VIỆT NAM

Chuyên ngành : Sinh sản và Bệnh sinh sản gia súc

Mã số

Người hướng dẫn khoa học:

1. PGS.TS. Nguyễn Văn Thanh

: 62.64.01.06

2. TS. Vũ Như Quán

HĨăNꢀI,ă2017

LꢁIăCAMăĐOAN

Tôi xin cam đoan đơy lƠ công trình nghiên cꢂu cꢃa riêng tôi, các kꢄt quꢅ nghiên

cꢂu đꢆꢇc trình bƠy trong luꢈn án lƠ trung thực, khách quan vƠ chꢆa tꢉng dùng bꢅo vꢊ đꢋ

lꢌy bꢌt kǶ học vꢍ nƠo.

Tôi xin cam đoan rꢎng mọi sự giúp đꢏ cho viꢊc thực hiꢊn luꢈn án đư đꢆꢇc cꢅm

ꢐn, các thông tin trích dꢑn trong luꢈn án nƠy đꢒu đꢆꢇc chꢓ rõ nguꢔn gꢕc.

Hà Nội, ngày 8 tháng 3 năm 2017

Tácăgiꢂăluꢃnăán

PhùngăQuangăTrꢄꢅng

i

LꢁIăCꢆMăꢇN

Trong suꢕt thꢖi gian học tꢈp, nghiên cꢂu và hoàn thành luꢈn án, tôi đư nhꢈn đꢆꢇc

sự hꢆꢗng dꢑn, chꢓ bꢅo tꢈn tình cꢃa các thꢘy cô giáo, sự giúp đꢏ, động viên cꢃa bꢙn bè,

đꢔng nghiꢊp vƠ gia đình.

Nhân dꢍp hoàn thành luꢈn án, cho phép tôi đꢆꢇc bày tꢚ lòng kính trọng và biꢄt

ꢐn sơu sꢛc đꢄn PGS.TS. Nguyễn Văn Thanh vƠ TS. Vũ Nhꢆ Quán đư tꢈn tình hꢆꢗng

dꢑn, dành nhiꢒu công sꢂc, thꢖi gian và tꢙo điꢒu kiꢊn cho tôi trong suꢕt quá trình học tꢈp

và thực hiꢊn đꢒ tài.

Tôi xin bày tꢚ lòng biꢄt ꢐn chơn thƠnh tꢗi Ban Giám đꢕc, Ban Quꢅn lý đƠo tꢙo, Bộ

môn bộ môn Ngoꢙi ậ Sꢅn, Khoa Thú y - Học viꢊn Nông nghiꢊp Viꢊt Nam đư tꢈn tình

giúp đꢏ tôi trong quá trình học tꢈp, thực hiꢊn đꢒ tài và hoàn thành luꢈn án.

Tôi xin chơn thƠnh cám ꢐn Lưnh đꢙo Trung tơm Nghiên cꢂu Bò vƠ Đꢔng cꢚ

Ba Vì, đư tꢙo điꢒu kiꢊn cho tôi đꢆꢇc thực hiꢊn đꢒ tƠi. Tôi xin chơn thƠnh cꢅm ꢐn

TS. Tăng Xuơn Lꢆu, Giám đꢕc Trung tơm Nghiên cꢂu Bò vƠ Đꢔng cꢚ Ba Vì các chꢃ

trang trꢙi lꢇn Rꢉng tꢙi huyꢊn Tam Đꢅo tꢓnh Vĩnh Phúc, huyꢊn Lꢆꢐng Sꢐn tꢓnh Hòa

Bình vƠ huyꢊn Ba Vì ThƠnh phꢕ HƠ Nội, đư hꢆꢗng dꢑn, giúp đꢏ vƠ tꢙo điꢒu kiꢊn tꢕt

nhꢌt cho tôi thực hiꢊn đꢒ tƠi.

Xin chân thành cꢅm ꢐn gia đình, ngꢆꢖi thân, bꢙn bè, đꢔng nghiꢊp đư tꢙo mọi

điꢒu kiꢊn thuꢈn lꢇi vƠ giúp đꢏ tôi vꢒ mọi mặt, động viên khuyꢄn khích tôi hoàn thành

luꢈn án./.

Hà Nội, ngày 8 tháng 3 năm 2017

Tácăgiꢂăluꢃnăán

PhùngăQuangăTrꢄꢅng

ii

MꢈCăLꢈC

L ꢖi cam đoan ..................................................................................................................... i

L ꢖ i c ꢅm ꢐ n ........................................................................................................................i i

M ꢜ c l ꢜ c ............................................................................................................................iii

Danh m ꢜ c ch ꢝ vi ꢄ t t ꢛ t ...................................................................................................... vi

Danh m ꢜ c các b ꢅ ng.........................................................................................................v ii

Danh m ꢜ c ꢅ nh ................................................................................................................v iii

Danh m ꢜ c hình................................................................................................................. ix

Trích y ꢄ u lu ꢈ n án .............................................................................................................. x

Thesis abstract.................................................................................................................x ii

Ph ꢉ n 1. M ꢊ đꢉ u ............................................................................................................... 1

1.1. Tính c ꢌ p thi ꢄ t c ꢃa đꢒ tà i ........................................................................................ 1

1.2. M ꢜ c tiêu nghiên c ꢂu đꢒ tài.................................................................................... 3

1.3. Ph ꢙ m vi nghiên c ꢂ u .............................................................................................. 3

1.3.1. Đꢍa điꢋ m ................................................................................................................ 3

1.3.2. Th ꢖ i gia n ............................................................................................................... 3

1.4. Nh ꢝng đóng góp mꢗ i c ꢃa đꢒ tài............................................................................ 3

1.5. ụ nghĩa khoa họ c và th ự c ti ễ n c ꢃa đꢒ tà i .............................................................. 4

Ph ꢉ n 2. T ꢋ ng quan tài li ꢌ u ............................................................................................. 5

2.1. tình hình chăn nuôi lꢇ n R ꢉ ng trên th ꢄ gi ꢗ i và Vi ꢊ t Nam...................................... 5

2.1.1. Ngu ꢔ n g ꢕ c c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng ...................................................................................... 5

2.1.2. Chăn nuôi lꢇ n R ꢉ ng trên th ꢄ gi ꢗ i.......................................................................... 8

2.1.3. Chăn nuôi lꢇ n R ꢉ ng t ꢙ i Vi ꢊ t Nam ...................................................................... 11

Đặc điꢋm, đặc tính, sinh trꢆꢞ ng và sinh s ꢅ n c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng .................................. 13

2.2.1. Đặc điꢋm vƠ đặ c tính c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ n g .................................................................... 13

2.2.2. Kh ꢅ năng sinh trꢆꢞ ng c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng ................................................................... 18

2.2.3. Kh ꢅ năng sinh s ꢅ n c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng......................................................................... 20

2.2.4. Nuôi dꢆꢏng chăm sóc lꢇ n R ꢉ ng ......................................................................... 22

2.2.5. B ꢊ nh, t ꢈ t và kh ꢅ năng thích ꢂ ng và ch ꢕ ng b ꢊ nh c ꢃ a l ꢇ n R ꢉng đꢕ i v ꢗ i môi

trꢆꢖ ng s ꢕ ng ......................................................................................................... 25

2.3. Vai trò c ꢃ a k ỹ thu ꢈ t th ꢜ tinh nhân t ꢙo trong chăn nuôi lꢇ n R ꢉ ng................. 26

iii

Ph ꢉ n 3. V ꢃ t li ꢌuăvƠăphꢄꢍngăphápănghiênăcꢎ u ............................................................ 27

3.1. Đꢍa điꢋ m nghiên c ꢂ u........................................................................................... 27

3.2. Th ꢖ i gian nghiên c ꢂ u .......................................................................................... 28

3.3. Đꢕi tꢆꢇ ng nghiên c ꢂ u ......................................................................................... 28

3.4. N ộ i dung nghiên c ꢂ u........................................................................................... 28

3.4.1. Xác đꢍ nh m ộ t s ꢕ ch ꢓ tiêu sinh s ꢅ n c ꢃa đƠn lꢇ n R ꢉ ng nh ꢈ p n ộ i t ꢉ Thái Lan

bao g ꢔ m............................................................................................................... 28

3.4.2. Th ꢟ nghi ꢊ m th ꢜ tinh nhân t ꢙ o cho l ꢇ n R ꢉ ng nh ꢈ p n ộ i t ꢉ Thái Lan ................... 29

3.5. Phꢆꢐng pháp nghiên cꢂ u .................................................................................... 29

3.5.1. Chu ꢔ ng tr ꢙi vƠ phꢆꢐng thꢂc chăn nuôi cꢃa đƠn lꢇ n nghiên c ꢂ u ........................ 29

3.5.2. Phꢆꢐng pháp theo dõi các chꢓ tiêu sinh s ꢅ n ........................................................ 31

3.5.3. Th ꢟ nghi ꢊ m th ꢜ tinh nhân t ꢙ o cho l ꢇ n R ꢉ ng nh ꢈ p n ộ i t ꢉ Thái Lan ................... 33

3.5.4. Phꢆꢐng pháp xꢟ lý s ꢕ li ꢊ u................................................................................... 39

Ph ꢉ n 4. K ꢏ t qu ꢂ và th ꢂ o lu ꢃ n....................................................................................... 40

4.1. M ộ t s ꢕ ch ꢓ tiêu sinh s ꢅn trên đƠn lꢇ n r ꢉ ng nh ꢈ p n ộ i t ꢉ Thái La n ....................... 40

4.1.1. Tu ꢠ i thành th ꢜ c tính d ꢜ c ..................................................................................... 40

4.1.2. Chu k Ƕ độ ng d ꢜ c ................................................................................................. 44

4.1.3. Tu ꢠ i ph ꢕ i gi ꢕ ng l ꢘn đꢘ u ...................................................................................... 45

4.1.4. Th ꢖ i điꢋ m ph ꢕ i gi ꢕ ng thích h ꢇ p.......................................................................... 48

4.1.5. Th ꢖ i gian mang thai ............................................................................................ 50

4.1.6. Tu ꢠi đꢡ l ꢂa đꢘ u ................................................................................................... 52

4.1.7. S ꢕ con sinh ra trong m ộ t l ꢂ a ............................................................................... 55

4.1.8. Kh ꢕi lꢆꢇ ng l ꢇ n ꢞ các l ꢂ a tu ꢠ i khác nha u ............................................................ 57

4.1.9. T ỷ l ꢊ nuôi s ꢕng đꢄ n 24 h ...................................................................................... 61

4.1.10. T ỷ l ꢊ nuôi s ꢕng đꢄ n 60 ngà y .............................................................................. 63

4.1.11. Th ꢖi gian độ ng d ꢜ c l ꢙ i sau cai s ꢝ a...................................................................... 65

4.1.12. Kho ꢅ ng cách gi ꢝ a hai l ꢂa đꢡ ............................................................................... 67

K ꢄ t qu ꢅ nghiên c ꢂ u v ꢒ th ꢜ tinh nhân t ꢙ o cho l ꢇ n R ꢉ ng ..................................... 69

4.2.1. Hu ꢌ n luy ꢊ n l ꢇ n R ꢉ ng nh ꢅ y giá ........................................................................... 69

4.2.2. Đánh giá chꢌt lꢆꢇ ng tinh d ꢍ ch l ꢇ n R ꢉ ng............................................................. 72

4.2.3. B ꢅ o t ꢔ n tinh d ꢍ ch l ꢇ n R ꢉ ng ꢞ d ꢙ ng l ꢚ ng............................................................. 84

4.2.4. K ꢄ t qu ꢅ d ꢑ n tinh cho l ꢇ n cái ............................................................................... 88

iv

Ph ꢉ n 5. K ꢏ t lu ꢃ n và ki ꢏ n ngh ꢐ ...................................................................................... 95

5.1. K ꢄ t lu ꢈ n............................................................................................................... 95

5.2. Ki ꢄ n ngh ꢍ ............................................................................................................. 96

Danh m ꢜ c các công trình công b ꢕ có liên quan đꢄ n lu ꢈ n án .......................................... 97

Tài li ꢊ u tham kh ꢅ o .......................................................................................................... 98

Ph ꢜ l ꢜ c .......................................................................................................................... 105

v

DANHăMꢈCăCHꢑăVIꢒTăTꢓT

Chꢔăviꢏtătꢕt

ụănghƿaăcꢖaăchꢔăviꢏtătꢕt

A

Hoꢙt lực tinh trùng

C

Concentration: Nꢔng độ tinh trùng

Chu kǶ

CK

cs

Cộng sự

ĐVT

FSH

K

Đꢐn vꢍ tính

Follicle Stimulating Hormone

Tỷ lꢊ tinh trùng kǶ hình

Standard Error: Sai sꢕ chuꢢn

Tiêu chuꢢn Viꢊt Nam

Thꢜ tinh nhơn tꢙo

SE

TCVN

TTNT

V

Volume: Lꢆꢇng xuꢌt tinh

Tꢠng sꢕ tinh trùng sꢕng tiꢄn thẳng/lꢘn khai thác

VAC

vi

DANHăMꢈCăCỄCăBꢆNGă

STT

Tênăbꢂng

Trang

Tu ꢠ i thành th ꢜ c tính d ꢜ c c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng cái....................................................... 40

Chu k Ƕ độ ng d ꢜ c c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng ........................................................................ 44

Tu ꢠ i ph ꢕ i gi ꢕ ng l ꢘn đꢘ u c ꢃa đƠn lꢇ n R ꢉ ng cái................................................. 46

Th ꢖi điꢋ m ph ꢕ i gi ꢕ ng thích h ꢇ p c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng................................................. 49

Th ꢖ i gian mang thai c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng ................................................................... 51

Tu ꢠi đꢡ l ꢂa đꢘ u c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng .......................................................................... 53

S ꢕ lꢆꢇ ng con sinh ra/l ꢂ a c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng cái....................................................... 55

Kh ꢕi lꢆꢇ ng l ꢇ n R ꢉ ng t ꢉ sꢐ sinh đꢄ n 10 tháng tu ꢠ i t ꢙi các đꢍ a bàn nghiên c ꢂ u .... 58

Th ꢖi gian độ ng d ꢜ c l ꢙ i c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng m ꢣ sau cai s ꢝ a l ꢇ n co n .......................... 65

Kho ꢅ ng cách gi ꢝ a 2 l ꢂa đꢡ c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng......................................................... 67

K ꢄ t qu ꢅ hu ꢌ n luy ꢊ n khai thác tinh l ꢇ n R ꢉ ng .................................................... 70

Màu s ꢛ c tinh d ꢍ ch c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ n g ....................................................................... 72

Lꢆꢇ ng xu ꢌt tinh đư lọ c c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng (V, ml )................................................... 74

Ho ꢙ t l ự c tinh trùng c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng (A, cho điể m t ừ 0,00 đế n 1,00) ................... 76

N ꢔng độ tinh trùng c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng (C, tri ệ u/ml )................................................ 78

T ꢠ ng s ꢕ tinh trùng ti ꢄ n th ẳ ng trong l ꢘ n xu ꢌ t tinh c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng

(VAC, t ỷ /l ầ n ).................................................................................................... 80

T ỷ l ꢊ k Ƕ hình c ꢃ a tinh trùng l ꢇ n R ꢉ ng (K, %).................................................. 81

pH tinh d ꢍ ch c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng................................................................................ 83

T ꢠ ng h ꢇ p s ꢕ và ch ꢌt lꢆꢇ ng tinh d ꢍ ch l ꢇ n R ꢉ n g ................................................ 84

K ꢄ t qu ꢅ b ꢅ o t ꢔ n tinh d ꢍ ch l ꢇ n R ꢉng trong môi trꢆꢖ ng L.V.C.N. ..................... 85

4.20a. Ch ꢓ s ꢕ s ꢂ c s ꢕ ng tuy ꢊt đꢕi (Sa=∑at) c ꢃ a tinh trùng l ꢇ n thí nghi ꢊm đꢆꢇ c

b ꢅ o t ꢔn trong môi trꢆꢖ ng L.V.C.N. .................................................................. 86

T ỷ l ꢊ th ꢜ thai và t ỷ l ꢊ đꢡ c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng và l ꢇn Móng Cái đꢆꢇ c d ꢑ n tinh

b ꢎ ng tinh d ꢍ ch l ꢇ n R ꢉ ng ................................................................................... 88

4.22. T ỷ l ꢊ nuôi s ꢕ ng l ꢇ n con đꢄ n 24 gi ꢖ và 60 ngày tu ꢠ i sau khi sinh .................... 91

4.23. Kh ꢕ i lꢆꢇng sꢐ sinh vƠ khꢕi lꢆꢇ ng 60 ngày tu ꢠ i (kg)........................................ 93

vii

DANHăMꢈCăꢆNH

STT

Tênăꢂnh

Trang

L ꢇ n R ꢉ ng trong nghiên c ꢂ u thành th ꢜ c v ꢒ tính ꢞ 182 ngày tu ꢠ i...................... 41

L ꢇ n R ꢉ ng trong nghiên c ꢂ u ph ꢕ i gi ꢕ ng l ꢘn đꢘ u............................................... 47

L ꢇ n cái trong nghiên c ꢂ u ꢞ th ꢖ i k Ƕ ắmê ìẰ cho kꢄ t qu ꢅ ph ꢕ i gi ꢕ ng cao nh ꢌ t........ 50

L ꢇ n R ꢉ ng trong nghiên c ꢂ u đꢡ l ꢂa đꢘ u ............................................................ 54

S ꢕ con sinh ra/l ꢂ a c ꢃ a l ꢇ n R ꢉ ng trong nghiên c ꢂ u .......................................... 56

L ꢇ n R ꢉng sꢐ sinh trong nghiên c ꢂ u ................................................................. 59

L ꢇ n R ꢉ ng 60 ngày tu ꢠ i trong nghiên c ꢂ u......................................................... 59

L ꢇ n R ꢉ ng 8 tháng tu ꢠ i trong nghiên c ꢂ u ......................................................... 60

L ꢇ n R ꢉ ng 10 tháng tu ꢠ i trong nghiên c ꢂ u ....................................................... 60

Làm quen v ꢗ i l ꢇn đự c trong nghiên c ꢂ u .......................................................... 69

Hu ꢌ n luy ꢊ n l ꢇn đự c trong nghiên c ꢂ u ti ꢄ p xúc giá nh ꢅ y.................................. 69

L ꢇn đự c trong nghiên c ꢂ u ti ꢄ p xúc giá............................................................. 71

Khai thác tinh l ꢇ n R ꢉ ng s ꢕ 1 trong nghiên c ꢂ u................................................ 71

Khai thác tinh l ꢇ n R ꢉ ng s ꢕ 2 trong nghiên c ꢂ u................................................ 71

Khai thác tinh l ꢇ n R ꢉ ng s ꢕ 3 trong nghiên c ꢂ u............................................... 71

Tinh d ꢍ ch l ꢇ n R ꢉ ng có màu tr ꢛ ng s ꢝ a .............................................................. 73

Ki ꢋ m tra ch ꢌt lꢆꢇ ng tinh d ꢍ ch l ꢇ n..................................................................... 77

Tinh dich l ꢇ n R ꢉ ng trong nghiên c ꢂ u sau khi pha loưng trong môi trꢆꢖ ng

L.V.C.N, b ꢅ o qu ꢅn vƠ đꢆa đi phꢕ i gi ꢕ ng.......................................................... 87

D ꢑ n tinh cho l ꢇ n R ꢉ ng trong nghiên c ꢂ u ......................................................... 89

D ꢑ n tinh cho l ꢇ n Móng cái trong nghiên c ꢂ u................................................... 89

ĐƠn lꢇ n R ꢉ ng trong nghiên c ꢂ u sinh 10 con b ꢎng phꢆꢐng pháp th ꢜ tinh

nhân t ꢙ o............................................................................................................. 90

ĐƠn lꢇ n Móng Cái lai l ꢇ n R ꢉ ng trong nghiên c ꢂ u sinh 10 con b ꢎ ng

phꢆꢐng pháp th ꢜ tinh nhân t ꢙ o ......................................................................... 90

ĐƠn lꢇ n R ꢉ ng và R ꢉ ng lai Móng Cái trong nghiên c ꢂ u ꢞ 60 ngày tu ꢠ i .......... 92

viii

DANHăMꢈCăHÌNH

STT

Tên hình

Trang

S ọc dꢆa trên thơn c ꢃ a l ꢇ n con........................................................................... 14

L ꢇ n 6 tháng tu ꢠ i (không còn s ọc dꢆa).............................................................. 14

Răng nanh cꢃ a l ꢇ n R ꢉng đự c .......................................................................... 14

Má b ꢙ c ꢞ l ꢇ n R ꢉ ng trꢆꢖ ng thành...................................................................... 14

Đꢔ th ꢍ so sánh t ỷ l ꢊ đƠn lꢇ n con sinh ra nuôi s ꢕ ng t ꢗ i 24h t ꢙi các đꢍ a bàn

nghiên c ꢂ u ........................................................................................................ 62

Đꢔ th ꢍ so sánh t ỷ l ꢊ đƠn lꢇ n nuôi s ꢕ ng t ꢗ i 60 ngày sau sinh t ꢙ i các khu

v ự c khác nha u ................................................................................................... 64

Đꢔ th ꢍ so sánh s ꢕ lꢆꢇ ng con / l ꢂ a gi ꢝ a l ꢇ n R ꢉ ng và l ꢇ n Móng Cái ................. 90

ix

TRệCHăYꢒUăLUꢗNăỄN

Tênătácăgiꢂ:

Phùng Quang Trꢆꢖng

Tên Luꢃnăán: Nghiên cꢂu xác đꢍnh một sꢕ chꢓ tiêu sinh sꢅn vƠ thꢟ nghiꢊm thꢜ tinh

nhơn tꢙo cho lꢇn Rꢉng trong điꢒu kiꢊn nuôi nhꢕt tꢙi khu vực phía Bꢛc Viꢊt Nam.

Chuyên ngành: Sinh sꢅn vƠ Bꢊnh sinh sꢅn gia súc

TênăcꢍăsꢊăđƠoătꢙo: Học viꢊn Nông nghiꢊp Viꢊt Nam

Mꢚcăđíchănghiênăcꢎu

Mưăsꢘ: 62 64 01 06

- Xác đꢍnh một sꢕ chꢓ tiêu sinh sꢅn cꢃa lꢇn Rꢉng nhꢈp nội tꢉ Thái Lan trong điꢒu

kiꢊn nuôi nhꢕt tꢙi một sꢕ tꢓnh phía Bꢛc Viꢊt Nam

- Khai thác vƠ thꢟ nghiꢊm thꢜ tinh nhơn tꢙo cho lꢇn Rꢉng và lꢇn Rꢉng lai lꢇn

Móng cái trong điꢒu kiꢊn nuôi nhꢕt.

Đối tượng nghiên cứu

Các chꢓ tiêu vꢒ sinh sꢅn đꢆꢇc thực hiꢊn trên đƠn lꢇn Rꢉng đꢆꢇc sinh ra tꢉ đƠn lꢇn

Rꢉng nhꢈp nội tꢉ Thái Lan đꢆꢇc nuôi tꢙi các trang trꢙi tꢙi huyꢊn Lꢆꢐng Sꢐn tꢓnh Hòa

Bình, huyꢊn Tam Đꢅo tꢓnh Vĩnh Phúc vƠ huyꢊn Ba Vì ThƠnh phꢕ HƠ Nội.

Thꢟ nghiꢊm thꢜ tinh nhơn tꢙo cho lꢇn Rꢉng Thái Lan trong điꢒu kiꢊn nuôi nhꢕt: 4

lꢇn đực Rꢉng đꢆꢇc đánh ký hiꢊu R1, R2, R3, R4 đꢆꢇc huꢌn luyên khai thác tinh tꢙi

trang trꢙi Huꢊ Linh, lꢇn Rꢉng cái vƠ lꢇn Móng cái đꢆꢇc sꢟ dꢜng TTNT tꢙi trang trꢙi

Mỹ Hꢙnh thuộc huyꢊn Ba Vì HƠ Nội.

Phꢄꢍngăphápănghiênăcꢎu

- Sꢟ dꢜng các phꢆꢐng pháp thꢆꢖng quy đang đꢆꢇc áp dꢜng cho viꢊc nghiên cꢂu

theo dõi chꢓ tiêu sinh sꢅn, đánh giá chꢌt lꢆꢇng tinh dꢍch vƠ thꢟ nghiꢊm thꢜ tinh nhơn tꢙo

trên lꢇn Rꢉng và lꢇn Rꢉng lai lꢇn Móng cái;

- Phꢆꢐng pháp nghiên cꢂu thꢟ nghiꢊm thꢜ tinh nhơn tꢙo cho lꢇn Rꢉng trong điꢒu

kiꢊn nuôi nhꢕt: Phꢆꢐng pháp huꢌn luyꢊn vƠ khai thác tinh lꢇn, chꢌt lꢆꢇng tinh dꢍch, thꢟ

nghiꢊm thꢜ tinh nhơn tꢙo cho lꢇn Rꢉng vƠ lꢇn Móng cái.

- Áp dꢜng các phꢆꢐng pháp phơn tích thꢕng kê toán học trong nghiên cꢂu đꢋ bꢕ

trí thí nghiꢊm, lꢌy mꢑu, xꢟ lý sꢕ liꢊu vƠ đánh giá kꢄt quꢅ đꢅm bꢅo yêu cꢘu khách quan

vƠ độ chính xác cho phép vꢗi sự hỗ trꢇ cꢃa một sꢕ phꢘn mꢒm Excel, SPSS.

x

KꢏtăquꢂăchínhăvƠăkꢏtăluꢃn

- Luꢈn án lƠ công trình nghiên cꢂu có hꢊ thꢕng vꢒ một sꢕ chꢓ tiêu sinh sꢅn, sꢂc sꢅn

xuꢌt tinh vƠ khꢅ năng ꢂng dꢜng Thꢜ tinh nhơn tꢙo cꢃa lꢇn Rꢉng Thái Lan nhꢈp nội

trong điꢒu kiꢊn chăn nuôi ꢞ Viꢊt Nam.

- Kꢄt quꢅ cꢃa luꢈn án khẳng đꢍnh đꢆꢇc chꢌt lꢆꢇng tinh dꢍch cꢃa lꢇn Rꢉng Thái

Lan trong điꢒu kiꢊn cꢃa Viꢊt Nam. Đặc biꢊt, chꢌt lꢆꢇng tinh dꢍch đư đꢆꢇc nghiên cꢂu,

khẳng đꢍnh trong thꢟ nghiꢊm thꢜ tinh nhơn tꢙo cꢃa lꢇn Rꢉng và lꢇn Rꢉng lai lꢇn Móng

cái thông qua chꢓ tiêu sinh sꢅn cꢃa đƠn lꢇn.

- Kꢄt quꢅ cꢃa luꢈn án lƠ tƠi liꢊu tham khꢅo cho cán bộ chuyên môn, cán bộ quꢅn

lý dùng trong nghiên cꢂu, giꢅng dꢙy, học tꢈp ꢞ các các trꢆꢖng Đꢙi học, Cao đẳng,

Trung cꢌp, cho các nhƠ nghiên cꢂu, cán bộ kỹ thuꢈt, sinh viên ngƠnh công nghꢊ sinh

học, nông nghiꢊp vƠ cho cꢐ sꢞ chăn nuôi lꢇn Rꢉng giꢕng sꢅn xuꢌt tinh phꢜc vꢜ công tác

thꢜ tinh nhơn tꢙo trên lꢇn.

xi

THESIS ABSTRACT

PhD candidate: Phung Quang Truong

Thesis title: Determination of some reproductive features of wild pigs and preliminary

application of artificial insemination in wild sows under captivity in the North of Vietnam

Major: Veterinary Theriogenology

Code: 62 64 01 06

Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA)

Research Objectives

- Determination of some reproductive features of Thailand-originated wild sows

under captivity in Vietnam.

- Analyzing wild boars, semen and applying artificial insemination in wild sows.

Materials and Methods

Eperimental animals

Reproductive characteristics are investigated in the wild sows born from

Thailand-imported sows raised on the farms in Luong Son, Hoa Binh, Tam Dao, Vinh

Phuc and Ba Vi, Ha Noi.

Four boars coded as Rs, R2, R3 and R4 were trained for semen collection.

Artificial insemination was carried out in wild sows and Mong Cai sows housed My

Hanh farm, Ba Vi, Ha Noi.

Method of research

- The study used common methods which are applied in studying reproductive

feautures, evaluation of semen quality and trial of artificial insemination in wild sows

and wild sows crossed breed.

Method of doing artificial insemination in pigs under captivity: Method of training

of wild boars for semen collection, and semen quality, preliminary application of

artidicial insemination in wild sows and Mong cai sows.

- Using statistical analysis in the research for experimental design, sample

collection, data analysis and interpretation of results in an unbiased and exact manner

with the assistance of Excel and SPSS programs.

xii

Main findings and conclusions

- This dissertation is a systematic research in some reproductive features, semen

quality and application of artificial insemination in Thailand wild-imported pigs raised

under captivity inVietnam.

- The result of this dissertation has affirmed the semen quality of Thailand wild

imoported pigs under captivity in Vietnam. Especially, semen quality was re-assessed

through the research in aritificial insemination in wild and Mong cai sows.

- The sesult of this dissertation will be a reference source for specialists,

administrative executive in doing research, teaching, studying at Universities, colleges,

middle-ranking schools, scientists, technical executives, student in the major of

biotechnology, agriculture and for institutes farms that raisind and breeding wild pigs for

application of artificial insemination.

xiii

PHꢛN 1. MꢜăĐꢛU

1.1. TệNHăCꢝPăTHIꢒTăCꢞAăĐꢟăTĨI

Lꢇn Rꢉng, một loƠi vꢈt hoang dư vꢗi quꢘn thꢋ khá lꢗn vƠ phơn bꢕ rộng khꢛp

lưnh thꢠ Ểu - Á (Eurasia) tꢉ lơu đư đꢆꢇc loƠi ngꢆꢖi khai thác lƠm thực phꢢm, các vꢈt

dꢜng. Lꢇn Rꢉng có nguꢔn gꢕc tꢉ Bꢛc chơu Phi vƠ phꢘn lꢗn tꢉ vùng Ểu - Á

(Eurasia ) kéo tꢉ các đꢅo nꢆꢗc Anh (British Isles ) đꢄn Triꢒu Tiên vƠ các bán đꢅo

Sunda Islands . Vùng bꢛc kéo tꢉ Nam Scandinavia tꢗi Nam Siberia vƠ Nhꢈt Bꢅn.

ụ tꢆꢞng khai thác lꢇn Rꢉng ậ trong đó có viꢊc chăn nuôi - đꢋ phꢜc vꢜ con

ngꢆꢖi, ꢞ nꢆꢗc ta đꢆꢇc Lê Hiꢒn HƠo (1973) khꢞi xꢆꢗng trong cuꢕn sách ắThú kinh tꢄ

ꢞ miꢒn Bꢛc Viꢊt NamẰ. Tuy nhiên mưi đꢄn 2001, một nông dơn Bình Phꢆꢗc đư

thuꢘn dꢆꢏng một vƠi con lꢇn Rꢉng vƠ lai chúng vꢗi một loꢙi lꢇn đen thꢆꢖng đꢆꢇc

các đꢔng bƠo vùng cao nuôi. Đꢘu tꢆ thꢌp, dễ nuôi, lꢇi nhuꢈn cao nên lꢇn Rꢉng lai

lꢇn Móng cái đư tꢙo nên một sự kiꢊn lꢗn trong chăn nuôi thꢖi đó. Trong thꢖi gian đó

Thái Lan cũng đang có phong trào nuôi lꢇn Rꢉng trong các trang trꢙi. Năm 2005

một công ty tꢙi Bình Phꢆꢗc đư nhꢈp tꢉ Thái Lan 100 con lꢇn Rꢉng Thái Lan vꢒ nuôi

thꢟ nghiꢊm. VƠ sau đó hƠng ngƠn con đꢆꢇc tiꢄp tꢜc nhꢈp. Một phong trƠo nuôi lꢇn

Rꢉng đư đꢆꢇc nhen nhóm lên tꢉ đó vƠ đꢆꢇc sự ꢃng hộ cꢃa nhƠ nꢆꢗc Viꢊt Nam vꢗi

mong muꢕn đa dꢙng vꢈt nuôi vƠ tꢙo điꢒu kiꢊn cho nông dơn.

Đư tꢉ lơu, nông dơn Viꢊt Nam đư biꢄt nuôi lꢇn đꢋ phꢜc vꢜ cho nhu cꢘu cꢃa

mình vƠ nó đư trꢞ thƠnh một ngƠnh truyꢒn thꢕng. Hiꢊn nay, ngƠnh chăn nuôi lꢇn

đư trꢞ thƠnh ngƠnh sꢅn xuꢌt chính cꢃa nꢒn nông nghiꢊp nꢆꢗc ta. Trong chiꢄn lꢆꢇc

phát triꢋn kinh tꢄ đꢄn năm 2020, ngƠnh chăn nuôi sẽ đꢆꢇc tꢠ chꢂc lꢙi Theo hꢆꢗng

gꢛn vꢗi thꢍ trꢆꢖng, bꢅo đꢅm an toƠn dꢍch bꢊnh, vꢊ sinh thú y vƠ cꢅi thiꢊn điꢒu

kiꢊn an sinh xư hội, nhꢎm nơng cao năng suꢌt, chꢌt lꢆꢇng, hiꢊu quꢅ vƠ vꢊ sinh an

toƠn thực phꢢm. Chăn nuôi sẽ cꢐ bꢅn chuyꢋn sang hꢆꢗng sꢅn xuꢌt hƠng hóa,

trang trꢙi, công nghiꢊp.

Hiꢊn nay, có nhiꢒu giꢕng lꢇn nhꢈp ngoꢙi đꢆꢇc nuôi phꢠ biꢄn ꢞ khꢛp các đꢍa

phꢆꢐng trong cꢅ nꢆꢗc, giúp nơng cao năng suꢌt chăn nuôi, sꢅn phꢢm thꢍt lꢇn đꢆꢇc

cung ꢂng đꢘy đꢃ trên thꢍ trꢆꢖng hƠng ngƠy. Nhꢆng khi đꢖi sꢕng vꢒ tinh thꢘn vƠ vꢈt

chꢌt cꢃa con ngꢆꢖi ngƠy cƠng đꢆꢇc nơng cao thì nhu cꢘu cũng chuyꢋn dꢘn tꢉ sꢕ

lꢆꢇng sang chꢌt lꢆꢇng; nhu cꢘu vꢒ thực phꢢm sꢙch có chꢌt lꢆꢇng tꢕt ngƠy cƠng lꢗn.

Thꢍt lꢇn Rꢉng thꢐm ngon đặc trꢆng, bì giòn, ít mꢏ, hƠm lꢆꢇng cholesterol thꢌp,

1

đꢆꢇc rꢌt nhiꢒu ngꢆꢖi ꢆa thích vƠ trꢞ thƠnh món ăn đặc sꢅn. Nguꢔn thꢍt lꢇn Rꢉng

trꢆꢗc đơy chꢃ yꢄu lƠ săn bꢛn trên Rꢉng, nhꢆng giꢖ đơy nguꢔn cung cꢌp đó đư cꢙn

kiꢊt; hꢐn nꢝa, nhƠ nꢆꢗc ta đư cꢌm săn bꢛn đꢋ bꢅo vꢊ loƠi lꢇn Rꢉng. Chính vì vꢈy

nghꢒ chăn nuôi lꢇn Rꢉng hình thƠnh vƠ phát triꢋn đư đáp ꢂng kꢍp thꢖi nhu cꢘu cꢃa

ngꢆꢖi tiêu dùng.

Lꢇn Rꢉng không nhꢝng có thꢍt thꢐm ngon mƠ còn có sꢂc đꢒ kháng tꢕt, ít bꢊnh

tꢈt, dễ nuôi; thꢂc ăn cꢃa lꢇn Rꢉng có thꢋ đꢆꢇc tꢈn dꢜng tꢉ nhꢝng sꢅn phꢢm phꢜ

trong sꢅn xuꢌt nông nghiꢊp vꢗi chi phí thꢌp. Chăn nuôi lꢇn Rꢉng không chꢓ mang lꢙi

nguꢔn lꢇi nhuꢈn cao mƠ còn góp phꢘn lƠm đa dꢙng giꢕng vꢈt nuôi, đꢅm bꢅo chăn

nuôi bꢒn vꢝng, an ninh lꢆꢐng thực vƠ thực phꢢm. Vì vꢈy, nghꢒ chăn nuôi lꢇn Rꢉng

ꢞ nꢆꢗc ta tuy còn mꢗi mꢡ song ngƠy cƠng phát triꢋn rộng rưi do nhu cꢘu sꢟ dꢜng thꢍt

lꢇn Rꢉng lƠm thực phꢢm vƠ xuꢌt khꢢu ngƠy cƠng tăng.

Nhꢝng năm đꢘu tiên, ꢞ Viꢊt Nam nuôi chꢃ yꢄu loꢙi lꢇn Rꢉng có nguꢔn gꢕc tꢉ

Thái Lan, Trung Quꢕc; nhꢈp theo con đꢆꢖng tiꢋu ngꢙch hay chính ngꢙch vꢒ, sꢕ khác

đꢆꢇc thuꢘn dꢆꢏng tꢉ lꢇn Rꢉng Viꢊt Nam. Các nꢐi nuôi lꢇn Rꢉng đꢒu nuôi theo kinh

nghiꢊm hoặc nuôi theo hꢆꢗng dꢑn đꢐn giꢅn, sꢐ sƠi cꢃa các tƠi liꢊu có nguꢔn gꢕc tꢉ

trang trꢙi ꢞ Thái Lan hay lƠ các bƠi báo viꢄt dꢆꢗi dꢙng cꢅm tính chꢃ quan.

Đꢕi vꢗi các nhƠ khoa học Viꢊt Nam, lꢇn Rꢉng thực sự lƠ đꢕi tꢆꢇng mꢗi, các

thông tin hay các nghiên cꢂu vꢒ nó còn rꢌt ít. Cũng giꢕng nhꢆ các loƠi vꢈt nuôi khác,

lꢇn Rꢉng nuôi trong gia đình, trang trꢙi cũng gặp phꢅi nhꢝng khó khăn: Sơn chꢐi

hꢣp, năng suꢌt sinh sꢅn thꢌp, dꢍch bꢊnh do chꢆa đꢆꢇc nghiên cꢂu đꢘy đꢃ vƠ ꢂng

dꢜng rộng rưi các tiꢄn bộ kỹ thuꢈt. Muꢕn phát triꢋn đƠn lꢇn Rꢉng một cách bꢒn

vꢝng, bꢅo vꢊ đꢆꢇc nguꢔn gen quý giá vƠ tính đa dꢙng sinh học cꢃa thꢄ giꢗi tự nhiên,

cꢘn phꢅi có nhꢝng nghiên cꢂu sơu hꢐn, rộng hꢐn vꢒ sinh lý sinh sꢅn cꢃa nó đꢋ đꢆa ra

đꢆꢇc nhꢝng sꢕ liꢊu khoa học, nhꢝng thông tin chính xác.

Thꢜ tinh nhơn tꢙo (TTNT) lƠ kỹ thuꢈt mƠ con ngꢆꢖi tiꢄn hƠnh lꢌy tinh dꢍch tꢉ

con đực rꢔi dùng dꢜng cꢜ chuyên dꢜng bꢐm tinh dꢍch vƠo đꢆꢖng sinh dꢜc con cái khi

chꢍu đực. Đơy lƠ biꢊn pháp cꢅi tꢙo giꢕng nhanh nhꢌt, tꢕt nhꢌt, tiên tiꢄn nhꢌt nhꢎm tꢙo

ra đƠn con có sꢅn lꢆꢇng cao, phꢢm chꢌt tꢕt nhꢌt. Trong chăn nuôi lꢇn Rꢉng tꢙi Viꢊt

Nam, viꢊc khai thác, đánh giá chꢌt lꢆꢇng tinh dꢍch vƠ thꢜ tinh nhơn tꢙo trên lꢇn Rꢉng

và lꢇn Rꢉng vꢗi lꢇn bꢅn đꢍa còn rꢌt hꢙn chꢄ, chꢆa có nhiꢒu nghiên cꢂu trong lĩnh vực

nƠy. Vì vꢈy các sꢕ liꢊu khoa học, nhꢝng thông tin vꢒ vꢌn đꢒ nƠy còn bꢚ ngꢚ vƠ mꢗi

2

mꢡ. Viꢊc nghiên cꢂu vꢒ khai thác, đánh giá chꢌt lꢆꢇng tinh dꢍch vƠ Thꢜ tinh nhơn tꢙo

trên đꢕi tꢆꢇng lꢇn Rꢉng lƠ một vꢌn đꢒ vô cùng cꢌp thiꢄt hiꢊn nay.

1.2. MꢈCăTIểUăNGHIểNăCꢠUăĐꢟăTĨI

- Xác đꢍnh, đánh giá một sꢕ chꢓ tiêu sinh sꢅn cꢃa lꢇn Rꢉng nhꢈp nội tꢉ Thái

Lan qua các chꢓ tiêu: Tuꢠi thƠnh thꢜc vꢒ tính, tuꢠi phꢕi giꢕng lꢘn đꢘu, thꢖi điꢋm

phꢕi giꢕng thích hꢇp, thꢖi gian mang thai, tuꢠi đꢡ lꢂa đꢘu, thꢖi gian động dꢜc lꢙi

sau khi cai sꢝa, sꢕ lꢆꢇng con sinh ra/lꢂa, khꢕi lꢆꢇng ꢞ các lꢂa tuꢠi, tꢓ lꢊ nuôi sꢕng

đꢄn 24h, tꢓ lꢊ nuôi sꢕng đꢄn 60 ngƠy, khoꢅng cách 2 lꢂa đꢡ, chu kì động dꢜc.

- Khai thác đánh giá chꢌt lꢆꢇng tinh lꢇn Rꢉng đực Thái Lan vƠ thꢟ nghiꢊm thꢜ

tinh nhơn tꢙo cho lꢇn Rꢉng và lꢇn bꢅn đꢍa (Móng cái) trong điꢒu kiꢊn nuôi nhꢕt:

Phꢆꢐng pháp huꢌn luyꢊn vƠ khai thác tinh lꢇn, chꢌt lꢆꢇng tinh dꢍch, thꢟ nghiꢊm thꢜ

tinh nhơn tꢙo cho lꢇn Rꢉng vƠ lꢇn bꢅn đꢍa (Móng cái).

1.3. PHꢡMăVIăNGHIểNăCꢠU

1.3.1. Đꢐaăđiꢢm

* Nội dung 1: Các chꢓ tiêu sinh sꢅn trên đƠn lꢇn Rꢉng đꢆꢇc thực hiꢊn tꢙi các

đꢍa điꢋm: Vĩnh Phúc, Hòa Bình vƠ HƠ Nội.

* Nội dung 2: Thꢟ nghiꢊm thꢜ tinh nhơn tꢙo cho lꢇn Rꢉng trong điꢒu kiꢊn nuôi

nhꢕt, đꢆꢇc thực hiꢊn tꢙi trang trꢙi lꢇn Rꢉng Mỹ Hꢙnh vƠ Huꢊ Linh cꢃa huyꢊn Ba Vì

ậ HƠ Nội.

1.3.2. Thꢅiăgian

* Nội dung 1: Các chꢓ tiêu sinh sꢅn trên đƠn lꢇn Rꢉng đꢆꢇc thực hiꢊn tꢙi các

đꢍa điꢋm: Vĩnh Phúc, Hòa Bình vƠ HƠ Nội. Các nội dung cꢃa đꢒ tƠi đꢆꢇc thực hiꢊn

tꢉ năm 2012.

* Nội dung 2: Thꢟ nghiꢊm thꢜ tinh nhơn tꢙo cho lꢇn Rꢉng trong điꢒu kiꢊn nuôi

nhꢕt. Thꢖi gian tꢉ tháng 3 năm 2014 đꢄn tháng 2 năm 2016.

1.4. NHꢑNGăĐịNGăGịPăMꢣIăCꢞAăĐꢟăTĨI

- Kꢄt quꢅ cꢃa luꢈn án là công trình khoa học công bꢕ tꢠng hꢇp vꢒ một sꢕ chꢓ

tiêu sinh sꢅn cꢃa lꢇn Rꢉng trong điꢒu kiꢊn nuôi nhꢕt tꢙi miꢒn Bꢛc Viꢊt Nam .

- Kꢄt quꢅ cꢃa luꢈn án là công trình khoa học lꢘn đꢘu tiên đư đánh giá đꢆꢇc sꢕ

lꢆꢇng, chꢌt lꢆꢇng tinh dꢍch vƠ thꢟ nghiꢊm thꢜ tinh nhơn tꢙo cho lꢇn Rꢉng và lꢇn

Rꢉng lai lꢇn Móng cái.

3

1.5. ụăNGHƾAăKHOAăHꢤCăVĨăTHꢥCăTIꢦNăCꢞAăĐꢟăTĨI

- Kꢄt quꢅ nghiên cꢂu cꢃa đꢒ tƠi vꢒ một sꢕ chꢓ tiêu sinh sꢅn cꢃa lꢇn Rꢉng trong

điꢒu kiꢊn nuôi nhꢕt tꢙi miꢒn Bꢛc Viꢊt Nam lƠ tꢆ liꢊu cꢐ sꢞ cho ngꢆꢖi chăn nuôi vƠ

nhƠ chuyên môn đꢒ ra phꢆꢐng pháp quꢅn lý, chăm sóc nuôi dꢆꢏng nơng cao khꢅ

năng sinh sꢅn cꢃa lꢇn Rꢉng

- Kꢄt quꢅ nghiên cꢂu vꢒ khai thác vƠ thꢟ nghiꢊm thꢜ tinh nhơn tꢙo cho lꢇn

Rꢉng và lꢇn Rꢉng lai lꢇn Móng cái lƠ cꢐ sꢞ cho viꢊc nhơn giꢕng lꢇn Rꢉng chꢌt

lꢆꢇng cao vƠ tăng hiꢊu quꢅ kinh tꢄ cho ngꢆꢖi chăn nuôi lꢇn Rꢉng. Đơy lƠ nội dung

mꢗi đꢆꢇc nghiên cꢂu tꢙi Viꢊt Nam.

- Kꢄt quꢅ nghiên cꢂu cꢃa đꢒ tƠi lƠ cꢐ sꢞ cho viꢊc đꢒ ra nhꢝng chính sách cꢜ

thꢋ nhꢎm quꢅn lý vƠ phát triꢋn đƠn lꢇn Rꢉng cꢅ vꢒ sꢕ lꢆꢇng vƠ chꢌt lꢆꢇng, nơng

cao hiꢊu quꢅ chăn nuôi, đáp ꢂng yêu cꢘu cꢃa thực tiễn vƠ nhu cꢘu ngƠy cƠng cao

cꢃa xư hội.

4

PHꢛN 2.ăTꢧNGăQUANăTĨIăLIꢨU

2.1. TÌNH HÌNH CHĔNăNUỌIăLꢩNăRꢪNGăTRểNăTHꢒăGIꢣI VÀ VIꢨT NAM

2.1.1. NguꢫnăgꢘcăcꢖaălꢬnăRꢭng

Lꢇn Rꢉng có nguꢔn gꢕc tꢉ Bꢛc chơu Phi vƠ phꢘn lꢗn tꢉ vùng Ểu - Á (Eurasia)

kéo tꢉ các đꢅo nꢆꢗc Anh (British Isles ) đꢄn Triꢒu Tiên vƠ các bán đꢅo Sunda

Islands . Vùng bꢛc kéo dƠi tꢉ Nam Scandinavia tꢗi Nam Siberia vƠ Nhꢈt Bꢅn.

Lưnh đꢍa cꢃa lꢇn Rꢉng đư thay đꢠi rꢌt lꢗn một phꢘn do săn bꢛn, một phꢘn lꢇn

Rꢉng bꢍ bꢛt nhꢕt thoát khꢚi quay trꢞ lꢙi hoang dư. Sau nhiꢒu năm quꢘn thꢋ bꢍ giꢅm

xuꢕng. Tꢙi Anh hình nhꢆ lꢇn Rꢉng bꢍ tuyꢊt chꢃng vƠo thꢄ kỷ 13. Tꢙi Đan Mꢙch con

lꢇn Rꢉng cuꢕi cùng bꢍ bꢛn vƠo đꢘu thꢄ kỷ 19 vƠ nhꢝng năm 1900 hình nhꢆ biꢄn mꢌt

ꢞ Tunisia, Sudan , Đꢂc, Austria và Italy . Nhꢝng năm 1930 tꢙi Nga lꢇn Rꢉng tꢉng

biꢄn mꢌt hẳn trong tự nhiên (Wikipedia, 2010).

Ngꢆꢇc lꢙi, trong thꢖi gian nƠy lꢙi tꢔn tꢙi nhꢝng quꢘn thꢋ lꢇn Rꢉng rꢌt lꢗn tꢙi

Pháp vƠ Tơy Ban Nha mặc dù chúng cũng bꢍ săn bꢛn rꢌt nhiꢒu đꢋ phꢜc vꢜ thực

phꢢm vƠ thꢋ thao.

Sự trꢞ lꢙi cꢃa các quꢘn thꢋ lꢇn Rꢉng bꢛt đꢘu tꢉ thꢄ kỷ trꢆꢗc. Năm 1950

lꢇn Rꢉng một lꢘn nꢝa đꢙt đꢓnh cao vꢒ chiꢄm lĩnh lưnh thꢠ tꢙi quê hꢆꢐng cꢃa

chúng ꢞ vùng chơu Á. Năm 1960 lꢇn Rꢉng lan đꢄn Saint Petersburg và

Moscow , vƠ năm 1975 ngꢆꢖi ta bꢛt gặp loƠi nƠy ꢞ Archangelsk và Astrakhan.

Nhꢝng năm 1970 chúng có mặt tꢙi Đan mꢙch vƠ Thꢜy Sỹ, nꢐi đơy lꢇn bꢍ bꢛt

nhꢕt đư đƠo thoát vƠo rꢉng vƠ sꢕng trong hoang dư. VƠo năm 2000 tꢙi Thꢜy

Điꢋn có khoꢅng 80,000 con lꢇn Rꢉng, nhꢆng nay có thꢋ đꢄn 100.000 con.

Nhꢝng năm 1990 lꢇn Rꢉng di chuyꢋn sang vùng Tuscany (Italy). Tꢙi Anh, lꢇn

Rꢉng lꢙi tái đƠn vƠo nhꢝng năm 1990 sau khi thóat khꢚi các trꢙi nuôi trꢆꢗc đó

nhꢈp tꢉ chơu Ểu (Wikipedia, 2010).

Khoꢅng năm 1493, Christopher Columbus đư đꢆa vƠo vùng West Indies (Mỹ)

8 con lꢇn. Rꢔi đꢄn giꢝa thꢄ kỷ 16, 17 lꢇn Rꢉng đư đꢆꢇc nhꢈp vƠo vùng lưnh đꢍa

chính cꢃa Mỹ. Đꢄn thꢄ kỷ 20 lꢇn Rꢉng Eurasian (Âu, Á) thuꢘn cũng đꢆꢇc đꢆa vƠo

Mỹ. Có rꢌt nhiꢒu quꢘn thꢋ lꢇn Rꢉng có tꢙi Australia, New Zealand vƠ Nam ậ Bꢛc

Mỹ (Wikipedia, 2010).

5

Tải về để xem bản đầy đủ

pdf

131 trang myanh 23380 Free

Download

Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận án Nghiên cứu xác định một số chỉ tiêu sinh sản và thử nghiệm thụ tinh nhân tạo cho lợn rừng trong điều kiện nuôi nhốt tại khu vực phía Bắc Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

luan_an_nghien_cuu_xac_dinh_mot_so_chi_tieu_sinh_san_va_thu.pdf
SS&BSSGS - TTLA - Phuong Quang Truong.pdf
TTT - Phung Quang Truong.pdf