Luận án Nghiên cứu dịch tễ học bệnh dịch tả lợn cổ điển (Classical swine fever) ở lợn tại miền Bắc Việt Nam giai đoạn 2014-2017
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯
NGUYỄN PHỤC HƯNG
NGHIÊN CỨU DỊCH TỄ HỌC BỆNH DỊCH
TẢ LỢN CỔ ĐIỂN (CLASSICAL SWINE FEVER) Ở LỢN
TẠI MIỀN BẮC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2014 - 2017
LUẬN ÁN TIẾN SĨ
NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯
NGUYỄN PHỤC HƢNG
NGHIÊN CỨU DỊCH TỄ HỌC BỆNH DỊCH
TẢ LỢN CỔ ĐIỂN (CLASSICAL SWINE FEVER) Ở LỢN
TẠI MIỀN BẮC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2014 - 2017
Chuyên ngành: Dịch tễ học thú y
Mã số:
9 64 01 08
Người hướng dẫn khoa học: 1. GS.TS. Nguyễn Thị Lan
2. PGS.TS. Lê Văn Phan
HÀ NỘI, 2019
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên
cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ
lấy bất kỳ học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn,
các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày
tháng
năm 2019
Tác giả luận án
Nguyễn Phục Hƣng
i
LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được
sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè,
đồng nghiệp và gia đình.
Cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS.TS. Nguyễn Thị Lan và
PGS.TS. Lê Văn Phan đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều
kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.
Xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ
môn Bệnh lý thú y, Bệnh viện thú y, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã
tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn
thành luận án.
Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ Phòng thí nghiệm trọng điểm
công nghệ sinh học thú y và Phòng thí nghiệm bộ môn bệnh lý, khoa Thú y, Học viện
Nông nghiệp Việt Nam đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực
hiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi
điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên tôi hoàn thành luận án./.
Hà Nội, ngày
tháng
năm 2019
Tác giả luận án
Nguyễn Phục Hƣng
ii
MỤC LỤC
Lời cam đoan .....................................................................................................................i
Lời cảm ơn........................................................................................................................ii
Mục lục ............................................................................................................................iii
Danh mục các từ viết tắt ..................................................................................................vi
Danh mục bảng ..............................................................................................................viii
Danh mục hình.................................................................................................................ix
Trích yếu luận án .............................................................................................................. x
Thesis abstract.................................................................................................................xii
Phần 1. Mở đầu ............................................................................................................... 1
1.1. Tính cấp thiết của đề tài........................................................................................ 1
1.2. Mục tiêu của nghiên cứu....................................................................................... 2
1.3. Phạm vi nghiên cứu .............................................................................................. 3
1.3.1. Địa điểm nghiên cứu............................................................................................. 3
1.3.2. Thời gian nghiên cứu............................................................................................ 3
1.4. Những đóng góp mới của đề tài............................................................................ 3
1.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.............................................................. 3
1.5.1. Ý nghĩa khoa học .................................................................................................. 3
1.5.2. Ý nghĩa thực tiễn................................................................................................... 3
Phần 2. Tổng quan tài liệu ............................................................................................. 5
2.1.1. Trên thế giới.......................................................................................................... 5
2.1.2. Ở Việt Nam........................................................................................................... 8
2.2. Bệnh dịch tả lợn.................................................................................................... 9
2.2.1. Virus dịch tả lợn.................................................................................................... 9
2.2.2. Một số đặc điểm dịch tễ học bệnh dịch tả lợn .................................................... 19
2.2.3. Triệu chứng và bệnh tích bệnh dịch tả lợn.......................................................... 22
2.2.4. Các phương pháp chẩn đoán bệnh dịch tả lợn.................................................... 25
2.2.5. Phòng chống bệnh dịch tả lợn............................................................................. 26
iii
Phần 3. Vật liệu và phƣơng pháp nghiên cứu ............................................................ 36
3.1. Nội dung nghiên cứu........................................................................................... 36
2014 – 2017 tại miền Bắc Việt Nam................................................................... 36
3.1.2. Hiện tượng mang trùng và dung nạp miễn dịch ................................................. 36
3.2. Vật liệu nghiên cứu............................................................................................. 36
3.2.1. Số liệu nghiên cứu .............................................................................................. 36
3.2.2. Động vật thí nghiệm ........................................................................................... 36
3.2.3. Thuốc thử và vật liệu thử.................................................................................... 37
3.2.4. Thiết bị, dụng cụ ................................................................................................. 37
3.3. Phương pháp nghiên cứu .................................................................................... 38
3.3.1. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học.................................................................. 38
3.3.2. Phương pháp tính toán........................................................................................ 38
3.3.3. Phương pháp xét nghiệm .................................................................................... 39
3.3.4. Phương pháp giải trình tự gen............................................................................. 45
3.3.5. Phương pháp xây dựng cây phả hệ ..................................................................... 45
3.3.6. Phương pháp phân tích đặc điểm dịch tễ học phân tử ........................................ 46
3.3.7. Phương pháp xử lý số liệu .................................................................................. 46
Phần 4. Kết quả và thảo luận....................................................................................... 47
2014-2017 tại miền Bắc Việt Nam ..................................................................... 47
4.1.1. Xác định vùng nghiên cứu.................................................................................. 47
4.1.2. Xác định ca mắc bệnh dịch tả lợn....................................................................... 48
4.1.3. Tình hình bệnh dịch tả lợn theo vùng địa lý....................................................... 54
theo giống lợn nuôi ............................................................................................. 57
4.1.5. Hệ số năm dịch và hệ số tháng dịch của bệnh dịch tả lợn .................................. 60
4.2. Hiện tượng mang trùng và dung nạp miễn dịch ................................................. 64
iv
miễn dịch ở lợn con ............................................................................................ 65
nái được tiêm vaccine dịch tả lợn đầu thai kỳ .................................................... 68
phân lập được...................................................................................................... 74
4.3.2. Kết quả phân tích tính đa dạng di truyền của CSFV .......................................... 75
theo không gian và thời gian............................................................................... 91
Phần 5. Kết luận và đề nghị ......................................................................................... 95
5.1. Kết luận............................................................................................................... 95
miền Bắc Việt Nam............................................................................................. 95
5.1.2. Hiện tượng mang trùng và dung nạp miễn dịch ................................................. 95
5.1.3. Dịch tễ học phân tử của virus dịch tả lợn ........................................................... 96
5.2. Đề nghị................................................................................................................ 96
Danh mục các công trình đã công bố có liên quan đến luận án...................................... 97
Tài liệu tham khảo .......................................................................................................... 98
Phụ lục 2 ....................................................................................................................... 116
v
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt
3’ NTR
5’NTR
aa
Chữ viết đầy đủ
3' nontranslated region
5' nontranslated region
Amino acid
BD
Boder disease
BDV
Border Disease Virus
Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
Base pair
BNNPTNT
Bp
BVDV
cDNA
CI
Bovine Viral Diarrhea Virus
Complementary deoxyribonucleic acid
Confidence Interval
CPE
Cytophathogenic Effect
Cộng sự
cs
CSF
Classical Swine fever
Classical Swine Fever Virus
Chỉ số mắc bệnh trung bình tháng
Cộng tác viên
CSFV
CSMBTBT
Ctv
DNA
dNTP
EC
Deoxyribonucleic Acide
Deoxyribonucleoside triphosphate
European Community
Enzyme-Linked ImmunoSorbent Assay
Food and Agriculture Organization
Hệ số tháng dịch
ELISA
FAO
HSTD
HSND
HT
Hệ số năm dịch
Huyết thanh
IHC
Immunohistochemistry
Mắc bệnh
MB
M-MLV
mRNA
Moloney murine leukemia virus
Messenger Ribonucleic acid
vi
Chữ viết tắt
NPLA
NS
Chữ viết đầy đủ
Neutralization Peroxidase Linked Assay
Nonstructural
nt
Nucleotide
NXB
Nhà xuất bản
OIE
Office International des Epizooties
Polymerase Chain Reaction
Ribonucleic Acide
PCR
RNA
RT- PCR
RT-nPCR
SNNC
TC
Reverse transcription-Polymerase Chain Reaction
Reverse Transcription – nested Polymerase Chain Reaction
Số năm nghiên cứu
Tổ chức
TCID
TCVN
TĐMM
TLHM
TLTV
TT
Tissue Culture Infective Dose
Tiêu chuẩn Việt Nam
Tốc độ mới mắc
Tỷ lệ hiện mắc
Tỷ lệ tử vong
Thông tư
USA
United States of America
United States dollar
USD
VNUA
WTO
Vietnam National University of Agriculture
World Trade Organization
vii
DANH MỤC BẢNG
STT
Tên bảng
Trang
Kiểm tra độc lực của virus CSF.......................................................................... 15
Tình hình bệnh dịch tả lợn theo lứa tuổi............................................................. 58
4.10. Tình hình bệnh dịch tả lợn theo giống lợn nuôi ................................................. 59
4.11. Hệ số năm dịch của dịch tả lợn từ năm 2014 - 2017 .......................................... 60
4.12a. Hệ số tháng dịch của dịch tả lợn từ 2014 - 2017................................................ 61
4.12b. Hệ số tháng dịch của dịch tả lợn từ 2014 - 2017................................................ 62
chủng tham chiếu................................................................................................ 81
và chủng tham chiếu........................................................................................... 82
viii
DANH MỤC HÌNH
STT
Tên hình
Trang
Cấu trúc của virus dịch tả lợn............................................................................. 10
Cấu trúc bộ gen Pestivirus.................................................................................. 11
Bản đồ miền Bắc Việt Nam................................................................................ 48
Bệnh tích đại thể của lợn mắc Dịch tả lợn.......................................................... 53
Bệnh tích đại thể của lợn mắc Dịch tả lợn.......................................................... 53
Nam năm 1991 và 2013-2016 ............................................................................ 79
Việt Nam ............................................................................................................ 83
gây bệnh dịch tả lợn của Việt Nam .................................................................... 86
vào trình tự bộ gen của virus .............................................................................. 87
tả lợn................................................................................................................... 90
sub-genotype 2.1 và 2.2 tại Việt Nam ................................................................ 93
ix
TRÍCH YẾU LUẬN ÁN
Tên tác giả: Nguyễn Phục Hưng
Tên luận án: Nghiên cứu dịch tễ học bệnh dịch tả lợn cổ điển (Classical swine fever) ở
lợn tại miền Bắc Việt Nam giai đoạn 2014 - 2017
Chuyên ngành: Dịch tễ học thú y
Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
Mục đích nghiên cứu
Mã số: 9.64.01.18
Bệnh dịch tả lợn nằm trong danh mục những bệnh truyền nhiễm cần phải công
bố dịch ở Việt Nam và nằm trong danh mục bệnh thuộc bảng A theo Tổ chức Thú y
thế giới. Bệnh gây thiệt hại đáng kể cho ngành chăn nuôi lợn ở nhiều tỉnh thành. Bệnh
có tốc độ lây lan nhanh, xảy ra ở lợn mọi lứa tuổi và có thể gây chết đến 100% đối với
lợn con.
Do sự thay đổi về điều kiện tự nhiên và điều kiện xã hội, phương thức và tập quán
chăn nuôi, bệnh dịch tả lợn có thể đã có những đặc điểm khác biệt về mặt dịch tễ học.
Mặt khác, một hiện tượng có tên là “Dung nạp miễn dịch” ở bệnh dịch tả lợn khiến lợn
con không đáp ứng với vaccine tiêm phòng và mẫn cảm cao với virus dịch tả lợn cường
độc lưu hành dẫn đến bùng phát dịch.
Mục tiêu của đề tài là: (1) Đánh giá được tình hình dịch bệnh ở miền Bắc Việt
Nam, xác định được một số đặc điểm dịch tễ học (tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ chết, năm dịch,
hệ số mùa dịch, hệ số tháng dịch…) theo không gian và thời gian. (2) Xác định được sự
mang trùng và hiện tượng dung nạp miễn dịch ở đàn lợn nuôi và (3) Xác định một số
đặc điểm dịch tễ học phân tử của virus dịch tả lợn ở miền Bắc Việt Nam
Phƣơng pháp nghiên cứu
Có ba nhóm phương pháp chính được dùng trong nghiên cứu này, bao gồm: (1)
phương pháp nghiên cứu dịch tễ học; (2) Phương pháp ELISA xác định kháng nguyên
và xác định kháng thể và (3) Phương pháp phân tích đặc điểm sinh học phân tử và đặc
điểm dịch tễ học phân tử.
Kết quả chính và kết luận
(1) Bộ số liệu về đặc điểm dịch tễ học bệnh dịch tả lợn ở miền Bắc Việt Nam
(được phân chia theo vùng địa lý gồm có 03 vùng lớn là Tây Bắc Bộ, Đông Bắc Bộ và
Đồng Bằng Sông Hồng):
Tỷ lệ mắc bệnh dịch tả lợn theo cấp xã tại các địa phương dao động từ 38,75 ±
2,85% đến 42,50 ± 4,41%. Tỷ lệ mắc bệnh dịch tả lợn theo cấp độ đàn dao động từ
x
29,72 ± 4,48% đến 58,33 ± 0,79%. Tỷ lệ mắc bệnh dịch tả lợn theo cá thể dao động từ
1,42 ± 0,18% đến 3,82 ± 1,36%. Lợn ở giai đoạn từ 1 – 3 tháng tuổi có tỷ lệ mắc bệnh
cao nhất (5,96 ± 1,05%). Tỷ lệ mắc bệnh dịch tả lợn ở đàn lợn nuôi theo phương thức
chăn nuôi nông hộ là cao nhất (5,92 ± 0,37%) trong khi yếu tố về giống lợn nuôi không
ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc dịch tả lợn. Tỷ lệ tử vong của bệnh dịch tả lợn trong quá trình
điều tra dao động từ 92,13 ± 1,08% đến 94,01 ± 1,98%. Trong quá trình điều tra, hầu
hết các tỉnh đều có hai năm dịch (hệ số năm dịch >1), chỉ có tỉnh Thái Bình là 3 năm và
tại Sơn La, Nam Định là 1 năm có có HSND >1. Dịch tả lợn xảy ra tập trung vào thời
điểm tháng 2 – 4 và 8-11 trong năm (hệ số tháng dịch >1). Tỷ lệ hiện mắc của dịch tả
lợn là 2,26% đến 2,46% sau 3 năm điều tra trong khi tốc độ mắc bệnh dịch tả lợn là
0,0434 – 0,0474 con/tuần.
Như vậy, đặc điểm dịch tễ học của bệnh dịch tả lợn trong giai đoạn hiện tại đã có
những thay đổi so với các nghiên cứu trong giai đoạn trước đây.
(2) Kết quả xác định hiện tượng mang trùng và dung nạp miễn dịch:
Khi kiểm tra hiện tượng mang virus ở lợn nái nuôi tại địa phương: Tỷ lệ lợn nái
mang virus là 16,5% - 17.0%. Tỷ lệ lợn con âm tính với kháng thể dịch tả lợn lúc 35
ngày tuổi là 87,69% - 88,71%. Tỷ lệ lợn con âm tính ở 21 ngày sau tiêm phòng là
77,27% - 79,82%.
Khi thực hiện thí nghiệm với đàn nái âm tính virus dịch tả lợn (nhưng được tiêm
phòng bằng vaccine nhược độc dịch tả lợn vào 25 ngày sau khi phối), đàn lợn con sinh
ra có hiện tượng âm tính với kháng thể dịch tả lúc 35 ngày tuổi dao động từ 83,17% đến
86,54% vào hai năm 2016, 2017. Tỷ lệ lợn con âm tính với kháng thể dịch tả lợn vào 21
ngày sau tiêm phòng dao động từ 76,09% đến 80,43%.
(3) Dịch tễ học phân tử của virus dịch tả lợn:
Kết quả phân tích phả hệ của của các chủng virus dịch tả lợn dựa vào trình tự
đoạn genE2 cho thấy các chủng thu được từ Nam Định và Hải Dương thuộc 2 phân
nhóm 2.1 và 2.2.
Chủng virus dịch tả lợn phân lập thuộc phân nhóm 2.1 rất gần với các chủng
GDPY, GDHZ, HN, and HNLY-11 lưu hành tại Trung Quốc trong giai đoạn 2008 –
2011. Trong khi chủng 2.2 có liên quan đến các chủng phân lập từ các nước Châu Âu
(Đức, Áo, CH. Séc và Ý) và Châu Á (Đài Loan và Nepal).
xi
THESIS ABSTRACT
PhD candidate: Nguyen Phuc Hung
Thesis title: Epidemiological study of classical swine fever in northern Vietnam for the
period 2014 - 2017.
Major: Veterinary epidemiology
Code: 9.64.01.18
Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA)
Research Objectives
Classical swine fever (CSF) is in the list of infectious diseases that require to be
reported in Vietnam and the A list of diseases by the World Organisation for Animal
Health. Disease has caused considerable damage to the pig industry in many provinces.
The disease is rapidly spreading, occurring in pigs of all ages and can kill up to 100% of
piglets.
Due to changes in natural conditions and social conditions, animal husbandry
practices, CSF outbreaks may have epidemiological alterations. On the other hand, a
phenomenon known as "immunological tolerance" in CSF causes piglets not to respond
to vaccines and are highly susceptible to virulent CSFV, leading to outbreaks.
The objectives are: (1) To assess the epidemic situation in Northern Vietnam, to
identify some epidemiological characteristics (incidence, mortality, epidemic year
index, monthly epidemic index, etc.) by space and time. (2) Identification of carriage
and immunological tolerance in pig herds and (3) Identification of some molecular
epidemiological characteristics of CSFV in Northern Vietnam
Materials and Methods
There are three main methods used in this study, including: (1) Epidemiological
method; (2) ELISA for antigen and antibody determination and (3) Molecular biology
and molecular epidemiological characterization determination.
Main findings and conclusions
1) Data on epidemiological characteristics of CSF outbreak in Northern Viet Nam
(divided by geographic region including three major regions: The Northwest, the
Northeast and the Red River Delta): The incidence of CSF by commune level was from
38,75 ± 2,85% to 42,50 ± 4,41%; by the pig farm ranged from 29,72 ± 4,48% to 58,33 ±
0,79%; by individuals from 1,42 ± 0,18% to 3,82 ± 1,36%. Pigs from 1 to 3 months old
xii
had the highest incidence (5,96 ± 1,05%). The pigs which grew in backyard livestock
were more susceptible to CSF, with the prevalence of 5,92 ± 0,37% while the breeding
factor has no effect on the CSF incidence. The mortality rate of CSF during the survey
ranged from 92,13 ± 1,08% to 94,01 ± 1,98%. Most provinces had epidemic index over
one in two years whereas Thai Binh province was in 3 years and in Son La, Nam Dinh
were in 1 year. CSF occurred from February to April and from August to November in
the year. The prevalence of CSF was 2.26% to 2.46% after 3 years of investigation,
while the rate of CSF was 0.0434 - 0.0474 pigs per week. Thus, the epidemiological
characteristics of CSF in the current period have changed when compared with previous
studies.
2) Results of identification of carrier and immune tolerance: testing the virus
carriers in local sows showed: The rate of sows carrying the virus was 16.5% - 17.0%.
The percentage of piglets negative for CSF antibody test at 35 days of age was ranged
of 87.69% - 88.71%. The pigs at 21 days after vaccination were from 77.27% to 79.82%
negative for CSF antibody test.
When the sows were tested negative for CSF (but were vaccinated at 25 days after
mating), the percentage of piglets negative for CSF antibody test at 35 days of age
ranged from 83.17% to 86.54% in 2016 and 2017, respectively. The percentage of
piglets negative for CSF antibody at 21 days after vaccination ranged from 76.09% to
80.43%.
(3) Molecular epidemiology of CSFV: The results of phylogenetic analysis of
CSFV in pigs based on E2 gene showed that the strains collected from Nam Dinh and
Hai Duong belonged to 2 sub-groups 2.1 and 2.2. The isolates of subtype 2.1 were
closely related to the GDPY, GDHZ, HN, and HNLY-11 strains circulating in China
during 2008 to 2011 while strain 2.2 was associated with isolates from Europe
(Germany, Austria, the Czech Republic, and Italy) and Asia (Taiwan and Nepal).
xiii
PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Chăn nuôi lợn nước ta trong những năm gần đây đã phát triển nhanh
chóng. Theo thống kê của tổ chức lương thực thế giới (FAO) trong những năm
vừa qua Việt Nam được ghi nhận là nước chăn nuôi phát triển mạnh và cung cấp
nhiều thịt lợn (từ 116 – 121 triệu tấn thịt lợn từ năm 2016-2018) (FAO, 2018).
Tuy nhiên do tập quán chăn nuôi theo hướng truyền thống vẫn còn rất phổ biến,
không có tính chuyên nghiệp nên dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp.
Trong công cuộc đổi mới của toàn Đảng, toàn dân, ngành chăn nuôi nước
ta đang từng bước phát triển vững chắc, đạt nhiều thành tựu to lớn đáng khích lệ
và dần trở thành một trong những ngành chính của nông nghiệp Việt Nam. Đặc
biệt, khi Việt Nam trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương Mại Thế
giới (WTO), nhà nước đã có những chính sách điều chỉnh phù hợp như kinh tế
trang trại, vốn tín dụng, chính sách đất đai, chính sách đầu tư nước ngoài... Tất cả
các chính sách đó đều có ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành nông nghiệp
trong đó có chăn nuôi. Bước đầu đã có sự hình thành các khu vực, các cụm chăn
nuôi mang tính hàng hóa phù hợp với phát triển của từng loại gia súc, gia cầm và
đặc biệt có thể cung cấp những sản phẩm có chất lượng cao.
Nhưng do tập tục chăn nuôi nhỏ lẻ, manh mún mà ngành chăn nuôi ở
nước ta còn mang tính tự cung tự cấp, chăn nuôi tập trung, chăn nuôi hàng hóa
theo quy mô trang trại chưa nhiều. Chất lượng sản phẩm chăn nuôi chưa đủ sức
hội nhập và cạnh tranh. Từ đó, dẫn đến những khó khăn nhất định cho ngành
chăn nuôi, đặc biệt là vấn đề kiểm soát dịch bệnh.
Thời gian vừa qua, do hội nhập kinh tế quốc tế, việc giao lưu buôn bán
động vật, sản phẩm động vật giữa các nước trên thế giới ngày càng mở rộng, tình
hình dịch bệnh động vật cũng phát triển mạnh, trong đó có bệnh dịch tả lợn cổ
điển (Classical Swine Fever) xảy ra tràn lan ở nhiều khu vực. Ở Việt Nam trong
những năm gần đây, dịch tả lợn cổ điển liên tiếp nổ ra gây thiệt hại đáng kể cho
ngành chăn nuôi lợn. Bệnh xuất hiện trong cả nước và xảy ra tương đối nghiêm
trọng ở nhiều tỉnh thành. Bệnh có tốc độ lây lan nhanh, xảy ra ở lợn mọi lứa tuổi,
đặc biệt trên lợn con, tỷ lệ chết có thể lên tới 100%. Một trong những đặc điểm
quan trọng là lợn nái tạo cảm nhiễm qua nhau thai, gây chết phôi, sảy thai... Những
1
lợn con sống sót xuất hiện tình trạng dung nạp miễn dịch – không đáp ứng với
vaccine tiêm phòng và mẫn cảm cao với virus dịch tả lợn cường độc lưu hành, dễ
tạo ra sự bùng phát của dịch. Vì vậy, tổ chức dịch tễ thế giới xếp bệnh này thuộc
bảng A, là bảng danh mục các bệnh nguy hiểm nhất.
Bệnh dịch tả lợn do một loại Pestivirus, họ Flaviviridae gây ra, đó là bệnh
truyền nhiễm gây tiêu chảy nặng, lây lan nhiều và không có thuốc đặc trị ở lợn
mọi lứa tuổi với nhiều thể khác nhau, gây chết hoặc không. Lợn nhiễm bệnh duy
trì mầm bệnh lâu dài gây thiệt hại trầm trọng về mặt kinh tế cho người chăn nuôi.
Virus xâm nhập chủ yếu qua đường tiêu hóa, qua niêm mạc, qua vết thương ở da
và một phần qua hệ thống hô hấp. Theo các nghiên cứu cho thấy bệnh dịch tả lợn
lây truyền cả theo chiều ngang và chiều dọc.
Ở nước ta, do tính chất nguy hiểm của bệnh, ngành Thú y đã có những
biện pháp tích cực nhằm khống chế bệnh. Tuy nhiên bệnh vẫn luôn xảy ra và gây
thiệt hại kinh tế nghiêm trọng. Các nhà khoa học trong lĩnh vực Thú y cũng bỏ
nhiều công sức và cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu công bố về căn bệnh
và các đặc điểm dịch tễ học của bệnh, tuy nhiên do sự thay đổi về điều kiện thời
tiết, khí hậu, thay đổi về điều kiện xã hội, phương thức và tập quán chăn nuôi thì
các đặc điểm về dịch tễ học của một số bệnh cũng sẽ thay đổi, tìm ra được sự
thay đổi đó sẽ là một phương hướng để đưa ra những biện pháp hiệu quả hơn
trong công tác phòng chống bệnh.
Cho đến hiện tại, chưa có một nghiên cứu hệ thống đầy đủ về dịch tễ học
của bệnh dịch tả lợn trên tổng đại diện đàn lợn nuôi tại miền Bắc Việt Nam. Vì
vậy trước một diễn biến phức tạp của dịch bệnh, chúng tôi tiến hành nghiên cứu
về dịch tễ học bệnh dịch tả lợn cổ điển ở lợn tại miền Bắc Việt Nam giai đoạn
2014-2017. Đây là việc cần thiết và cấp bách trong bối cảnh hiện nay nhằm đưa
ra những khuyến cáo và những giải pháp cấp thiết hỗ trợ cho công tác phòng
chống dịch bệnh, giúp người chăn nuôi giảm thiểu thiệt hại trong quá trình chăn
nuôi lợn.
1.2. MỤC TIÊU CỦA NGHIÊN CỨU
- Cập nhật và phân tích một số đặc điểm dịch tễ học của bệnh dịch tả lợn
tại miền Bắc Việt Nam.
- Xác định hiện tượng mang trùng và dung nạp miễn dịch của bệnh dịch tả
lợn đối với lợn nuôi tại khu vực nghiên cứu.
2
- Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học phân tử những chủng virus dịch
tả lợn phân lập tại miền Bắc Việt Nam
1.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1.3.1. Địa điểm nghiên cứu
- Một số tỉnh phía Bắc Việt Nam gồm: Ba tỉnh Tây Bắc Bộ (Hòa Bình,
Yên Bái, Sơn La), ba tỉnh Đông Bắc Bộ (Bắc Giang, Phú Thọ, Thái Nguyên) và
bốn tỉnh Đồng Bằng Sông Hồng (Nam Định, Hà Nam, Thái Bình, Hải Dương).
- Phòng thí nghiệm trọng điểm công nghệ sinh học thú y và Phòng thí
nghiệm của Bộ môn Bệnh lý học của Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
1.3.2. Thời gian nghiên cứu
- Từ tháng 01 năm 2014 đến tháng 12 năm 2017.
1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI
- Xác định được sự thay đổi và cập nhật thông tin khoa học về đặc điểm
dịch tễ học của bệnh Dịch tả lợn trong tình hình hiện tại (2014-2017) ở miền Bắc
Việt Nam: Theo vùng địa lý (Tây Bắc Bộ, Đông Bắc Bộ, Đồng Bằng Sông
Hồng); theo lứa tuổi, phương thức chăn nuôi, giống lợn nuôi; hệ số tháng dịch,
hệ số năm dịch; tỷ lệ hiện mắc, tốc độ mắc bệnh.
- Xác định được sự mang trùng và hiện tượng Dung nạp miễn dịch ở đàn
lợn tại miền Bắc Việt Nam.
- Nghiên cứu được đặc điểm dịch tễ học phân tử của virus Dịch tả lợn ở
miền Bắc Việt Nam
1.5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.5.1. Ý nghĩa khoa học
Đề tài cung cấp một số dữ liệu mới về đặc điểm dịch tễ của bệnh Dịch tả
lợn và virus Dịch tả lợn trên địa bàn miền Bắc Việt Nam giai đoạn 2014-2017.
Luận án là tài liệu tham khảo tốt, phục vụ cho những nghiên cứu khoa học
về bệnh Dịch tả lợn và tài liệu phục vụ giảng dạy trong lĩnh vực thú y.
1.5.2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của đề tài đã xác định rõ sự thay đổi về một số đặc
điểm dịch tễ học của bệnh Dịch tả lợn lưu hành trên địa bàn miền Bắc Việt Nam:
Tỷ lệ mắc bệnh theo vùng địa lý, theo lứa tuổi, phương thức chăn nuôi, giống lợn
3
nuôi; hệ số tháng dịch, hệ số năm dịch; tỷ lệ hiện mắc, tốc độ mắc bệnh. Dựa vào
những thông số dịch tễ học này, những nghiên cứu kế tiếp có thể ứng dụng để
tính toán số lượng mẫu, so sánh tốc độ mắc bệnh góp phần đánh giá yếu tố nguy
cơ của bệnh.
Kết quả xác định về mang trùng tiềm ẩn và dung nạp miễn dịch là cơ sở
để đưa ra những biện pháp phòng chống phù hợp như thay đổi lịch trình vaccine,
đề xuất phương pháp kiểm soát bệnh thông qua xét nghiệm kháng thể dịch tả lợn.
Việc nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học phân tử của virus Dịch tả lợn
đã chỉ ra được nguồn gốc sự lưu hành và sự phù hợp cho việc sử dụng vaccine
phòng bệnh tại địa phương.
4
PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1. NHỮNG NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƢỚC VỀ BỆNH DỊCH
TẢ LỢN
Dịch tả lợn là một bệnh quan trọng nằm trong danh sách loại A của OIE.
Những bệnh thuộc trong danh sách A được định nghĩa như những bệnh truyền
nhiễm có khả năng lây lan rất nguy hiểm và nhanh chóng, bất chấp biên giới
quốc gia, trở thành hậu quả nghiêm trọng đối với kinh tế xã hội và sức khỏe cộng
đồng (OIE, 1998).
2.1.1. Trên thế giới
Bệnh dịch tả lợn là bệnh lây lan rất nhanh, tỷ lệ chết cao (có thể từ 60 -
90%). Bệnh thường ghép với phó thương hàn, tụ huyết trùng. Lợn mắc bệnh
thường có triệu chứng bại huyết, xuất huyết ở nhiều cơ quan, bộ phận, hoại tử,
loét niêm mạc đường tiêu hoá. Bệnh tiến triển ở nhiều thể khác nhau: quá cấp,
cấp tính, mạn tính và thể tiềm ẩn (Nguyễn Bá Hiên và cs., 2013). Cho đến nay
nguồn gốc của bệnh dịch tả lợn chưa được xác minh chính xác, hiện vẫn còn hai
quan điểm song song tồn tại:
Năm 1810 bệnh dịch tả lợn được Hanson (1957) mô tả đầu tiên ở
Tenessce. Đến năm 1833, bệnh dịch tả lợn được thông báo đầu tiên ở Ohio (Bắc
Mỹ), sau đó bệnh lan ra cả nước Mỹ nhất là vùng Cornbert, vì đây là vùng chăn
nuôi lợn nhiều nhất (Hanson, 1957).
Theo Fuchs (1968), bệnh xuất hiện đầu tiên ở Anh vào năm 1862, sau đó
lây lan sang các nước châu Âu khác là Đan Mạch, Thụy Điển vào năm 1887. Các
nhà khoa học Mỹ cho rằng bệnh xuất phát từ châu Âu và lan sang khắp các nước
trên thế giới, ở Nam Mỹ năm 1899, Nam Phi năm 1900.
Hiện nay bệnh dịch tả lợn vẫn tồn tại ở nhiều nước trên thế giới, thiệt hại
về kinh tế do dịch tả lợn gây ra vẫn rất lớn. Năm 1997, các nước: Đức, Hà Lan,
Italia, Tây Ban Nha, Bỉ có hơn 10 triệu con lợn bị giết hủy (Rassow, 1997). Ở Hà
Lan tính đến ngày 31 tháng 12 năm 1997 có 424 ổ dịch trong một năm. Cộng hòa
liên bang Đức từ tháng 11 năm 1982 đến 9 năm 1984 có 1457 ổ dịch xảy ra ở
248 đàn lợn giống, 777 đàn lợn thịt và 412 đàn hỗn hợp, với 395000 lợn bị xử lý
(Oleksiewicz et al., 2003).
5
Tải về để xem bản đầy đủ
139 trang
25000
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận án Nghiên cứu dịch tễ học bệnh dịch tả lợn cổ điển (Classical swine fever) ở lợn tại miền Bắc Việt Nam giai đoạn 2014-2017", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_an_nghien_cuu_dich_te_hoc_benh_dich_ta_lon_co_dien_clas.pdf
- DTHTY - TTLA - Nguyen Phuc Hung.pdf
- TTT - Nguyen Phuc Hung.pdf
