Luận án Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh care ở chó nuôi tại Hà Nội và chế kháng thể phòng trị bệnh

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

NGUYỄN THỊ HUYỀN

NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM

CỦA BỆNH CARE Ở CHÓ NUÔI TẠI HÀ NỘI

VÀ CHẾ KHÁNG THỂ PHÒNG TRỊ BỆNH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2021

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

NGUYỄN THỊ HUYỀN

NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM

CỦA BỆNH CARE Ở CHÓ NUÔI TẠI HÀ NỘI

VÀ CHẾ KHÁNG THỂ PHÒNG TRỊ BỆNH

Ngꢀnh

Mꢁ sꢂ

: Bệnh lý học vꢀ chữa bệnh vật nuôi

: 9 64 01 02

Người hướng dẫn khoa học:

1. PGS.TS. Nguyễn Hữu Nam

2. PGS.TS. Phạm Ngọc Thạch

HÀ NỘI - 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi, cùng công ty Hanvet. Các

kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng

dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào.

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn,

các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2021

Tác giả luận án

Nguyễn Thị Huyền

i

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự

hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự động viên của đồng nghiệp và bạn

bè; sự giúp đỡ cả về vật chất lẫn tinh thần của cơ quan và gia đình.

Nhân dịp này, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn đến Cha, Mẹ

người đã sinh thành dưỡng dục tôi. Biết ơn PGS.TS. Nguyễn Hữu Nam, PGS.TS. Phạm

Ngọc Thạch đã hết lòng hướng dẫn, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập,

thực hiện và hoàn thành luận án này.

Xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Ông Nguyễn Hữu Vũ, Chủ Tịch Hội Đồng Quản

Trị - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Dược thú y Hanvet cùng toàn thể Ban Lãnh Đạo

Công ty, đã giúp đỡ tôi về vật chất, tinh thần và tạo điều kiện cho tôi về thời gian, địa

điểm nghiên cứu trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc Học viện, Ban Quản lý

đào tạo và Các thầy cô giáo trong Bộ môn Bệnh lý; Các thầy cô giáo trong Khoa Thú y –

Học viện Nông nghiệp Việt Nam: đã tận tình hướng dẫn chỉ bảo, dành nhiều công sức,

thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.

Cảm ơn Anh Trần Văn Khánh, PTGĐ Công ty Hanvet; Ban Lãnh đạo Trung tâm

Nghiên cứu và sinh phẩm công ty Hanvet và đặc biệt là toàn bộ cán bộ nhân viên Bệnh

viện Thú Cảnh Hanvet: Chị Lê Thị My, anh Lê Phạm Trịnh Công, chị Lê Thị Nụ..... đã

giúp đỡ hỗ trợ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu này.

Xin gửi lời cảm ơn và lời yêu thương đến đại gia đình tôi: Bố, Mẹ, Chồng và các

con.., các anh chị em của tôi, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận

lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án./.

Hà Nội, ngày tháng năm 2021

Nghiên cứu sinh

Nguyễn Thị Huyền

ii

MỤC LỤC

L ời cam đoan .....................................................................................................................i

L ờ i c ảm ơ n ........................................................................................................................i i

M ụ c l ụ c ............................................................................................................................iii

Danh m ụ c ch ữ vi ế t t ắ t ......................................................................................................v i

Danh m ụ c b ả ng ...............................................................................................................v ii

Danh m ụ c hình.................................................................................................................i x

Trích y ế u lu ậ n án .............................................................................................................. x

Thesis abstract.................................................................................................................x ii

Ph ầ n 1. M ở đầ u ............................................................................................................... 1

1.1. Tính c ấ p thi ế t c ủa đề tà i ........................................................................................ 1

1.2. M ụ c tiêu nghiên c ứ u ............................................................................................. 2

1.3. Ph ạ m vi nghiên c ứ u .............................................................................................. 2

1.3.1. Đối tượ ng nghiên c ứ u ........................................................................................... 2

1.3.3. Ph ạ m vi nghiên c ứ u .............................................................................................. 3

1.4. Nh ững đóng góp mớ i c ủa đề tài............................................................................ 3

1.5. Ý nghĩa khoa họ c và th ự c ti ễ n c ủa đề tà i .............................................................. 3

1.5.1. Ý nghĩa khoa họ c .................................................................................................. 3

1.5.2. Ý n ghĩa thự c ti ễ n................................................................................................... 4

Ph ầ n 2. T ổ ng quan tài li ệ u ............................................................................................. 5

2.1. Tình hình nghiên c ứ u b ệ nh Care........................................................................... 5

2.1.1. Tình hình nghiên c ứ u b ệ nh Care trên th ế gi ớ i ...................................................... 5

2.1.2. Tình hình nghiên c ứ u b ệ nh Care ở Vi ệ t Na m ...................................................... 8

2.2. Đặ c tính sinh h ọ c c ủ a virus gây b ệ nh Care......................................................... 10

2.2.1. Đặc điể m hình thái, c ấ u trúc, phân lo ạ i .............................................................. 10

2.2.2. Đặ c tính sinh h ọ c c ủ a virus................................................................................. 13

2.2.3. Đặ c tính sinh h ọ c phân t ử c ủ a virus.................................................................... 15

2.3. B ệ nh Care trên chó ............................................................................................. 18

2.3.1. D ị ch t ễ h ọ c .......................................................................................................... 18

2.3.2. Cơ chế sinh b ệ nh................................................................................................. 19

2.3.3. Đặc điể m b ệ nh lý ................................................................................................ 20

2.3.4. Ch ẩn đoán bệ nh .................................................................................................. 23

iii

2.3.5. Phòng và điề u tr ị b ệ nh ........................................................................................ 26

2.4. M ộ t s ố nghiên c ứ u v ề áp d ụng điề u tr ị b ệ nh Care b ằ ng kháng huy ế t thanh....... 29

Ph ầ n 3. N ộ i dung và P hương pháp nghiên cứ u.......................................................... 33

3.1. N ộ i dung nghiên c ứ u........................................................................................... 33

3.1.1. Nghiên c ứ u m ộ t s ố đặc điể m b ệ nh Care ở chó t ạ i Hà N ộ i.................................. 33

3.1.2. Nghiên c ứ u ch ế t ạ o kháng th ể kháng virus Care ................................................ 33

3.1.3. Nghiên c ứ u gây b ệ nh th ự c nghi ệm và điề u tr ị th ử nghi ệ m b ệ nh Care b ằ ng

kháng th ể kháng virus Care ................................................................................ 33

3.2. V ậ t li ệ u nghiên c ứ u............................................................................................. 33

3.2.1. Trang thi ế t b ị và d ụ ng c ụ .................................................................................... 33

3.2.2. Ph ạ m vi nghiên c ứ u ............................................................................................ 34

3.3. Phương pháp nghiên cứ u .................................................................................... 35

3.3.1. Phương pháp nghiên cứ u m ộ t s ố đặc điể m c ủ a b ệ nh Care ................................. 35

3.3.2. Phương pháp nghiên cứ u ch ế t ạ o kháng th ể kháng virus Car e ........................... 38

3.3.3. Phương pháp gây bệ nh th ự c nghi ệm và điề u tr ị th ự c nghi ệ m ............................ 42

3.3.4. Phương pháp điề u tr ị th ử nghi ệ m b ằ ng kháng th ể kháng virus Care.................. 45

3.3.5. Phương pháp xử lý s ố li ệ u .................................................................................. 47

Ph ầ n 4. K ế t qu ả và Th ả o lu ậ n ..................................................................................... 48

4.1. K ế t qu ả xác đị nh m ộ t s ố đặc điể m c ủ a b ệ nh Car e .............................................. 48

4.1.1. K ế t qu ả xác đị nh t ỷ l ệ m ắ c b ệ nh Care ở chó đế n khám t ạ i các phòng khám

thú y trên đị a bàn Hà N ộ i.................................................................................... 48

4.1.2. K ế t qu ả ki ể m tra chó m ắ c Care b ằ ng test ch ẩn đoán nhanh CDV -Ag................ 49

4.1.3. T ỷ l ệ chó m ắ c b ệnh Care theo địa bàn điề u tra................................................... 52

4.1.4. T ỷ l ệ m ắ c b ệ nh Care theo gi ố ng chó .................................................................. 53

4.1.5. T ỷ l ệ chó m ắ c b ệ nh Care theo l ứ a tu ổ i ............................................................... 55

4.1.6. T ỷ l ệ chó m ắ c b ệ nh Care theo mùa..................................................................... 57

4.1.7. T ỷ l ệ chó m ắ c b ệ nh Care theo tính bi ệ t .............................................................. 58

4.1.8. M ộ t s ố hình ả nh tri ệ u ch ứng điể n hình c ủ a chó m ắ c b ệ nh Care......................... 59

4.1.9. K ế t qu ả nghiên c ứ u b ệnh tích đạ i th ể và vi th ể c ủ a chó m ắ c b ệ nh Care .......... 61

4.2. Nghiên c ứ u ch ế t ạ o kháng th ể kháng virus Care ................................................ 64

4.2.1. Nghiên c ứ u quy trình ch ế t ạ o kháng th ể kháng virus Care................................. 64

4.2.2. Ch ế t ạ o th ử nghi ệ m kháng th ể kháng virus Care quy mô Pilot .......................... 71

iv

4.3. K ế t qu ả gây b ệ nh th ự c nghi ệm và điề u tr ị th ử nghi ệ m....................................... 74

4.3.1. K ế t qu ả gây b ệ nh th ự c nghi ệ m ........................................................................... 74

4.3.2. K ế t qu ả nghiên c ứ u th ử nghi ệ m kháng th ể kháng virus Care trong phòng

và tr ị b ệ nh ........................................................................................................... 93

Ph ầ n 5. K ế t lu ậ n và Ki ế n ngh ị ................................................................................... 102

5.1. K ế t lu ậ n............................................................................................................. 102

5.2. Ki ế n ngh ị ........................................................................................................... 103

Danh m ụ c các côn g trình đã công bố liên quan đế n lu ậ n án ........................................ 104

Tài li ệ u tham kh ả o ........................................................................................................ 105

Ph ụ l ụ c .......................................................................................................................... 114

v

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt

Tiếng anh

Nghĩa tiếng việt

ADN

acid nucleic

Phân tử polyme chứa thông

tin di truyền

ARN

Acid Ribonucleic acid

Phân tử polyme chứa thông

tin di truyền

C

Control

cDNA

CDV

CDVag

CEF

complementary DNA

Cannine Distemper Virus

Chuỗi mạch đơn của ADN

Virus gây bệnh Care ở chó

Cannine Distemper Virus antigen kháng nguyên CDV

chick embryo fibroblasts

cytopathogenic effect

Dulbecco's Modified

Eagle Medium

Tế bào xơ phôi gà

CPE

Bệnh tích tế bào

DMEM

Môi trường nuôi cấy tế bào

do ông Dulbecco phát triển

Huyết thanh thai bò

Huyết thanh thai bê

Globlin miễn dịch dòng A

Globlin miễn dịch dòng D

Globlin miễn dịch dòng E

Globlin miễn dịch dòng G

Globlin miễn dịch dòng M

Kháng kháng thể

FBS

FCS

IgA

Fetal bovine serum

Fetal calf serum

immunoglobulin A

immunoglobulin D

immunoglobulin E

immunoglobulin G

immunoglobulin M

anti - antibody

IgD

IgE

IgG

IgM

KKT

KN

Antigen

Kháng nguyên

KT

antibody

Kháng thể

T

Test

TCID50

Vero-DST

tissue culture infectious dose 50% Liều gây nhiễm 50% tế bào

Vero Dog Slam Tag

Tế bào vero gắn

pCAGdogSlam vào plasmid

Theo tiêu chuẩn Việt Nam

8684-6:2001

TCVN 8684-

6:2001.

-

vi

DANH MỤC BẢNG

TT

2.1.

4.1.

Tên bảng

Trang

Các lo ạ i vaccine và kháng th ể kháng virus Care đang dùng tạ i Vi ệ t Nam......... 31

K ế t qu ả xác đị nh t ỷ l ệ m ắ c b ệ nh Care ở chó đế n khám t ạ i các phòng khám

trên đị a bàn Hà N ộ i............................................................................................. 48

K ế t qu ả ki ể m tra chó m ắ c Care b ằ ng test ch ẩn đoán nhanh CDV Ag ................ 51

T ỷ l ệ m ắ c b ệ nh Care ở chó theo địa bàn điề u tra t ạ i Hà N ộ i.............................. 52

K ế t qu ả xác đị nh t ỷ l ệ m ắ c b ệ nh Care theo gi ố ng chó ...................................... 53

K ế t qu ả xác đị nh t ỷ l ệ m ắ c Care theo l ứ a tu ổ i................................................... 55

K ế t qu ả xác đị nh t ỷ l ệ chó m ắ c b ệ nh Care theo mùa v ụ .................................... 57

K ế t qu ả xác đị nh t ỷ l ệ chó m ắ c b ệ nh Care theo tính bi ệ t ................................... 58

K ế t qu ả c ô đặ c huy ế t thanh b ằ ng h ệ th ố ng l ọ c TF F ........................................... 73

K ế t qu ả th ử nghi ệ m ch ế t ạ o kháng th ể Care quy mô Pilo t ................................. 74

4.10. K ế t qu ả ra chai và ki ể m nghi ệ m 03 lô s ả n ph ẩ m kháng th ể Care....................... 74

4.11a. K ế t qu ả xét nghi ệ m virus Care b ằng phương pháp RT - PCR ........................... 75

4.11b. K ế t qu ả xét nghi ệ m virus Care b ằng phương pháp RT - PCR ........................... 76

4.12. Bi ến độ ng thân nhi ệ t c ủa chó sau khi đượ c gây b ệ nh v ớ i ch ủ ng CDV-HV

và điề u tr ị th ự c nghi ệ m b ằ ng ch ế ph ẩ m kháng huy ế t thanh Care....................... 79

4.13. Bi ến độ ng t ầ n s ố hô h ấ p c ủa chó sau khi đượ c gây b ệ nh v ớ i ch ủ ng CDV-

HV và điề u tr ị th ự c nghi ệ m b ằ ng ch ế ph ẩ m kháng huy ế t thanh Care................ 81

4.14. Bi ến độ ng t ầ n s ố tim c ủa chó sau khi đượ c gây b ệ nh v ớ i ch ủ ng CDV-HV

v à điề u tr ị th ự c nghi ệ m b ằ ng ch ế ph ẩ m kháng huy ế t thanh Care...................... 83

4.15. Tri ệ u ch ứ ng lâm sàng c ủ a chó gây nhi ễ m CDV-HV th ự c nghi ệ m .................... 85

4.16. K ế t qu ả kh ả o sát m ộ t s ố ch ỉ tiêu huy ế t h ọ c ch ủ y ế u c ủ a chó gây b ệ nh v ớ i

ch ủ ng CDV-HV th ự c nghi ệ m............................................................................. 87

4.17. B ệ nh tích vi th ể ch ủ y ế u c ủa chó đượ c gây nhi ễ m CDV-HV th ự c nghi ệ m ...... 89

4.18. K ế t qu ả nhu ộ m hóa mô mi ễ n d ị ch c ủa các cơ quan ........................................... 92

4.19. K ế t qu ả bước đầu điề u tr ị th ử nghi ệ m chó gây nhi ễ m virus Car e ...................... 93

4.20. K ế t qu ả th ử nghi ệ m kháng th ể kháng virus Care trong phòng b ệ nh Care.......... 94

4.21. K ế t qu ả th ử nghi ệ m kháng th ể trong điề u tr ị b ệ nh Care .................................... 95

4.22. Hi ệ u qu ả điề u tr ị b ằ ng kháng th ế kháng virus Care t ạ i các phòng khám

(li ề u tiêm 0,5 ml/2-5kg th ể tr ọ ng) ...................................................................... 97

vii

DANH MỤC HÌNH

TT

Tên hình

Trang

Mô hình c ấ u trúc c ủ a virus Canine Distemper (CDV )....................................... 11

Minh h ọ a cho k ế t qu ả ki ể m tra nhanh b ệ nh Care b ằ ng test CDV Ag ................ 37

Hình ả nh m ộ t s ố k ế t qu ả th ử nghi ệ m nhanh b ằ ng test CDV-A g ........................ 50

M ộ t s ố tri ệ u ch ứng điể n hình c ủ a chó m ắ c b ệ nh Care ....................................... 60

B ệnh tích đạ i th ể c ủ a chó m ắ c b ệ nh Care........................................................... 62

M ộ t s ố hình ả nh b ệ nh tích vi th ể ở chó b ị nhi ễ m virus Care.............................. 63

Sơ đồ t ố i m ễ n d ịch cho độ ng v ậ t thí nghi ệm để xác định loài độ ng v ậ t dùng

s ả n xu ấ t kháng th ể Care...................................................................................... 65

Hi ệ u giá kháng th ể Care sau gây t ố i mi ễ n d ị ch ở độ ng v ậ t thí nghi ệ m.............. 66

Hi ệ u giá kháng th ể Care theo l ứ a tu ổi độ ng v ậ t ................................................. 67

Hi ệ u giá kháng th ể Care theo quy trình tiêm...................................................... 68

Sơ đồ ch ế kháng th ể Care trên th ỏ ...................................................................... 71

4.10. Sơ đồ l ắp đặ t h ệ th ố ng TFF ................................................................................ 72

4.11. Máy l ọ c ti ế p tuy ế n TFF ...................................................................................... 72

4.12. K ế t qu ả điệ n di th ự c hi ệ n ph ả n ứ ng RT-PCR sau 5 ngày gây nhi ễ m CDV-HV ....... 77

4.13. Bi ểu đồ bi ến độ ng thân nhi ệ t c ủ a chó ở các lô thí nghi ệ m................................. 80

4.14. Đồ th ị bi ến độ ng t ầ n s ố hô h ấ p c ủa chó đượ c gây b ệnh và điề u tr ị th ự c nghi ệ m ...... 82

4.15. B ệ nh tích chó gây nhi ễ m Care th ự c nghi ệ m ch ủ ng CDV - HV ......................... 84

4.16. B ệnh tích đạ i th ể c ủa chó đượ c gây nhi ễ m CDV - HV ...................................... 88

4.17. Hình ả nh vi th ể các t ổ ch ứ c t ế bào ở chó gây nhi ễ m Care th ự c nghi ệ m

ch ủ ng CDV - HV................................................................................................ 91

ix

TRÍCH YẾU LUẬN ÁN

Tên tác giả: Nguyễn Thị Huyền

Tên Luận án: Nghiên cứu một số đặc điểm của bệnh Care ở chó nuôi tại Hà Nội và chế

kháng thể phòng trị bệnh.

Ngành: Bệnh lý học và chữa bệnh vật nuôi

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu

Mã số: 9 64 01 02

- Xác định được một số đặc điểm chủ yếu của bệnh Care ở chó tại khu vực Hà Nội.

- Chế tạo thành công kháng thể kháng virus Care và xây dựng phác đồ điều trị thử

nghiệm bệnh Care hiệu quả.

Phương pháp nghiên cứu

Điều tra theo dõi và thống kê mức độ mắc bệnh Care trên chó bằng phương pháp

ghi chép, mô tả, thống kê sinh học, áp dụng những phương pháp hồi cứu và phương pháp

cắt ngang (theo dõi và phỏng vấn chủ nuôi). Xác định chó mắc bệnh Care dựa vào lịch

tiêm phòng Vaccine, những triệu chứng lâm sàng đặc trưng của bệnh. Mặt khác dùng Test

chẩn đoán nhanh CDV Ag để khẳng định bệnh ở những con chó có nhiều triệu chứng

điển hình. Kiểm tra bệnh tích đại thể và vi thể ở chó bị bệnh Care bằng phương pháp mổ

khám, quan sát bệnh tích đại thể của chó được gây nhiễm theo tiêu chuẩn trong TCVN

8402: 2010 (Bộ Khoa học & Công nghệ, 2010). Tiêu bản vi thể được làm theo phương

pháp của (Prophet & cs., 1992). Nghiên cứu chế tạo kháng thể kháng virus Care theo quy

trình tiêm tạo miễn dịch cho động vật. Phương pháp kiểm tra hiệu giá kháng thể bằng

phản ứng Elisa. Kiểm tra hiệu giá kháng thể bằng phản ứng trung hòa. Kiểm nghiệm chỉ

tiêu vô trùng và thuần khiết được thực hiện theo tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 8684-

6:2001. Nghiên cứu gây bệnh thực nghiệm bằng phương pháp ghi chép và kiểm tra triệu

chứng sau khi công cường độc; đánh giá các chỉ tiêu sinh lý, các triệu chứng đại thể vi,

thể thực tế. Sử dụng phương pháp nhuộm hóa mô miễn dịch đối với những mẫu bệnh

phẩm (phổi, hạch, lách, ruột…) theo phương pháp của (Carpenter, 1998; Lan & cs., 2009).

Nghiên cứu quy trình điều trị thử nghiệm kháng thể kháng virus Care trên chó mắc bệnh

Care gây bệnh thực nghiệm và những ca mắc bệnh trong tự nhiên bằng phương pháp chia

phác đồ và định liều điều trị theo từng giai đoạn bệnh.

Kết quả chính và kết luận

1) Bệnh Care luôn lưu hành ở đàn chó nuôi hầu khắp trên địa bàn Hà Nội với tỷ

x

lệ mắc là 3,15% trong tổng số 18.244 ca bệnh đến khám tại các Bệnh viện thú y, phòng

khám thú y trên địa bàn nghiên cứu từ năm 2013 đến 2018. Trong đó giống chó Bergie

có tỷ lệ mắc cao nhất trong nhóm chó ngoại là 5,42%. Nhóm chó nội thì giống chó Mông

cộc có tỷ lệ mắc cao nhất là 5,72%.

Ở nhóm chó từ 2 - 6 tháng tuổi có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất (7,13%) và thấp nhất ở

nhóm chó dưới 2 tháng tuổi (1,48%). Về mùa đông tỷ lệ mắc bệnh là cao nhất (5,24%).

Thấp nhất là mùa thu (1,45%). Test chẩn đoán nhanh CDV- Ag cho độ nhạy dương tính

với bệnh Care cao. Nhóm chó ngoại tỷ lệ dương tính với test CDV-Ag từ 88,24% đến

95,24%. Nhóm chó nội từ 81,82% đến 90,91% trên tổng số mẫu làm test.

2) Xây dựng thành công quy trình sản xuất kháng thể kháng virus Care. Kết quả lựa

chọn động vật nghiên cứu dùng thỏ 3 - 4 tháng tuổi cho đáp ứng miễn dịch cao nhất (7,4

log2). Sản phẩm kháng thể kháng virus Care đạt tiêu chuẩn vô trùng độ thuần khiết và

tính an toàn, hiệu giá kháng thể thành phẩm đạt (9 log2).

3) Dùng chủng virus Care cường độc CDV-HV gây bệnh thực nghiệm thành công

trên chó và tiến hành điều trị thực nghiệm. Kết quả cụ thể như sau:

- Liều tiêm để phòng bệnh là 1ml/ 2-5 kg thể trọng.

- Liều điều trị: Nếu phát hiện bệnh sớm (Giai đoạn 1 của bệnh) dùng liều (0,5 ml/2-

5 kg trọng lượng) tiêm bắp hoặc dưới da liệu trình 3 ngày hiệu quả đạt tới (99%).

- Nếu phát hiện muộn hơn (giai đoạn 2 của bệnh) chó đã có biểu hiện lâm sàng điển

hình dùng liều kháng thể gấp đôi liều điều trị ở giai đoạn 1 (1ml-1,5ml /2-5 kg thể trọng)

với liệu trình 5 ngày, hiệu quả điều trị đạt 80%.

- Khi bệnh đã nặng, có biểu hiện thần kinh, chó suy kiệt, dùng liều tối đa (2ml/2-5

kg thể trọng) với liệu trình 5-7 ngày vẫn có thể điều trị khỏi nhưng với tỷ lệ thấp chỉ 20%.

ở liều 0,5ml/2-5kg thể trọng không có tác dụng.

Tiến hành điều trị thử nghiệm kháng thể kháng virus Care ở quy mô phòng khám

thú y, Bệnh viện thú y trên địa bàn Hà Hội, cho hiệu quả điều trị cao. Xây dựng 2 phác

đồ điều trị bệnh Care hiệu quả, theo từng giai đoạn mắc bệnh và từng lứa tuổi chó. Kết

quả phác đồ 1 điều trị ở giai đoạn 1 của bệnh cho tỷ lệ điều trị khỏi bệnh là (61,7%).

Phác đồ 2 dùng cho giai đoạn phát hiện bệnh muộn hơn (giai đoạn 2 và giai đoạn 3 của

bệnh) tỷ lệ khỏi chỉ đạt (39,4 %).

xi

THESIS ABSTRACT

PhD candidate: Nguyen Thi Huyen

Thesis title: Researching on epidemiological characteristics of Care disease in canine in

Hanoi and producing antibody for the treatment

Major: Veterinary pathology and Therapeutics of the diseases of domestic animal

Code: 9 64 01 02

Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA).

Research Objectives

Identifying some main features of Care disease in dogs in the Hanoi area

Successfully fabricated Care antibodies and develop an effective treatment regimen

for Care.

Research Methods

CDV epidemiological investigation was completed by descriptive epidemiology,

retrospective epidemiology and cross-sectional research. Identify cases of Care based on

epidemiological characteristics, clinical symptoms, and use of CDV Ag rapid diagnostic

test. Checking for general and microscopic lesions in dogs suffering from Care's disease

by the method of dissecting and observing the general lesions of dogs infected by the

standard in TCVN 8402: 2010 (Ministry of Science & Technology, 2010). while the

microscopic lesions were described by Prophet & cs. (1992). Research and manufacture

Care antibody according to immunization procedure for animals. Method of testing

antibody titer by Elisa reaction. Check for antibody titer by neutralization reaction.

Testing of sterility and purity criteria is carried out according to Vietnam standard TCVN

8684-6: 2001. The experimental pathological study by the method of recording and

checking symptoms after intense poisoning, assessing physiological criteria and actual

microscopic general symptoms. Using immunohistochemistry method for samples

(bellows, lymph nodes, spleen, intestines...) according to Carpenter (1998); Lan (2009).

Research on CDV antibody test treatment procedure in dogs with CDV disease-causing

experimental diseases and cases in nature by the method of dividing regimen and dosing

treatment according to each stage of the disease.

Main results and conclusions

1) CDV disease is always circulating in dog herds throughout Hanoi, with an

incidence rate of 3.15% out of 18,244 cases case to be examined at veterinary hospitals,

xii

veterinary clinics in the research area from 2013 to 2018. In which, Bergie breed has the

highest incidence rate among foreign dogs at 5.42%. The Mong dog breed has the highest

incidence rate among domestic dogs at 5.72%.

The highest prevalence of the disease is in dogs 2 - 6 months old (7.13%), and

lowest in the group of dogs under 2 months old (1.48%). In winter, the disease incidence

is the highest (5.24%). Autumn is the lowest (1.45%). With CDV-Ag rapid diagnostic

test, the positive rate for CDV is quite high. The positive rate of dogs with the CDV-Ag

test ranged from 88.24% to 95.24%. Domestic dogs group from 81.82% to 90.91%

2) Successfully built the production process of antibodies to CDV. Results of

animal research using rabbits 3 - 4 months old for the highest immune response (7.4 log2).

Antiviral CDV products are sterile standard, purity and safety, the titre of the finished

antibody is reached (9 log2).

3) Use the virulent Care virus strain CDV-HV to successfully cause disease in dogs

and conduct experimental treatment. The specific results are as follows:

- The dose for prevention is 1ml / 2-5 kg body weight.

- Treatment dose: If the disease is detected early (Stage 1 of the disease) using a

dose (0.5 ml / 2-5 kg of weight) intramuscularly or subcutaneously, the 3-day course of

effect is achieved (99%).

- If detected later (stage 2 of the disease), the dog has a typical clinical presentation

using an antibody dose twice as much as the first treatment dose (1ml-1.5ml / 2-5 kg body

weight) with a 5-day course, treatment effectiveness reaches 80%.

- When the disease is severe, with neurological manifestations, dogs are depressed,

the maximum dose (2ml / 2-5 kg of body weight) can be cured with a 5-7-day course, but

with a low rate of only 20 %. At a dose of 0.5ml / 2-5 kg body weight, the treatment has

not a good result.

Conducting experimental treatment of antibodies to CDV in veterinary clinics,

veterinary hospitals in Ha Hoi province, giving high therapeutic effect. Develop 2

effective treatment regimens for CDV, according to each disease stage and dog's age.

Results of the 1st-stage regimen of treatment for the cure rate were (61.7%). Regimen 2

used for later detection of the disease (stage 2 and stage 3 of the disease) the cure rate was

only (39.4%) on the total number of test samples.

xiii

PHẦN 1. MỞ ĐẦU

1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Bệnh Sài sốt chó (Canine Distemper) hay Care là một trong những bệnh quan

trọng và phổ biến nhất trên chó. Bệnh phân bố ở nhiều quốc gia trên thế giới và

gây bệnh trên hầu hết các loại thú ăn thịt như chồn, cáo, hổ, báo, sư tử,... (Appel

Max Jg & cs., 1994; Gilbert & cs., 2015; Wyllie & cs., 2016). Do đó, bệnh được

tổ chức thú y thế giới (OIE) quan tâm và cập nhật tình hình trong những năm qua.

Nguyên nhân gây bệnh là do canine distemper virus (CDV) thuộc chi

Morbilli họ Paramixoviridae. Đây là virus có cấu trúc là nucleocapsid chứa một

sợi đơn RNA không phân đoạn gồm khoảng 15.690 nucleotide có khả năng lây lan

rộng qua đường hô hấp hoặc dịch bài tiết (Frisk & cs., 1999; Sykes, 2013). Bệnh

cũng có khả năng lây truyền từ mẹ sang con qua nhau thai nhưng rất ít gặp (Greene

& Carmichael, 2013). Bệnh có thời gian ủ bệnh thay đổi từ 3 ngày tới hơn 4 tuần

(Sykes, 2013). Triệu chứng lâm sàng của bệnh đặc trưng với các đặc điểm như sốt

cao, nổi nốt sài trên các vùng da mỏng. Đặc biệt, CDV gây tiêu chảy nghiêm trọng,

phân lẫn máu, mùi tanh đặc trưng, có triệu chứng thần kinh (Appel Max Jg & cs.,

1994; Frölich & cs., 2000; Martella & cs., 2002).

Ở Việt Nam, bệnh Care được phát hiện từ năm 1920. Chó mắc bệnh thường

chết với tỷ lệ rất cao, có thể lên đến 100% nếu không được điều trị kịp thời (Hồ

Đình Chúc, 1993). Mặc dù việc nuôi dưỡng, chăm sóc chó của người chăn nuôi

ngày càng được chú trọng, và đã có nhiều loại vaccine được sử dụng nhưng bệnh

Care vẫn xảy ra trên đàn chó nuôi ở các tỉnh và gây thiệt hại lớn đối với người

chăn nuôi trong nước do tỷ lệ chết của bệnh rất cao (Lê Thị Tài, 2006).

Tại Hà Nội, Bệnh Care chiếm tỷ lệ cao trong số chó được mang đến khám

tại phòng khám thú y của chi cục thú y Hà Nội (Vương Đức Chất, 2004). Trong

những năm gần đây, phong trào nuôi chó cảnh ở nước ta tăng nhanh khiến số

lượng chó giống ngoại nhập tăng lên đáng kể. Các giống chó ngoại phổ biến ở

nước ta thường là giống có kích thước lớn như Bergie, Alaska,… và một số giống

chó nhỏ như Phốc, Poodle, Corgi hay Pomeranian. Theo đó, nguy cơ về bệnh

truyền nhiễm nguy hiểm lây lan như Care bùng phát cũng tăng lên. Lan & cs.

(2009) đã phân lập thành công virus Care trên giống chó Phú Quốc 4 tháng tuổi

nuôi ở Hà Nội.

1

Tuy vậy, nghiên cứu về đặc điểm của bệnh Care vẫn còn hạn chế. Thông tin

về tỷ lệ chó mắc bệnh Care, đặc điểm lưu hành và phân bố bệnh vẫn chưa được

thống kê đầy đủ tại khu vực Hà Nội. Chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài này

nhằm xác định sự lưu hành của bệnh Care ở khu vực nội thành Hà Nội làm cơ sở

khoa học cho việc phòng và trị bệnh, tìm ra các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh.

Đồng thời nghiên cứu chế tạo chế phẩm kháng thể kháng virus Care để điều trị

bệnh Care cho chó đạt hiệu quả cao.

1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Hoàn thiện nghiên cứu về các đặc điểm của bệnh Care trên địa bàn Hà Nội.

Với mục đích mô tả bệnh và sự phân bố của bệnh dưới ảnh hưởng của thời tiết

mùa vụ, lứa tuổi chó. Đồng thời xác định được tỷ lệ nhiễm bệnh giữa các giống

chó nội và chó ngoại nhập. Đồng thời nghiên cứu chế tạo kháng thể Care từ chủng

virus thực địa, xác định liều điều trị cho chó mắc bệnh. Xây dựng phác đồ điều trị

thử nghiệm bệnh Care cho từng giai đoạn của bệnh. Phục vụ cho công tác phòng

và trị bệnh có hiệu quả cao.

1.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.3.1. Đối tượng nghiên cứu

Chó mắc bệnh Care trong tự nhiên ở các lứa tuổi mang đến khám tại hệ

thống 5 cơ sở của Bệnh Viện thú cảnh của công ty Hanvet tại Hà Nội và một số

Bệnh viện thú y, phòng khám thú y trên địa bàn Hà Nội: Bệnh viện thú y Petheath

- Quận Tây Hồ, Bệnh viện thú y Hải Đăng - Quận Đống Đa, Phòng khám thú y

Hà Nội. Quận Hai Bà Trưng. Chó đến khám bao gồm tất cả các giống chó nội và

ngoại, ở các lứa tuổi khác nhau trong 6 năm liên tục (từ tháng 1/2013 tới tháng

12/2018). Thông tin về thời gian khám, giống, lứa tuổi, lịch tiêm phòng được ghi

chép đầy đủ và chi tiết.

- Chó 2 tháng tuổi chưa tiêm phòng, dùng trong nghiên cứu gây tối miễn

dịch.

- Thỏ 2-4 tháng tuổi, dùng trong nghiên cứu gây tối miễn dịch

1.3.2 Địa điểm, thời gian nghiên cứu.

* Địa điểm nghiên cứu:

- Phòng thí nghiệm Trung tâm của Học viện Nông nghiệp Việt Nam;

2

- Phòng thí nghiệm Bộ môn Bệnh lý - Khoa Thú y - Học viện Nông Nghiệp

Việt Nam;

- Trung tâm Nghiên cứu Sinh phẩm, Công ty cổ phần Dược Hanvet;

- Hệ Thống Bệnh viện Thú cảnh Hanvet - Công ty Dược Hanvet.

- Một số Bệnh viện Thú y và Phòng khám Thú y trên địa bàn Hà Nội.

* Thời gian nghiên cứu:

- Thời gian tiến hành đề tài luận án từ tháng 6/2014 - tháng 12/ 2018;

- Số liệu của đề tài được thu thập từ tháng 01/2013 đến tháng 12/2018.

1.3.3. Phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu đặc điểm của bệnh Care trên đàn chó được nuôi tại Hà Nội giai

đoạn tháng 1 năm 2013 đến tháng 12 năm 2018;

- Nghiên cứu chế tạo kháng thể kháng virus Care từ chủng virus nhược độc

được lưu giữ tại Trung tâm Nghiên cứu Sinh phẩm - Công ty Hanvet;

- Nghiên cứu gây bệnh thực nghiệm và điều trị thử nghiệm bằng kháng thể kháng

virus Care tại trại thực nghiêm Khoa Thú y - Học viện Nông Nghiệp Việt Nam.

- Ứng dụng điều trị thử nghiệm bằng kháng thể kháng virus Care cho chó

mắc bệnh Care tại Bệnh Viện thú cảnh Hanvet.

1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI

Đây là công trình nghiên cứu hoàn chỉnh và có hệ thống về bệnh Care trên

chó ở khu vực Hà Nội. Kết quả khảo sát thực trạng của bệnh Care, đánh giá mô tả

được các đặc điểm của bệnh ở trên tất cả các giống chó, lứa tuổi chó, mùa vụ mắc

bệnh. Bên cạnh đó xây dựng được quy trình chế tạo kháng thể kháng virus Care

bằng chủng phân lập ở Việt Nam chữa bệnh cho chó đạt hiệu quả cao.

1.5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.5.1. Ý nghĩa khoa học

Kết quả nghiên cứu là cơ sở cho việc hiểu biết rõ hơn về đặc điểm của bệnh

Care (CDV) tại Việt Nam. Đây cũng là tư liệu khoa học có giá trị cho các nghiên

cứu tiếp theo về bệnh Care và trong nghiên cứu vaccine phòng bệnh. Luận án là

tài liệu tham khảo tốt phục vụ nghiên cứu khoa học và là tư liệu tham khảo dùng

trong giảng dạy chuyên ngành thú y. Là tài liệu cần thiết cho các bác sĩ thú y thực

hành tại các Bệnh viện Thú y và các Phòng khám thú y.

3

1.5.2. Ý nghĩa thực tiễn

Đề tài là cơ sở khoa học để đưa ra những biện pháp phòng chống bệnh Care

ở chó. Từ đó khuyến cáo người nuôi chó sử dụng vaccine Care phù hợp theo từng

lứa tuổi. Kết quả nghiên cứu đã đưa ra được một sản phẩm kháng thể kháng virus

Care để phòng và trị bệnh, đồng thời xây dựng được phác đồ điều trị hiệu quả trên

đàn chó mắc bệnh Care.

4

PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU BỆNH CARE

2.1.1. Tình hình nghiên cứu bệnh Care trên thế giới

Care là một bệnh truyền nhiễm cấp tính trên chó do Canine distemper virus

(CDV) gây ra. Bệnh lây lan rất nhanh, xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng chủ yếu ở chó

non với các các triệu chứng sốt, viêm phổi, viêm ruột và cuối cùng thường có hội

chứng thần kinh (Greene & cs., 2006; Appel & cs., 1978). Đặc biệt bệnh gây chết

với tỷ lệ rất cao.

Bệnh Care được báo cáo lần đầu tiên ở châu Âu vào năm 1760 (Appel Max Jg

& cs., 1972). Bệnh cũng xuất hiện ở một số nước châu Á và Nam Mỹ từ giữa thế kỷ

18 (Timothy, 2008; Woma & cs., 2009). Các triệu chứng lâm sàng và tiến triển của

bệnh đã được mô tả từ năm 1809 bởi Edward Jenner (Shell, 1990). Năm 1905, bác

sĩ thú y người Pháp Henri Carré đã phân lập được virus Care từ nước mũi của chó

bị bệnh. Sau đó năm 1923, Putoni lần đầu tiên chế Vaccine nhược độc, tuy nhiên

virus Vaccine này độc tính vẫn còn cao. Từ năm 1948 về sau, với sự phát triển mạnh

mẽ của virus học, nhiều Vaccine phòng bệnh Care có hiệu quả đã ra đời. Các công

trình nghiên cứu về sự liên quan kháng nguyên giữa virus Care và virus sởi, giữa

virus Care và virus dịch tả trâu bò đã mở rộng ra được nhiều triển vọng cho việc

phòng bệnh Care bằng cách dùng virus dịch tả trâu bò và virus sởi theo nghiên cứu

của Merchant trong giai đoạn 1961 - 1969.

Một ổ dịch bệnh Care cũng đã được nghiên cứu vào năm 1991 ở chó cảnh

vùng Copenhagen (Đan Mạch). Khi kiểm tra 49 trong số 66 mẫu huyết thanh từ

chó nghi mắc bệnh Care bằng phản ứng ELISA, đều xác định sự có mặt của kháng

thể IgM kháng virus Care (Blixenkrone-Møller, 1993).

Một nghiên cứu về bệnh Care tại một vùng nông thôn ở Nam Phi, có 5,5%

trong số chó được kiểm tra thấy có nhiễm virus Care (Eckersley & cs., 1992). Một

nghiên cứu khác so sánh trạng thái bệnh của những con chó nhiễm bệnh Care có

biểu hiện lâm sàng giữa những vùng đã phát triển với những vùng đang phát triển

trong khoảng thời gian hơn 3 năm cho thấy có sự khác biệt đáng kể giữa hai nhóm.

Trong khi ở vùng đang phát triển số chó bị nhiễm bệnh có biểu hiện triệu chứng

lâm sàng của bệnh Care là 43,6%. Còn ở vùng phát triển số chó bị nhiễm bệnh có

triệu chứng lâm sàng của bệnh Care là 8,2% (Eckersley & cs., 1992). Chó nhiễm

5