Luận án Nghiên cứu rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm tỉnh Bắc Giang

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

MAI THỊ HUYỀN

NGHIÊN CỨU RỦI RO TRONG SẢN XUẤT

VÀ TIÊU THỤ GIA CẦM TỈNH BẮC GIANG

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

MAI THỊ HUYỀN

NGHIÊN CỨU RỦI RO TRONG SẢN XUẤT

VÀ TIÊU THỤ GIA CẦM TỈNH BẮC GIANG

Chuyên ngành: Kinh tế phát triển

Mã số: 62.31.01.05

Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS.TS Phạm Văn Hùng

2. PGS.TS Bùi Bằng Đoàn

HÀ NỘI, NĂM 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả

nghiên cưu đươc̣ trınh bay trong luâṇ án la trung thưc̣ , khach quan va chưa tưng

̀ ̀ ́ ̀ ̀

̀

́

dùng bao vê

̣

́ ̣ ̣

để lấy bât kỳ hoc vi nao.

̀

̉

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đơ cho viêc

̣

thưc

u đươc chı ro nguô

Ha Nôi

̣

hiện luân

̣

an đa đươc

̣

̃

́

̃

cám ơn, cac thông tin trıch dân

̃

trong luân

̣

an nay đê

̀

̣

̀

n gô

́

c.

́

̀

̉

̃

́

̣

, ngay thang năm 2017

̀ ́

̀

Nghiên cứu sinh

Mai Thị Huyền

i

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đa nhân

̣

̃

đươc

̣ ̣ ̣

sư giup đơ nhiêt tınh cua của các thầy cô giáo, các cơ quan, các cấp lanh

̉

́

̃ ̃

̀

đạo và cac ca nhân. Tôi xin bay tỏ lơi cam ơn sâu să

́

c va kınh tron

̣

g tới tâ

̀ ̣ ́

u kiên giup đỡ tôi trong suôt qua trınh nghiên cưu.

́

t ca cac

̉

́

̉

́

̀

́

̉

tâp

̣

thê, ca nhân đa tao

̣

điê

́

̃

́

̀

̉

́ ̣

c tơi tâp thê giảng viên hương

́ ́

Trước hết, tôi xin bay to lòng biê

́

t ơn sâu să

: PGS.TS. Phạm Văn Hùng, PGS.TS. Bùi Bằng Đoàn, Học viện Nông nghiệp

Viêt Nam, các thầy trưc tiêp hương dân tôi rất tân tınh chu đáo, kip thơi trong

suôt qua trınh nghiên cưu và hoan thanh luân

̉

̀

dân

̃

̣

́

̃

̣

́

̀

́

̣

an.

́

̀

Tôi xin trân tron

̣

g cam ơn Ban Giam đốc Hoc

̣

viên

n nông thôn, Bô

g cung toan thê các thầy, cô giáo thuộc Khoa Kinh tê va Phat triên nông thôn,

̣

Nông nghiêp

̣ Viêṭ Nam,

̉

́

Ban Chu nhiêm Khoa Kinh tê

̣

́

va Phat triê

̉

̣

môn Phân tıch đin

̣

h

̉

̀

́

̉

lươn

các đơn vị chức năng thuộc Hoc

kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thiện luận

an. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Đảng ủy, Ban Giam hiêu, trường Đại học

̣

́

̀

́

̣

̣ ̣ ̣

viên Nông nghiêp Viêt Nam đa giúp đỡ, tạo điều

̃

̣

́

Nông-Lâm Bắc Giang đã tạo điều kiện, hỗ trợ và động viên tôi trong suốt quá trình

học tập và nghiên cứu.

Tôi xin chân thanh cam ơn Cục Chăn nuôi, Cục Thú y, Cục Thống kê, các

̉

̀

sở, ban, ngành của tỉnh Bắc Giang, UBND huyện Yên Thế, Hiệp Hòa, Việt Yên

đã tao điều kiện va nhiêt tınh giup đơ tôi trong viêc thu thâp thông tin phuc vu đề

tài luân

̣

̀

́

̃

̀

̣

an.

́

Cuối cung tôi xin chân thanh cam ơn đô

̀

̣ ̣

ng nghiêp, ban be, ngươi thân

̀ ̀

̉

̀

trong gia đınh đã tạo điều kiện, đôn

̣

g viên, chia se, giup đơ tôi trong qua trınh hoc

̣

̉

̃

́

̀

̣

tâp, nghiên cưu va hoàn thanh đề tài này.

́ ̀ ̀

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng

năm 2017

Nghiên cưu sinh

́

Mai Thị Huyền

ii

MỤC LỤC

Lời cam đoan .................................................................................................................i

Lời cảm ơn....................................................................................................................ii

Mục lục........................................................................................................................iii

Danh mục các từ viết tắt...............................................................................................vi

Danh mục bảng ...........................................................................................................vii

Danh mục sơ đồ ...........................................................................................................ix

Danh mục đồ thị...........................................................................................................ix

Danh mục các hộp.........................................................................................................x

Trích yếu luận án..........................................................................................................xi

Thesis abstract............................................................................................................xiii

Phần 1. Mở đầu ...........................................................................................................1

1.1.

1.2.

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu ..................................................................1

Mục tiêu nghiên cứu .........................................................................................4

1.2.1. Mục tiêu chung .................................................................................................4

1.2.2. Mục tiêu cụ thể .................................................................................................4

1.3.

1.4.

Câu hỏi nghiên cứu ...........................................................................................4

Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.........................................................................5

1.4.1. Đối tượng nghiên cứu .......................................................................................5

1.4.2. Phạm vi nghiên cứu...........................................................................................5

1.5.

Phần 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm.............7

2.1. Cơ sở lý luận về rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm..................................7

2.1.1. Các khai niệm ...................................................................................................7

Đóng góp mới của đề tài ...................................................................................6

́

2.1.2. Chăn nuôi gia cầm và rủi ro trong chăn nuôi gia cầm ...................................... 12

2.1.3. Giảm thiểu rui ro trong sản xuất và tiêu thụ gia câm........................................ 19

̀

̉

2.1.4. Nội dung nghiên cứu rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm của các

hộ nông dân .................................................................................................... 25

2.1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm................. 28

2.2.

Thực tiễn về rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm........................................... 32

2.2.1. Rủi ro trong chăn nuôi gia cầm trong khu vực và trên thế giới......................... 32

2.2.2. Rui ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm tại Việt Nam.................................... 37

̉

iii

2.2.3. Bài học kinh nghiệm giảm thiểu rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm..............46

2.3. Các nghiên cứu liên quan đến rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm ........... 47

Tóm tắt phần 2 ............................................................................................................ 49

Phần 3. Phương pháp nghiên cứu............................................................................. 50

3.1.

Đặc điểm địa bàn nghiên cứu .......................................................................... 50

u kiên tư nhiên tınh Băc Giang .................................................................. 50

3.1.1. Điê

̀

̣

́

̉

3.1.2. Điều kiện kinh tế-xã hội.................................................................................. 51

3.1.3. Đánh giá chung............................................................................................... 53

3.2.

Phương pháp tiếp cận và khung phân tích........................................................ 54

3.2.1. Phương pháp tiếp cận...................................................................................... 54

3.2.2. Khung phân tích của đề tài.............................................................................. 55

3.3.

3.4.

Phương pháp chọn điểm nghiên cứu................................................................ 55

Phương pháp thu thập dữ liệu, thông tin.......................................................... 57

3.4.1. Thu thâp

̣

dư liêu

̣

và tài liệu thư câ

́

p ................................................................. 57

̃

́

3.4.2. Thu thập dư liêu

̣

sơ cấp................................................................................... 58

̃

3.5.

3.6.

Phương pháp xử lý số liệu và tổng hợp dữ liệu................................................ 60

Phương pháp phân tích dữ liệu, thông tin ........................................................ 61

3.6.1. Phương pháp thống kê mô tả........................................................................... 61

3.6.2. Phương pháp thống kê so sánh ........................................................................ 62

3.6.3. Phương pháp kiểm định phi tham số................................................................ 62

3.6.4. Hồi qui với mô hình Logit............................................................................... 63

3.6.5. Phương pháp cho điểm và xếp hạng rủi ro....................................................... 64

3.7.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu........................................................................... 64

trang chăn nuôi gia câm cua hô nông dân .............. 64

trang rui ro trong sản xuất và tiêu thụ gia câm.............. 65

3.7.3. Cac chı tiêu phan anh quan ly rui ro trong sản xuất và tiêu thụ gia câm................ 66

3.7.1. Cac chı tiêu phan anh thưc

̣

̀

̣

̉

́

̉

́

3.7.2. Cac chı tiêu phan anh thưc

̣

̀

̉

́

̉

́

̀

̉

́

̉

́

Tóm tắt phần 3 ............................................................................................................ 66

Phần 4. Thực trang rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm tỉnh Bắc Giang.............68

4.1.

4.1.1. Tổng quan tình hình sản xuất và tiêu thụ gia câ

4.1.2. Chăn nuôi gia câm ở cac huyên nghiên cứu..................................................... 72

4.1.3. Kêt qua chăn nuôi gia câm cua hô ................................................................... 73

4.2. Thực trạng rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm tỉnh Bắc Giang................ 79

Sản xuất và tiêu thụ gia cầm tỉnh Bắc Giang và các điểm nghiên cứu.............. 68

̀

m tınh Băc Giang.................... 68

́

̉

̀

̣

́

̀

̣

̉

iv

4.2.1. Phân loại rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm........................................... 79

4.2.2. Thiệt hại do rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm tỉnh Bắc Giang .............. 88

4.2.3. Quan ly, ứng xử với rui ro trong sản xuất và tiêu thụ gia câ

̀

̣

m trên đia ban tınh

̀

̉

́

Bắc Giang ........................................................................................................ 96

4.2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm tỉnh

Bắc Giang..................................................................................................... 111

Tóm tắt phần 4 .......................................................................................................... 126

Phần 5. Giải pháp giảm thiểu rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm .............. 128

5.1.

5.1.1. Bô

5.1.2. Quan điểm và định hướng giảm thiểu rủi ro trong chăn nuôi gia câ

Căn cứ đề xuất định hướng giải pháp ............................................................ 128

́

i canh vê rui ro trong chăn nuôi gia câm ................................................... 128

̀

̉

̀

m

tỉnh Bắc Giang.............................................................................................. 130

Giải pháp giảm thiểu rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm tỉnh

Bắc Giang............................................................................................. 132

5.2.

5.2.1. Các giải pháp đối với hộ nông dân ................................................................ 132

5.2.2. Giải pháp đối với cơ quan quản lý của Nhà nước........................................... 138

Tóm tắt phần 5 .......................................................................................................... 147

Phần 6. Kết luận và kiến nghị ................................................................................. 149

6.1.

6.2.

Kết luận ........................................................................................................ 149

Kiến nghị ...................................................................................................... 150

Danh mục công trình đã công bố ............................................................................... 151

Tài liệu tham khảo..................................................................................................... 152

Phụ lục ..................................................................................................................... 161

v

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt

Nghĩa tiếng Việt

Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (Association of

Southeast Asian Nations)

ASEAN

ATSH

ATTP

BHNN

BHVN

BQ

An toàn sinh học

̉

̣

An toan thưc phâm

̀

Bảo hiểm nông nghiệp

Bảo hiểm vật nuôi

Bình quân

BVMT

CNGC

ĐVT

Bảo vệ môi trường

Chăn nuôi gia cầm

Đơn vị tính

EU

Liên minh châu Âu (European Union)

Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực của Liên Hiệp quốc

FAO

FTA

̣ ̣ ̣ ̣

Hiêp đinh Thương mai tư do (Free-Trade Agreement)

̉

HACCP

Quy trình phân tıch nguy cơ va cac điêm kiểm soát tơi han

̣

̀

́

(Hazard Analysis anh Critical Control Points)

IPSARD

KHKT

Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn

Khoa học kỹ thuật

NN và PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn

NN

Nông nghiệp

̣

Tô chưc hơp tac kinh tế va phat triên

̉

́ ̀ ́

OECD

PTNT

QLRR

SX

̉

́

Phát triển nông thôn

Quản lý rủi ro

Sản xuất

SXNN

TĐPTBQ

TPP

Sản xuất nông nghiệp

Tốc độ phát triển bình quân

Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương

(Trans-Pacific Strategic Economic Partnership Agreement)

Triệu đồng

Trđ

VietGAHP

Thực hành chăn nuôi tốt theo chuẩn Việt Nam (Vietnamese

Good Animal Husbandry Practices)

WTO

̣

Tô chưc Thương mai thế giơi (World Trade Organization)

̉

́ ́

vi

DANH MỤC BẢNG

STT

Tên bảng

Trang

2.1. Rủi ro trong chăn nuôi và lợi ích của chăn nuôi theo hợp đồng .........................24

2.2. Các chiến lược quản lý rủi ro trong nông nghiệp và chăn nuôi gia cầm............26

2.3. Thiêt

̣

hai

̣

do dic

̣

h bệnh cúm gia cầm ở Việt Nam ..............................................41

chăn nuôi ...........................59

4.1. Quy mô đàn gia cầm tỉnh Bắc Giang (2010-2015) ............................................69

4.2. Đàn gia cầm theo nhóm hộ tınh Bắc Giang (2010-2015)..................................70

3.1. Dung lượng mẫu thu thập số liệu, thông tin cua hô

̣

̉

́ san phâm gia cầm cua tınh Bắc Giang (2010-2015) .....71

̉ ̉

̉

4.3. Kê

́

t qua tiêu thu

̣

môt

hăn nuôi gia câ

4.5. Qui mô đàn gia cầm ở các huyên

̣

sô

m tỉnh Bắc Giang (2010-2015) .....................................72

tınh Băc Giang (2010-2015)..........................73

̉

4.4. Gia tri c

̣

̀

́

̣

́

̉

4.6. Tình hình chăn nuôi gà thịt của các hộ tỉnh Bắc Giang......................................75

4.7. Tình hình chăn nuôi vịt thịt của các hộ tỉnh Bắc Giang.....................................76

4.8. Kê

4.9. Kê

4.10. Ty lê

̣

́t qua chăn nuôi ga thit theo nhom hộ............................................................77

̉

̀ ́

́

t qua chăn nuôi vit

̣

thit

c bênh chính theo huyện (2013-2015) ...................................79

chăn nuôi co vit măc bênh (2013-2015) ..............................................80

có ga thit bị măc bênh.........................................................81

theo quy mô có vit thịt bị măc bênh ....................................82

ng gia cầm ...........................................83

áp dụng kỹ thuật trong phòng bệnh gia câm ........................................84

̣

theo nhom hô ...........................................................78

̣

̉

́

̣

hô

̣

co ga mă

́

̣

̉

́

̀

4.11. Ty lê

̣

́

̣

̉

́

4.12. Ty lê

các nhóm hô

̣

́

̣

̉

̀

4.13. Ty lê

̣

́

̣

̉

4.14. Đánh giá của hộ về thiệt hại do con giô

́

4.15. Ty lê hô

̣

̀

̉

4.16. Biến động về chỉ số giá mua thức ăn chăn nuôi gia cầm của các nông hộ

tỉnh Bắc Giang (2013-2015) .............................................................................85

4.17. Biến động về chỉ số giá bán sản phẩm gia cầm của các nông hộ (2013-2015)........ 86

̉

̣ ̣ ̣

h bênh đến tiêu thu san phâm gia cầm .......................................88

̉

4.18. Anh hưởng dic

4.19. Thiêt hai

4.20. Thiêt hai

̣

do gà bị chết và thuốc thú y tăng thêm ...............................................90

̣

do vịt bị chết và thuốc thú y tăng thêm...............................................91

̉

4.21. Tỷ lệ gia cầm thương phâm chê

́t bınh quân.......................................................92

̀

4.22. Thiêt hai do gia bán giam cua hộ chăn nuôi gia cầm thit...................................93

̣

̉

́

4.23. Mức độ thiệt hại do rủi ro kép trong chăn nuôi gia cầm của hộ .........................94

4.24. Xếp hạng rủi ro trong chăn nuôi gia cầm của người chăn nuôi..........................94

4.25. Thiệt hại do rủi ro trên doanh thu bình quân hộ.................................................95

4.26. Ty lê ̣hộsử dụng phương án phong dic̣ h bêṇ h gia cầm......................................97

̀

̉

vii

4.27. Ty lệ hô

̣

sử dụng phương an xư ly gia câ

̀

m bên

ng trong chăn nuôi gia cầm........................98

chăn nuôi gia câm cua hô nông dân......................100

4.30. Mối liên kết của hộ với các tổ chức trong chăn nuôi gia câm ..........................101

4.31. Hình thức tiêu thụ sản phẩm gia cầm của hộ...................................................102

4.32. Các quyêt đinh cua hô khi gặp rủi ro về giá ....................................................103

4.33. Biện pháp phòng dịch bệnh của các tác nhân ..................................................104

4.34. Tình hình phòng dịch bênh chăn nuôi gia cầm ở Bắc Giang (2010-2015)........107

4.35. Tình hình triển khai tiêm phòng vắc xin cho gia câm......................................108

̣

h...............................................97

̉

́

4.28. Ứng xử của hộ nông dân vê

̀ con giố

4.29. Tình hình tiêp cân ky thuât

́

̣

̀

̣

̃

̉

̀

́

̣

̉

̣

̀

4.36. Tình hình thanh kiểm tra và phòng dịch bệnh gia cầm huyện Yên Thế

(2013-2015) ...................................................................................................110

4.37. Tình hình huy động vốn của hộ tại các huyện ở Bắc Giang ................................112

4.38. Tình hình chuô

̀

ng trai

chăn nuôi gia câ

4.40. Nguồn cung cấp con giống gia cầm của các hộ...............................................115

4.41. Nguôn cung câp thông tin dich bênh cho hộ chăn nuôi gia câm ......................116

4.42. Nguôn cung câp dich vu thu y cho hộ chăn nuôi gia câm................................117

4.43. Nguôn cung câp thức ăn chăn nuôi gia cầm ....................................................118

4.44. Nguồn cung cấp thông tin giá bán san phâm gia câ

̣

chăn nuôi gia câ

̀m của hộ .............................................113

4.39. Trình độ của chu hô

̣

̀

m...........................................................115

̉

̀

́

̣

̀

́

̣

̀

́

̀

́

̉

̀

m......................................119

̉

4.45. Kết quả ước lượng mô hình Logit...................................................................125

viii

DANH MỤC SƠ ĐỒ

STT

Tên sơ đồ

Trang

2.1. Quy trình quản lý rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm ..................... 21

3.1. Khung phân tích rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm....................... 56

̀ ́

4.1. Kênh tiêu thụ sản phẩm gia câm tınh Băc Giang ................................... 102

̉

DANH MỤC ĐỒ THỊ

STT

Tên đồ thị

Trang

̉

̣

chăn nuôi va san phâm

̉

̀

2.1. Biến động chỉ số giá thị trường nguyên liêu

chăn nuôi ................................................................................................ 42

̉

2.2. Biến động giá san phâm gia câm cac tınh miên Nam giai đoạn

̀

̉

́

̉

2011-2015 ........................................................................................43

4.1. Số gia cầm mắc bệnh và chết ở tỉnh Bắc Giang (2010-2015)................... 89

̉

́ ̣ ́ ̀

n đông chı sô gia thưc ăn chăn nuôi va gia san phâm gia câm

̉

̉ ́ ́ ̀ ́

4.2. Biê

(2013-2015) ............................................................................................ 93

ix

DANH MỤC CÁC HỘP

STT

4.1. Y kiê

Tên hộp

Trang

́

n cua hô

̣

vê

n cua hô chăn nuôi vê

4.3. Ý kiến của hộ về áp dụng kĩ thuật chăn nuôi gia câ

4.4. Ý kiến của người quan ly vê tiêp cân thông tin thi

m.................................................................................. 119

̀

rủi ro do kỹ thuật trong chăn nuôigia câ

̀

m.............................. 83

̉

́

4.2. Y kiê

́

̣

̀

bảo hiểm rủi ro dịch bệnh cho đàn gia câ

m VietGAHP .......... 117

trương cua hô

̀

m ........ 96

̉

̀

́

̣

̉

́

̀

chăn nuôi gia câ

̀

́

̉

4.5. Y kiê

́

n cua hô

̣

chăn nuôi vê

̀

rui ro tiêu thụ sản phâm gia câ

̀

m ................ 124

̉

5.1. Ý kiến của người quan ly vê

̀

liên kê

́

t trong chăn nuôi gia câm............... 144

̀

̉

́

x

TRÍCH YẾU LUẬN ÁN

Tên tác giả: Mai Thị Huyền

Tên luận án: Nghiên cứu rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm tỉnh Bắc Giang

Chuyên ngành: Kinh tế phat triê Mã số: 62 31 01 05

̉

n

́

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Mục đích nghiên cứu của luận án

Mục đích nghiên cứu là đánh giá thực trạng rủi ro và các yếu tố ảnh hưởng

đến rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nhằm đề

xuất hệ thống các giải pháp giảm thiểu rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm

của các hộ nông dân trên địa bàn nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp tiếp cận: Trong nghiên cứu này, các phương pháp tiếp cận

sử dụng là (i) Tiếp cận theo ngành hàng; (ii) Tiếp cận theo vùng kinh tế; (iii)

Tiếp cận theo quy mô sản xuất; (iv) Tiếp cận kết hợp định tính và định lượng và

(v) Tiếp cận có sự tham gia.

̣

- Phương pháp chọn điểm nghiên cứu: Đề tài đươc triển khai trên 3 huyện,

Yên Thế, Hiêp Hoa va Viêt Yên, đại diện cho các vùng kinh tế, quy mô đàn và loại

̣

̀

gia cầm nuôi của tỉnh Bắc Giang. Mỗi huyện chọn ba xã để điều tra theo tiêu chí

phân loại huyện (riêng Việt Yên lựa chọn 2 xã).

- Phương pháp thu thập thông tin, dữ liệu: Đối với dư liêu

̣

thư câ

́

p đươc

̣

̃

́

thu thâp

tınh Băc Giang. Các bài nghiên cứu về chăn nuôi gia cầm, rủi ro trong chăn

nuôi từ các viện nghiên cứu, trường đại học, và các cơ quan cũng đã được thu

thập để phân tích. Đối với dư liêu sơ câp, phương pháp chọn mẫu phân tầng

̣

tư các văn bản của Chính phủ, các bộ, ngành cơ quan trung ương và

̀

́

̉

̣

́

̃

(stratified sampling) được áp dụng để lựa chọn đơn vị mẫu theo tiêu chí phân loại

huyện và xã. Các hộ chăn nuôi gia cầm được lựa chọn trên cơ sở quy mô chăn

nuôi của hộ, nguồn lực cũng như quy luật số lớn để đảm bảo tính khách quan của

mẫu, số mẫu được lựa chọn là 280 hộ. Phương pháp khảo sát thu thập dữ liệu bao

gồm phong vấn theo bang câu hỏi, phỏng vấn chuyên sâu, thảo luận nhóm, và lấy

̉

y kiến tham vấn của môt

̣

́

sô chuyên gia, các nhà quản lý.

́

- Phương phap xư ly số liệu chủ yếu là các phương pháp của thống kê

̉

́

(phân tổ, số bình quân, kiểm định,...). Công cụ xử lý được tổng hợp trên Excel và

phần mềm SPSS. Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, so sánh,

phương pháp kiểm định phi tham số, xếp hạng, PRA và hồi quy với biến định

tính (mô hình logit).

xi

Kết quả chính và kết luận

Đề tài đa luân giai va lam sang to những vâ

̣

́

n đê

ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm. Trên cơ sở lý thuyết về rủi ro, đề tài đã xây

dựng đươc khung phân tıch lam cơ sơ đê đanh gia rui ro trong sản xuất và tiêu

thụ gia câm của tỉnh Bắc Giang.

Đề tài đa nhân dang đươc

c Giang; Phân tích các nguyên nhân dân

rui ro va tac đông cua no đên thu nhâp cua hô nông dân trong sản xuất và tiêu

m. Các ứng xử của hộ nông dân với rui ro trong sản xuất và tiêu thụ gia

̀

lý luận và thực tiễn về rủi

̉

̃

̀

́

̉

̣

̉

̀

́

̀

̣

rui ro trong sản xuất và tiêu thụ gia câ

̉

̀

m trên đia

̣

̃

ban tınh Bă

́

̃

đê

́

n rui ro; Đanh gia đươc mưc

̣

̉

̀

̉

́

đô

̣

́

̣

̉

̀

́

thụ gia câ

̀

̉

cầm theo các chiến lược: Phòng tránh rủi ro, chia sẻ rủi ro và đối mặt rủi ro cũng

được phân tích chi tiết trong đề tài. Trên cơ sở đó các chính sách quản lý rủi ro, đề

tài đã chỉ rõ hạn chế về quản lý rủi ro trong chăn nuôi gia cầm. Áp dụng chỉ số thời

vụ về giá đầu vào, đầu ra để phản ánh mưc độ rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia

́

cầm. Sử dụng kiểm định phi tham số để đánh giá sự khác nhau của các chỉ tiêu

nhằm phản ánh mức độ rủi ro. Nghiên cứu sử dụng phương pháp PRA để xếp hạng

rủi ro cho thấy rủi ro dịch bệnh và giá cả đầu ra là những rủi ro chính của vùng

nghiên cứu. Trên cơ sở các dữ liệu, ứng dụng mô hình Logit vào phân tích các yếu

tố ảnh hưởng đến mức độ rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm.

Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ gia cầm của tỉnh

Bắc Giang đã được đề tài phân tích và đánh giá, bao gồm tổ chức sản xuất, quản

lý ngành, nguồn lực chăn nuôi, điều kiện tự nhiên, môi trường sinh thái, sự gia

tăng yêu cầu về chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm, sự phụ thuộc vào thức

ăn chăn nuôi công nghiệp.

̉

Giam thiêu rui ro nhằm phat triên bền vưng chăn nuôi gia cầm đoi hoi phai

̉ ̉

̃

̀

̉

́

̣ ́ ̀ ̣

co hê thông giai phap đông bô. Dựa trên các căn cứ khoa học, đề tài đã đề xuất

̉

́

hai nhóm giải pháp cơ bản cho hộ nông dân chăn nuôi gia cầm và cơ quan quản

lý. Đối với hộ nông dân các giải pháp cần là phát triển chăn nuôi gia cầm theo

hướng an toàn, đẩy mạnh liên kết sản xuất-tiêu thụ trong chăn nuôi gia cầm và

chia sẻ thông tin giữa các hộ chăn nuôi và các tác nhân. Nhóm giải pháp cho cơ

quan quản lý bao gồm quy hoạch ngành chăn nuôi gia cầm theo hướng an toàn

sinh học, tuyên truyền và cung cấp thông tin cho các tác nhân trong chuỗi, tăng

cường quản lý thị trường các yếu tố đầu vào sản phẩm đầu ra, tăng cường trách

nhiệm và nâng cao trình độ của cán bộ quản lý có liên quan. Nếu hệ thống các

giải pháp này được thực hiện, ngành chăn nuôi gia cầm tỉnh Bắc Giang sẽ trở

thành ngành mũi nhọn và đóng góp lớn vào sự phát triển kinh tế-xã hội của địa

phương cũng như của vùng.

xii

THESIS ABSTRACT

PhD candidate: MAI THI HUYEN

Thesis title: Risk of poultry production and marketing in Bac Giang province

Major: Development Economics Code: 62 31 01 05

Education organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA)

Research Objectives

The objectives of the study are to assess the risk and analyze factors

affecting the risk of poultry production and marketing of farmers in Bac Giang

province; To propose a set of measures for risk mitigation in poultry production

and marketing of farmer households in the research sites.

Meterials anh Methods

- The research approaches which have been used in the study are (i)

Commodity chain approach; (ii) Approach by economic area/region differences;

(iii) Production scale; (iv) Quantitattive and qualitative approaches, and (v) PRA.

- The research sites of the study have been conducted in three districts

including Yen The, Hiep Hoa and Viet Yen which are representing economic

sub-regions, by size, and type of poultry herds of Bac Giang province. In each

district, except Viet Yen, three communes have been chosen for data collection

according to the criteria applied for district selection (2 communes in Viet Yen).

- Methods of data collection: Materials and data have been collected from a

number of organizations including the Government Office, central and provincial

institutions. In Addition, the reports, papers and theses on poultry and risk analysis

of livestock have been gathered for reviewing. For primary data, stratified

sampling method has been used based on the criteria for selecting districts and

communes. Scale of heards, and resources of farm households have been used as

a main criteria for the sampling. In addition, distribution of the sample has been

also considered and the total sample size is 280 farm households. Methods for

data investigation include interviewing by questionnaire, in-depth interviews,

group discussion, and consultation with experts and managers.

- Methods of data processing are statistical methods. Tools for data

processing are Excel spreadsheet and SPSS software. For the study, methods of

data analysis include descriptive statistics, comparison method, seasonal variations

method, non-parametric testing methods, risk ranking, PRA method, and regression

with binary variables (logit model).

xiii

Main findings and conclusions

In the study, the theoretical concepts and practical issues on risks of the

production and marketing of poultry have been reviewed and clarified. Based on

the risk theory and analysis, an analytical framework for risk assessment of the

production and marketing of poultry has been developed.

In practices, the risk of the poultry production and marketing of

households in Bac Giang province has been described and analyzed. It has also

shown their causes and level of risks in the region. The finding of the study also

include responses and behavior of poultry farmers regarding the strategy of risk

as risk aversion, risk sharing and risk facing which is a direction for risk

management for poultry production and marketing in the research sites.

Regarding methodological aspects, seasonal index for input and output prices has

been developed for analyzing the level of risks of the production and marketing of

poultry. None-statistical test has been also used for risk assessment. The logit model

has been also developed to analyze the factors affecting the risk of poultry

production and marketing in the research sites.

It is evidence that there is a number of factors that affecting the risk of

poultry breeding in Bac Giang. It has been found that factors include production

organization, sector management, resources for livestock, natural conditions and

ecological environment, improvement of quality requirement and gygien control

on food safety, and the dependence on industrailized feeds for liverstock.

For risk mitigation and sustainable development of poultry production, it

is required to have a set of measures for risk mitigation. Based on the analysis,

there are two sets of measures including for poultry farm households and

management institutions. Measures for poultry farms are development of poultry

production toward food safety, improvement of linkage between production and

marketing of poultry, and increase communication and risk sharing between

actors in the chain. For management institutions, measures are revising long term

planning on poultry production, increase propaganda and providing timely

information to farmers, imrovement of management of inputs and output market

of poultry, increase proffesional qualifications of management officers, and

revizing support policy for poultry production. If these solutions implemented,

the poultry sector in Bac Giang would become a key sector and have a significant

contribution for social-economic developement of the province.

xiv

PHẦN 1. MỞ ĐẦU

1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Chăn nuôi là một trong hai ngành sản xuất chính của nông nghiệp (NN),

có nhiệm vụ cung cấp thực phẩm cho tiêu dùng của con người, nguyên liệu cho

công nghiệp chế biến và các phế phụ phẩm khác. Chăn nuôi cung cấp những sản

phẩm thiết yếu cho đời sống xã hội nên nó là ngành sản xuất (SX) gắn bó rất chặt

chẽ với đời sống của con người ở mọi thời kỳ. Việt Nam nằm ở vùng khí hậu

nhiệt đới nên có nhiều lợi thế, điều kiện để phát triển một nền NN toàn diện với

nhiều loại sản phẩm có giá trị khác nhau, đặc biệt là các sản phẩm từ ngành chăn

nuôi. Ngoài những lợi thế, NN nói chung, ngành chăn nuôi nói riêng của Việt

Nam cũng còn nhiều bất lợi do tác động của thiên tai, dịch bệnh, cùng với sự yếu

kém về tổ chức SX gắn liền với nền NN lạc hậu kéo dài trong nhiều năm.

Những năm gần đây, cùng với sự đổi mới của nền kinh tế, NN Việt Nam

cũng có nhiều chuyển biến tích cực, đặc biệt là sự phát triển của ngành chăn

̣ ́

nuôi. Nếu tính theo giá so sánh năm 2010, gia tri sản xuât cua ngành chăn nuôi

̉

́

̉

giai đoạn 2011-2015 tăng 3,5% và chiê

tri san xuât cua nganh NN và có tôc đô

tăng cua nganh trô (Tông cuc Thô

m (CNGC) có vị trí quan trọng. Chỉ tính riêng năm 2015, san

́

m ty tron

̣

g bình quân 21% so vơi tông gia

̉

́

̣

́

̣

tăng bınh quân 3,9%/năm, cao hơn tô

́

c đô

̣

̉

̀

̉

̀

ng trot

̣

́

ng kê, 2016a). Trong chăn nuôi, ngành

̉

̀

chăn nuôi gia câ

̀

̉

lượng thịt gia cầm đã đạt 908 nghın tấn, chiê

́

m 19% tông san lươn

̣

g thit

ng kê, 2016b).

Thời gian qua, ngành chăn nuôi phát triển đã có tác động tích cực vào

việc giải quyết viêc lam, góp phần xoa đoi giam ngheo cho nhiều hô nông dân

ở nhiều vùng quê khác nhau. Chăn nuôi phát triển không chỉ góp phần đâ

mạnh phát triển kinh tế, xã hôi, tăng thu nhập, cải thiện đời sống cho người

̣

cua

̉

̀

̉

nganh chăn nuôi, tăng gần 50% so vơi năm 2010 (Tông cục Thô

́

̀

́

̣

̉

̀

́

̀

̉

y

̣

dân, mà quan trọng hơn là đẩy mạnh quá trình tái cơ cấu lại nền NN phát triển

theo hướng hiệu quả.

Trong những năm qua, CNGC ở Việt Nam đã phát triển theo chiều hướng

tích cực, đó là sự gia tăng về quy mô theo hướng chăn nuôi tập trung, SX hàng

hóa. Tuy nhiên, ngành này cũng rất dễ mang lại rủi ro cho người chăn nuôi. Hơn

10 năm qua, diễn biến của dịch bệnh của đàn gia cầm khá phức tạp và keo dai đã

́

̀

gây thiêt

̣

hai

̣

lơn cho ngươi chăn nuôi. Chỉ tính riêng năm 2003, dic

̣

h bên

̣

h gia

́

̀

1

câ

dic

212 nghın con (Cuc

̀

m bung phat tai

̣

57 tınh thanh trong ca nươc, trong đó có trên 56,3 triêu

̣

con gia

̉

̀

́

̉

̀

́

̀

m bi

h bên

̣

tiêu huy đã là một tổn thất không nhỏ đối với ngành CNGC. Năm 2014

̉

̣

h cũng xảy ra tai

̣ ́ ̀

33 tınh, thanh, dẫn đến sô gia câm bị tiêu huy là trên

̉

̉ ̀

̣

Thú y, 2014). Tình trạng dịch bệnh thường xuyên xuất hiện

̀

không những làm tăng thêm chi phí cho người chăn nuôi, mà đáng ngại hơn là

gây tâm lý lo ngại cho người tiêu dùng đối với sản phẩm từ CNGC. Có những

giai đoạn người tiêu dùng không muốn tiêu thụ sản phẩm từ gia cầm.

Cùng với những thiệt hại gây ra từ dịch bệnh, các yếu tố không ổn định

của thị trường, bao gồm cả thị trường đầu vào và đầu ra cũng gây không ít khó

khăn cho ngành CNGC phát triển. Thời gian qua, ngành chăn nuôi ở Việt Nam

nói chung, CNGC nói riêng bị phụ thuộc nhiều vào thị trường thức ăn và con

giống. Đây là nguyên nhân làm giá thành sản xuất cao, nhất là đối với hộ

CNGC có quy mô lớn. Bởi nguyên liệu chính để SX thức ăn chăn nuôi đều

phải nhập khẩu, nguồn thức ăn công nghiệp lệ thuộc chủ yếu vào các doanh

nghiệp nước ngoài. Tình trạng trên đã làm giá thức ăn chăn nuôi luôn duy trì ở

mức cao, dẫn tới giá thành sản phẩm chăn nuôi ở Việt Nam luôn cao hơn so

̣ ̀

vơi khu vưc va thế giơi khoảng 10-15% (Trân Duy Khanh, 2015). Hơn nữa,

̀ ́

́

giá đầu ra của sản phẩm chăn nuôi không những không tăng, nhiều khi còn bị

giảm do cạnh tranh với các sản phẩm gia cầm nhập khẩu, chưa kể đến các hiện

tượng gia cầm nhâp

chăn nuôi gia cầm thời gian qua thêm khó khăn hơn. Theo số liệu tổng hợp

của Tổng cục Hải quan, năm 2013 Việt Nam nhập khẩu khoảng 78.800 tâ

̣ ̣ ̣ ̣

lâu, trốn thuế, gian lân thương mai cũng làm cho ngành

́

n

̉

phụ phâm của gà, chiếm 10% tông lượng thit

(Trân Duy Khanh, 2015). Trong thời gian tới, nếu không có biện pháp kiểm

soát tốt thì tình trạng này vẫn sẽ tồn tại thậm chí gia tăng.

̣ ̀ ̣

gia câm tiêu thu trong nước

̀

Ngoài những tác động trên, công tác quy hoạch phát triển CNGC, quy

hoạch khu giết mổ tập trung, xử lý chất thải cũng chưa được chú trọng, chưa được

kiểm soát tốt… Đây cũng là những nguyên nhân không chỉ gây ô nhiễm môi

trường, mà còn là nguồn phát sinh dịch bệnh, ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát

triển bền vững của ngành CNGC. Trong thời gian tới, khi các hiệp định thương

mại tự do có hiệu lực thì tình trạng nhập khẩu sản phẩm CNGC sẽ tăng cao. Quá

trình hội nhập kinh tế quốc tế nói chung, hội nhập trong CNGC nói riêng là một xu

hướng tất yếu và ngày càng mở rộng. Đây là những thách thức lớn cho ngành

CNGC Việt Nam, nếu chúng ta không có các biện pháp kiểm soát tốt và có chiến

lược phát triển ngành chăn nuôi đúng hướng cả trong ngắn và dài hạn.

2

Như vậy, ngoài những thuận lợi, những tác động của dịch bệnh, sự phụ

thuộc vào thị trường, trong bối cảnh của quá trình hội nhập quốc tế, cùng với việc

chưa kiểm soát tốt tình trạng sư dun

̣

́ ́

g chât câm trong chăn nuôi, gây tâm ly hoang

́

̉

mang cho ngươi tiêu dung… đã là những nguyên nhân đưa đến rủi ro cho người

̀

chăn nuôi và thể hiện sự phát triển chưa vững chắc của ngành CNGC ở Việt Nam

thời gian qua.

Bắc Giang là tỉnh Trung du Miền núi Phía Bắc có nhiều lợi thế cho phát

̉

triển CNGC. Theo số liệu thống kê, Bắc Giang co tông đan gia câ

̀

m cao nhâ

́

t

́

̀

vùng trung du miền nui phıa Bă

́

c với 15,5 triêu

̣

con (năm 2015), đưng thư tư toàn

́

quốc, sau thành phố Hà Nội với 21,8 triệu con, tỉnh Nghệ An với 16,7 triệu con

̉

và tỉnh Thanh Hoa có 16,6 triêu

̣

con (Tông cuc

cầm của Bắc Giang đã đáp ứng được nhu cầu cơ bản về các sản phẩm thịt,

trứng,… cho người dân trong tỉnh và cac tınh lân cận, góp phần giải quyết việc

̣ Thống kê, 2016b). Chăn nuôi gia

́

̉

làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống cho các hộ nông dân ở nông thôn.

Tuy nhiên, cũng như tình trạng chung của các tỉnh khác, CNGC của Bắc

̉

Giang phat triên chưa bê

̀

n vưng, còn tiê

̀

m ân nhiều nguy cơ và nhất là nguy cơ

́

̃

rui ro do dich bênh và do giá cả thị trường. Thời gian qua, tỉnh đã chú trọng đến

̣

̉

công tác quy hoạch phát triển vùng CNGC tập trung, tuy nhiên, chăn nuôi nhỏ lẻ

vẫn là phổ biến. Việc chưa hình thành các cơ sở giết mổ quy mô lớn, công tác

kiểm soát chất thải còn chưa tốt, nên tình trạng dịch bệnh vẫn thường xuyên xảy

ra đối với đàn gia cầm. Vùng CNGC tập trung đã hình thành, nhưng quy mô còn

khiêm tốn, chưa hình thành chuỗi giá trị của sản phẩm CNGC có tính hệ thống

nên việc tiêu thụ sản phẩm chủ yếu vẫn lệ thuộc vào tư thương, dẫn đến tình

trạng ép cấp, ép giá vẫn diễn ra, đã gây không ít khó khăn đối với người chăn

̣

nuôi. Theo đanh gia cua Sơ Nông nghiêp va Phát triển nông thôn (NN và PTNT)

̀

̉

́

tınh Băc Giang, nguyên nhân chınh đưa đến rủi ro cho người chăn nuôi, đó là

́

̉

tınh tran

̣

g chăn nuôi nho le, tư

̣

phat, thiê

́

u quy hoac

̣

h tông thê, chưa có đin

t, chê biên va tiêu thu,

chu yêu phu

́

.... (Sơ NN và PTNT Băc

̣

h

̉

́

̀

hương rõ ràng, chưa co sư

̣

gă

́

t kê

́

t chăt

đô

chınh sach con han

̣

che giưa san xuâ

́

̣

̃

̉

̀

́

̉

san phâm san xuâ

́

t ra chưa co hơp

̣

̀

ng tiêu thu,

̣

́

̣ ̣

thuôc vao tư

̀

̉

́

thương, viêc

̣

vân

̣

dun

̣

g cơ chê

́

̣

chê

́

̉

́

̀

́

Giang, 2013). Hơn nữa, các chính sách, biện pháp phân phối lợi ích giữa các tác

nhân tham gia trong chuỗi giá trị sản phẩm CNGC chưa rõ, người SX vẫn gánh

chịu thua thiệt, nên chưa khuyến khích họ đầu tư phát triển SX một cách ổn định

và bền vững. Sản xuất NN bản thân nó đã chứa đựng rất nhiều rủi ro, trong đó rủi

ro trong chăn nuôi nói chung, CNGC nói riêng còn gây thiệt hại trầm trọng hơn,

3

nhất là khi đồng thời xuất hiện nhiều loại rủi ro. Tuy vậy, với vị trí, vai trò của

ngành CNGC đối với đời sống kinh tế-xã hội, nó vẫn cần phải được đầu tư phát

triển. Vấn đề là, phải làm gì để nó phát triển một cách vững chắc.

Đến nay, chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách hệ thống về rủi ro trong

SX và tiêu thụ gia cầm trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. Một số báo cáo xuất hiện

nhưng chủ yếu của các cơ quan quản lý và mang tính mô tả định tính. Đây chính

là khoảng trống cần được nghiên cứu. Thực tiễn đã chỉ ra rằng, để phát triển

CNGC phải thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó vấn đề ứng xử và quản

lý rủi ro là hết sức quan trọng. Để làm được điều đó, công tác nghiên cứu, nhận

diện rủi ro, làm rõ các nguyên nhân đưa đến rủi ro trong SX và tiêu thụ sản phẩm

gia cầm của tỉnh Bắc Giang thời gian qua là hết sức cần thiết. Trên cơ sở làm rõ

các nội dung trên mới có thể đề xuất được những giải pháp thích hợp, nhằm giảm

thiểu rủi ro, giúp ngành CNGC của tỉnh Bắc Giang phát triển một cách bền vững

trong thời gian tới. Đây cũng là những vấn đề mà nghiên cứu này quan tâm, sẽ

được làm sáng tỏ để trả lời được những câu hỏi trên.

1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1.2.1. Mục tiêu chung

Mục tiêu chung của đề tài là đánh giá thực trạng rủi ro trong SX và tiêu

thụ gia cầm trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. Từ đó, đề xuất hệ thống các giải pháp

giảm thiểu rủi ro trong SX và tiêu thụ gia cầm đối với các hộ chăn nuôi trên địa

bàn nghiên cứu thời gian tới.

1.2.2. Mục tiêu cụ thể

Các mục tiêu cụ thể của đề tài bao gồm:

- Luận giải và phát triển các vấn đề lý luận, thực tiễn về rủi ro trong SX và

tiêu thụ gia cầm;

- Đánh giá thực trạng rủi ro, các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro trong SX và tiêu

́

thụ gia cầm của hộ chăn nuôi trên địa bàn tınh Băc Giang;

̉

- Đề xuất định hướng và hệ thống các giải pháp giảm thiểu rủi ro trong SX và

tiêu thụ gia cầm trên địa bàn tỉnh Bắc Giang trong thời gian tới.

1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

- Các vấn đề cơ bản và các quan điểm về rủi ro nói chung, rủi ro trong SX

̀

và tiêu thụ gia câm nói riêng như thế nào?

- Thực trạng rui ro trong SX và tiêu thụ gia câ

̀

́

m tại tınh Băc Giang trong

̉

4