Luận án Giải pháp giảm thiểu rủi ro trong sản xuất cà phê cho hộ nông dân trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Tr i ch y ê ́u lu â n a n .............................................................................................................x i

Thesis abstract................................................................................................................xiii

Ph â n 1. M ở đầ u ............................................................................................................... 1

1.1. T i nh c â p thi ê t c ua đê t a i ........................................................................................ 1

tiêu nghiên c ư u ............................................................................................. 3

1.2.1. M ụ c tiêu chung ..................................................................................................... 3

1.2.2. M ụ c tiêu c ụ th ể ..................................................................................................... 3

1.3. Đ ô ́i t ươ ng v a ph a m vi nghiên c ư u ........................................................................ 3

̀ ́

1.3.1. Đối tượ ng nghiên c ứ u ........................................................................................... 3

1.3.2. Ph ạ m vi nghiên c ứ u .............................................................................................. 3

1.4. Nh ưng đo ng g o p m ơ i c u a lu â n a n......................................................................... 4

1.4.1. Nh ưng đo ng g o p m ơ i v ê

h ọ c thu ậ t và lý lu ậ n....................................................... 4

t m ơ i r u t ra t ư k ê t qu a nghiên c ư u ................................. 4

1.5. Ý nghĩa khoa họ c và th ự c ti ễ n c ủa đề tà i .............................................................. 5

1.4.2. Nh ư ng ph a t hi ện, đê

cà phê cho h ộ nông dân ...................................................................................... 6

Ph â n 2. Cơ sở lý lu ận và cơ sở th ự c ti ễ n v ề gi ả m thi ể u r ủ i ro trong s ả n xu ấ t

2.1. Cơ sơ l y lu â n

kh a i ni êm liên quan đên đê t a i .................................................................. 6

v ề gi ả m thi ể u r ủ i ro trong s ả n xu ấ t cà phê cho h ộ nông dâ n .......... 6

2.1.2. Ý nghĩa củ a gi ả m thi ể u r u i ro trong s a n xu â

t c a phê cho h ộ nông dâ n ............... 10

điê m c u a s a n xu â ́t c a ph ê ............................................................................. 11

r u i ro trong s a n xu â ́t c a phê................................................................. 12

2.1.5. N ô i dung nghiên c ứ u gi ả m thi ể u r ủ i ro trong s a n xu â ́t c a phê............................ 15

iii

2.1.6. C a c y ê ́u t ô ́ a nh hương đến gi a m thi ê u r u i ro trong s a n xu â ́t c a phê cho h ộ

̉ ̉ ̉ ̉ ̉

nông dân.............................................................................................................. 22

2.2. Cơ sơ th ư c ti ê n v ề gi ả m thi ể u r ủ i ro trong s ả n xu ấ t cà phê cho h ộ nông dân ....... 25

s ố địa phương ở Vi ệ t Na m .................................................................................. 29

2.2.1. Kinh nghi ệ m gi ả m thi ể u r ủ i ro trong s ả n xu ấ t cà phê trên th ế gi ớ i .................... 25

2.2.2. Tình hình gi ả m thi ể u r ủ i ro trong s ả n xu ấ t cà phê cho h ộ nông dân t ạ i m ộ t

2.4. M ô t s ô công tr i nh nghiên c ư u c o liên quan......................................................... 39

v ề gi a m thi ê u r u i ro trong s a n xu â ́t c a phê cho h ô

2.3. B a i h o c

nông dân trên đi a b a n t i nh Đă

T o m t ă t ph â n 2 ................................................................................................................ 42

Ph â n 3 . Phương p háp nghiên c ứ u ............................................................................... 43

́k L ă ́k.................................................................... 38

3.1. Đăc điêm đi a b a n nghiên c ư u ............................................................................. 43

̀ ́

3.1.1. Đặc điể m v ề t ự nhiê n .......................................................................................... 43

3.1.2. Đặc điể m v ề kinh t ế - xã h ộ i ............................................................................... 47

3.1.3. Đánh giá chung ................................................................................................... 52

3.2. Phương pháp nghiên cư u .................................................................................... 54

3.2.1. Khung phân t i ch.................................................................................................. 54

3.2.2. Ti ế p c ậ n nghiên c ư u............................................................................................ 56

3.2.3. Ch ọn điể m nghiên c ứ u ........................................................................................ 57

3.2.4. Phương pháp thu thậ p thông tin.......................................................................... 57

3.2.5. Phương pháp phân t i ch thông ti n ........................................................................ 59

T o m t ă t ph â

n 3 ................................................................................................................ 65

tr a ng và các y ế u t ố ảnh hưởng đế n gi ả m thi ể u r ủ i ro trong s a n

́ ́

xu â t c a phê cho h ô b a n t i nh Đă k L ă k .............................. 66

́ng ch i tiêu nghiên c ư u .............................................................................. 63

4.1. Th ự c tr ạ ng gi ả m thi ể u r ủ i ro trong s ả n xu ấ t cà phê cho h ộ nông dân trên

đi a b a n t i nh Đă k L ă k........................................................................................... 66

4.1.1. Kh a i qu a t t i nh h i nh s a n xu â t c a phê trên đi a b a n t i nh Đă k L ă k .......................... 66

t .................................................................................................... 75

trươ ng ................................................................................................. 89

4.1.2. R u i ro s a n xu â

4.1.4. R u i ro t a i ch i nh ................................................................................................... 95

4.1.5. Phân tích r ủ i ro trong s ả n xu ấ t cà phê cho h ộ nông dân ..................................... 97

4.1.6. C ấ u trúc r ủ i ro theo m ức độ thi ệ t h ạ i ................................................................ 100

4.1.7. Gi a m thi ê u r u i ro s a n xu â

t................................................................................. 102

4.1.8. Gi a m thi ê u r u i ro th i t

rươ ng v a r ủ i ro t a i ch i nh ................................................ 104

iv

4.1.9. Các gi ả i pháp gi ả m thi ể u r ủ i ro khác trong s ả n xu ấ t cà phê cho h ộ nông dâ n .... 105

4.2. C a c y ê ́u t ô ́ a nh h ươ ng đê ́n gi a m thi ê u r u i ro trong s ả n xu ấ t cà phê cho h ộ

̉ ̉ ̉ ̉

nông dân trên đị a bàn t ỉ nh Đắ k L ắ k.................................................................. 105

4.2.1. K y thu â t s a n xu â t cà ph ê ................................................................................... 105

n tín d ụ ng ..................................................................................................... 112

t đai ............................................................................................................... 113

4.2.3. Đâ

4.2.4. Công tr i nh th u y l ơ i

............................................................................................ 113

4.2.5. Ch i nh s a ch c u a Nh a nươ c v a c ủ a Chính quy ề n t ỉnh Đă k L ă k .......................... 114

n 4 .............................................................................................................. 116

Ph â n 5. Gi ả i pháp ch ủ y ế u nh ằ m gi ả m thi ể u r ủ i ro trong s ả n xu ấ t cà phê

cho h ộ nông dân trên đị a bàn t ỉnh Đă k L ă k................................................. 117

5.1. Căn cứ đề xu ấ t gi ả i pháp nh ằ m gi ả m thi ể u r ủ i ro trong s ả n xu ấ t cà phê

cho h ộ nông dân trên đi a b a n t i nh Đ ă ́k L ă ́k ...................................................... 117

5.1.1. Căn cứ vào định hướ ng phát tri ể n s ả n xu ấ t cà phê c ủ a t ỉnh Đắ k L ắ k .............. 117

5.1.2. Căn cứ vào k ế t qu ả đánh giá thự c tr ạ ng và các y ế u t ố ảnh hưởng đế n

gi ả m thi ể u r ủ i ro trong s ả n xu ấ t cà phê cho h ộ nông dân trên đị a bàn t ỉ nh

Đắ k L ắ k th ờ i gian qua....................................................................................... 120

́i v ơ i gi a i ph a p gi a m thi ê u

5.1.3. Căn cứ vào k ế t qu ả phân t i ch ma tr ân

́ ́

SWOT đô

r u i ro trong s ả n xu ấ t cà phê cho h ộ nông dân trên đị a bàn t ỉnh Đă

nông dân trên đị a bàn t ỉnh Đ ă ́k L ă ́k.................................................................. 123

k L ă

t cà phê cho h ộ

́k ......... 120

5.2. Gi a i ph a p ch ủ y ế u nh ằ m gi a m thi ê u r u i ro trong s a n xu â

5.2.1. Gi ả i pháp gi ả m thi ể u r ủ i ro s ả n xu ấ t................................................................. 123

5.2.2. Gi ả i pháp gi ả m thi ể u r ủ i ro th ị trườ n g .............................................................. 138

5.2.3. Gi ả i pháp gi ả m thi ể u r ủ i ro tài chính ................................................................ 142

T o m t ă

Ph â n 6. K ế t lu ậ n và ki ế n ngh ị .................................................................................... 147

t ph â

6.1. K ê t lu â n............................................................................................................. 147

6.2. Ki ê n ngh i ........................................................................................................... 149

̀n 5 .............................................................................................................. 146

6.2.1. Ki ế n ngh ị đế n Chính ph ủ .................................................................................. 149

6.2.2. Ki ế n ngh ị đế n Chính quy ề n t ỉnh Đắ k L ắ k ........................................................ 150

Danh m ụ c các công trình công b ố có liên quan lu ậ n án ............................................... 151

Tài li ệ u tham kh ả o ........................................................................................................ 152

Ph ụ l ụ c .......................................................................................................................... 159

v

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt

BCCE

BVTV

CBTD

CC

Sở giao dịch hàng hóa cà phê Buôn Ma Thuột

Bảo vệ thực vật

Cán bộ tín dụng

Cơ cấu

CDC

CNC

CNCBCP

DN

Trung tâm phòng chống dịch bệnh Hoa Kỳ

Công nghệ cao

Công nghệ chế biến cà phê

Doanh nghiệp

DT

Diện tích

DTTN

DTTS

ĐVT

FAO

Diện tích tự nhiên

Dân tộc thiểu số

Đơn vị tính

Tổ chức Nông lương thế giới

Giá trị gia tăng

GTGT

GTSX

HTX

ICC

Giá trị sản xuất

Hợp tác xã

Phòng Thương mại quốc tế

Kiết thiết cơ bản

KTCB

NN

Nông nghiệp

NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn

NHTM

OECD

SL

Ngân hàng thương mại

Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế

Số lượng

SXNN

TB

Sản xuất nông nghiệp

Trung bình

TCVN

TNHH

UBND

UTZ

Tiêu chuẩn Việt Nam

Trách nhiệm hữu hạn

Ủy ban nhân dân

Chương trình phát triển bền vững cà phê, ca cao...

Xuất nhập khẩu

XNK

vi

DANH MỤC BẢNG

STT

Tên bảng

Trang

2.1. Di ệ n tích tr ồ ng cà phê c ủ a Vi ệ t Nam theo khu v ự c qua các năm 2013 -2015 ......... 31

3.1. Nhóm đấ t và phân b ố các nhóm đấ t ở t ỉnh Đă k L ă k........................................... 45

3.2. Tình hình s ử d ụng đất đai củ a t ỉnh Đă k L ă k....................................................... 46

3.3. Dân s ố và lao độ ng c ủ a t ỉnh Đă k L ă k ................................................................. 48

3.4. S ô lươ ng m âu điêu tra phân theo đôi tươ ng nghiên c ư u ..................................... 58

3.5. Thang điêm đa nh gi a kh a năng xa y ra r u i ro trong s a n xu â

nông dân trên đị a bàn t i nh Đă

3.6. Thang điêm đa nh gi a m ưc đô thi ê t

k L ă

t c a phê cho h ộ nông dân trên đị a bàn t i nh Đă

k .................................................................... 60

k L ă ́k ..................................... 61

h a i do c a c lo a i r u i ro gây ra trong s a n

thang điê m r u i ro ................................................................................... 61

3.8. Thang điêm đa nh gi a m ưc đô r u i ro trong s a n xu â ́t c a phê cho h ộ nông dân

trên đị a bàn t i nh Đă

k L ă

k.................................................................................... 61

k L ă k so v ơ i c a nươ c

và khu v ực Tây Nguyên, giai đoạ n 2005 – 2015 ................................................ 66

4.2. K ế t qu ả s ả n xu ấ t c a phê so v ơ i các cây công nghi ê p chính c ủ a t ỉnh Đăk

4.1. Di ện tích, năng suấ t và s ản lượ ng c a phê c u a t ỉnh Đă

Lăk giai đoạ n 2005 – 2015.................................................................................. 68

4.3. Các cơ sở ch ế bi ế n cà phê ch ủ y ếu trên đị a bàn t ỉnh Đắ k L ắ k............................ 70

4.4.

Kh ô ́i l ượ ng và giá tr ị c a phê xu ấ t kh ẩ u c ủ a t ỉnh Đắ k L ắ k giai đoạ n 2005 - 201 5 .... 72

4.5. Th ự c tr ạ ng s ả n xu ấ t cà phê c ủ a h ộ phân theo đị a bàn......................................... 73

s a n ph â m cà phê c ủ a h ộ phân theo qui m ô .......................... 75

4.8. Các lo ạ i sâu b ệnh thườ ng g ặp đố i v ớ i cây cà phê c ủ a h ộ phân theo qui mô ...... 77

4.6. Th ự c tr ạ ng tiêu th u

4.7. C a c lo a i sâu b ê nh h a i

4.9. T y l ê h ô g ă p t u i ro do sâu b ê nh h a i phân theo quy mô ....................................... 78

4.10. Tình hình h ô r u i ro do th ơ i ti ê

4.11. Tình hình h ộ g ặ p r u i ro do th ơ i ti ê

cây c a phê trên đị a bàn t i nh Đ ă ́k L ă ́k............................... 76

g ă p

t phân theo đị a bàn........................................ 80

t phân theo quy mô ....................................... 81

canh tác c ủ a h ộ phân theo qui m ô .................. 83

4.12. Tình hình th ư c

4.13. Tình hình th ư c

4.14. Tình hình th ư c

4.15. Tình hình th ư c

c a c k y thu â t

c a c k y thu â t

l a m c o c ủ a h ộ phân theo qui mô..................... 84

c a c k y thu â t b o n phân c ủ a h ộ phân theo qui mô................. 85

tươi nươ c c ủ a h ộ phân theo qui m ô ...................... 86

c ủ a h ộ phân theo qui mô ............. 87

vii

4.16. Tình hình th ư c

b a o v ê

v â t

n kh a năng xa y ra

t c ủ a h ộ phân theo qui mô ............................................................. 89

4.17. Đa nh gi a anh hươ ng c u a c ac phương pha p canh t ac đê

r u i ro s a n xu â

4.18. Tình hình r u i ro th i trươ ng c ủ a h ộ phân theo đị a bàn ......................................... 93

4.19. Tình hình r u i ro th i trươ ng c ủ a h ộ phân theo quy m ô ......................................... 93

4.20. T i nh h i nh vay n ơ c u a h ô s a n xu â ́t c a ph ê ............................................................ 95

4.21. X ế p h ạ ng r ủ i ro cho h ộ nông dân s ả n xu ấ t cà phê .............................................. 98

4.22. Phân t i ch ma tr ậ n r u i ro trong s a n xu â t c a phê cho h ộ nông dân ........................ 99

4.23. Cơ cấ u thi ệ t h ạ i theo các lo ạ i r ủi ro qua các năm củ a h ộ phân theo qui m ô ..... 100

4.24. M ức độ thi ệ t h ạ i c ủ a h ộ phân theo qui mô........................................................ 101

4.25. Các bi ệ n pháp th ư c hi ê n gi a m thi ê u r u i ro s a n xu â ́t cho h ộ phân theo qui m ô .......1 03

̉ ̉ ̉

theo qui mô........................................................................................................ 104

4.26. Các bi ệ n pháp gi ả m thi ê u r ủi ro đố i v ớ i s ự bi ến độ ng giá c ả cho h ộ phân

4.27. Tinh hình s ư d u n

g phân b on, tươi nươ c v a thu ô

phân theo đị a bàn .............................................................................................. 107

4.28. Tình hình c a phê tr ô ng thu â n v a tr ô ng xen c ủ a h ộ phân theo đị a bàn .............. 109

4.29. Tình hình th ự c hi ệ n k ỹ thu ậ t thu ho a c

qui mô ............................................................................................................... 110

4.30. T i nh h i nh ch ê bi ê n v a b a o qu a n s ả n ph ẩ m c a phê c ủ a h ộ phân theo qui mô .... 111

̣ ̣ ̣

chưa tiếp c ân đươ c v ơ i c a c ngu ô ̀n v ô ́n t i n d u n g ................................ 112

v â t c ủ a h ộ

h s a n ph â m c a phê c ủ a h ộ phân theo

5.1. B ố trí s ả n xu ấ t cà phê c ủ a t ỉnh Đăk Lăk đến năm 2020, định hướng đế n

năm 2030 ........................................................................................................... 119

t c a phê Robusta.......... 124

́i v ơ i gi a i ph a p gi a m thi ê u r u i ro.......................................... 122

5.3. Anh hươ ng tr ư c ti ê

viii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

STT

2.1. Nhóm 5 nươ c c o s an lươ n

Tên biểu đồ

Trang

g c a phê cao nh â t trên th ê

gi ơ i ................................... 25

t i ch tr ồ ng c a phê c ủ a Vi ê t

Na m .................................................................. 29

g c a phê Vi ê t Nam giai đoa n 2006 - 2015 ........................ 30

̣ ̣ ̣

3.1. Lương mưa va nhi êt đô theo th a ng qua các năm ................................................ 44

t i ch v a s an lươ n

3.2. Cơ cấu lao độ ng t ỉnh Đắ k L ắ k ............................................................................ 48

3.3. Giá tr ị GRDP c ủ a t ỉnh giai đoạ n 2005 - 2015 (giá so sánh 2010) ...................... 51

3.4. Chuy ể n d ịch cơ cấ u kinh t ế giai đoạ n 2005 - 2015............................................. 52

ng cây c a phê phân theo huy ê n

g cây c a phê phân theo huy ê n

t i ch c a phê t ai canh giai đoa n

g ă p r u i ro do sâu b ê nh h ai

4.5. Di ê n

4.6. Gi a c a phê Robusta t a i

g c a phê m ộ t s ố nươ c trên th ế gi ơ i.................................. 162

bi ê ́n gi a c a phê th ế

m ô t

s ô ́ t i nh năm 2015 - 2016 ......................................... 92

T i nh h i nh xu â

kh â u c a phê c u a c a c qu ô

c gia trên th ê

gi ớ i ...................... 162

t th ê gi ơ i ........... 163

Gi a s a n xu â

t c a phê nhân c ua 5 nươ c s a n xu â

Xu ấ t kh ẩ u cà phê h ạ t c ủ a Vi ệ t Nam sang m ộ t s ố th ị trườ ng chính niên v ụ

2014/2015.......................................................................................................... 163

S ản lượ ng xu ấ t kh ẩ u và t ổ ng giá tr ị xu ấ t kh ẩ u cà phê 5 niên v ụ c ủ a Vi ệ t Nam .... 164

t kh â u c a phê xanh c ủ a Vi ê t

Nam t ừ năm 2012 đế n 201 6 .................... 164

ix

DANH MỤC HÌNH

STT

Tên hình

Trang

2.1. M ưc đô

r u i ro ...................................................................................................... 16

3.1. V i tr i đị a lý c u a t i nh Đ ă ́k L ă ́k ............................................................................. 43

3.2. Khung phân t i c h .................................................................................................. 55

4.1. Ảnh hưở ng c ủa nước tưới đế n s ả n xu ấ t cà ph ê ................................................... 81

DANH MỤC HỘP

STT

Tên hộp

Trang

4.3. K ỹ thu ật tưới nước đượ c áp d ụng không đúng ................................................... 87

4.2. Y ki ê

4.4. R u i ro do không a p d ung đu ng k y thu â t canh tác................................................ 88

4.5. Kinh nghi ệ m ch ờ giá phân bón gi ả m .................................................................. 90

4.6. Quy êt đi nh c ua ngươ i s a n xu â t khi c o bi ên đô ng v ê gi a c a phê.......................... 94

4.7. T ô ch ư c l a i

́n c u a c a n b ô khuy ê ́n nông v ề bón phân cho cây cà phê............................. 85

s a n xu â

t c a ph ê ............................................................................... 115