Luận án Nghiên cứu hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

KHAMTHIENG PHOMSAVATH

NGHIÊN CỨU HỆ THỐNG TỔ CHỨC KHUYẾN NÔNG

NHÀ NƯỚC Ở NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

KHAMTHIENG PHOMSAVATH

NGHIÊN CỨU HỆ THỐNG TỔ CHỨC KHUYẾN NÔNG

NHÀ NƯỚC Ở NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO

Chuyên ngành:

Kinh tế nông nghiệp

Mã số:

62 62 01 15

Người hướng dẫn khoa học:

1. PGS.TS. Phạm Bảo Dương

2. TS. Đinh Văn Đãn

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên

cứu trình bày trong luận án là trung thực, khách quan, chưa từng để bảo vệ bất kỳ một

học vị nào.

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm

ơn, các nguồn trích dẫn có nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận án

KhamThieng PhomSaVath

i

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Ban

Quản lý đào tạo, Ban lãnh đạo Khoa Kinh tế và Phát triển Nông thôn và các Thầy/Cô

giáo trong khoa Kinh tế và Phát triển Nông thôn, Bộ môn Kinh tế Nông nghiệp và

Chính sách đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Đặc biệt,

tôi xin bày tỏ long biết ơn sâu sắc tới PGS.TS. Phạm Bảo Dương, TS. Đinh Văn Đãn

đã tận tình hướng dẫn, chỉ ra những ý kiến quý báu, giúp tôi trong quá trình học tập,

nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo địa phương và người dân tại các huyện, xã;

Cục Khuyến nông và Hợp tác xã nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và 3 tỉnh:

Ouddoomxay; Bolikhamxay; Champa tập thể và cá nhân đã động viên, giúp đỡ tôi hoàn

thành luận án này.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận án

KhamThieng PhomSaVath

ii

MỤC LỤC

Trang

Lời cam đoan

i

Lời cảm ơn

ii

iii

vi

vii

ix

x

Mục lục

Danh mục viết tắt

Danh mục bảng

Danh mục biều đồ

Danh mục sơ đồ, biều đồ

Trích yếu luận án

Thesis abstract

Phần 1. Mở đầu

xii

1

1.1

1.2

1.3

1.4

1.5

Tính cấp thiết của đề tài

Mục tiêu của đề tài

1

3

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Những đóng góp mới của luận án

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

3

5

6

Phần 2. Tổng quan tài liệu

7

2.1

Cơ sở lý luận về hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước

7

2.1.1

2.1.2

2.1.3

2.1.4

2.2

Một số khái niệm liên quan đến hệ thống tổ chức khuyến nông Nhà nước

Vai trò của khuyến nông và hệ thống tổ chức khuyến nông Nhà nước

Nội dung nghiên cứu vê hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước

Các yếu tố ảnh hưởng đến hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước

Cơ sở thực tiễn

7

9

14

30

32

2.2.1

2.2.2

Hệ thống tổ chức khuyến nông ở một số nước trên thế giới

Những bài học kinh nghiệm về Hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước

rút ra vận dụng cho hệ thống khuyến nông nhà nước Lào

40

44

48

Phần 3. Phương pháp nghiên cứu

3.1

Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

3.1.1

3.1.2

Đặc điểm cơ bản về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của Lào

Khái quát địa bàn nghiên cứu

iii

3.2

Phương pháp nghiên cứu

51

55

59

62

3.2.1

3.2.2

3.2.3

Phương pháp tiếp cận và khung phân tích

Phương pháp nghiên cứu

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu

Phần 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

4.1

Thực trạng hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước ở nước Cộng hòa

Dân chủ Nhân dân Lào

62

64

73

4.1.1

4.1.2

4.1.3

4.1.4

Lược sử hình thành, thành phần tham gia, nguyên tắc cơ bản của tổ chức

hệ thống khuyến nông nhà nước Lào

Chức trách, nhiệm vụ, quyền hạn của hệ thống tổ chức khuyến nông Nhà

nước ở nước Công hòa Dân chủ Nhân dân Lào

Cơ cấu tổ chức của hệ thống tổ chức khuyến nông Nhà nước ở nước

Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

Thực trạng các nguồn lực của hệ thống tổ chức khuyến nông Nhà nước ở

nước Cộng hòa dân chủ Nhân dân Lào

77

81

4.1.5

4.2

Kết quả nghiên cứu tại 3 tỉnh điều tra

Thực trạng hoạt động khuyến nông của hệ thống tổ chức khuyến nông

nhà nước tại nước Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào

Xây dựng mô hình và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật

Tổ chức đào tạo, tập huấn

86

91

95

96

98

4.2.1

4.2.2

4.2.3

4.2.4

4.2.5

4.3

Hoạt động thông tin tuyên truyền

Tư vấn dịch vụ khuyến nông

Hợp tác quốc tế

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hệ thống tổ chức khuyến nông nhà

nước ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

Ảnh hưởng của Chính sách khuyến nông của Chính phủ

Ảnh hưởng của điều kiện về kinh tế, xã hội vùng miền đến hệ thống tổ

chức khuyến nông ở Lào

104

4.3.1

4.3.2

108

110

117

4.3.3

4.3.4

Ảnh hưởng của năng lực cán bộ khuyến nông các cấp trung ương, tỉnh,

huyện, bản

Sự phối hợp của các cấp, các ngành và sự tham gia của nông dân và các

tổ chức nông dân

iv

4.3.5

4.4

Ảnh hưởng của nguồn lực tài chính đối với hệ thống tổ chức khuyến

nông Nhà nưỡc ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

Định hướng và một số giải pháp hoàn thiện hệ thống tổ chức khuyến

nông nhà nước ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

Định hướng

118

121

4.4.1

4.4.2

Một số giải pháp hoàn thiện hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước ở

Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

122

148

151

152

156

Phần 5. Kết luận và kiến nghị

5.1

5.2

Kết luận

Kiến nghị

Danh mục công trình đã công bố có liên quan đến luận án

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

v

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt

Nghĩa tiếng Việt

CBKN

CKN& HTX

CNCKN

CNH – HĐH

CP

Cán bộ khuyến nông

Cục Khuyến nông và Hợp tác xã

Công nghệ cao khuyến ngư

Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa

Chính phủ

CTVKN

ĐVT

Cộng tác viên khuyến nông

Đơn vị tính

HĐND

HTX

Hội đồng nhân dân

Hợp tác xã

HTTCKNNN

KHKT

KN

Hệ thống tổ chức khuyến nông Nhà nước

Khoa học kỹ thuật

Khuyến nông

KNNN

KNV

Khuyến nông nhà nước

Khuyến nông viên

LĐNT

Lao động nông thôn

MH

Mô hình

NCHDCNDL

NĐ – CP

NGO

Nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

Nghị định – Chính phủ

Tổ chức phi chính phủ (Non-Governmental Organization)

Hỗ trợ phát triển chính thức (Official Development Assistance)

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

Sản lượng lương thực

ODA

NN&PTNT

SLLT

SLNTTS

SXNN

TBKT

Sản lượng nuôi trồng thủy sản

Sản xuất nông nghiệp

Tiến bộ kỹ thuật

TDPTBQ

TTKN

Tốc độ phát triển bình quân

Trung tâm khuyến nông

Trung ương

TW

UBND

HTX

Uỷ ban nhân dân

Hợp tác xã

TW

Trung ương

vi

DANH MỤC BẢNG

TT

3.1

4.1

Tên bảng

Trang

Số mẫu khảo sát về hệ thống tổ chức khuyến nông ở Lào

57

Số lượng cán bộ, công nhân viên khuyến nông của Cục Khuyến nông và

Hợp tác xã Lào năm 2015

78

4.2

Thực trạng trình độ cán bộ khuyến nông tại Cục Khuyến nông và Hợp tác

xã Lào năm 2015

78

80

4.3

4.4

Số lượng cán bộ khuyến nông các cấp ở Lào năm 2015

Tình hình cán bộ khuyến nông các cấp phân theo giới tính và loại cán bộ

năm 2015

82

83

4.5

4.6

4.7

Cán bộ khuyến nông theo trình độ vắn hóa và học vấn năm 2015

Cán bộ khuyến nông theo trình độ chuyên môn đào tạo năm 2015

Kinh phí cho hoạt động khuyến nông của Phòng khuyến nông và Hợp tác

xã thuộc Cục khuyến nông và Hợp tác xã năm 2015

Kinh phí hoạt động khuyến nông của 3 tỉnh qua các năm 2013 - 2015

Số làng/ bản xây dựng mô hình làm mẫu về nông nghiệp của 03 tỉnh

trong các năm 2013 - 2015

85

87

4.8

4.9

88

89

4.10

4.11

Kinh phí cho thực hiện mô hình bản làm mẫu về sản xuất nông nghiệp

của 3 tỉnh trong các năm 2013 – 2015

Kết quả số làng/ bản làm mẫu về sản xuất nông nghiệp tại 7 huyện của

tỉnh Champasack năm 2015

90

92

93

4.12

4.13

4.14

4.15

Kết quả xây dựng mô hình sản xuất nông nghiệp tại các tỉnh năm 2015

Kết quả đào tạo tập huấn tại 03 tỉnh trong năm 2015

Kết quả đào tạo tập huấn về quản lý tài chính cho cán bộ cơ sở trong năm 2015

Kết quả tập huấn về quản lý quỹ dịch vụ tài chính bản cho cán bộ cơ sở

trong năm 2015

93

94

4.16

4.17

Kết quả tập huấn về trồng trọt ở 3 tỉnh năm 2015

Đánh giá kết quả tập huấn cho nông dân của tổ chức khuyến nông các

cấp năm 2015

95

97

98

4.18

Kết quả tư vấn dịch vụ xây dựng mô hình tại tỉnh Champasăc

Kết quả hợp tác quốc tế về khuyến nông ở Lào

4.19.

vii

4.20.

Đánh giá của Cán bộ khuyến nông Trung ương về các yếu tố ảnh hưởng

đến hệ thống tổ chức khuyến nông

105

106

4.21

4.22

Phân tích SWOT của các hoạt động khuyến nông ở Lào

Thực trạng sử dụng các kỹ năng trong tập huấn của cán bộ khuyến nông

các cấp tại tỉnh Champasak năm 2015

113

114

115

116

117

4.23

4.24

4.25

4.26

4.27

Thực trạng sử dụng các kỹ năng trong tập huấn của cán bộ khuyến nông

các cấp tại Borikhamxay năm 2015

Thực trạng sử dụng các kỹ năng trong tập huấn của cán bộ khuyến nông

các cấp ở tỉnh Oudomxay năm 2015

Kết quả đánh giá trình độ cán bộ khuyến nông được tập huấn ở các cấp

của tỉnh Champasak năm 2015

Kết quả đánh giá trình độ cán bộ khuyến nông được tập huấn ở các cấp

của tỉnh Borikhamxay năm 2015

Kết quả đánh giá cán bộ khuyến nông được tập huấn ở các cấp tại tỉnh

Oudomxay năm 2015

viii

DANH MỤC BIỀU ĐỒ

TT

Tên biểu đồ

Trang

110

4.1

Trình độ văn hóa cán bộ Cục Khuyến nông và Hợp tác xã Cộng hòa

Dân chủ Nhân dân Lào năm 2015

4.2

Trình độ chuyên môn cán bộ Cục Khuyến nông và Hợp tác xã Cộng hòa

Dân chủ Nhân dân Lào năm 2015

111

DANH MỤC SƠ ĐỒ

TT

2.1

2.2

2.3

3.1

3.2

4.1

Tên sơ đồ

Trang

9

Vai trò cầu nối khuyến nông

Cầu nối khuyến nông giữa nghiên cứu với nông dân

Hệ thống tổ chức khuyến nông Nhà nước

10

37

Sơ đồ hành chính ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

Khung phân tích hệ thống tổ chức khuyến nông Nhà nước

46

54

Cơ cấu tổ chức khuyến nông nhà nước của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân

dân Lào

74

75

4.2

4.3

4.4

4.5

4.6

4.7

Cục Khuyến nông và Hợp tác xã

Cơ cấu tổ chức Phòng Khuyến nông và Hợp tác xã

Bộ máy quản lý trạm khuyến nông và hợp tác xã cấp huyện

Hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước của Lào

Bộ máy tổ chức khuyến nông tỉnh

76

123

130

132

Tổ chức bộ máy trạm khuyến nông huyện

ix

TRÍCH YẾU LUẬN ÁN

Tên tác giả: KhamThieng Phomsavath

Tên Luận án: Nghiên cứu hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước ở nước Cộng hòa

dân chủ Nhân dân Lào

Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp

Mã số: 62.62.01.15

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở đánh giá thực trạng hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước tại nước

Cộng hòa dân chủ Nhân dân Lào, từ đó, đề xuất giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện hệ

thống tổ chức khuyến nông nhà nước ở Lào.

+ Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước.

+ Đánh giá thực trạng hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước ở Lào.

+ Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước ở

Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.

Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở lựa chọn phương pháp tiếp cận và xây dựng khung phân tích tác giả

đã lựa chọn điểm nghiên cứu ở nước CHDCND Lào đi sâu khảo sát ở 3 tỉnh, mỗi tỉnh

chọn 3 huyện và mỗi huyện chọn 3 bản để khảo sát. Đồng thời chọn một số hộ nông

dân, cán bộ các cấp ở 3 tỉnh để khảo sát về hệ thống tổ chức khuyến nông và nội dung

hoạt động khuyến nông ở 3 điểm nghiên cứu. Tác giả sử dụng phương pháp thu thập số

liệu thứ cấp trên sách, báo, niên giám thống kê, internet, báo cáo của các cơ quan và

Cục Khuyến nông và HTX. Ngoài ra, luận án còn sử dụng phương pháp phân tích kinh

tế (so sánh, mô tả, phương pháp sơ đồ) và phương pháp dự báo. Những phương pháp

này cơ bản đáp ứng được các mục tiêu nghiên cứu đề ra.

Kết quả chính và kết luận

Đã hệ thống được cơ sở lý luận và thực tiễn về hệ thống tổ chức khuyến nông nhà

nước bao gồm: khái niệm về khuyến nông, khuyến nông nhà nước; khái niệm về tổ

chức, hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước; đặc điểm của hệ thống tổ chức khuyến

nông nhà nước; nội dung hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước với 2 phần chủ yếu: i)

Tổ chức khuyến nông nhà nước (tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ); Nguồn nhân

lực, tài chính và cơ sở vật chất kỹ thuật; Sự phối kết hợp giữa hệ thống tổ chức tổ chức

khuyến nông. ii) Tổ chức hoạt động khuyến nông: Chuyển giao/xây dựng mô hình; Đào

tạo tập huấn; Thông tin tuyên truyền; Tư vấn dịch vụ khuyến nông; Quan hệ hợp tác

quốc tế về khuyến nông. Phân tích Các yếu tố ảnh hưởng đến hệ thống khuyến nông.

Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn hệ thống tổ chức khuyến nông ở một số nước trên thế

giới nhất là ở Việt Nam rút ra bài học kinh nghiệm vận dụng hoàn thiện cho hệ thống tổ

x

chức khuyến nông nhà nước ở Lào.

Tác giả đã đánh giá thực trạng hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước ở Lào với

2 nội dung chính như sau:

Một là; đánh giá thực trạng hệ thống tổ chức khuyến nông của Lào, gồm 4 cấp từ

trung ương, tỉnh, huyện, bản. Kết quả nghiên cứu cho thấy: Tổ chức bộ máy chưa được

hoàn thiện; Chức năng nhiệm vụ ở tổ chức khuyến nông các cấp còn kiêm nhiệm nhiều,

chồng chéo; Nguồn lực cho khuyến nông (Nguồn nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất kỹ

thuật) thiếu, năng lực của cán bộ khuyến nông từ Trung ương đến cấp bản còn yếu kém,

trình độ chưa cao. Sự phối kết hợp giữa hệ thống tổ chức khuyến nông các cấp từ trung

ương đến cấp bản còn nhiều bất cập.

Hai là; Phân tích thực trạng tổ chức hoạt động khuyến nông bao gồm: (1) Nội

dung chuyển giao/xây dựng mô hình. Các mô hình xây dựng chủ yếu là dựa vào dự án,

lượng kinh phí đầu tư còn hạn chế. Mặc dù vậy, thực hiện mô hình và áp dụng tiến bộ

khoa học kỹ thuật đã góp phần tăng thu nhập cho nông dân tham gia và mức thu nhập

tốt hơn nông dân chưa tham gia thực hiện mô hình; (2) Tác giả đã chỉ ra việc đào tạo tập

huấn đã thành công, mở được nhiều lớp về tập huấn kỹ năng về trồng trọt, chăn nuôi…;

(3) Thông tin tuyên truyền thực trạng ở Lào tuy đã có nhưng còn ít, nhất là ở vùng sâu

vùng xa; Tư vấn dịch vụ hầu như chưa có gì; (4) Hợp tác Quốc tế về khuyến nông với

Nhật, Pháp, Việt Nam… nhưng ở mức đầu tư hợp tác dự án hỗ trợ kinh phí hoạt động,

do vậy tác động đến kết quả, hiệu quả khuyến nông chưa cao; (5) Sự phối hợp, chỉ đạo

của hệ thống tổ chức khuyến nông còn nhiều hạn chế, bất cập, cần hoàn thiện trong

những năm tới.

Tác giả đã đề xuất 4 giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện hệ thống tổ chức khuyến

nông theo 2 nhóm nội dung chính: Giải pháp hoàn thiện hệ thống tổ chức khuyến nông và

nhóm giải pháp hoàn thiển tổ chức hoạt động khuyến nông. Những giải pháp này có tính

khả thi phù hợp với điều kiện thực tế, điều kiện của nước Lào.

Kết luận: Luận án là công trình nghiên cứu mới đã luận giả được cơ sở lý luận và

thực tiễn hệ thống tổ chức khuyến nông. Đã đánh giá được thực trạng tổ chức khuyến

nông các cấp từ trung ương đến cấp bản. Đánh giá thực trạng hoạt động khuyến nông ở

Lào và 3 tỉnh khảo sát. Đề xuất những giải pháp hoàn thiện tổ chức hệ thống khuyến

nông phù hợp với điều kiện của Lào trong những năm tới.

Luận án là công trình nghiên cứu công phu, độc lập, nghiêm túc, nó là tài liệu

tham khảo hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách, hệ thống tổ chức khuyến nông

các cấp ở Lào áp dụng và thực hiện. Góp phần tăng trưởng kinh tế nói chung và phát

triển nông nghiệp.

xi

THESIS ABSTRACT

PhD candidate: Khamthieng Phomsavath

Thesis title: Research on the Organization of the State Agricultural Extension System of

the Laos People’s Democratic Republic

Major: Agricultural Economics

Code: 62.62.01.15

Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA)

1. Research Objectives

Based on the analysis results on the organization of the State Agricultural

Extension System of Laos People’s Democratic Republic (Laos) to propose major policy

solutions to improve organization of the State Agricultural Extension System of Laos.

Specific objectives are:

+ To systemize theoretical and practical bases of organization of the agricultural

extension system;

+ To analyze the current status of the organization of the State Agricultural

Extension System of Laos;

+ To propose major solutions to improve the organization of the State

Agricultural Extension System of Laos.

2. Materials and Methods

Based on the selected approaches and analysis framework, 3 provinces of Laos

were selected as the study sites; 3 districts were selected in each province and 3

communes were selected in each district to conduct the questionnaire survey. At the same

time, farmers and officers at province down to commune levels were selected to conduct

in-depth interviews on the organization of the extension system and contents of extension

activities in the three study areas. The author used secondary data from published sources

such as books, statistical yearbooks, internet, reports issued by offices and Department of

Agricultural and Forestry Extension and Cooperatives. The thesis used economic analysis

methods (Comparison, descriptive statistics, diagram) and forecasting methods. These

methods are suitable to deal with the proposed objectives.

3. Main findings and conclusions

The thesis has systemized the theoretical and practical bases of the organization of

the State extension system including: The concept of extension, the State extension system;

the concept of organization, organization of the State agricultural extension system;

characteristics of the organization of the State agricultural extension system. Research

contents of organization of the State agricultural extension system include: i) the

organization of the State agricultural extension system (the organizational structure,

functions, tasks, resources such as human, financial resources, and technical facilities;

collaboration between organizations of the agricultural extension system; ii) organizing

extension activities (transfer/demonstration models); training activities; information

dissemination; extension consultation services; international cooperation relations in

extension. Factors affecting the performance of an extension system are identified. Based

on the empirical research on organization of agrcultural extension systems in several

countries around the world especially in Vietnam, lessons were drawn to improve

xii

organization of Laos agricultural extension system.

The author assessed the current status of organization of the State agricultural

extension system in Laos with 2 main parts:

First, assessing the current situation of organization of the State agricultural

extension system at all levels from the Central, provincial, district and commune/hamlet

levels. Problems were identified including inappropriate organizational structure;

overlapping and unclear functions and tasks of the agricultural extension system at

various levels; inadequate resources for agricultural extension (human and financial

resources, and technical facility); weak capability and low qualifications of extension staff

and officers from the central to commune levels; weak coordination between the

extension system organizations at all levels from the central to commune levels. Findings

were well supported with evidences concerning lacking human and financial resources

allocated for the enxtension system down from Department of Agricultural and Forestry

Extension and Cooperatives, district extension stations, 3 provinces and 9 districts and the

selected communes under the study areas. Notably it is the shortage of both manpower

and funding for the agricultural extension organizations in the study sample.

Second, analyzing the current situation of organizing extension activities

including tranfering/demonstration models. Findings show that the demonstration

models were mainly relied on projects with limited investment capital. However, the

extension activities have contributed to increase production outputs and income of the

farmers participated in the demonstration models and adopted technological advances in

comparison with the non-particiation and non-adoption farmers. The author has pointed

out that in training activities extension offices have successfully organized many

training courses on skills in cultivation, animal husbandry... Information dissemination

in Laos has been initiated, however, it was still limited, especially in remote areas.

Consultation services were under-developed. International cooperation in agricultural

extension was done with Japan, France, Vietnam... to mobilize budgets for agricultural

extension, however, its impacts on output and outcomes of the extension activities could

be further improved. Collaboration among the agricultural extension organizations at

various levels was so weak that it is needed to improve in the coming years.

The author has proposed four key solutions to improve the organization of the

extension system mainly in two principal areas aspects. These include solutions to improve

organization of the extension systems and solutions to improve organizing extension

activities. These proposed solutions are feasible and in line with the actual conditions in Laos.

In conclusion, the thesis is a new research that has contributed to clarify theoretical

and practical bases of organization of agricultural extension system. It has assessed the

current situation of organization of agricultural extension system from the central to

grassroots levels. It has assessed the current status of organizing extension activities in the

three selected provinces of Laos. Solutions are proposed to improve organization of the

agricultural extension system suitable to the conditions of Laos in the coming years.

The thesis is meticulously, independently, and seriously conducted. This is a

useful reference for policy makers, organizations of the extension system at various

levels in Laos to considert in order to contribute to economic growth in general and

agricultural development in particular.

xiii

PHẦN 1. MỞ ĐẦU

1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Nông nghiệp có vị trí hết sức quan trọng, nó là ngành sản xuất vật chất chủ

yếu của nền kinh tế quốc dân Lào, đặc biệt trong cung cấp lương thực, thực phẩm

cho con người tồn tại và phát triển. Để góp phần thúc đẩy nông nghiệp phát triển,

công tác khuyến nông ra đời đã có đóng góp không nhỏ. Hệ thống tổ chức

khuyến nông và các hoạt động khuyến nông với nhiều nội dung, hình thức khác

nhau đã góp phần rất lớn vào sự nghiệp phát triển sản xuất nông nghiệp, xoá đói

giảm nghèo, tăng thu nhập cho người dân. Khuyến nông ra đời là cầu nối giữa

khoa học và thực tiễn; Góp phần vào chuyển dịch cơ cấu trong nông nghiệp; Huy

động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực cho sản xuất; Tăng cường khối liên

kết công nông.

Hiện nay, ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân (CHDCND) Lào, nền kinh tế

đang vận hành theo cơ chế thị trường, nhưng sản xuất nông nghiệp vẫn mang tính

tự cấp, tự túc, không đảm bảo được điều kiện sống cho người dân, không phù hợp

với xu thế phát triển kinh tế hiện nay. Do sự thiếu hụt các thông tin về thị trường,

giá cả, khoa học kỹ thuật, trình độ sản xuất của người dân chưa cao. Tác động của

hệ thống khuyến nông phục vụ cho phát triển nông nghiệp, nông thôn còn nhiều

bất cập. Vì vậy, hệ thống tổ chức khuyến nông ra đời là một yêu cầu bức thiết

trong vấn đề phát triển nông nghiệp, nông thôn hiện nay tại CHDCND Lào.

Trong những năm gần đây, nông nghiệp, nông thôn Lào có những bước thay

đổi đáng kể, hộ nông dân đã và đang trở thành đơn vị sản xuất tự chủ trong nền

kinh tế quốc dân (KTQD) và trong sản xuất nông nghiệp. Nhiều tổ chức và cá

nhân nông dân tự tìm đến các tổ chức nghiên cứu, các nhà khoa học và các cơ

quan quản lý nông nghiệp, nhất là Cục khuyến nông và HTX yêu cầu giúp đỡ

cho hoạt động khuyến nông của họ. Trong quá trình phát triển nông nghiệp và

nông thôn, rất cần có sự trợ giúp từ hệ thống khuyến nông trong và ngoài nước.

Sự giúp đỡ đó chính là từ các tổ chức, các cơ quan Nhà nước, trong đó chủ yếu là

hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước. Hệ thống tổ chức khuyến nông nhà

nước tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào đã chính thức thành lập năm 2001

và đi vào hoạt động. Hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước Lào ra đời trên cơ

sở hoạt động theo nguyên tắc là lấy điểm xuất phát từ nhu cầu thực tiễn phát

1

triển của sản xuất nông nghiệp và có sự tham gia tự nguyện của người dân.

Hệ thống tổ chức khuyến nông Lào đã và đang dần dần đi vào hoàn thiện cả

về hệ thống tổ chức từ Trung ương đến cơ sở và nội dung hoạt động khuyến nông.

Đóng góp tích cực cho sự phát triển nông nghiệp, nông thôn của Lào và từng bước

hội nhập với các hệ thống tổ chức khuyến nông trên thế giới và các nước trong khu

vực. Hoạt động của hệ thống tổ chức khuyến nông đã đóng vai trò nòng cốt trong

công tác thông tin tuyên truyền, đào tạo, bồi dưỡng kiến thức, hướng dẫn, chuyển

giao tiến bộ khoa học kỹ thuật mới cho nông dân để họ không ngừng phát triển sản

xuất nông nghiệp, tăng thu nhập, xoá đói giảm nghèo và vươn lên làm giàu, từng

bước đóng vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng và bảo vệ tổ quốc Lào.

Sau nhiều năm thực hiện, hệ thống tổ chức khuyến nông Lào đã gặp

không ít khó khăn, bất cập, chưa thực sự đáp ứng được tình hình phát triển sản

xuất nông nghiệp, khoa học công nghệ và xu hướng hội nhập kinh tế quốc

tế,... Cục Khuyến nông và hợp tác xã (HTX) Lào, là hệ thống tổ chức khuyến

nông nhà nước đang dần dần từng bước kiện toàn về cơ cấu tổ chức và nội dung

hoạt động là nhu cầu tất yếu của sự phát triển sản xuất nông nghiệp.

Tuy nhiên, hệ thống tổ chức khuyến nông và các hoạt động khuyến nông

đang còn gặp rất nhiều những khó khăn, hạn chế bất cập, cần sớm được nghiên

cứu khắc phục giải quyết từ trung ương (TW) đến tỉnh, huyện và bản. Những khó

khăn, bất cập thường xảy ra đó là:

1) Hệ thống tổ chức khuyến nông đã được tổ chức từ trung ương (TW) đến

địa phương nhưng cán bộ khuyến nông các cấp chưa đáp ứng yêu cầu để thực hiện

nhiệm vụ. Nguyên nhân chủ yếu là trình độ của cán bộ khuyến nông chưa cao. Cán

bộ khuyến nông còn thực hiện nhiều nhiệm vụ kiêm nhiệm trong lĩnh vực khuyến

nông và nhiệm vụ của HTX.

2) Khuyến nông cấp bản không có cán bộ chuyên trách mà là cán bộ kiêm

nhiệm, vì kiêm nhiệm nên hạn chế hoạt động, hiệu quả hoạt động không cao.

3) Thông tin hai chiều, những chiều từ dưới lên không kịp thời, thường phản

ánh đầy đủ nguyện vọng của người dân. Những điều đó là do hệ thống tổ chức

khuyến nông đặc biệt là khuyến nông nhà nước.

4) Do hệ thống tổ chức chưa mạnh nên ảnh hưởng chất lượng hoạt động

khuyến nông.

5) Hoạt động khuyến nông còn phân tán, công tác chuyển giao tiến bộ kỹ

2

thuật mới diễn ra chậm, hiệu quả chưa cao…

Vấn đề đặt ra cần giải quyết những vấn đề trên là nghiên cứu phải trả lời rõ

các câu hỏi sau đây:

Cơ sở khoa khoa học lý luận về hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước

như thế nào? Thực tiễn của các nước trên thế giới và khu vực Đông Nam Á, nhất

là ở Việt Nam, hệ thống này tổ chức hoạt động ra sao và có những bài học kinh

nghiệm gì vận dụng cho Lào? Thực trạng hệ thống tổ chức khuyến nông nhà

nước hiện tại của Lào như thế nào? Hoạt động khuyến nông nhà nước của hệ

thống khuyến nông nhà nước đã tác động và đóng góp gì cho phát triển nông

nghiệp nông thôn? Những yếu tố nào ảnh hưởng đến hệ thống tổ chức khuyến

nông Nhà nước? Trong những năm tới hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước

cần có những định hướng và giải pháp nào để hoàn thiện và hoạt động bền vững

và đạt được hiệu quả cao?

1.2. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI

1.2.1. Mục tiêu chung

Trên cơ sở đánh giá thực trạng hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước tại

Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào; Từ đó đề xuất giải pháp chủ yếu nhằm hoàn

thiện hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào

trong những năm tới.

1.2.2. Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hoá góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn về hệ thống tổ

chức khuyến nông nhà nước.

- Phân tích, đánh giá thực trạng và yếu tố ảnh hưởng đến hệ thống tổ chức

khuyến nông nhà nước ở Lào.

- Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước

ở Lào trong những năm tới.

1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.3.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là Hệ thống tổ chức khuyến nông nhà

nước ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào:

1) Hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước Lào gồm 4 cấp: TW, tỉnh,

huyện, bản cụ thể: Hệ thống tổ chức khuyến nông ở cấp Trung ương: Cục khuyến

3

nông và hợp tác xã (HTX). Phòng khuyến nông và HTX tỉnh; Phòng khuyến

nông và HTX huyện. Trạm khuyến nông huyện và khuyến nông viên. Các tổ

chức kinh tế - xã hội có liên quan đến hệ thống tổ chức khuyến từ trung ương đến

tỉnh, huyện, bản. Về nguồn lực (Nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất kỹ thuật) để tổ

chức hệ thống khuyến nông Nhà nước.

2) Tổ chức hoạt động khuyến nông bao gồm: Hoạt động chuyển giao/xây

dựng mô hình; Đào tạo tập huấn; Thông tin tuyên truyền; Tư vấn dịch vụ; Hợp

tác quốc tế.

1.3.2. Phương pháp nghiên cứu

Hiệu quả của hoạt động khuyến nông được xem xét dưới các góc độ kinh

tế, xã hội và môi trường thông qua các nhóm các chỉ tiêu về hiệu quả kinh tế,

hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường.

* Nhóm chỉ tiêu hiệu quả về kinh tế

* Nhóm chỉ tiêu hiệu quả về xã hội

* Nhóm chỉ tiêu hiệu quả về môi trường

1.3.3. Phạm vi nghiên cứu

* Phạm vi về không gian

Nghiên cứu các vấn đề hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước ở Lào: Hệ

thống tổ chức khuyến nông từ trung ương đến cấp tỉnh, cấp huyện, cấp bản:

nghiên cứu điều tra tập trung chủ yếu ở 3 tỉnh đại diện cho 3 vùng của Lào; Mỗi

tỉnh chọn 3 huyện mỗi huyện chọn 3 bản bao gồm: hộ nông dân, một số cán bộ

và khuyến nông viên (bảng 3.1).

* Phạm vi về thời gian

Thời gian thu thập những thông tin, số liệu thu thập, sử dụng để phân tích

trong nghiên cứu chủ yếu trong 3 năm gần đây từ năm 2012 - 2014. Số liệu điều

tra ở 3 tỉnh, huyện, bản chủ yếu năm 2014 - 2015.

* Phạm vi về nội dung

Nội dung nghiên cứu đề tài tập trung giải quyết những vấn đề chủ yếu sau:

1) Cơ sở lý luận và thực tiễn về hệ thống tổ chức khuyến nông Nhà nước.

2) Thực trạng hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước ở Cộng hòa Dân

chủ Nhân dân Lào (từ Trung ương đến tỉnh, huyện, bản).

4

3) Tổ chức hoạt động khuyến nông ở Lào.

4) Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hệ thống tổ chức khuyến nông

nhà nước Lào.

5) Định hướng và các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống tổ chức khuyến

nông nhà nước ở Lào cho những năm tiếp theo.

6) Luận án không tập trung nghiên cứu vào các hệ thống tổ chức khuyến

nông khác bao gồm: Các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội,

tổ chức nghề nghiệp, tổ chức khoa học, giáo dục đào tạo, hiệp hội, hội nghề nghiệp

và các tổ chức khác tham gia hoạt động khuyến nông tại Lào.

1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN

1.4.1. Về mặt lý luận

Luận án đã góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về hệ

thống tổ chức khuyến nông nhà nước như: Khái niệm về khuyến nông, hệ thống tổ

chức khuyến nông Nhà nước; Đặc điểm, nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến

hệ thống tổ chức khuyến nông Nhà nước; Phương pháp tiếp cận nghiên cứu về hệ

thống tổ chức khuyến nông nhà nước. Tình hình và những bài học kinh nghiệm

của một số nước trên thế giới nhất là bài học của Việt Nam về hoàn thiện hệ thống

tổ chức khuyến nông nhà nước vận dụng vào hoàn thiện hệ thống tổ chức khuyến

nông nhà nước cho Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.

1.4.2. Về mặt thực tiễn

Luận án đã phân tích đánh giá thực trạng cơ cấu tổ chức, chức năng,

nhiệm vụ, quyền hạn của hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước Lào từ Trung

ương đến tỉnh, huyện, bản. Đánh giá nội dung tổ chức hoạt động khuyến nông

của hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước Lào.

Phân tích yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến hệ thống tổ chức khuyến nông

nhà nước và hoạt động khuyến nông ở Lào. Đánh giá của lãnh đạo các cấp từ

trung ương, tỉnh, huyện, cán bộ khuyến nông và người dân về những đóng góp

của hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước Lào.

Luận án đã đề xuất định hướng và các giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện

hệ thống tổ chức khuyến nông nhà nước trong những năm tới.

5