Luận án Khả năng sinh sản, sinh trưởng và định hướng chọn lọc đối với lợn Duroc, Landrace và Yorkshire

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

ĐOÀN PHƯƠNG THÚY

KHẢ NĂNG SINH SẢN, SINH TRƯỞNG

VÀ ĐỊNH HƯỚNG CHỌN LỌC ĐỐI VỚI LỢN

DUROC, LANDRACE VÀ YORKSHIRE

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP-2016

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

ĐOÀN PHƯƠNG THÚY

KHẢ NĂNG SINH SẢN, SINH TRƯỞNG

VÀ ĐỊNH HƯỚNG CHỌN LỌC ĐỐI VỚI LỢN

DUROC, LANDRACE VÀ YORKSHIRE

CHUYÊN NGÀNH: CHĂN NUÔI

MÃ SỐ: 62.62.01.05

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS. Vũ Đình Tôn

GS.TS. Đặng Vũ Bình

HÀ NỘI-2016

PHẦN 1. MỞ ĐẦU

1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Ngành chăn nuôi lợn ở nước ta hiện nay đã có những bước phát triển khá

mạnh, giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong việc cung cấp thực phẩm đáp ứng nhu

cầu đời sống con người. Ngày 16 tháng 01 năm 2008, Thủ tướng Chính phủ đã

phê duyệt “Chiến lược phát triển chăn nuôi đến năm 2020”, định hướng phát

triển chăn nuôi trở thành ngành sản xuất hàng hóa, từng bước đáp ứng nhu cầu

thực phẩm cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Tuy nhiên, chăn nuôi lợn ở

nước ta hiện nay mới chỉ đạt được về số lượng còn năng suất và chất lượng vẫn

thấp hơn so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Vì vậy, song song với

việc cải tiến điều kiện chăn nuôi, cần chú trọng tới công tác giống.

Nhằm đáp ứng yêu cầu của công tác giống, trong những năm qua, chúng ta

đã nhập khá nhiều giống lợn ngoại có năng suất cao, chất lượng thịt tốt từ những

nước có nền chăn nuôi tiên tiến. Những nguồn gen quý này đã góp phần tích cực

nâng cao năng suất, tỷ lệ nạc trong sản xuất chăn nuôi lợn nước ta. Cũng như

nhiều nước chăn nuôi phát triển, trong hệ thống nhân giống lợn công nghiệp của

Việt Nam, ba giống thuần Yorkshire, Landrace và Duroc đang chiếm vị trí quan

trọng trong đàn giống cụ kỵ (GGP), nái lai F₁là con lai giữa đực Landrace với

nái Yorkshire hoặc giữa đực Yorkshire với nái Landrace cũng chiếm tỷ trọng cao

trong đàn bố mẹ (PS). Các lợn đực giống Landrace, Yorkshire, Duroc cũng như

đực lai PiDu (con lai giữa Piétrain và Duroc) tham gia tạo nhiều tổ hợp lai khác

nhau, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng thịt của đàn lợn cả nước.

Để phát huy hơn nhiệm vụ của công tác giống, bên cạnh việc tiếp tục bổ

sung nguồn gen, cần tập trung nghiên cứu đánh giá chọn lọc nhằm duy trì, nâng

cao tiềm năng di truyền một số tính trạng chủ yếu ở lợn nái sinh sản và lợn đực

giống của ba giống lợn ngoại nói trên. Trong những năm gần đây, một số nghiên

cứu trong nước đã tập trung theo hướng này. Phan Xuân Hảo (2007) đã đánh giá

tăng khối lượng trung bình hàng ngày, tỷ lệ nạc và tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối

lượng đối với lợn Landrace và Yorkshire. Nguyễn Quế Côi và Võ Hồng Hạnh

(2000) đã ước tính hệ số di truyền, tương quan di truyền giữa các tính trạng tăng

khối lượng trung bình hàng ngày, dày mỡ lưng và khả năng chuyển hoá thức ăn

1

của lợn Landrace và Yorkshire. Nguyễn Hữu Tỉnh và cs. (2006) đã ước tính hệ

số di truyền của tuổi đạt 90 kg, dày mỡ lưng đối với lợn Yorkshire, Landrace và

Duroc nuôi tại các tỉnh phía Nam. Trần Thị Minh Hoàng và cs. (2010) đã ước

tính giá trị giống đối với tăng khối lượng trung bình hàng ngày, dày mỡ lưng của

lợn Landrace và Yorkshire. Cũng đã có khá nhiều nghiên cứu về năng suất sinh

sản của nái lai thuận nghịch giữa Yorkshire và Landrace (Lê Đình Phùng và

Nguyễn Trường Thi, 2009; Phan Xuân Hảo, 2010; Vũ Đình Tôn và Nguyễn

Công Oánh, 2010; Đoàn Văn Soạn và Đặng Vũ Bình, 2011; Phạm Thị Đào và

cs., 2013). Trần Thị Minh Hoàng và cs. (2008a) đã đánh giá các yếu tố ảnh

hưởng đến năng suất sinh sản của đàn lợn nái Landrace và Yorkshire nuôi tại Mỹ

Văn, Tam Điệp và Thuỵ Phương. Nguyễn Hữu Tỉnh và cs. (2006, 2012, 2013) đã

đánh giá tiềm năng di truyền của một số tính trạng năng suất trên các giống lợn

thuần Duroc, Landrace và Yorkshire ở các tỉnh phía Nam cũng như xác định ảnh

hưởng di truyền cộng gộp trực tiếp và của mẹ đối với số con sơ sinh sống/ổ của

nái Yorkshire và Landrace thuần chủng. Nguyễn Hữu Tỉnh và Nguyễn Thị Viễn

(2011) đã ước tính giá trị giống liên kết đàn thuần và đàn lai đối với một số tính

trạng sản xuất của lợn Yorkshire và Landrace.

Tuy nhiên, vẫn còn ít các nghiên cứu đánh giá năng suất sinh sản ở lợn nái

cũng như khả năng sinh trưởng, dày mỡ lưng ở lợn đực hậu bị của ba giống

Duroc, Landrace và Yorkshire thuần chủng và định hướng chọn lọc chúng, đặc

biệt là đối với các cơ sở nhân giống ở các tỉnh phía Bắc.

Đề tài nghiên cứu của luận án này nhằm đánh giá năng suất sinh sản ở lợn

nái, khả năng sinh trưởng, dày mỡ lưng ở lợn đực hậu bị của ba giống Duroc,

Landrace và Yorkshire thuần chủng trong đàn cụ kỵ nuôi tại Công ty Lợn giống

hạt nhân Dabaco, một trong những cơ sở lớn về nhân giống lợn ngoại ở nước ta.

Trên cơ sở đó, xây dựng định hướng chọn lọc nhằm nâng cao năng suất sinh sản,

tốc độ sinh trưởng, giảm dày mỡ lưng cho ba giống lợn này.

1.2. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI

1.2.1. Mục tiêu chung

Nâng cao tiềm năng di truyền đàn lợn giống Duroc, Landrace và Yorkshire,

đáp ứng yêu cầu chăn nuôi lợn hướng nạc năng suất cao của nước ta.

2

1.2.2. Mục tiêu cụ thể

- Đánh giá tốc độ sinh trưởng, dày mỡ lưng; ước tính hệ số di truyền, dự

đoán giá trị giống của hai tính trạng này và xây dựng định hướng chọn lọc đối

với lợn đực giống hậu bị của ba giống Duroc, Landrace và Yorkshire nuôi tại

Công ty Lợn giống hạt nhân Dabaco.

- Đánh giá khả năng sinh sản; ước tính hệ số di truyền, dự đoán giá trị giống

của số con sơ sinh sống/ổ, số con cai sữa/ổ và xây dựng định hướng chọn lọc đối

với lợn nái sinh sản của ba giống Duroc, Landrace và Yorkshire nuôi tại Công ty

Lợn giống hạt nhân Dabaco.

1.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là lợn đực và lợn nái trên ba giống lợn

thuần chủng Duroc, Landrace và Yorkshire thuộc đàn cụ kỵ nuôi tại Công ty Lợn

giống hạt nhân Dabaco.

Thời gian nghiên cứu: dữ liệu theo dõi và xử lý từ năm 2011 tới năm 2015.

Địa điểm nghiên cứu: Công ty Lợn giống hạt nhân Dabaco, xã Tân Chi,

huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh, thuộc tập đoàn Dabaco.

1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI

- Đã xác định được hệ số di truyền, giá trị giống của bố mẹ và đời sau: xây

dựng được định hướng chọn lọc đối với chỉ tiêu số con sơ sinh sống/ổ, số con cai

sữa/ổ đối với lợn nái thuần Duroc, Landrace và Yorkshire.

- Đã xác định được hệ số di truyền, giá trị giống của bố mẹ và đời sau: xây

dựng được định hướng chọn lọc đối với chỉ tiêu tăng khối lượng trung bình hàng

ngày và dày mỡ lưng đối với lợn đực giống hậu bị Duroc, Landrace và

Yorkshire.

- Bổ sung vào tư liệu quản lý giống về năng suất sinh sản, hệ số di truyền,

giá trị giống của một số chỉ tiêu năng suất chủ yếu đối với 3 giống lợn quan trọng

là Duroc, Landrace và Yorkshire.

1.5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.5.1. Ý nghĩa khoa học

- Đánh giá được các tính trạng chủ yếu về năng suất sinh sản của lợn nái

và tốc độ sinh trưởng, dày mỡ lưng của lợn đực hậu bị đối với ba giống lợn

Duroc, Landrace và Yorkshire.

3

- Ước tính được hệ số di truyền, hệ số lặp lại về số con sơ sinh sống/ổ, số

con cai sữa/ổ; hệ số di truyền về tốc độ sinh trưởng, dày mỡ lưng của lợn đực hậu

bị đối với ba giống lợn Duroc, Landrace và Yorkshire.

1.5.2. Ý nghĩa thực tiễn

- Cung cấp thêm tư liệu về khả năng sản xuất, hệ số di truyền, hệ số lặp lại

đối với một số tính trạng năng suất chủ yếu của ba giống lợn Duroc, Landrace

và Yorkshire.

- Xây dựng định hướng chọn lọc nhằm nâng cao năng suất chăn nuôi đối

với ba giống lợn Duroc, Landrace và Yorkshire trên cơ sở đó góp phần đáp ứng

yêu cầu sản xuất chăn nuôi lợn hướng nạc năng suất cao ở nước ta.

4

PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Cải thiện năng suất sinh sản, sinh trưởng và chất lượng thịt luôn được quan

tâm xem xét trong các mục tiêu nhân giống vật nuôi nói chung và giống lợn nói

riêng. Trong công tác giống lợn, chọn lọc đóng vai trò quan trọng trong việc cải

tiến di truyền đối với đàn giống vật nuôi. Chọn lọc là phương thức được ưu tiên

hàng đầu đối với các tính trạng có hệ số di truyền cao. Phương pháp dự đoán hồi

quy không sai lệch tốt nhất (BLUP) để ước tính giá trị giống ngày càng được ứng

dụng rộng rãi trong chăn nuôi. Sử dụng BLUP cho phép dự đoán được giá trị

giống một cách chính xác nhất. Với quy mô đàn giống lớn, dữ liệu giống được

tích luỹ qua nhiều thế hệ, thông qua việc sử dụng được tất cả giá trị kiểu hình của

các con vật họ hàng, BLUP khắc phục được cả những hạn chế đối với các tính

trạng vốn có hệ số di truyền thấp. Chọn lọc trên cơ sở phương pháp BLUP là

định hướng đúng đắn góp phần cải tiến di truyền vật nuôi một cách nhanh hơn và

bền vững hơn.

1.1.1. Tính trạng số lượng

Tính trạng số lượng là những tính trạng thể hiện một đại lượng biến thiên

liên tục, giá trị của chúng được xác định bằng các phép đo (cân, đong, đo, đếm).

Hầu hết các tính trạng có giá trị về mặt kinh tế ở vật nuôi đều là những tính trạng

số lượng. Trong các chương trình giống lợn, các tính trạng số lượng được quan

tâm nhiều nhất gồm số con sơ sinh sống/ổ, số con cai sữa/ổ, khối lượng cai sữa/ổ

hoặc khối lượng 21 ngày tuổi/ổ, tăng khối lượng trung bình hàng ngày hoặc tuổi

đạt khối lượng xuất bán, tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng, dày mỡ lưng.

Cơ sở khoa học cho việc cải tiến di truyền các giống vật nuôi đó là hai hiện

tượng di truyền cơ bản liên quan đến tính trạng số lượng:

- Cơ sở di truyền của sự chọn lọc: sự giống nhau giữa các con vật thân

thuộc, quan hệ thân thuộc càng gần, các con vật càng giống nhau.

- Cơ sở di truyền của sự chọn phối để nhân thuần và lai tạo: sự suy hoá cận

thân và hiện tượng ưu thế lai.

Giá trị được sử dụng để biểu thị các đặc tính của tính trạng số lượng. Giá trị

kiểu hình (Phenotype Value) của một cá thể là các giá trị thu được của các phép

5

đo khi đánh giá các tính trạng. Giá trị kiểu hình (P) bao gồm giá trị kiểu gen (G)

và sai lệch môi trường (E).

P = G + E

Giá trị kiểu gen chịu tác động của rất nhiều gen, chúng gây ra các hiệu ứng:

cộng gộp (Addition), trội (Dominance) và át chế hoặc tương tác (Interaction).

Tác động cộng gộp hay giá trị giống (A) là sự tác động có tính độc lập và tích luỹ

lại của tất cả các gen. Tác động trội (D) được thực hiện bởi tương tác giữa các

gen trong cùng locus. Tác động tương tác (I) được thực hiện bởi tương tác giữa

các gen khác locus. Như vậy, giá trị kiểu gen được xác định:

G = A + D + I

Sai lệch môi trường được tạo ra do tính trạng số lượng chịu ảnh hưởng rất

lớn bởi điều kiện môi trường. Sai lệch môi trường cũng được phân tích thành hai

phần: Sai lệch môi trường chung (General Environment, Eg) hoặc sai lệch môi

trường thường xuyên (Permanent Environment, Ep) tác động tới tất cả các cá thể

trong cùng một quần thể. Sai lệch môi trường riêng (Special Environment, Es)

hoặc sai lệch môi trường tạm thời (Temporary Environment, Et) tác động tới một

số cá thể trong quần thể. Như vậy, sai lệch môi trường được xác định:

E = Eg + Es = Ep + Et

Do vậy:

P = A + D + I + Eg + Es

Để nâng cao năng suất của vật nuôi, những biện pháp cần phải tác động

bao gồm:

- Tác động lên yếu tố di truyền (giá trị kiểu gen): được thực hiện bởi các

nhà nghiên cứu về công tác giống.

+ Phương pháp chọn lọc được thực hiện để tác động vào hiệu ứng cộng gộp

(A) và sẽ có hiệu quả cao đối với những tính trạng có hệ số di truyền trung bình

hoặc cao. Khả năng sinh trưởng, năng suất và chất lượng sản phẩm là những tính

trạng có hệ số di truyền trung bình hoặc cao.

+ Lai giống được thực hiện để tác động vào hiệu ứng trội (D) và tương tác

gen (I) và sẽ có hiệu quả cao đối với những tính trạng có hệ số di truyền thấp.

Những tính trạng về khả năng sinh sản đều có hệ số di truyền thấp.

- Tác động lên yếu tố môi trường (E): được thực hiện bằng cách cải tiến

điều kiện chăn nuôi (dinh dưỡng thức ăn, kỹ thuật chăm sóc nuôi dưỡng, vệ sinh

phòng bệnh, kỹ thuật chuồng trại…)

6

1.1.2. Hệ số di truyền

Hệ số di truyền của tính trạng số lượng có vai trò quan trọng trong công tác

giống. Những tính trạng có hệ số di truyền cao, năng suất của thế hệ con được cải

tiến một cách nhanh chóng và chắc chắn thông qua việc chọn lọc bố mẹ có năng

suất cao. Ngược lại, những tính trạng có hệ số di truyền thấp, năng suất của thế

hệ con được cải tiến một cách có hiệu quả thông qua lai giống hơn là chọn lọc.

Hệ số di truyền có thể được hiểu theo 2 nghĩa khác nhau: hệ số di truyền

theo nghĩa rộng và hệ số di truyền theo nghĩa hẹp.

* Hệ số di truyền theo nghĩa rộng

Hệ số di truyền theo nghĩa rộng (h²) được biểu thị bằng tỷ số giữa phương

G

2

sai di truyền ( ) và phương sai kiểu hình ( ²), hoặc được biểu thị bằng hồi quy

σ_G

σ_P

tuyến tính của giá trị di truyền theo giá trị kiểu hình, hoặc bằng bình phương của

hệ số tương quan giữa giá trị di truyền và giá trị kiểu hình. Hệ số di truyền theo

nghĩa rộng được biểu diễn bằng công thức:

σ_G²

h_G²=

σ_P²

* Hệ số di truyền theo nghĩa hẹp

Hệ số di truyền theo nghĩa hẹp (h²) được biểu thị bằng tỷ số giữa phương

A

sai di truyền cộng gộp (σ²_A) và phương sai kiểu hình (σ²_P), hoặc được biểu thị

bằng hồi quy tuyến tính của giá trị di truyền cộng gộp (giá trị giống) theo giá trị

kiểu hình, hoặc bình phương của hệ số tương quan giữa giá trị di truyền cộng gộp

và giá trị kiểu hình.

σ_A²

σ_P²

h²_A=

Hệ số di truyền theo nghĩa hẹp biểu thị phần giá trị kiểu hình được quy định

bởi các gen truyền đạt từ thế hệ bố mẹ sang thế hệ con. Hệ số di truyền theo

nghĩa hẹp được sử dụng trong công tác giống vật nuôi.

* Phương pháp xác định hệ số di truyền

Phân tích hồi quy con theo bố (mẹ), con theo trung bình bố (mẹ); phân tích

phương sai anh chị em nửa ruột thịt, anh chị em ruột được sử dụng để ước tính hệ

số di truyền. Trong đó, phân tích phương sai anh chị em nửa ruột thịt được sử

dụng phổ biến trong các phần mềm chuyên dụng ước tính hệ số di truyền.

7

* Giá trị của hệ số di truyền

Hệ số di truyền được biểu thị thấp nhất bằng 0 và cao nhất bằng 1 hoặc tỷ lệ

phần trăm từ 0% đến 100%. Hệ số di truyền được chia thành 3 mức độ (3 nhóm)

khác nhau:

- Các tính trạng có hệ số di truyền thấp (từ 0,0 đến 0,2): bao gồm các tính

trạng như số con đẻ ra, khối lượng sơ sinh, khối lượng toàn ổ lúc cai sữa…

- Các tính trạng có hệ số di truyền trung bình (từ 0,2 đến 0,4): bao gồm các

tính trạng như tăng khối lượng trung bình hàng ngày, chi phí thức ăn cho 1 kg

tăng khối lượng…

- Các tính trạng có hệ số di truyền cao (từ 0,4 đến 1) bao gồm: dày mỡ lưng,

diện tích mắt thịt, tỷ lệ nạc…

1.1.3. Hệ số lặp lại

Hệ số lặp lại của một tính trạng là một đại lượng biểu thị mức độ trùng lặp

của tính trạng đó nếu được đo lường nhiều lần.

Hệ số lặp lại của một tính trạng là tỷ lệ giữa tổng của phương sai của giá trị

kiểu gen (σ_G²) và phương sai của sai lệch môi trường chung (σ _E²_g) với phương sai

của giá trị kiểu hình (σ _P²).

σ_G²

+

σ _E²_g

σ _P²

R =

Như vậy, hệ số lặp lại là giới hạn trên của hệ số di truyền. Hệ số lặp lại

được biểu thị bằng một số thập phân có giá trị từ 0 đến 1. Hệ số lặp lại lớn hay

nhỏ phụ thuộc vào bản chất di truyền của các tính trạng (phụ thuộc vào đặc điểm

di truyền của quần thể) và điều kiện môi trường mà cá thể đó được nuôi dưỡng

(Falconer, 1993). Khi tính trạng của cá thể được xác định m lần, phương sai sai

2

lệch môi trường riêng ( ) sẽ giảm đi m lần, do vậy phương sai kiểu hình trung

σ _Es

bình của m lần xác định sẽ giảm đi. Tỷ số giữa phương sai kiểu hình của m lần

σ

xác định (σ _P²_(m)) và phương sai kiểu hình ( _P²) biểu thị độ chính xác của giá trị

kiểu hình:

σ _P²_(m)

σ _P²

1+ (m −1)R

=

m

8

Khi số lần xác định tăng lên, tỷ lệ này giảm mạnh ở các tính trạng có hệ số

lặp lại nhỏ. Do đó sử dụng giá trị kiểu hình trung bình sẽ làm tăng độ chính xác

của giá trị này trong đánh giá chọn lọc vật giống.

1.1.4. Hệ số tương quan di truyền

Trong thực tế sản xuất, các nhà chọn giống thường quan tâm chọn lọc đồng

thời một số tính trạng. Về mặt di truyền, các tính trạng này thường có tương quan

với nhau do tính đa hiệu của gen và sự liên kết gen trong quá trình di truyền

(Lasley, 1972). Sự tồn tại của các tương quan di truyền giữa các tính trạng đã

được quan sát thấy khi tính trạng này được cải thiện thường kéo theo những biến

đổi di truyền nhất định của tính trạng khác.

Hệ số tương quan di truyền (r_A), tương quan ngoại cảnh bao gồm cả tác

động cộng gộp và tương tác (r_E) và tương quan kiểu hình (r_P) giữa 2 tính trạng X

và Y được tính theo các công thức sau:

σ

Axy

- Hệ số tương quan di truyền:

r =

A

2

σ_Axσ_Ay

.

σ

E xy

r_E=

- Hệ số tương quan ngoại cảnh:

2

σ_Ex

.σ _E

y

σ_Pxy

- Hệ số tương quan kiểu hình:

Trong đó:

r_P=

2

σ _Px

.σ _Py

r

, , : các hệ số tương quan di truyền, ngoại cảnh và kiểu hình

r_Er_P

A

σ_Axy

,

σ_Exy

,

σ

_Pxy: các hiệp phương sai di truyền, ngoại cảnh và kiểu hình

2

Ax

2

σ

σ_Ay

,

σ_Ex

,

σ_Ey

,

σ_Px

,

_Py: phương sai di truyền, ngoại cảnh và kiểu hình

σ

;

Hiện nay, việc ước tính các tham số di truyền thường sử dụng một tập hợp

lớn các số liệu, các mô hình hỗn hợp bao gồm cả yếu tố cố định và yếu tố ngẫu

nhiên được sử dụng và một số phần mềm chuyên dụng như Harvey (1990),

MTDF.REML (Boldman et al., 1995), VCE (Groeneveld et al., 2008) đáp ứng

được yêu cầu này.

1.1.5. Giá trị giống

Giá trị di truyền cộng gộp (A) hay giá trị giống (Breeding Value, BV) là

phần mà kiểu gen truyền được từ thế hệ trước cho thế hệ sau.

9

Chỉ có thể ước tính được giá trị giống, vì vậy giá trị giống ước tính

(Estimated Breeding Value, EBV) được sử dụng rộng rãi trong đánh giá chọn lọc

vật giống. Ước tính giá trị giống một tính trạng của vật nuôi phải dựa vào giá trị

kiểu hình của tính trạng này. Các giá trị kiểu hình được sử dụng để ước tính giá

trị giống được gọi là các nguồn thông tin, bao gồm:

+ Giá trị kiểu hình của một, hoặc trung bình của các lần xác định lặp lại trên

chính bản thân con vật;

+ Giá trị kiểu hình của một hoặc trung bình trên các anh chị em (ruột hay

nửa ruột thịt) của con vật;

+ Giá trị kiểu hình của một hoặc trung bình trên các đời con của con vật;

+ Giá trị kiểu hình của một hoặc trung bình của các lần xác định lặp lại trên

tổ tiên (bố, mẹ, ông, bà…) của con vật.

* Dự đoán giá trị giống bằng phương pháp BLUP

Trên cơ sở ước tính giá trị giống bằng phương pháp chỉ số chọn lọc

(Selection Index) kinh điển, phương pháp BLUP do Henderson xây dựng và phát

triển.

BLUP là phương pháp dự đoán hồi quy không sai lệch tốt nhất được sử

dụng rộng rãi trong việc dự đoán giá trị giống của con vật (BLUP) và ước tính

ảnh hưởng của các yếu tố cố định (BLUE). Phương pháp BLUP có những ưu

điểm như sau:

- Sử dụng được tất cả các nguồn thông tin về giá trị kiểu hình của các con

vật có họ hàng với con vật cần đánh giá, nên dự đoán được giá trị giống một cách

chính xác nhất, nhờ đó hiệu quả chọn lọc theo BLUP cũng cao hơn;

- Loại trừ được ảnh hưởng của các yếu tố cố định như đàn vật nuôi, năm,

mùa vụ, lứa đẻ… do nguồn thông tin của các con vật họ hàng chịu ảnh hưởng

của các yếu tố này;

- Đánh giá được khuynh hướng di truyền của các đàn vật giống do xử lý các

nguồn thông tin thu được trong một khoảng thời gian nhất định;

- Sử dụng được các nguồn thông tin dưới dạng số liệu giữa các nhóm không

cân bằng.

Mô hình hỗn hợp được sử dụng trong phương pháp BLUP như sau:

Y = X + Z + e

Trong đó:

Y: Véc tơ giá trị của tính trạng nghiên cứu

10

: Véc tơ giá trị ước tính của các yếu tố cố định

: Véc tơ giá trị giống dự đoán của các con vật trong hệ phổ

e: Véc tơ sai số ngẫu nhiên

X: Ma trận ảnh hưởng của các yếu tố cố định

Z: Ma trận ảnh hưởng của các con vật trong hệ phổ.

Henderson đã sử dụng phương trình sau để tính các vec tơ và :

Trong đó:

- X’ và Z’: các ma trận chuyển vị của X và Z

- A: ma trận quan hệ di truyền cộng gộp của các con vật trong hệ phổ, còn

gọi là NRM (Numerator Relationship Matrix)

- α = (1-h²)/h²hoặc

(h²: hệ số di truyền,

và : phương sai di

truyền cộng gộp và phương sai sai lệch môi trường)

Một số mô hình BLUP được sử dụng để dự đoán giá trị giống của vật nuôi:

- Mô hình đực giống (Sire Model): Dùng để dự đoán khác biệt mong đợi ở

đời con (Expected Progeny Differences, EPD), từ đó dự đoán giá trị giống của

con đực;

- Mô hình vật giống (Animal Model): Dùng để dự đoán giá trị giống của

bản thân con vật;

- Mô hình lặp lại (Repeatability Model): Dùng để dự đoán giá trị giống khi

giá trị kiểu hình của một tính trạng được xác định lặp lại với một số lần. Mô hình

này còn được gọi là mô hình với các ảnh hưởng ngoại cảnh ngẫu nhiên (Models

with Random Environmental Effects);

- Mô hình nhiều tính trạng (Mutivariate Animal Model): Dùng để dự đoán

giá trị giống với hai hay nhiều tính trạng dựa trên mối quan hệ kiểu hình và mối

quan hệ di truyền giữa các tính trạng này.

Trong những năm gần đây, các nghiên cứu liên quan đế dự đoán giá trị

giống bằng các mô hình khác nhau thường sử dụng phần mềm MTDF.REML

(Boldman et al., 1995) hoặc PEST (Groeneveld et al., 2002).

1.1.6. Hiệu quả chọn lọc

Hiệu quả chọn lọc (Selection Response, R) về một tính trạng thuộc mục tiêu

chọn giống là sự chênh lệch giữa giá trị trung bình kiểu hình của đời con sinh ra

11

từ những bố mẹ được chọn lọc so với giá trị trung bình kiểu hình của toàn bộ thế

hệ bố mẹ đối với tính trạng đó.

Hiệu quả chọn lọc của một tính trạng phụ thuộc hệ số di truyền vào ly sai

chọn lọc (Selection Differential, S) của tính trạng đó. Ly sai chọn lọc là sự chênh

lệch giữa giá trị trung bình kiểu hình của các bố mẹ được chọn lọc so với giá trị

trung bình kiểu hình của toàn bộ thế hệ bố mẹ đối với tính trạng đó.

Do ly sai chọn lọc được tiêu chuẩn hoá theo độ lệch chuẩn kiểu hình của

tính trạng (σ_P) nên hiệu quả chọn lọc của một tính trạng phụ thuộc tỷ lệ thuận với

hệ số di truyền, cường độ chọn lọc (i) và độ lệch chuẩn của tính trạng:

R = h²S = h²iσ_P

1.2. KHẢ NĂNG SINH SẢN VÀ SINH TRƯỞNG CỦA LỢN

1.2.1. Các chỉ tiêu đánh giá khả năng sinh sản của lợn nái và các yếu tố ảnh

hưởng

1.2.1.1. Các chỉ tiêu đánh giá khả năng sinh sản của lợn nái

Một yêu cầu quan trọng của chăn nuôi lợn nái là phải tăng khả năng sinh

sản nhằm đáp ứng yêu cầu cả về số lượng và chất lượng lợn cho khâu sản xuất

lợn thịt.

Có nhiều chỉ tiêu sinh học đánh giá năng suất sinh sản của lợn cái nhưng

các nhà di truyền chọn giống lợn chỉ quan tâm tới một số chı tiêu năng suất sinh

̉

́ ̣ ̣

san nhất định, đo là các chỉ tiêu có tầm quan trọng quyêt đinh hiêu quả kinh tế

̉

́

trong chăn nuôi lợn nái.

Gordon (2004) cho rằng: trong các trại chăn nuôi hiện đại, số lợn con cai

sữa do một nái sản xuất trong một năm là chỉ tiêu đánh giá đúng đắn nhất năng

̀

suất sinh sản của lợn nái. Chỉ tiêu này phan anh được đây đu toàn bộ chu kı san

̉ ̉

̀

̉

́

́ ̣

suât cua một lợn nái trong môt năm. Tác giả cũng cho biết tầm quan trọng của

̉

các thành phần cấu thành ảnh hưởng đến chỉ tiêu số lợn con cai sữa do một nái

sản xuất trong một năm lần lượt là: số con đẻ ra trong ổ, tỷ lệ chết của lợn con từ

sơ sinh đến cai sữa, thời gian bú sữa, tuổi đẻ lứa đầu và thời gian từ cai sữa đến

khi thụ thai lứa sau.

Theo Ducos (1994), các thành phần đóng góp vào chỉ tiêu số con còn sống

khi cai sữa gồm: số trứng rụng, tỷ lệ sống khi sơ sinh và tỷ lệ lợn con sống tới lúc

cai sữa.

12

Mabry et al. (1996) cho rằng, các tính trạng năng suất sinh sản chủ yếu của

lợn nái bao gồm: số con đẻ ra/ổ, số con cai sữa/ổ, khối lượng toàn ổ ở 21 ngày

tuổi và số lứa đẻ/nái/năm. Các tính trạng này ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận của

người chăn nuôi lợn nái.

Theo quyết định số 657/QĐ-BNN-CN (2014) về việc phê duyệt các chỉ

tiêu định mức kinh tế kỹ thuật cho các đàn vật nuôi giống gốc đối với lợn ngoại

như sau:

- Số con đẻ ra còn sống/ổ: ≥ 10,5 con (Yorkshire, Landrace), ≥ 9,5 con

(Duroc), ≥ 9,0 con (Piétrain), ≥ 11,0 con (các giống tổng hợp), thấp hơn 10% (đối

với lợn cụ kỵ các giống tương ứng).

- Số con cai sữa/ổ: ≥ 9,7 con (Yorkshire, Landrace), ≥ 8,7 con (Duroc), ≥8,3

con (Piétrain), ≥ 10,1 con (các giống tổng hợp), thấp hơn 10% (đối với lợn cụ kỵ

các giống tương ứng)

- Số ngày cai sữa: 21 – 28 ngày

- Khối lượng toàn ổ lúc sơ sinh: ≥ 14,5 kg (Yorkshire, Landrace), ≥ 13,0 kg

(Duroc), ≥ 12,0 kg (Piétrain), ≥ 15,5 kg (các giống tổng hợp)

- Khối lượng toàn ổ lúc cai sữa: 65 - 80 kg (Yorkshire, Landrace), 55 -80 kg

(Duroc), 50 - 80 kg (Piétrain), 65 – 85 kg (các giống tổng hợp)

- Số con 75 ngày tuổi/ổ: ≥ 9,2 con (Yorkshire, Landrace), ≥ 8,3 con

(Duroc), ≥ 7,9 con (Piétrain), ≥ 9,6 con (các giống tổng hợp)

- Khối lượng lợn ở 75 ngày tuổi: ≥ 25 kg/con

- Tuổi đẻ lứa đầu: 340-385 ngày

- Số lứa đẻ/nái/năm: ≥ 2,2 lứa (Yorkshire, Landrace), ≥ 2 lứa (Duroc), ≥ 1,9

lứa (Piétrain), ≥ 2,25 lứa (Các giống tổng hợp)

- Tỷ lệ nuôi sống từ sơ sinh đến cai sữa: ≥ 92%

- Tỷ lệ nuôi sống từ cai sữa đến 75 ngày: ≥ 95%

- Thời gian nuôi cái hậu bị (từ 75 ngày đến khi phối giống lần đầu): 150-

160 ngày

1.2.1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của lợn nái

* Yếu tố di truyền

Giống là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến các chỉ tiêu sinh sản của lợn nái

(Marsac et al., 2000; Hamann et al., 2004).

13

Theo Legault (1985), căn cứ vào khả năng sinh sản và sức sản xuất thịt, các

giống lợn được chia thành 4 nhóm chính (dẫn theo Rothschild and Bidanel, 1998)

như sau:

- Các giống đa dụng như Yorkshire, Landrace và một số dòng nguyên

chủng được xếp vào loại có khả năng sản xuất thịt và sinh sản khá;

- Các giống chuyên dụng “dòng bố” như Piétrain, Landrace của Bỉ,

Hampshire, Poland China có khả năng sinh sản trung bình nhưng khả năng sản

xuất thịt cao;

- Các giống chuyên dụng “dòng mẹ”, đặc biệt một số giống chuyên sản của

Trung Quốc như Taihu (điển hình là Meishan) có khả năng sinh sản đặc biệt cao

nhưng khả năng cho thịt kém;

- Các giống địa phương có đặc tính chung là khả năng sinh sản và sức sản

xuất thịt kém, song có khả năng thích nghi tốt với môi trường.

Các giống “dòng bố” thường có khả năng sinh sản thấp hơn so với các

giống đa dụng. Ngoài ra chúng có chiều hướng hơi kém về khả năng nuôi con, tỷ

lệ lợn con chết trước khi cai sữa của các giống này cao hơn so với Landrace và

Large White (Blasco et al., 1995).

Theo Hamann et al. (2004), lợn Landrace có số con đẻ ra cao hơn so với

lợn Piétrain.

Theo Dan and Summer (1995), số con sơ sinh/ổ của nái Large White và nai

́

Landrace lần lượt là 9,6 và 10,4 con; số con sơ sinh sống/ổ tương ứng đạt 9,1 và

9,7 con. Sự sai khác này có ý nghĩa thống kê (P<0,001).

Judge et al. (1996) nhận thấy lợn có hội chứng stress có tỷ lệ nạc cao,

song thân hình thường ngắn hơn, thu nhận thức ăn thấp và tăng khối lượng

trung bình hàng ngày không cao cũng như số con trong ổ, tỷ lệ nuôi sống

thấp (dẫn theo Rothschild and Bidanel, 1998). Trên đàn lợn Landrace và

Yorkshire, yếu tố giống ảnh hưởng đến tất cả các tính trạng số con/ổ (số con đẻ

ra, số con sơ sinh sống, số con để nuôi và số con cai sữa), khoảng cách lứa đẻ và

khối lượng toàn ổ giai đoạn sơ sinh, cai sữa (Hoque et al., 2002). Đặng Vũ Bình

(1999) khi nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng tới các tính trạng năng suất sinh sản

trong một lứa đẻ của lợn nái ngoại (Landrace và Yorkshire) nuôi tại Xí nghiệp

Lợn giống Mỹ Văn cho thấy giống chỉ ảnh hưởng tới số con để nuôi (P<0,05).

̉

̣ ́ ̀ ́ ̀

sô di truyên thâp, tuôi đe lưa đâu vơi

̉

́ ́

Cac chı tiêu sinh san thương co hê

̉

́

̉

̀

́

h²= 0,27 (Rydhmer et al., 1995); hệ số di truyền cộng gộp đối với tính trạng sô

́

14

̉

con đe ra/ô va sô

́

con cai sưa/ô của một số công bố đê

̀

u dao động từ 0,03 đến

̉

̀

̃

0,12: sô

́

con đe ra/lưa vơi h²= 0,12 (Damgaard et al., 2003), h²= 0,08 (Smital

̉

́

et al., 2005), h²= 0,03 (Imboonta et al., 2007), h²= 0,09 (Lundgren et al.,

2

2010) va h²= 0,12 (Schneider et al., 2011); sô

́

con cai sưa/ô vơi h = 0,11

2

̉

̀

̃

́

̉

́ ̣

i lương sơ sinh/ô vơi h = 0,07 (Grandinson et al.,

́

(Schneider et al., 2011). Khô

2005) va h²= 0,18 (Schneider et al., 2011); khô

́

i lươn

̣

g sơ sinh/con vơi h²= 0,44

̀

́

2

̉

́ ̣

(Schneider et al., 2011); khôi lương cai sưa/ô vơi h = 0,20 (Grandinson et al.,

̃

́

2005), h²= 0,21 (Lundgren et al., 2010) va h²= 0,22 (Schneider et al., 2011);

̀

khoang cach giưa hai lưa đe vơi h²= 0,08 (Rydhmer et al., 1995). Cac chı tiêu

̉

́

̃

́

̉

sinh san co hê

̣

sô

́

di truyê

u tô

t sinh san thương đat

̀

n thâ

́

p nên năng suâ

́

t sinh san chiu

̣

anh hương lơn bơi

̉

́

tac đôn

̣

g cua cac yê

́

môi trương. Trong chon

̣

loc

̣

nhân thuâ

so vơi nhom cac tınh tran

̀

n, cac tınh tran

̣

g

̉

́

̀

́

năng suâ

sinh trương va châ

́

̣

tiê

́

n bô

̣

di truyê

̀

n châm

̣

̉

̀

́

t lươn

̣

g thit

̣

. Khi nghiên cưu cac yê

́

u tô

́

anh hương đê

̉

́

n ưu thê

́

̉

̀

́

lai ơ lơn

̣

, cho đê

́

n nay cac kê

́

t qua nghiên cưu đa khă

̉

ng đin

̣

h ơ lơn

̣

cac tınh tran

̣

g

̉

́

̃

́

sinh san co hê sô

̣

́

di truyê

̀

n thâ

́

p thı khi lai tao

̣

đat

̣

ưu thê lai cao.

́

̉

́

̀

Đánh giá ảnh hưởng của lai giống đối với năng suất sinh sản, nhiều tác giả

cho biết nhờ có ưu thế lai cao mà lai giống có thể cải thiện năng suất sinh sản của

lợn. Các lợn nái lai có tuổi thành thục về tính sớm hơn (11,3 ngày), tỉ lệ thụ thai

cao hơn (2 - 4%), số trứng rụng nhiê

(0,6- 0,7 con) và số con cai sữa/ổ (0,8 con) nhiều hơn so với lơn

Tỉ lệ nuôi sống lợn con ở các lơn nái lai cao hơn (5%), khối lượng sơ sinh/ổ

(1 kg), khối lượng 21 ngày/ổ (4,2 kg) cao hơn so với lơn nai giống thuần

̀

u hơn (0,5 trứng), số con đẻ ra/ổ cao hơn

̣

nái thuần chủng.

̣

́

(Gunsett and Robison, 1990). Ngoài ra, năng suất sinh sản của lợn nái cũng chịu

ảnh hưởng của cận huyết. Theo Johnson (1990), khi hệ số cận huyết ở lợn nái

tăng thêm 10% thì số con đẻ ra sẽ giảm khoảng 0,29 con/ổ.

Ngoài sự ảnh hưởng của giống, kiểu gen halothane cũng có ảnh hưởng đến

khả năng sinh sản của lợn nái (Biedermann et al., 1997; Stalder et al., 1998).

* Yếu tố ngoại cảnh

Ngoài yếu tố di truyền, các yếu tố ngoại cảnh cũng ảnh hưởng rất rõ rệt và

có ý nghĩa đến năng suất sinh sản của lợn nái. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng tới khả

năng sinh sản của lợn nái như: chế độ nuôi dưỡng, tuổi, khối lượng phối, phương

thức phối, lứa đẻ, mùa vụ, nhiệt độ môi trường, thời gian chiếu sáng, bệnh tật...

(Gamba, 2000; Riha et al., 2000; Dierckx et al., 1997; Sohst, 1997).

15

- Chế độ nuôi dưỡng

Dinh dưỡng là yếu tố hết sức quan trọng để đảm bảo khả năng sinh sản

của lợn nái. Lợn nái và lợn cái hậu bị có chửa cần được cung cấp đủ về số và

chất lượng các chất dinh dưỡng để có kết quả sinh sản tốt.

Zimmerman et al. (1996) cho biết các mức ăn khác nhau trong giai đoạn

từ cai sữa đến phối giống trở lại có ảnh hưởng tới tỷ lệ thụ thai.

Yamada and Nakamura (1998) nhận thấy nuôi dưỡng hạn chế lợn cái

trong giai đoạn hậu bị sẽ làm tăng tuổi động dục lần đầu, tăng tỷ lệ loại thải so

với nuôi dưỡng đầy đủ.

Nuôi dưỡng tốt lợn nái trước khi động dục có thể làm tăng số lượng trứng

rụng, tăng số phôi sống (Ashworth et al., 2000).

- Mùa vụ

M

ùa vụ là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của lợn

nái. Gaustad-Aas et al. (2004) cho biết mùa vụ có ảnh hưởng đến số con đẻ ra/ổ.

Mùa có nhiệt độ cao là nguyên nhân làm kết quả sinh sản ở lợn nái nuôi chăn thả

thấp, tỷ lệ chết ở lợn con cao (Akos and Bilkei, 2004). Theo Quiniou et al.

(2000), nhiệt độ cao làm lợn nái thu nhận thức ăn thấp, tỷ lệ hao hụt lợn nái tăng

và tỷ lệ động dục trở lại sau cai sữa giảm.

Tỷ lệ thụ thai bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ và mùa vụ. Lợn nái phối giống

vào các tháng nóng có tỷ lệ thụ thai thấp, làm tăng số lần phối giống, giảm khả

năng sinh sản từ 5 đến 20%.

Số con đẻ ra/ổ khi phối giống vào mùa hè có thể ít hơn một con so với

khi phối giống vào mùa thu, mùa đông (Peltoniemi et al., 2000a, Koketsu et al.,

1998). Theo Dominguez et al. (1998) thì tỷ lệ thụ thai thấp và số con đẻ ra ít

vào mùa hè.

Đặng Vũ Bình (1999) phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến các tính

̣ ̣

trạng năng suất sinh sản trong một lứa đẻ của lơn nái ngoai đã kết luận yếu tố

mùa vụ ảnh hưởng đến hầu hết các tính trạng (trừ tính trạng số con 35 ngày tuổi,

khối lượng toàn ổ giai đoạn sơ sinh và 21 ngày tuổi). Khối lượng toàn ổ sơ sinh ở

mùa đông cao hơn mùa thu (P<0,01). Trần Thị Minh Hoàng và cs. (2008a), Phạm

́

Thị Kim Dung và Trần Thị Minh Hoàng (2009) cũng cho biêt yếu tố mùa vụ ảnh

hưởng đến tất cả các tính trạng sinh sản mà các tác giả đã nghiên cứu.

16

- Tuổi và lứa đẻ

Clark and Leman (1996) cho biết tuổi và lứa đẻ đều là yếu tố quan trọng

ảnh hưởng đến số con đẻ ra/ổ (dẫn theo Gordon, 1997).

Số lượng trứng rụng thấp nhất ở chu kỳ động dục thứ nhất, tăng đến 3 tế

bào trứng ở chu kỳ động dục thứ hai và đạt tương đối cao ở chu kỳ động dục thứ

ba (Deckert et al., 1998).

Warrick et al. (1989) cho biết số con đẻ ra tương quan thuận với số lượng

trứng rụng (dẫn theo Gordon, 1997).

Theo Tretinjak et al. (2009), số con đẻ ra/ổ thường thấp nhất ở lứa thứ

nhất, tăng lên và đạt cao nhất ở lứa thứ 3 đến lứa thứ 5.

̣ ́ ́

- Ảnh hưởng của lơn đực phôi và phương thức phối giông

Nhiều tác giả cho biết số lần phối giống trong một lần động dục ở lợn nái

ảnh hưởng tới số con đẻ ra/ổ (Serenius et al., 2003).

Theo Anon (1993), phối giống kết hợp giữa thụ tinh nhân tạo và nhảy trực

tiếp có thể làm tăng 0,5 lợn con so với phối riêng rẽ (dẫn theo Gordon, 1997).

Phối giống bằng thụ tinh nhân tạo, tỷ lệ thụ thai và số con đẻ ra/ổ đều thấp hơn

(0-10%) so với phối giống trực tiếp (Colin, 1998), nhưng kết quả nghiên cứu của

Alexopoulos et al. (1997) lại ngược lại.

- Thời gian cai sữa

Mabry et al. (1996); Gaustad-Aas et al. (2004) cho biết: phối giống sớm

sau khi đẻ, tỷ lệ đẻ và số con đẻ ra/ổ thấp hơn so với phối giống muộn. Theo

Gordon (2004), giảm thời gian cai sữa từ 20 xuống 15 ngày sẽ làm giảm 0,2 con

trong ổ, giảm thời gian cai sữa từ 15 xuống 10 ngày sẽ làm giảm trên 0,2 con

trong ổ.

Lợn nái phối giống khi cai sữa sớm có số lượng trứng rụng thấp (15,9 so

với 24,6) và số phôi ở ngày chửa thứ 11 ít. Lợn nái cai sữa sớm có tỷ lệ thụ thai

thấp, số phôi sống ít và thời gian động dục trở lại dài (Tonn et al., 1995, dẫn theo

Gordon, 1997; Deckert et al., 1998).

- Chế độ nuôi nhốt

́

Nuôi nhốt lợn cái hậu bị hoàn toàn anh hương đên qua trınh sinh ly va gây

́ ́ ̀

̀

̉

̣ ̣ ̣ ̣

trở ngại cho phối giống, chủ yếu là gây hiên tương lợn cái không hoăc châm

động dục. Các nhà chăn nuôi khuyên cao khắc phục vấn đề này bằng cách không

́

nhốt lợn cái hậu bị mà thả chúng ra bên ngoài trước thời kỳ phối giống

(Zimmerman et al., 1996). Việc nuôi nhốt cá thể hoặc nuôi riêng biệt từng lợn cái

17

hậu bị cũng sẽ làm chậm thành thục về tính so với những cái hậu bị được nuôi

theo nhóm. Do vậy, nhiều nhà nghiên cứu khuyến cáo không nên nuôi lơn cái

giai đoan hậu bị tách biệt đàn. Mât đô nuôi hâu bi không phu hơp cung lam châm

g duc cua lơn cai hâu bi.

̣

̀

̃

̀

̉

tuôi đôn

̣

̉

́

1.2.2. Các chỉ tiêu đánh giá khả năng sinh trưởng và các yếu tố ảnh hưởng

1.2.2.1. Các chỉ tiêu đánh giá khả năng sinh trưởng

Sinh trưởng là sự tăng lên về kích thước hoặc khối lượng của vật nuôi do

có sự tăng lên về số lượng và thể tích tế bào. Mối liên hệ giữa khối lượng và tuổi

của vật nuôi được thể hiện bằng đồ thị hình chữ S. Giai đoạn trước thành thục

sinh dục có tốc độ sinh trưởng nhanh, sau đó tốc độ sinh trưởng chậm lại và giảm

dần cho đến khi đạt ổn định về khối lượng, lúc này vật nuôi thành thục về thể

vóc. Khả năng sinh trưởng được mô tả bằng sinh trưởng tuyệt đối và sinh trưởng

tương đối.

Sinh trưởng tuyệt đối được xác định bằng tỷ lệ giữa khối lượng cơ thể vật

nuôi tăng lên (w₂– w₁) với khoảng thời gian để tăng được khối lượng đó (t₂– t₁).

Chỉ tiêu này được sử dụng để đánh giá khả năng tăng khối lượng trung bình hàng

tháng (kg/tháng) hoặc hàng ngày (g/ngày). Sinh trưởng tuyệt đối được mô hình

hoá bằng đồ thị parabol. Đối với lợn thịt cần xác định được thời điểm đạt giá trị

cực đại (đỉnh parabol) để kết thúc giai đoạn nuôi thịt nhằm đạt hiệu quả cao nhất.

Sinh trưởng tương đối được xác định bằng tỷ lệ giữa khối lượng cơ thể vật

nuôi tăng lên (w₂– w₁) với khối lượng tại thời điểm bắt đầu (w₁).

1.2.2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng

* Yếu tố di truyền

Ảnh hưởng của yếu tố di truyền đến khả năng sinh trưởng bao gồm sự

khác biệt giữa các giống và sự khác biệt giữa các cá thể trong cùng một giống.

Khả năng sinh trưởng của lợn bị ảnh hưởng bởi giống, dòng và kiểu gen

khác nhau (Campell and Taverner, 1988). Mrode and Kennedy (1993) đã chỉ ra

sự khác biệt về khả năng sinh trưởng giữa giống Yorkshire và Landrace. Trong

một nghiên cứu ở Úc, khi so sánh năng suất sinh trưởng của hai giống lợn

Yorkshire và Landrace. McPhee et al. (1981) đã cho biết giống lợn Yorkshire có

tốc độ sinh trưởng cao hơn và hiệu quả sử dụng thức ăn tốt hơn giống lợn

Landrace. Một số nghiên cứu khác cũng cho kết quả tương tự khi so sánh năng

suất sinh trưởng các giống lợn Landrace và Yorkshire tại Hà Lan (Haer and de

18