Luận án Rèn luyện bản lĩnh biểu diễn cho học sinh, sinh viên nhạc cụ cổ điển phương Tây

1

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o

bé v¨n hãa, thÓ thao vµ du lÞch

Häc viÖn ©m nh¹c quèc gia viÖt nam

NguyÔn BÝch V©n

RÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn

cho häc sinh, sinh viªn

nh¹c cô cæ ®iÓn ph ¬ng T©y

LuËn ¸n tiÕn sÜ nghÖ thuËt ©m nh¹c

Hµ Néi, 2010

2

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o

bé v¨n hãa, thÓ thao vµ du lÞch

Häc viÖn ©m nh¹c quèc gia viÖt nam

NguyÔn BÝch V©n

RÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn

cho häc sinh, sinh viªn

nh¹c cô cæ ®iÓn ph ¬ng T©y

LuËn ¸n tiÕn sÜ nghÖ thuËt ©m nh¹c

Chuyªn ngµnh: Lý luËn ©m nh¹c

M· sè

: 62 21 01 01

Ng êi h íng dÉn khoa häc: PGS.TS. NSUT NguyÔn Phóc Linh

Hµ Néi, 2010

3

Lêi cam ®oan

T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i,

c¸c sè liÖu kÕt qu¶ nªu trong luËn ¸n lµ trung thùc vµ ch a tõng

® îc ai c«ng bè trong bÊt cø c«ng tr×nh nµo kh¸c.

Ký tªn

NguyÔn BÝch V©n

4

Lêi c¶m ¬n

Trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu vµ thùc hiÖn ®Ò tµi, t«i xin ch©n thµnh

c¶m ¬n PGS-TS-NSUT NguyÔn Phóc Linh, ng êi ®· tËn t×nh h íng dÉn t«i

trong suèt qu¸ tr×nh nghiªn cøu vµ viÕt luËn ¸n.

T«i xin ch©n thµnh c¸m ¬n GS.TS.NGND TrÇn Thu Hµ, GS.TS.NSUT

Ng« V¨n Thµnh, PGS.TS.NSUT L u Quang Minh, PGS.NSUT Vò ChÝ NguyÖn,

c¸c vÞ Gi¸o s , TiÕn sÜ, c¸c gi¶ng viªn vµ c¸c b¹n ®ång nghiÖp trong n íc vµ

quèc tÕ ®· trao ®æi, gióp ®ì t«i trong ph ¬ng h íng nghiªn cøu, cho nhiÒu ý

kiÕn, kinh nghiÖm quý b¸u còng nh cung cÊp cho t«i nhiÒu nguån t liÖu quan

träng trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu vµ viÕt luËn ¸n. Chóng t«i xin ch©n thµnh c¸m

¬n Ban Gi¸m ®èc, c¸c Ban Chñ nhiÖm Khoa vµ c¸c Phßng Ban cã liªn quan cña

HV¢NQGVN ®· t¹o mäi ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó t«i cã thÓ hoµn thµnh b¶n LuËn

¸n nµy.

Víi kiÕn thøc vµ tr×nh ®é cã h¹n nªn trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu kh«ng

khái cã nhiÒu thiÕu sãt. V× vËy, chóng t«i kÝnh mong nhËn ® îc sù gióp ®ì,

®ãng gãp ý kiÕn cña c¸c gi¸o s , tiÕn sÜ, gi¶ng viªn vµ c¸c b¹n ®ång nghiÖp ®Ó

® îc n©ng cao tr×nh ®é chuyªn m«n vµ luËn ¸n cña t«i ngµy cµng ® îc hoµn

thiÖn h¬n. Lµm ® îc ®iÒu nµy, chóng t«i hy väng sÏ gãp phÇn nhá bÐ cña m×nh

vµo viÖc n©ng cao chÊt l îng ®µo t¹o HS, SV NCC§PT ViÖt Nam.

5

Môc lôc

Trang

Trang phô b×a

Lêi cam ®oan.

Lêi c¸m ¬n.

Môc lôc.

Danh môc c¸c ký hiÖu vµ c¸c ch÷ viÕt t¾t.

Danh môc c¸c b¶ng, biÓu.

Danh môc c¸c h×nh vÏ

PhÇn më ®Çu.............................................................................................1

1. Lý do chän ®Ò tµi…………………………………………….1

2. LÞch sö ®Ò tµi ..........................................................................3

3. §èi t-îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu………………………........5

4. Môc ®Ých nghiªn cøu………………………………………...5

5. C¬ së lý luËn vµ ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu…………………...6

6. ý nghÜa khoa hoc vµ ®ãng gãp míi cña ®Ò tµi……………….6

7. Bè côc cña luËn ¸n…………………………………………...8

Ch ¬ng I. nh÷ng yÕu tè quan träng trong viÖc

H×nh thµnh n¨ng lùc biÓu diÔn ................................9

1.1. Vai trß cña ng êi thµy trong qu¸ tr×nh ®µo t¹o..................9

1.2. Ph©n lo¹i HS, SV víi nh÷ng ¶nh h ëng cña gia ®×nh,

nhµ tr êng vµ x· héi......................................................... 15

1.3. Yªu cÇu vÒ kü thuËt..........................................................17

1.4. Yªu cÇu vÒ thÓ hiÖn ©m nh¹c............................................32

TiÓu kÕt ch ¬ng I ................................................................... 59

6

Ch ¬ng II. RÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn....................................60

2.1. Ph©n lo¹i b¶n lÜnh biÓu diÔn................................................61

2.2. RÌn luyÖn ý chÝ, sù say mª, lßng yªu nghÒ cho HS, SV…..68

2.3. RÌn luyÖn t©m lý tù tin khi ra biÓu diÔn..............................78

2.4. §æi míi quy tr×nh ®µo t¹o ®Ó rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn..94

TiÓu kÕt ch-¬ng II………………………………………….....119

KÕt luËn vµ KiÕn nghÞ ....................................................................121

Phô lôc

Danh môc Tµi liÖu tham kh¶o

c«ng tr×nh cña t¸c gi¶

7

Danh môc ký hiÖu vµ ch÷ viÕt t¾t

HV¢NQGVN

NCC§PT

GS

Häc viÖn ©m nh¹c Quèc gia ViÖt Nam

Nh¹c cô cæ ®iÓn ph ¬ng T©y

Gi¸o s

PGS

Phã Gi¸o s

TS

TiÕn sÜ

Ths

Th¹c sÜ

NSUT

NSND

NGUT

NGND

HS

NghÖ sÜ ¦u tó

NghÖ sÜ Nh©n d©n

Nhµ gi¸o ¦u tó

Nhµ gi¸o Nh©n d©n

Häc sinh

SV

Sinh viªn

THDH

TC

Trung häc dµi h¹n

Trung cÊp

§H

§¹i häc

Tr (tr)

S®d

Trang

S¸ch ®· dÉn

8

Danh môc c¸c b¶ng, biÓu, vÝ dô, thèng kª

trong luËn ¸n

Tªn b¶ng

BiÓu 1.1

BiÓu 1.2

Néi dung

- Ph ¬ng ph¸p ®µo t¹o.

Trang

13

- Nh÷ng tiªu chÝ ®Ó ph¸t triÓn kü thuËt

cho häc sinh.

22

VÝ dô 1.1

- Giíi thiÖu mét sè gamme Ngò cung.

23

24

Thèng kª 1.1 - T¸c ®éng cña viÖc häc gamme ®Õn viÖc

biÓu diÔn tèt c¸c t¸c phÈm ©m nh¹c cã

phong c¸ch kh¸c nhau .

VÝ dô 1.2

BiÓu 1.3

BiÓu 1.4

BiÓu 1.5

- Etude de concert cña Hans Brehm

- Ph¸t triÓn kh¶ n¨ng thÓ hiÖn ©m nh¹c.

- Kh¶ n¨ng thÓ hiÖn ©m nh¹c.

30

33

36

37

- Sù chuyÓn t¶i tõ n¨ng khiÕu ©m nh¹c

®Õn kh¶ n¨ng thÓ hiÖn ©m nh¹c

BiÓu 1.6

- NghÖ thuËt biÓu diÔn ©m nh¹c.

48

VÝ dô 1.3 ®Õn - Giíi thiÖu mét sè t¸c phÈm § ¬ng ®¹i

1.16 sö dông kü thuËt míi.

51-56

Thèng kª 1.2. - Mét sè t¸c phÈm ViÖt Nam dïng cho

HS, SV NCC§PT.

57

63

BiÓu 2.1.

- Mét sè diÔn biÕn t©m sinh lý th êng

x¶y ra trong qu¸ tr×nh biÓu diÔn cña HS.

- TuyÕn ph¸t triÓn B¶n lÜnh biÓu diÔn

- RÌn luyÖn ý chÝ say mª, lßng yªu nghÒ

cho HS, SV.

BiÓu 2.2.

BiÓu 2.3.

65

77

BiÓu 2.4

- Ph©n lo¹i HS, SV trong rÌn luyÖn ý chÝ,

78

9

sù say mª trong häc tËp vµ biÓu diÔn

- Ph©n tÝch qu¸ tr×nh ph¸t ©m cña

häc sinh trªn nh¹c cô.

BiÓu 2.5

82

BiÓu 2.6

BiÓu 2.7

- Quy tr×nh luyÖn tËp

83

92

- Häc sinh tù cho ®iÓm ®Ó s¾p xÕp sù

thiÕu tù tin cña b¶n th©n

BiÓu 2.8

BiÓu 2.9

- Ph ¬ng ph¸p gi¸o dôc ¢m nh¹c míi

- T¸c ®éng cña yÕu tè lý luËn vµ thùc

hµnh ®Õn viÖc rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu

diÔn.

101

103

BiÓu 2.10

- M«i tr êng rÌn luyÖn b¶n lÜnh

biÓu diÔn cña häc sinh.

115

Danh môc c¸c ¶nh trong luËn ¸n

Tªn h×nh

Néi dung

Trang

NSND §Æng Th¸i S¬n

65

¶nh 2.1

®Õn ¶nh

2.12

vµ mét sè c¸c nghÖ sÜ, gi¶ng viªn, HS,

SV ®o¹t gi¶i quèc tÕ

10

Më ®Çu

1. Lý do chän ®Ò tµi:

Con ng êi khi häc tËp, nghiªn cøu hay lµm viÖc ë bÊt kú mét lÜnh vùc nµo còng

cÇn cã b¶n lÜnh bëi con ng êi lu«n chÞu t¸c ®éng cña m«i tr êng tù nhiªn, cña m«i

tr êng x· héi vµ nh÷ng ho¹t ®éng thùc tiÔn cña chÝnh m×nh. Nhê qu¸ tr×nh rÌn luyÖn

b¶n lÜnh trong suèt cuéc ®êi (tõ qu¸ tr×nh häc tËp ®Õn qu¸ tr×nh lµm viÖc), con ng êi sÏ

tù lµm chñ b¶n th©n tèt h¬n trong c¸c mèi quan hÖ x· héi, quan hÖ nghÒ nghiÖp vµ c¸c

ho¹t ®éng khoa häc, nghÖ thuËt.

§èi víi lÜnh vùc nghÖ thuËt ©m nh¹c, viÖc häc tËp vµ rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu

diÔn lµ rÊt quan träng, ®Æc biÖt ®èi víi c¸c chuyªn ngµnh ®µo t¹o tµi n¨ng ©m nh¹c nh

®µo t¹o häc sinh, sinh viªn (HS, SV) nh¹c cô cæ ®iÓn ph ¬ng T©y (NCC§PT). Cã b¶n

lÜnh, c¸c em míi lµm chñ ® îc qu¸ tr×nh biÓu diÔn, thùc hiÖn ® îc môc tiªu, yªu cÇu,

chÊt l îng cña ho¹t ®éng biÓu diÔn ®Æt ra. Nhê ®ã, c¸c em míi béc lé ® îc hÕt n¨ng

lùc biÓu diÔn, kh¶ n¨ng kü thuËt vµ thÓ hiÖn ©m nh¹c... Qu¸ tr×nh rÌn luyÖn nãi trªn

diÔn ra trong mét thêi gian dµi, cã khi trong suèt c¶ cuéc ®êi. NhiÒu nghÖ sÜ næi tiÕng

tr íc khi ra biÓu diÔn còng vÉn cßn cã c¶m gi¸c bån chån, xao xuyÕn, lo l¾ng cho sù

an toµn vµ thµnh c«ng trong ®ªm diÔn. Tuy nhiªn, do c¸c nghÖ sÜ ®ã ®· tÝch luü ® îc

nhiÒu kinh nghiÖm qua nhiÒu cuéc biÓu diÔn, nªn hä cã thÓ øng phã víi nh÷ng vÊn ®Ò

vÒ t©m lý th êng xuyªn ph¸t sinh trong c¸c m«i tr êng biÓu diÔn kh¸c nhau. Hä cã thÓ

v ît qua nh÷ng trë ng¹i, khã kh¨n ®Ó b¶o ®¶m cho ch ¬ng tr×nh biÓu diÔn cã chÊt

l îng cao nhÊt vÒ kü thuËt còng nh nghÖ thuËt. §èi víi HS, SV, mÆc dï ®· ® îc lªn

líp cÈn thËn, ®· luyÖn tËp ch¨m chØ, nh ng khi ra biÓu diÔn t¹i n¬i ®«ng ng êi, t¹i c¸c

s©n khÊu lín, vÉn cã em ch a ®¹t ® îc sù an toµn vÒ kü thuËt còng nh sù thÓ hiÖn tèt

nh÷ng c¶m xóc ©m nh¹c.

Cã thÓ thÊy r»ng nghÖ thuËt biÓu diÔn ©m nh¹c cã sù liªn quan chÆt chÏ tíi c¸c

yÕu tè g¾n liÒn víi t©m sinh lý con ng êi. Ng êi nghÖ sÜ muèn duy tr× phong ®é, ®¹t

® îc sù h ng phÊn, xuÊt thÇn vµ s¸ng t¹o trong biÓu diÔn, ph¶i lao ®éng nghÖ thuËt

mét c¸ch c«ng phu vµ nghiªm tóc. Ng êi nghÖ sÜ t ¬ng lai ph¶i tõng b íc lµm chñ kü

thuËt, n©ng cao kh¶ n¨ng thÓ hiÖn ©m nh¹c, lµm chñ c©y ®µn, tõ ®ã h×nh thµnh vµ ph¸t

11

triÓn n¨ng lùc, b¶n lÜnh biÓu diÔn. Tõ ®ã, hä míi cã thÓ truyÒn ®¹t c¸i hay, c¸i ®Ñp cña

c¸c t¸c phÈm ©m nh¹c ®Õn víi c«ng chóng. Thùc hiÖn nh÷ng chøc n¨ng cña gi¸o dôc

©m nh¹c, nghÖ thuËt biÓu diÔn h íng tíi c¸i “Ch©n, ThiÖn, Mü”, h íng con ng êi ®Õn

víi vÎ ®Ñp ®Ých thùc cña nghÖ thuËt.

Trong 54 n¨m qua, nhiÖm vô chiÕn l îc quan träng hµng ®Çu cña HV¢NQGVN

vµ c¸c trung t©m ®µo t¹o ©m nh¹c lín lµ ®µo t¹o tµi n¨ng ®Ønh cao vµ ®µo t¹o nh÷ng

nghÖ sÜ biÓu diÔn cã tr×nh ®é cao. Trong nh÷ng thËp kû ®Çu, ®· cã sinh viªn ViÖt Nam

®o¹t gi¶i quèc tÕ, nh ng phÇn lín ®Òu ® îc ®µo t¹o ë n íc ngoµi. Trong nh÷ng n¨m

gÇn ®©y, ®· cã HS, SV ®µo t¹o t¹i ViÖt Nam ®· ®¹t ® îc nh÷ng gi¶i th ëng trong c¸c

cuéc thi quèc gia, quèc tÕ. Trong sù nghiÖp ®æi míi toµn diÖn ®Êt n íc vµ héi nhËp

quèc tÕ, nh÷ng thµnh tùu vÒ nghÖ thuËt biÓu diÔn ®· cã ®ãng gãp phÇn quan träng

trong viÖc x©y dùng nÒn V¨n ho¸ ¢m nh¹c ViÖt Nam tiªn tiÕn, ®Ëm ®µ b¶n s¾c d©n

téc. Tuy nhiªn, chóng t«i cho r»ng tiÒm lùc cña HS, SV ©m nh¹c vÉn cßn rÊt lín,

chóng ta vÉn ch a ph¸t huy c¸c ®iÒu kiÖn vµ kh¶ n¨ng ®Ó båi d ìng mét c¸ch tÝch cùc

c¸c tµi n¨ng trÎ cho ®Êt n íc. ViÖc rÌn luyÖn n¨ng lùc, b¶n lÜnh biÓu diÔn lµ kh©u ®ét

ph¸ quan träng trong ®µo t¹o tµi n¨ng ®Ønh cao vµ ®µo t¹o nguån nh©n lùc tr×nh ®é cao

trong lÜnh vùc ©m nh¹c.

ViÖc n©ng cao chÊt l îng ®µo t¹o ©m nh¹c trong giai ®o¹n hiÖn nay t¹i ViÖt Nam

cÇn ® îc tiÕn hµnh th«ng qua nghiªn cøu vµ øng dông c¸c ph ¬ng ph¸p gi¸o dôc ©m

nh¹c míi nhÊt ® îc c¸c Nh¹c viÖn næi tiÕng trªn thÕ giíi c¶i tiÕn hµng n¨m. Trong

nh÷ng ph ¬ng ph¸p gi¸o dôc ©m nh¹c nãi trªn, viÖc lÊy ng êi häc lµm trung t©m, häc

theo ph ¬ng ph¸p tÝch cùc, t¨ng c êng yÕu tè thùc hµnh (häc ®i ®«i víi hµnh), t¹o nªn

sù hoµn chØnh trong hÖ thèng ®µo t¹o ©m nh¹c. ViÖc chän lùa HS, SV xuÊt s¾c tham

gia c¸c cuéc thi ©m nh¹c quèc gia, quèc tÕ sÏ thóc ®Èy qu¸ tr×nh n©ng cao n¨ng lùc,

b¶n lÜnh biÓu diÔn cña c¸c em. §©y lµ mét biÖn ph¸p tÝch cùc phôc vô cho viÖc båi

d ìng tµi n¨ng ®Ønh cao, t¨ng c êng viÖc héi nhËp quèc tÕ trong c«ng t¸c ®µo t¹o cña

HV¢NQGVN vµ c¸c trung t©m ®µo t¹o ©m nh¹c lín trªn ph¹m vi toµn quèc. ChÝnh

nh÷ng HS, SV, nghÖ sÜ ®o¹t ® îc c¸c gi¶i th ëng trong c¸c cuéc thi ©m nh¹c quèc gia,

quèc tÕ nµy sÏ gãp phÇn truyÒn ®¹t nh÷ng t¸c phÈm ©m nh¹c cña ViÖt Nam vµ thÕ giíi

®Õn víi c«ng chóng.

12

ViÖc rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn lµ mét vÊn ®Ò quan träng trong qui tr×nh ®µo

t¹o ©m nh¹c. Sù kh¸c biÖt trong thÓ hiÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn cña HS, SV ® îc h×nh

thµnh bëi nh÷ng ®Æc ®iÓm t©m sinh lý kh¸c nhau, do hoµn c¶nh sèng, häc tËp, biÓu

diÔn trong nh÷ng m«i tr êng v¨n ho¸ vµ kinh tÕ x· héi kh¸c nhau. B¶n lÜnh biÓu diÔn

©m nh¹c cßn thÓ hiÖn sù kh¸c biÖt gi÷a c¸c quèc gia trªn thÕ giíi, gi÷a ph ¬ng §«ng

vµ ph ¬ng T©y, gi÷a c¸c vïng miÒn, gi÷a c¸c d©n téc trong cïng mét ®Êt n íc...

Nghiªn cøu vÒ ph ¬ng ph¸p gi¶ng d¹y vµ häc tËp lµ ®iÒu cÇn thiÕt, nh»m ph¸t huy

nh÷ng thÕ m¹nh, kh¾c phôc nh÷ng khã kh¨n trong viÖc rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn.

C«ng t¸c nghiªn cøu nµy gióp t×m ra nh÷ng gi¶i ph¸p phï hîp víi hoµn c¶nh thùc tÕ vµ

®Æc ®iÓm t©m sinh lý cña HS, SV ViÖt Nam. §©y lµ mét vÊn ®Ò cÊp thiÕt cÇn ® îc

nghiªn cøu mét c¸ch khoa häc nh»m gãp phÇn n©ng cao chÊt l îng ®µo t¹o ©m nh¹c.

HiÖn nay, HV¢NQGVN ®ang tiÕn hµnh x©y dùng Bé m«n Ph ¬ng ph¸p S

ph¹m Chuyªn ngµnh ®éc lËp cho bËc §H. ViÖc nghiªn cøu thµnh c«ng ®Ò tµi nµy sÏ

®ãng gãp cho lÜnh vùc nghiªn cøu vµ gi¶ng d¹y m«n T©m lý biÓu diÔn cho HS, SV .

Nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ S ph¹m BiÓu diÔn ¢m nh¹c, vÒ NghÖ thuËt BiÓu

diÔn NCC§PT trªn thÕ giíi vµ ViÖt Nam lµ nh÷ng c¬ së khoa häc ®Ó chóng t«i cã thÓ

tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi nµy.

2. Lich sö ®Ò tµi

Trªn thÕ giíi ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu ®Ò cËp ®Õn sù h×nh thµnh vµ

ph¸t triÓn n¨ng lùc, b¶n lÜnh biÓu diÔn cña HS, SV ©m nh¹c. Chóng t«i xin ®¬n cö mét

vµi vÝ dô nh ‚From child to musiccian: Skill development During the beginning

stages of learning an instrument‛ cña Gary. E. McPherson, University of New South

Wales, Sydney (2005);‚Critical pedagogy for music education: a best practice to

prepare future music educators‛cña Frank Abrahams (2007), Professor University

Princeton, New Jersey; "T©m lý s©n khÊu biÓu diÔn ©m nh¹c" cña Jorge Garcia Orozco

(2008), Nh¹c viÖn Torrent, T©y Ban Nha. ‚Traditions in music- education‛ vµ

‚SMART Coaching‛ cña Lars Andersson, Häc viÖn ©m nh¹c Malmo, Thuþ §iÓn.

(2009)... C¸c nghiªn cøu nµy mang tÝnh chÊt chuyªn kh¶o hoÆc ® îc nghiªn cøu ®an

xen víi vÊn ®Ò kh¸c trong c¸c gi¸o tr×nh vÒ LÞch sö hoÆc c¸c gi¸o tr×nh Ph ¬ng ph¸p

S ph¹m cho c¸c chuyªn ngµnh biÓu diÔn.

13

ë ViÖt Nam ®· cã mét sè LuËn ¸n TiÕn sÜ vÒ LÞch sö NghÖ thuËt BiÓu diÔn, vÒ

Ph ¬ng ph¸p s ph¹m cho c¸c NCC§PT. Trong LuËn ¸n TiÕn sÜ “NghÖ thuËt Piano

ViÖt nam” cña GS.TS.NGND TrÇn Thu Hµ (1987), t¸c gi¶ ®· tr×nh bµy sù ph¸t triÓn

cña nghÖ thuËt biÓu diÔn Piano ViÖt Nam, nghÖ thuËt biÓu diÔn cña mét sè nghÖ sÜ

Piano trÎ giai ®o¹n ®Çu vµ nghÖ thuËt xö lý t¸c phÈm ViÖt Nam...Trong LuËn ¸n TiÕn

sÜ “Sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn nghÖ thuËt ®µn Violon ë ViÖt nam” cña GS.TS.NS¦T

Ng« V¨n Thµnh (1996), t¸c gi¶ ®· ®Ò cËp ®Õn viÖc rÌn luyÖn trÝ tuÖ cho HS, SV ®µn

Violon...;Trong LuËn ¸n TiÕn sÜ cña PGS.TS.NSUT NguyÔn Phóc Linh (1996), t¸c gi¶

®· nghiªn cøu “Mét sè ®Æc ®iÓm vÒ ph ¬ng ph¸p biÓu hiÖn cña kÌn gç giao h ëng

trong c¸c t¸c phÈm ViÖt Nam”. Trong LuËn ¸n TiÕn sÜ “NghÖ thuËt Accordeon ® ¬ng

®¹i ViÖt Nam” cña PGS.TS.NSUT L u Quang Minh (2002), t¸c gi¶ ®· ®Ò cËp ®Õn sù

th¶ láng trong ch¬i ®µn, ®æi míi quy tr×nh trong viÖc ®µo t¹o ®µn Accordeon... Trong

LuËn ¸n TiÕn sÜ “Qu¸ tr×nh du nhËp vµ ph¸t triÓn KÌn Clarinette ë ViÖt Nam” cña

TS.NG¦T Vò §×nh Th¹ch (2007), t¸c gi¶ ®· ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò biÓu diÔn c¸c t¸c phÈm

§ ¬ng ®¹i quèc tÕ vµ ViÖt Nam trong sù ph¸t triÓn kü thuËt diÔn tÊu KÌn Clarinette ...;

Trong LuËn ¸n TiÕn sÜ “Sù ph¸t triÓn nghÖ thuËt ®µn Piano ViÖt Nam” cña TS. NguyÔn

Minh Anh, t¸c gi¶ ®· ®Ò cËp ®Õn nghÖ thuËt sö dông pedal, vÊn ®Ò ph©n c©u, vÊn ®Ò

th¶ láng trong biÓu diÔn ®µn piano...; Trong LuËn ¸n TiÕn sÜ cña TS. Ng« Hoµng Linh

(2007), t¸c gi¶ ®· ®Ò cËp ®Õn mét sè vÊn ®Ò vÒ nghÖ thuËt biÓu diÔn trong Dµn nh¹c

Giao h ëng...

C¸c t¸c gi¶ ®· ® a ra nh÷ng vÊn ®Ò trong tõng khÝa c¹nh cña rÌn luyÖn b¶n lÜnh

biÓu diÔn, hoÆc ®i s©u nghiªn cøu nghÖ thuËt biÓu diÔn cña tõng bé m«n nhÊt ®Þnh.

Tuy nhiªn, ch a cã ai ®i vµo nghiªn cøu mét ®Ò tµi tæng hîp, bao qu¸t, rót ra nh÷ng

nÐt chung vÒ rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn cho HS, SV NCC§PT. § îc sù h íng dÉn

vµ t¹o ®iÒu kiÖn cña c¸c gi¸o s , t«i m¹nh d¹n lùa chän vµ nghiªn cøu ®Ò tµi “ RÌn

luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn cho häc sinh, sinh viªn nh¹c cô cæ ®iÓn ph ¬ng T©y” nh»m

c©n b»ng gi÷a viÖc rÌn luyÖn n¨ng lùc biÓu diÔn vµ b¶n lÜnh biÓu diÔn.

14

3. §èi t îng vµ ph¹m vi nghiªn cøu

§èi t îng nghiªn cøu cña ®Ò tµi lµ thµy vµ trß c¸c bé m«n NghÖ thuËt BiÓu diÔn

NCC§PT.

Ph¹m vi cña ®Ò tµi ®i s©u vµo nghiªn cøu nh÷ng yÕu tè quan träng trong viÖc

h×nh thµnh n¨ng lùc biÓu diÔn vµ rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn.

4. Môc ®Ých nghiªn cøu

Môc ®Ých nghiªn cøu cña luËn ¸n nh»m ® a ra nh÷ng ph ¬ng ph¸p vµ gi¶i ph¸p

®Ó rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn cho HS, SV NCCC§PT:

Muèn rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn, tr íc tiªn HS, SV ph¶i cã n¨ng lùc biÓu diÔn

tèt. Tõ ®ã, c¸c em cã thÓ x©y dùng mét nÒn t¶ng kü thuËt v÷ng ch¾c, mét kh¶ n¨ng thÓ

hiÖn ©m nh¹c phong phó. Sù hoµn thiÖn vÒ mÆt kü thuËt sÏ t¨ng c êng t©m lý tù tin,

cñng cè ý chÝ cho c¸c em khi ra biÓu diÔn. C¸c em cßn ph¶i rÌn luyÖn c¶ vÒ mÆt kiÕn

thøc vµ kü thuËt ®Ó thÓ hiÖn tèt néi dung cña t¸c phÈm, phong c¸ch ©m nh¹c t¸c gi¶,

t¸c phÈm qua c¸c thêi ®¹i. §©y chÝnh lµ c¬ së ®Ó ng êi nghÖ sÜ t ¬ng lai cã sù ®éc lËp,

s¸ng t¹o trong häc tËp vµ biÓu diÔn, tõ ®ã dÉn tíi sù hÊp dÉn vµ thuyÕt phôc thÝnh gi¶

trong nghÖ thuËt biÓu diÔn.

Vai trß cña ng êi thµy lµ yÕu tè quan träng hµng ®Çu trong viÖc thùc hiÖn môc

tiªu ®µo t¹o c¸c thÕ hÖ nghÖ sÜ t ¬ng lai, nh÷ng ng êi cã b¶n lÜnh biÓu diÔn v÷ng vµng,

nh÷ng nghÖ sÜ tµi n¨ng cho ®Êt n íc. Ng êi thµy ®·, ®ang vµ sÏ ph¶i kh«ng ngõng häc

tËp, nghiªn cøu, ®æi míi vµ n©ng cao ph ¬ng ph¸p s ph¹m ®Ó h íng dÉn, d×u d¾t cho

HS, SV cã ph ¬ng ph¸p häc tËp, nghiªn cøu, biÓu diÔn mét c¸ch khoa häc.

Bªn c¹nh nh÷ng yªu cÇu vÒ n¨ng khiÕu ©m nh¹c, HS, SV cßn cÇn ® îc gia ®×nh,

nhµ tr êng vµ x· héi t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi trong qu¸ tr×nh h×nh thµnh n¨ng lùc biÓu

diÔn vµ rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn. ViÖc rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn cho HS, SV

bao gåm c¸c yÕu tè nh viÖc rÌn luyÖn cho c¸c em cã ý chÝ, sù say mª trong häc tËp

vµ biÓu diÔn, t¹o cho c¸c em sù chñ ®éng, sù tù tin vµ ý thøc s¸ng t¹o trong nghÖ thuËt

biÓu diÔn ©m nh¹c.

Muèn rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn, viÖc ®æi míi quy tr×nh ®µo t¹o lµ mét vÊn ®Ò

mang tÝnh tÊt yÕu, kh¸ch quan. ViÖc rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn sÏ gãp phÇn n©ng

15

cao chÊt l îng ®µo t¹o HS, SV ë mÆt b»ng chung còng nh trong ®µo t¹o tµi n¨ng ®Ønh

cao, ®µo t¹o nghÖ sÜ hoµ tÊu thÝnh phßng vµ giao h ëng tr×nh ®é cao. ViÖc t¨ng c êng

yÕu tè thùc hµnh gióp cho HS, SV lµm quen víi c¸c m«i tr êng biÓu diÔn kh¸c nhau

cã vai trß rÊt quan träng ®èi víi c¸c em...

5. C¬ së lý luËn vµ ph ¬ng ph¸p nghiªn cøu

LuËn ¸n ® îc nghiªn cøu dùa trªn c¬ së lý luËn cña Chñ nghÜa Duy vËt BiÖn

chøng vµ Duy vËt LÞch sö, ® êng lèi V¨n ho¸, V¨n nghÖ cña §¶ng Céng S¶n ViÖt

Nam...

LuËn ¸n cßn sö dông nh÷ng ph ¬ng ph¸p nghiªn cøu nh : kh¶o s¸t thùc

nghiÖm, ph ¬ng ph¸p ph©n tÝch, tæng hîp, so s¸nh, ®èi chiÕu, quy n¹p, diÔn gi¶i...

Ngoµi ra, luËn ¸n cßn sö dông ph ¬ng ph¸p nghiªn cøu øng dông, tiÕp thu mét sè

thµnh qu¶ nghiªn cøu ®· cã tõ tr íc cã liªn quan ®Õn ®Ò tµi nghiªn cøu nµy ®Ó häc tËp,

kÕ thõa vµ ph¸t triÓn tiÕp c¸c thµnh qu¶ nghiªn cøu ®· ®¹t ® îc...

6. ý nghÜa khoa hoc vµ ®ãng gãp míi cña ®Ò tµi:

LuËn ¸n sau khi hoµn thµnh víi sù chØ dÉn cña c¸c gi¸o s vµ sù gióp ®ì cña

c¸c b¹n ®ång nghiÖp sÏ cã mét ý nghÜa khoa häc thiÕt thùc, gãp phÇn trong viÖc

nghiªn cøu nghÖ thuËt biÓu diÔn vµ ®Ò ra nh÷ng ph ¬ng ph¸p, gi¶i ph¸p trong viÖc

h×nh thµnh n¨ng lùc biÓu diÔn vµ rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn cho HS, SV NCC§PT

t¹i ViÖt Nam.

§Ò tµi cßn phôc vô cho viÖc thùc hiÖn môc tiªu, chÝnh s¸ch ®µo t¹o cña nhµ n íc,

trªn ph¹m vi toµn quèc lµ ®µo t¹o tµi n¨ng ®Ønh cao, båi d ìng häc sinh thi quèc gia,

§ãng gãp míi cña ®Ò tµi:

thµnh n¨ng lùc biÓu diÔn vµ rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn cho HS, SV NCC§PT ViÖt

Nam.

16

2) LuËn ¸n giíi thiÖu 5 vai trß cña ng êi thµy trong qu¸ tr×nh ®µo t¹o, 13 yªu cÇu

®èi víi mét ng êi thµy d¹y tèt...

3) LuËn ¸n ® a ra c¸c tiªu chÝ ®Ó ph¸t triÓn kü thuËt diÔn tÊu cho HS, SV nh lµm

Trong ®ã næi lªn vÊn ®Ò phèi hîp sù th¶ láng vµ khèng chÕ hai tay víi c¸c bé phËn c¬

4) LuËn ¸n nghiªn cøu sù ph¸t triÓn kü thuËt diÔn tÊu cho HS, SV qua häc

etude vµ ®Ò xuÊt c¸c biÖn ph¸p gi¶i quyÕt; Nghiªn cøu sù hÊp dÉn thuyÕt phôc cña c¸c

yÕu tè kü thuËt ®èi víi kh¸n thÝnh gi¶.

nhá víi 8 cÊp ®é kh¸c nhau; ®Ò ra c¸c ph ¬ng ph¸p s ph¹m thÝch hîp nh»m ®¹t tíi sù

vÝ dô giíi thiÖu c¸c kü thuËt míi trong viÖc biÓu diÔn c¸c t¸c phÈm § ¬ng ®¹i cña

tuyÓn tËp do c¸c GS.TS ®Çu ngµnh biªn so¹n phôc vô c«ng t¸c ®µo t¹o NCC§PT. ViÖc

nghÖ sÜ t ¬ng lai.

lo¹i b¶n lÜnh biÓu diÔn thµnh b¶n lÜnh bÈm sinh vµ b¶n lÜnh qua rÌn luyÖn.

7) LuËn ¸n cßn ®Ò cËp tíi c¸c vÊn ®Ò rÌn luyÖn ý chÝ, sù say mª, lßng yªu nghÒ,

gi¸o dôc ý chÝ kh¾c phôc mäi khã kh¨n kh¸ch quan vµ chñ quan trong qu¸ tr×nh häc

tËp vµ biÓu diÔn cho HS, SV.

8) RÌn luyÖn sù tù tin cho HS, SV trong qu¸ tr×nh biÓu diÔn víi c¸c ph ¬ng ph¸p

rÌn luyÖn kh¸c nhau nh sù tËp trung t t ëng cao ®é, viÖc rÌn luyÖn t duy, trÝ nhí,

17

kh¶ n¨ng lµm chñ tai nghe, tèc ®é, kh¶ n¨ng chÕ ngù sù lo l¾ng, sî h·i khi ra biÓu

diÔn, lµm quen vµ thÝch nghi víi c¸c m«i tr êng biÓu diÔn kh¸c nhau...

9) LuËn ¸n cßn ®Ò ra c¸c ph ¬ng ph¸p vµ gi¶i ph¸p trong viÖc rÌn luyÖn b¶n lÜnh

biÓu diÔn cho HS, SV ë mÆt b»ng chung qua viÖc rÌn luyÖn ë trªn líp, qua thi vµ biÓu

diÔn thùc hµnh; viÖc tÝch luü vèn bµi...

10) LuËn ¸n nghiªn cøu mét sè ph ¬ng ph¸p vµ gi¶i ph¸p trong viÖc rÌn luyÖn

b¶n lÜnh biÓu diÔn phôc vô ®µo t¹o tµi n¨ng ®Ønh cao, qua viÖc ®µo t¹o HS, SV thi quèc

gia, quèc tÕ nh t¹o ®iÒu kiÖn cho thµy vµ trß t×m hiÓu th«ng tin vÒ c¸c cuéc thi; TÇm

quan träng trong viÖc lùa chän c¸c t¸c phÈm vµ s¾p xÕp ch ¬ng tr×nh thi cho phï hîp

víi tõng thÝ sinh, tõng cuéc thi; Giíi thiÖu mét sè kinh nghiÖm tËp luyÖn, lµm quen, cä

s¸t víi c¸c m«i tr êng thi vµ biÓu diÔn kh¸c nhau; Sù ch¨m sãc cña thµy, cña gia ®×nh

vµ nhµ tr êng trong c¸c giai ®o¹n tr íc, trong vµ sau cuéc thi...

11) Mét sè ph ¬ng ph¸p trong rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn cho c¸c nh¹c c«ng

hoµ tÊu thÝnh phßng vµ giao h ëng.

12) Mét sè ph ¬ng ph¸p tù häc, tù rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn cho HS, SV.

13) Sö dông C«ng nghÖ Th«ng tin trong viÖc rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn.

7. Bè côc luËn ¸n:

Ngoµi phÇn Më ®Çu, KÕt luËn, Phô lôc vµ Tµi liÖu tham kh¶o, LuËn ¸n cã kÕt cÊu

hai ch ¬ng:

Ch ¬ng I: nh÷ng yÕu tè quan träng trong viÖc

H×nh thµnh n¨ng lùc biÓu diÔn

Ch ¬ng II: rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn

18

Ch ¬ng I

nh÷ng yÕu tè quan träng trong viÖc

h×nh thµnh n¨ng lùc biÓu diÔn

§Ó h×nh thµnh ® îc n¨ng lùc biÓu diÔn cho HS, chóng ta thÊy cÇn cã nhiÒu yÕu

tè kh¸c nhau. Trong ®ã, yÕu tè cã tÇm quan träng bËc nhÊt lµ ph¶i cã ® îc mét ®éi

ngò nh÷ng ng êi thµy giái, cã thÓ ®¸p øng yªu cÇu ®µo t¹o nh÷ng nghÖ sÜ t ¬ng lai cã

n¨ng lùc biÓu diÔn v÷ng vµng. Chóng ta ph¶i tuyÓn chän ® îc nh÷ng HS cã n¨ng

héi. C¸c yÕu tè nµy cã mèi quan hÖ chÆt chÏ vµ rµng buéc lÉn nhau. Chóng t«i cho

tù tin, cñng cè ý chÝ cho c¸c em khi ra biÓu diÔn. Kh«ng nh÷ng vËy, ng êi HS cßn

biÓu diÔn nh»m ®¹t ® îc sù hÊp dÉn vµ thuyÕt phôc trong nghÖ thuËt biÓu diÔn.

1.1.Vai trß cña ng êi thµy trong qu¸ tr×nh ®µo t¹o.

t¶ng kü thuËt cho HS xuyªn suèt tõ khi c¸c em cßn häc tËp trong nhµ tr êng cho ®Õn

khi trë thµnh ng êi nghÖ sÜ sau nµy. ViÖc rÌn luyÖn kh¶ n¨ng kü thuËt vµ thÓ hiÖn c¶m

ng êi quan niÖm r»ng bËc Trung häc Dµi h¹n (THDH) lµ bËc häc mµ ng êi thµy chØ

cÇn tËp trung cho c¸c em vµo viÖc ph¸t triÓn kü thuËt ch¬i ®µn. Chóng t«i cho r»ng

viÖc båi d ìng mét kh¶ n¨ng kü thuËt cao còng nh sù h×nh thµnh tõng b íc phong

c¸ch diÔn tÊu ®Ó rÌn luyÖn b¶n lÜnh biÓu diÔn cho c¸c em hoµn toµn cã thÓ b¾t ®Çu sím

h¬n tõ bËc THDH vµ cÇn t¨ng c êng h¬n ë bËc §¹i häc (§H).

19

§Ó ®µo t¹o ® îc nh÷ng nghÖ sÜ biÓu diÔn xuÊt s¾c ph¶i gi¶i quyÕt ® îc mèi

cña nghÖ thuËt biÓu diÔn. §ã lµ viÖc ®Èy nhanh tèc ®é häc tËp cña HS, SV nh ng vÉn

ph¶i ®¶m b¶o tÝnh hÖ thèng vµ phï hîp víi qui luËt kh¸ch quan cña sù ph¸t triÓn. Quy

luËt nµy ® îc thÓ hiÖn qua nh÷ng vÊn ®Ò sau:

Qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y vµ häc tËp cÇn ® îc tiÕn hµnh tõ ®¬n gi¶n ®Õn phøc t¹p, tõ

thÊp lªn cao, tõ dÔ ®Õn khã...

Ph¶i gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò n¶y sinh gi÷a yªu cÇu cÇn thÓ hiÖn néi dung t

Ph¶i gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò n¶y sinh gi÷a nh÷ng yªu cÇu vÒ h×nh thµnh n¨ng

tuæi ...

cã vai trß quan träng trong viÖc ®Æt nÒn mãng v÷ng ch¾c cho toµn bé sù ph¸t triÓn cña

häc sinh trong suèt cuéc ®êi lµm nghÖ thuËt. Trong ®ã, ng êi thµy cßn ph¶i tËp trung

trong suèt qu¸ tr×nh ®µo t¹o. Qu¸ tr×nh t ¬ng t¸c nµy ® îc tiÕn hµnh ®ång bé trong

hîp kh¸c nhau trong mèi quan hÖ thµy trß nµy:

Cã tr êng hîp thµy d¹y tèt nh ng HS l¹i kh«ng cã n¨ng khiÕu hoÆc häc kh«ng

tèt, kh«ng cã ý chÝ trong häc tËp;

Cã tr êng hîp HS häc tèt nh ng kh«ng gÆp ® îc thµy cã ph ¬ng ph¸p s

ph¹m phï hîp;

C¶ hai tr êng hîp trªn ®Òu dÉn tíi viÖc ®µo t¹o kh«ng ®¹t ® îc kÕt qu¶ mong

muèn. ViÖc ®µo t¹o nghÖ sÜ biÓu diÔn cã nh÷ng ®Æc thï kh¸c nhau nh ®µo t¹o mét

thµy, mét trß, thêi gian ®µo t¹o dµi, THDH tõ 7 ®Õn 9 n¨m, §H 4 n¨m. Trong qu¸ khø

còng nh giai ®o¹n hiÖn nay, ng êi thµy vÉn cã vai trß quyÕt ®Þnh trong viÖc ®µo t¹o

h íng dÉn cho c¸c em trong nh÷ng b íc ®i ®Çu tiªn b íc vµo ng ìng cöa cña nghÖ

20

nh÷ng høng thó ®ã trong suèt cuéc ®êi lao ®éng nghÖ thuËt cña c¸c em. Chóng t«i xin

® îc giíi thiÖu vai trß cña ng êi thµy nh sau:

cã vai trß lµ ng êi truyÒn nghÒ, ®µo t¹o HS cã kü n¨ng, b¶n lÜnh biÓu diÔn tèt.

Ng êi thµy cã vai trß trong viÖc ho¹ch ®Þnh tiÕn ®é, ®Þnh h×nh tõng kÕ ho¹ch, lé

tr×nh ph¸t triÓn cho HS, SV. Ng êi thµy cßn cÇn biÕt ®¸nh gi¸, tiªn l îng kh¶

n¨ng vµ thiªn h íng ph¸t triÓn cña häc trß.

Ng êi thµy kh«ng kh¸c g× mét thµy thuèc giái cã kh¶ n¨ng x¸c ®Þnh ® îc ®iÓm

m¹nh, ®iÓm yÕu, nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n, nh÷ng cè tËt bÈm sinh hoÆc míi

ph¸t sinh cña mét HS ®Ó cã thÓ “kª ®¬n, bèc thuèc” cho phï hîp víi tõng em.

Kh«ng nh÷ng vËy, ng êi thµy cßn cã ¶nh h ëng ®Õn HS vÒ t c¸ch, phong c¸ch,

tÝnh c¸ch... trong cuéc sèng vµ trong nghÖ thuËt biÓu diÔn. Ng êi thµy cã tÝnh c¸ch

nghÖ sÜ, m¹nh d¹n hay rôt rÌ... còng cã ¶nh h ëng mét phÇn nµo ®Õn HS. Ng êi thµy

cßn cã thÓ gióp cho c¸c em chän lùa ®èi t îng ®Ó biÓu diÔn, chän lùa ch ¬ng tr×nh

biÓu diÔn cho phï hîp; gióp cho c¸c em cã kü n¨ng giao tiÕp trong viÖc biÓu diÔn nh

c¸ch øng xö víi thµy c«, ®ång nghiÖp, b¹n diÔn, giao l u víi c«ng chóng, kh¸n thÝnh

gi¶, c¸ch tiÕp xóc víi m«i tr êng v¨n ho¸ trong biÓu diÔn...

trong s¸ng, lµnh m¹nh, ®Õn t c¸ch lµm ng êi trong nghÒ nghiÖp cña c¸c em. Bªn c¹nh

®ã, ng êi thµy cßn gi¸o dôc, trang bÞ cho c¸c em kü n¨ng sèng, xö lý c¸c mèi quan hÖ

trong x· héi, quan hÖ víi thiªn nhiªn, víi m«i tr êng v¨n ho¸ lµnh m¹nh.

Cïng víi nh÷ng ng êi thµy d¹y chuyªn m«n, ®ã lµ c«ng lao d¹y dç, ®µo t¹o cho

KiÕn thøc §¹i c ¬ng vµ V¨n ho¸; cña nh÷ng c¸n bé lµm c«ng t¸c qu¶n lý vµ phôc vô