Luận án Nghiên cứu cải thiện sinh kế trong khai thác hải sản đối với ngư dân vùng ven biển thành phố Hải Phòng
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯
NGUYỄN VĂN CƯỜNG
NGHIÊN CỨU CẢI THIỆN SINH KẾ
TRONG KHAI THÁC HẢI SẢN ĐỐI VỚI NGƯ DÂN
VÙNG VEN BIỂN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2015
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯
NGUYỄN VĂN CƯỜNG
NGHIÊN CỨU CẢI THIỆN SINH KẾ
TRONG KHAI THÁC HẢI SẢN ĐỐI VỚI NGƯ DÂN
VÙNG VEN BIỂN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
Mã số:
62.31.01.05
Người hướng dẫn khoa học
GS.TS. Phạm Vân Đình
HÀ NỘI, 2015
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên
cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng bảo vệ để
lấy bất kỳ học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn,
các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày tháng năm 2015
Tác giả luận án
Nguyễn Văn Cường
i
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận án này, tôi đã nhận được sự quan
tâm giúp đỡ của nhiều tập thể, các nhân. Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới
:
- Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Ban Chủ nhiệm Khoa Kinh tế và Phát triển
nông thôn và các thầy, cô giáo trong Bộ môn Kinh tế nông nghiệp và Chính sách, Học viện
Nông nghiệp Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập,
nghiên cứu tại Học viện cũng như trong quá trình thực hiện luận án.
- GS.TS. Phạm Vân Đình đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi nghiên cứu và thực
hiện luận án.
- Lãnh đạo, cán bộ, chuyên viên thuộc các cơ quan: Bộ Nông nghiệp và PTNT; Ủy
ban nhân dân thành phố Hải Phòng, Sở NN&PTNT, Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn
lợi thủy sản Hải Phòng; Ủy ban nhân dân, Phòng NN&PTNT, Phòng Kinh tế các quận
huyện: Đồ Sơn, Kiến Thụy, Thủy Nguyên, Cát Hải; Đảng ủy, Ủy ban nhân dân các xã
phường: Ngọc Hải (Đồ Sơn), Đại Hợp (Kiến Thụy), Lập Lễ (Thủy Nguyên), Phù Long
(Cát Hải) và người dân địa phương đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu,
khảo sát, điều tra thực tế, cung cấp thông tin, số liệu.
- Các chuyên gia, bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã tạo mọi điều kiện thuận lợi,
khích lệ
tôi trong suốt quá trình nghiên cứu học tập và hoàn thành luận án này.
Xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, ngày tháng năm 2015
Tác giả luận án
Nguyễn Văn Cường
ii
MỤC LỤC
Trang
Lời cam đoan ..................................................................................................................... i
Lời cảm ơn........................................................................................................................ ii
Mục lục ............................................................................................................................iii
Danh mục chữ viết tắt..................................................................................................... vii
Danh mục bảng ..............................................................................................................viii
Danh mục đồ thị............................................................................................................... xi
Danh mục hình................................................................................................................. xi
Danh mục hộp................................................................................................................. xii
Trích yếu luận án ...........................................................................................................xiii
Thesis abstact.................................................................................................................. xv
Phần 1. Mở đầu ............................................................................................................... 1
1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu..................................................................... 1
1.2. Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................................. 3
1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ........................................................................ 4
1.4. Những đóng góp mới của luận án......................................................................... 4
2.1.1. Một số khái niệm có liên quan.............................................................................. 6
ven biển............................................................................................................... 17
ngư dân ............................................................................................................... 26
2.2.1. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới.................................................. 28
iii
Tóm tắt phần 2 ................................................................................................................ 40
Phần 3. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 41
đối với ngư dân ................................................................................................... 41
3.1.1. Cách tiếp cận....................................................................................................... 41
ngư dân ............................................................................................................... 42
3.2. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu................................................................... 44
3.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu.............................................................................. 47
3.3.1. Nhóm chỉ tiêu về nguồn lực sinh kế ................................................................... 47
3.3.2. Nhóm chỉ tiêu về môi trường dễ bị tổn thương .................................................. 48
3.3.3. Nhóm chỉ tiêu về tổ chức, định chế, chính sách ................................................. 49
3.3.4. Nhóm chỉ tiêu về chiến lược sinh kế .................................................................. 49
3.3.5. Nhóm chỉ tiêu về kết quả sinh kế........................................................................ 50
3.3.6. Nhóm chỉ tiêu về phát triển sinh kế và sinh kế bền vững................................... 51
3.4. Phương pháp thu thập thông tin.......................................................................... 51
3.4.1. Phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp ................................................................ 51
3.4.2. Phương pháp thu thập tài liệu sơ cấp.................................................................. 52
3.5. Phương pháp xử lý thông tin, số liệu.................................................................. 53
3.6. Phương pháp phân tích ....................................................................................... 54
3.6.1. Phương pháp phân tổ thống kê ........................................................................... 54
3.6.2. Phương pháp thống kê mô tả .............................................................................. 54
3.6.3. Phương pháp phân tích định lượng..................................................................... 54
3.6.4. Phương pháp phân tích định tính........................................................................ 55
3.6.5. Phương pháp so sánh.......................................................................................... 55
Tóm tắt phần 3 ................................................................................................................ 56
biển thành phố Hải Phòng................................................................................ 57
4.1. Môi trường dễ bị tổn thương đối với ngư dân .................................................... 57
4.1.1. Biến động giá xăng dầu ...................................................................................... 57
4.1.2. Cạnh tranh trong khai thác.................................................................................. 57
iv
4.1.3. Tranh chấp chủ quyền Biển Đông ...................................................................... 58
4.1.4. Xu hướng biến đổi khí hậu, nước biển dâng....................................................... 59
4.2. Các nguồn lực sinh kế của ngư dân .................................................................... 59
4.2.1. Nguồn lực con người .......................................................................................... 59
4.2.2. Nguồn lực vật chất.............................................................................................. 65
4.2.3. Nguồn lực xã hội................................................................................................. 73
4.2.4. Nguồn lực tự nhiên ............................................................................................. 76
4.2.5. Nguồn lực tài chính............................................................................................. 79
với ngư dân vùng ven biển.................................................................................. 85
4.3.1. Các tổ chức ......................................................................................................... 85
4.3.2. Các định chế, chính sách................................................................................... 88
4.4. Chiến lược sinh kế của ngư dân.......................................................................... 94
4.4.1. Lựa chọn phương thức kiếm sống ...................................................................... 94
4.4.2. Lựa chọn vùng biển khai thác............................................................................. 95
4.4.3. Lựa chọn nghề khai thác..................................................................................... 95
4.4.4. Lựa chọn kết hợp làm thêm nghề khác............................................................... 97
4.5.1. Hiệu quả kinh tế khai thác gần bờ ...................................................................... 98
4.5.2. Hiệu quả kinh tế khai thác xa bờ ...................................................................... 100
4.5.3. Thu nhập của ngư dân từ hoạt động khai thác hải sản...................................... 102
4.5.4. Thu nhập của ngư dân từ nghề khác ................................................................. 104
ngư dân ............................................................................................................. 104
4.6.1. Sự phát triển của sinh kế................................................................................... 104
nghiên cứu......................................................................................................... 108
dân vùng ven biển thành phố Hải Phòng .......................................................... 109
v
4.7.2. Nhân tố ảnh hưởng đến cải thiện nguồn lực sinh kế......................................... 113
4.7.4. Nhân tố ảnh hưởng đến cải thiện chiến lược sinh kế........................................ 119
Tóm tắt phần 4 .............................................................................................................. 128
ngư dân vùng ven biển...................................................................................... 129
5.1.1. Quan điểm......................................................................................................... 129
5.1.2. Định hướng ....................................................................................................... 130
5.2.1. Giải pháp cải thiện môi trường dễ bị tổn thương.............................................. 130
5.2.2. Giải pháp cải thiện các nguồn lực sinh kế ........................................................ 133
5.2.3. Giải pháp cải thiện chiến lược sinh kế.............................................................. 137
ngư dân ............................................................................................................. 140
5.3. Điều kiện để thực hiện các giải pháp................................................................ 146
Tóm tắt phần 5 .............................................................................................................. 147
Phần 6. Kết luận và kiến nghị.................................................................................... 148
6.1. Kết luận............................................................................................................. 148
6.2. Kiến nghị........................................................................................................... 150
Danh mục công trình đã công bố có liên quan đến luận án......................................... 151
Tài liệu tham khảo ........................................................................................................ 152
Phụ lục .......................................................................................................................... 162
vi
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Từ viết tắt
ADB
Nghĩa tiếng Việt
Ngân hàng phát triển châu Á (Asian Development Bank)
Ủy ban nghề cá châu Á - Thái Bình Dương (Asia-Pacific Fishery
Commission)
APFIC
CARE
Hợp tác xã gửi hàng của Mỹ sang châu Âu (Cooperative for American
Remittances to Europe)
CFP
CV
Chính sách nghề cá chung (Common Fisheries Policy)
Mã lực
DFID
Cơ quan Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh (Department for
International Development)
EU
Liên minh châu Âu (European Union)
Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (Food and
Agriculture Organization of the United Nations)
Hiệp hội Hợp tác xã nghề cá (Fisheries Cooperative Association)
Hội đồng nhân dân
FAO
FCA
HĐND
HTX
Hợp tác xã
IFAD
Quỹ Phát triển nông nghiệp quốc tế (International Fund for
Agricultural Development)
IUU
Khai thác bất hợp pháp, không theo quy định và không báo cáo
(Illegal, Unreported and Unregulated)
Khai thác hải sản
KTHS
KT&BVNLTS
KT&QHTS
NN&PTNT
NOAA
Khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản
Kinh tế và quy hoạch thủy sản
Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
Văn phòng cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ
(National Oceanic and Atmospheric Administration)
Nuôi trồng thủy sản
NTTS
PCLB&TKCN
TSCĐ
Phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn
Tài sản cố định
UBND
Ủy ban nhân dân
UNDP
Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (United Nations Development
Programme)
UNESCO
Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc
(United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization)
vii
DANH MỤC BẢNG
Trang
Bảng 3.2. Điểm nghiên cứu và số mẫu điều tra ngư dân...................................................52
thác hải sản........................................................................................................67
Bảng 4.10. Tình hình nhà ở của ngư dân năm 2013............................................................69
Bảng 4.11. Tình hình một số tài sản khác của ngư dân năm 2013......................................70
Bảng 4.13. Hệ thống bến cá của thành phố Hải Phòng năm 2013 ......................................71
Bảng 4.14. Nguồn lợi hải sản ở Vịnh Bắc bộ......................................................................77
Bảng 4.16. Tình hình vốn tự có của ngư dân làm thuê năm 2013.......................................81
thác gần bờ........................................................................................................83
viii
giai đoạn 2005 - 2013 .......................................................................................95
của Hải Phòng năm 2013 ..................................................................................96
giai đoạn 2011 - 2013 .......................................................................................96
năm 2013...........................................................................................................99
Bảng 4.27. Hiệu quả kinh tế đối với tàu khai thác gần bờ năm 2013 ...............................100
năm 2013.........................................................................................................101
Bảng 4.30. Hiệu quả kinh tế đối với tàu khai thác xa bờ năm 2013 .................................102
ngư dân............................................................................................................109
289/QĐ-TTg ...................................................................................................110
Phòng giai đoạn 2005 - 2013 ..........................................................................110
ix
năm 2013.........................................................................................................111
năm 2013.........................................................................................................114
của ngư dân năm 2013 ....................................................................................116
hình tổ, đội năm 2013 .....................................................................................116
sản năm 2013 ..................................................................................................120
số 1356/QĐ-UBND ........................................................................................121
nghiệm năm 2013............................................................................................122
giai đoạn 2011 - 2013 .....................................................................................122
hải sản đối với ngư dân...................................................................................126
hoán tàu...........................................................................................................143
x
DANH MỤC ĐỒ THỊ
Trang
DANH MỤC HÌNH
Trang
Hình 2.1. Khung sinh kế bền vững của DFID ..................................................................10
Hình 2.2. Khung sinh kế bền vững của UNDP.................................................................11
Hình 2.3. Khung sinh kế bền vững của CARE.................................................................11
Hình 2.4. Khung phân tích sinh kế của IFAD...................................................................12
Hình 2.5. Năm loại nguồn lực sinh kế ..............................................................................13
Hình 3.2. Bản đồ hành chính của thành phố Hải Phòng...................................................44
xi
TRÍCH YẾU LUẬN ÁN
1. Tóm tắt
- Họ và tên NCS:
Nguyễn Văn Cường
- Tên đề tài:
Nghiên cứu cải thiện sinh kế trong khai thác hải sản đối
với ngư dân vùng ven biển thành phố Hải Phòng
- Chuyên ngành:
Kinh tế phát triển
Mã số: 62 31 01 05
- Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
2. Nội dung trích yếu của luận án
2.1. Mục đích nghiên cứu của luận án
Nghiên cứu, đánh giá thực trạng sinh kế của ngư dân trong khai thác hải sản, từ
đó đưa ra những giải pháp cải thiện sinh kế đối với ngư dân vùng ven biển thành phố
Hải Phòng.
2.2. Các phương pháp nghiên cứu đã sử dụng
- Cách tiếp cận và khung phân tích cải thiện sinh kế: Đề tài đã sử dụng các cách
tiếp cận như tiếp cận sinh kế; tiếp cận có sự tham gia; tiếp cận theo phạm vi khai thác hải
sản trên các vùng biển và khung phân tích cải thiện sinh kế.
- Phương pháp chọn điểm nghiên cứu: Phương pháp này được sử dụng để lựa chọn
ra các điểm nghiên cứu, khảo sát, cụ thể là 4 xã, phường: Lập Lễ (Thủy Nguyên), Ngọc
Hải (Đồ Sơn), Đại Hợp (Kiến Thụy) và Phù Long (Cát Hải).
- Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu: Bao gồm hệ thống 6 nhóm chỉ tiêu: nguồn lực sinh
kế; môi trường dễ bị tổn thương; tổ chức, định chế, chính sách; chiến lược, kết quả sinh kế;
phát triển sinh kế và sinh kế bền vững.
- Phương pháp thu thập thông tin:
Các thông tin, số liệu chung về tình hình sinh kế của ngư dân được điều tra, thu thập từ
các công trình nghiên cứu đã công bố có liên quan; niên giám thống kê; các văn bản nghị
quyết, chỉ thị của Đảng, Nhà nước và của các ngành chức năng thành phố Hải Phòng.
Các thông tin, số liệu về thực trạng sinh kế của ngư dân thành phố Hải Phòng được
thu thập trực tiếp qua điều tra, khảo sát thực tế tại các điểm nghiên cứu.
- Phương pháp xử lý thông tin, số liệu:
Mã hóa số liệu: các số liệu định tính thu thập được sẽ được chuyển đổi, mã hóa
thành các con số để tính toán.
xiii
Nhập liệu và hiệu chỉnh: các số liệu thu thập được, kể cả số liệu đã được mã hóa sẽ
được nhập và lưu phục vụ cho việc xử lý, tính toán tiếp theo. Trong quá trình nhập số liệu,
với những số liệu có sự sai sót trong quá trình thu thập sẽ được kiểm tra và hiệu chỉnh lại.
Công cụ xử lý: Các số liệu sơ cấp và thứ cấp sẽ được tổng hợp và xử lý chủ yếu
bằng phần mềm excel trên máy tính.
- Phương pháp phân tích: Phương pháp phân tổ thống kê, thống kê mô tả, phân tích
định tính, phân tích định lượng, so sánh được sử dụng để mô tả, phân tích hoạt động sinh kế
của ngư dân qua các năm.
2.3. Các kết quả nghiên cứu và phát hiện chính của luận án
Luận án đã hệ thống hóa, làm sáng tỏ và phát triển các vấn đề lý luận về sinh kế, sinh
kế bền vững trong khai thác hải sản của ngư dân; đưa ra khái niệm đầy đủ về sinh kế, sinh
kế đối với ngư dân trong khai thác hải sản phù hợp với tình hình thực tế; chỉ rõ các đặc
điểm sinh kế đối với ngư dân vùng ven biển.
Vận dụng và kế thừa khung sinh kế bền vững của các tổ chức DFID, UNDP, IFAD,
CARE, luận án đã xây dựng khung sinh kế bền vững trong khai thác hải sản đối với ngư
dân vùng ven biển; xác định được các nội dung nghiên cứu trên cơ sở khung sinh kế bền
vững đó; chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng đến cải thiện sinh kế trong khai thác hải sản đối với
ngư dân vùng ven biển.
Áp dụng khung phân tích sinh kế bền vững đối với ngư dân, luận án đã giải quyết
được các vấn đề có liên quan đến sinh kế trong khai thác hải sản đối với ngư dân vùng ven
biển TP. Hải Phòng; nêu bật được thực trạng về nguồn lực sinh kế của ngư dân; chỉ rõ
nguồn lực về con người và tài chính có vai trò quan trọng, quyết định việc tiếp cận và sử
dụng hiệu quả các loại nguồn lực khác.
Luận án đã đánh giá thực trạng môi trường dễ bị tổn thương đối với ngư dân, trong
đó biến động giá cả, cạnh tranh khai thác, tranh chấp chủ quyền Biển Đông, biến đổi khí
hậu là những nhân tố có tác động tiêu cực đến sinh kế của ngư dân. Từ việc phân tích các
chính sách hỗ trợ sinh kế cho ngư dân, luận án đã chỉ rõ những hạn chế trong việc tổ chức
triển khai, thực hiện các chính sách này.
Luận án cũng đã phân tích, đánh giá kết quả sinh kế trong khai thác hải sản của ngư
dân ven biển TP. Hải Phòng theo các chiến lược sinh kế; làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến
việc cải thiện sinh kế trong khai thác hải sản đối với ngư dân.
Xuất phát từ kết quả nghiên cứu, luận án đã đưa ra định hướng và hệ thống các giải
pháp chủ yếu nhằm cải thiện sinh kế trong khai thác hải sản đối với ngư dân vùng ven biển
TP. Hải Phòng.
xiv
THESIS ABSTACT
1. Summary
- Full name of the research student: Nguyen Van Cuong
- Name of the thesis: Research to improve livelihoods in fishing for coastal
fishermen in Haiphong City
- Specialization:
Development Economics
Code: 62 31 01 05
- Training institution: Vietnam National University of Agriculture.
2. Thesis’ compendia contents
2.1. Thesis’ research objectives
To research and assess on the status of fishermen's livelihoods in fishing, thereby
offering solutions to improve the livelihoods for coastal fishermen in Haiphong City.
2.2. Research methods used
- Approach and framework of livelihood improvement: livelihood approach;
Participatory approach; Approach under the fishing scope on the sea waters; Analytical
framework of livelihood improvement.
- Method of research site selection: This method is used to select research sites,
surveys, namely as 4 wards and communes: Lap Le (Thuy Nguyen), Ngoc Hai (Do Son),
Dai Hop (Kien Thuy) and Phu Long (Cat Hai).
- System of research indicators: includes 6 groups of indicators: livelihood
resources; vulnerable environment; organizations, institutions, and policies; strategies,
livelihood results; livelihood development and sustainable livelihoods.
- Method of data collection:
The information and data on fishermen’s livelihood status are surveyed and collected
from the related study works which have been published; Statistical Yearbook; Documents,
Resolutions and Directives of the Party, the State and those of authorities in Haiphong.
The information and data on fishermen’s livelihood status in Haiphong are directly
collected through surveys, field surveys at the research sites.
- Method of information and data processing:
Data encryption: Collected qualitative data will be converted, encoded into
numbers for calculation.
xv
Data input and editing: the collected data, including encrypted data will be entered
and saved for the processing and next calculation. During data entry, for the data which has
errors in the data collection process will be checked and corrected.
Processing tools: The primary data and secondary data are aggregated and
processed primarily by Excel on the computer.
- Method of analysis: Methodology disaggregates statistics, descriptive statistics,
qualitative analysis, quantitative analysis, comparison is used to describe, analyze the
fishermen’s livelihood activities over the years.
2.3. Thesis’ research results and findings
The thesis has systematized, clarified and developed the theoretical issues on
livelihoods, sustainable livelihoods in fishing by fishermen; offering complete concepts of
livelihoods and livelihoods for fishermen in fishing in conformity with the actual
situations; specifying the livelihood characteristics for coastal fishermen.
Applying and inheriting of sustainable livelihood frameworks of DFID, UNDP,
IFAD, CARE, the thesis has developed a framework for sustainable livelihoods in fishing
for coastal fishermen; identifying research contents on the basis of that sustainable
livelihood framework; pointing out the factors affecting the livelihood improvement in
fishing for coastal fishermen.
Applying the analytical framework for sustainable livelihoods for fishermen, the
thesis has solved problems related to the livelihoods in fishing for coastal fishermen in
Haiphong City; highlighting fishermen’s reality of livelihood resources; specifying the
human and finance resources which have an important and decisive role regarding access
and effective use of other types of resources.
The thesis has assessed the vulnerable environmental situation to fishermen,
including price fluctuations, fishing competitions, territorial disputes in the East Sea,
climate change as the factors that have a negative impact on fishermen’s livelihoods.
From the analysis on policies to support fishermen’s livelihoods, the thesis has
specified limitations in organization and deployment, and implementation of these policies.
The thesis has analyzed, evaluated the livelihood results in fishing for coastal fishermen in
Haiphong City according to the livelihood strategies; clarifying the factors affecting
livelihood improvements for fishermen.
Derived from the research results, the thesis has given orientations and major
measures to improve livelihoods in fishing for coastal fishermen in Haiphong City.
xvi
PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
Việt Nam là quốc gia biển với bờ biển dài trên 3.260 km, diện tích vùng
biển rộng trên 1 triệu km2, gấp hơn 3 lần diện tích đất liền; Tiềm năng, lợi thế về
biển, trong đó có thủy sản là rất lớn; Vai trò hoạt động của cộng đồng ngư dân
trên biển có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội cũng
như bảo vệ an ninh, chủ quyền của đất nước. Phát triển kinh tế biển là nội dung
quan trọng nằm trong chiến lược phát triển kinh tế chung của đất nước, đã được
Đảng, Nhà nước ta cụ thể hóa thành chủ trương và nhiều Nghị quyết cụ thể. Kinh
tế thủy sản Việt Nam trong nhiều năm qua đã liên tục phát triển, tạo thu nhập và
giải quyết việc làm cho khoảng 4 triệu lao động. Năm 2014, sản phẩm thủy sản
của Việt Nam đã có mặt tại thị trường của hơn 165 quốc gia và vùng lãnh thổ;
kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 7,9 tỷ USD; Việt Nam trở thành một trong bốn
nước xuất khẩu thủy sản lớn nhất thế giới (Tạ Hà, 2014).
Thành phố (Tp.) Hải Phòng nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc
của Việt Nam với tổng diện tích tự nhiên là 1.526,3 km2; là một trong 3 cực tam
giác tăng trưởng kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, có nhiều tiềm năng
và lợi thế về phát triển kinh tế biển, thuỷ sản (Thế Đạt, 2009). Hải Phòng được
xác định là một trong năm trung tâm nghề cá lớn của cả nước (Thủ tướng Chính
phủ, 2013a, 2013b); là Trung tâm dịch vụ nghề cá lớn của Vịnh Bắc bộ (Thủ
tướng Chính phủ, 2009a); là một trong những trung tâm thương mại lớn của cả
nước và trung tâm dịch vụ thủy sản của vùng duyên hải Bắc bộ (Bộ Chính trị,
2003). Trong giai đoạn 2005 - 2012, kinh tế thủy sản Tp. Hải Phòng hàng năm
đã đóng góp bình quân trên 2,3% GDP của toàn Thành phố, góp phần không nhỏ
vào quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn, xóa đói giảm
nghèo. Sản phẩm thủy sản Tp. Hải Phòng đã có mặt nhiều quốc gia và vùng lãnh
thổ trên thế giới, góp phần quan trọng vào chiến lược phát triển kinh tế biển và
bảo vệ an ninh quốc phòng biển đảo thành phố Hải Phòng trong thời gian qua
(Chi cục KT&BVNLTS Hải Phòng, 2012).
1
Tuy nhiên, nằm trong tình trạng chung của cả nước, so với tiềm năng, lợi
thế về biển, quá trình đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội và môi trường các tỉnh
ven biển chưa tương xứng, khai thác nguồn lợi chưa đạt hiệu quả cao (Đỗ Hoài
Nam và cs., 2003). Hoạt động khai thác hải sản cũng như sinh kế của ngư dân vùng
ven biển Tp. Hải Phòng cũng đã và đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách
thức. Nhiều chính sách hỗ trợ ngư dân được ban hành mặc dù đã có tác động tích
cực, giúp ngư dân vượt qua được những khó khăn ban đầu nhưng vẫn còn nhiều
bất cập. Về cơ bản, ngư dân vẫn là đối tượng nghèo, trình độ dân trí thấp. Trong
khi đó, nguồn lợi thủy sản ngày một suy giảm, nhất là nguồn lợi ven bờ; cạnh
tranh ngư trường khai thác giữa các quốc gia, giữa các địa phương diễn ra ngày
một gay gắt; biến đổi khí hậu ngày một phức tạp; tranh chấp Biển Đông tiếp tục
gia tăng; tình trạng tàu cá và ngư dân nước ta bị nước ngoài bắt giữ, xử phạt tại
các vùng biển giáp ranh, chồng lấn có những diễn biến phức tạp. Những thách
thức này đã và đang là nguy cơ tiềm ấn gây mất ổn định chính trị, xã hội, ảnh
hưởng trực tiếp đến hoạt động sinh kế trong khai thác hải sản đối với ngư dân.
Nhằm tìm ra các giải pháp khắc phục tình trạng trên, có nhiều tổ chức, cá
nhân đã tiến hành các công trình nghiên cứu, điển hình như: (1) Nguyễn Chu Hồi
và cs. (2007) đã nghiên cứu về Chính sách ngành thuỷ sản Việt Nam, đã phân
tích, đánh giá các mặt được, chưa được, nguyên nhân và các giải pháp khắc phục
của hệ thống chính sách phát triển và quản lý thủy sản trong thời gian qua; (2)
Nguyễn Dương Bình (2005) đã nghiên cứu về tình hình, đặc điểm của cư dân
làm nghề cá vùng ven biển miền Bắc Việt Nam, đã khái quát các nét cơ bản về
đặc điểm trong sinh hoạt kinh tế như các loại hình nghề cá, nuôi trồng thuỷ sản
và đặc điểm về văn hoá, tinh thần, các tập quán sinh sống của cư dân ven biển
Bắc bộ; (3) Công trình nghiên cứu về Phát triển kinh tế - xã hội và môi trường
các tỉnh ven biển Việt Nam của Đỗ Hoài Nam và cs. (2003) đã phân tích động
thái và các nhân tố tác động đến tiến trình phát triển tổng thể kinh tế - xã hội -
môi trường ở các tỉnh ven biển nước ta trong 15 năm đổi mới theo quan điểm
phát triển bền vững; (4) Công trình nghiên cứu của Nguyễn Văn Kháng và cs.
(2011) về Nghiên cứu cơ sở khoa học phục vụ cho việc điều chỉnh cơ cấu đội tàu
2
Tải về để xem bản đầy đủ
217 trang
13520
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận án Nghiên cứu cải thiện sinh kế trong khai thác hải sản đối với ngư dân vùng ven biển thành phố Hải Phòng", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_an_nghien_cuu_cai_thien_sinh_ke_trong_khai_thac_hai_san.pdf
- KTPT - TTLA - Nguyen Van Cuong.pdf
TTT - Nguyen Van Cuong.doc- TTT - Nguyen Van Cuong.pdf
