Luận án Phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

CHU THỊ KIM CHUNG

PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT CHÈ NGUYÊN LIỆU BỀN VỮNG

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP- 2019

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

CHU THỊ KIM CHUNG

PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT CHÈ NGUYÊN LIỆU BỀN VỮNG

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ

Chuyên ngành: Kinh tế phát triển

Mã số: 9 31 01 05

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. MAI THANH CÚC

HÀ NỘI - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án này là trung

thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án này đã được

cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận án đều được chỉ rõ nguồn gốc. Đồng thời tôi

xin cam đoan rằng trong quá trình thực hiện đề tài này tại địa phương tôi luôn chấp hành

đúng mọi quy định của địa phương nơi thực hiện để tài.

Hà Nội, ngày 01 tháng 5 năm 2019

Tác giả luận án

Chu Thị Kim Chung

i

LỜI CẢM ƠN

Để thực hiện và hoàn thành luận án này, ngoài sự nỗ lực của bản thân tôi đã nhận

được sự quan tâm giúp đỡ nhiệt tình về nhiều mặt của các tổ chức và các cá nhân trong và

ngoài học viện. Nhân dịp này tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc đến:

Ban Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Ban Quản lý đào tạo, tập thể

các thầy cô giáo Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Bộ môn Phát triển nông thôn đã

tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến thầy giáo PGS.TS. Mai Thanh Cúc,

người đã trực tiếp tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên

cứu và hoàn thành luận án.

Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của lãnh đạo UBND tỉnh Phú Thọ và các

Sở, ban, ngành của tỉnh...

Lãnh đạo UBND huyện Thanh Sơn, Phù Ninh, các doanh nghiệp sản xuất, chế

biến chè nguyên liệu và những hộ trồng chè đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi cung cấp số

liệu, tư liệu khách quan và nói lên những suy nghĩ của mình để giúp tôi hoàn thành luận

án này.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu Trường Cao đẳng Công nghiệp

Thực Phẩm, bạn bè, đồng nghiệp, gia đình đã ủng hộ và giúp đỡ tôi nhiệt tình trong quá

trình học tập và nghiên cứu của mình.

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 01 tháng 5 năm 2019

Nghiên cứu sinh

Chu Thị Kim Chung

ii

MỤC LỤC

Lời cam đoan

i

ii

Lời cảm ơn

Mục lục

iii

vii

viii

x

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục bảng

Danh mục sơ đồ

Danh mục biểu đồ

Danh mục hình

Danh mục hộp

Trích yếu luận án

Thesis abtract

xi

xii

xiii

xiv

xvi

1

PHẦN 1. MỞ ĐẦU

1.1.

1.2.

1.3.

1.4.

1.5.

1.6.

Tính cấp thiết của đề tài

1

Các câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu

3

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đóng góp mới của luận án

4

5

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

5

PHẦN 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT

CHÈ NGUYÊN LIỆU BỀN VỮNG

7

2.1.

Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững

2.1.1. Khái niệm, bản chất của phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững

2.1.2. Vai trò của phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững

7

14

17

20

27

32

2.1.3. Đặc điểm phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững

2.1.4. Nội dung nghiên cứu phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững

2.1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững

2.2.

Cơ sở thực tiễn

2.2.1. Kinh nghiệm phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững của một số

nước trên thế giới

32

iii

2.2.2. Kinh nghiệm phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững ở một số

địa phương

34

37

2.2.3. Kinh nghiệm phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững ở Việt Nam

2.2.4. Bài học kinh nghiệm cho phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững ở

tỉnh Phú Thọ

39

42

PHẦN 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1.

Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

3.1.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Phú Thọ

3.1.2. Những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội của

tỉnh Phú Thọ đối với phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững

46

48

49

50

51

52

54

3.2.

Phương pháp tiếp cận và khung phân tích

3.2.1. Phương pháp tiếp cận

3.2.2. Khung phân tích

3.3.

3.4.

Chọn điểm nghiên cứu

Phương pháp thu thập thông tin

3.4.1. Thông tin thứ cấp

3.4.2. Thông tin sơ cấp

3.4.3. Xử lý số liệu và phương pháp phân tích

3.5.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững

3.5.1. Nhóm chỉ tiêu phản ánh tốc độ phát triển kinh tế

3.5.2. Nhóm chỉ tiêu phản ánh phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững về

mặt xã hội

58

3.5.3. Nhóm chỉ tiêu phản ánh phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững về

môi trường

59

3.5.4. Nhóm chỉ tiêu đánh giá mức độ bền vững

PHẦN 4. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT CHÈ NGUYÊN LIỆU

BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ

62

63

65

4.1.

Thực trạng phát triển sản xuất chè nguyên liệu trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

4.1.1. Khái quát về lịch sử phát triển sản xuất chè nguyên liệu ở tỉnh Phú Thọ

4.1.2. Thực trạng phát triển về diện tích, năng suất, sản lượng

4.1.3. Thực trạng cơ cấu giống chè

iv

4.1.4. Thực trạng các hình thức tổ chức sản xuất và liên kết trong phát triển sản

xuất chè nguyên liệu

68

70

4.1.5. Thực trạng tình hình sử dụng đầu vào trong quá trình sản xuất chè

nguyên liệu

4.1.6. Thực trạng việc áp dụng khoa học công nghệ và kỹ thuật sản xuất chè

nguyên liệu

72

75

4.1.7. Thực trạng việc quản lý chất lượng chè nguyên liệu

4.1.8. Kết quả và hiệu quả phát triển sản xuất chè nguyên liệu trên địa bàn tỉnh

Phú Thọ

76

93

94

95

4.2.

Đánh giá mức độ phát triển bền vững trong sản xuất chè nguyên liệu

4.2.1. Đánh giá mức độ bền vững về kinh tế

4.2.2. Đánh giá mức độ bền vững về xã hội

4.2.3. Đánh giá mức độ bền vững về môi trường

4.2.4. Đánh giá chung về mức độ phát triển bền vững của sản xuất chè nguyên

liệu trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

96

4.3.

Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững ở

tỉnh Phú Thọ

97

4.3.1. Điều kiện tự nhiên

4.3.2. Chính sách phát triển sản xuất chè nguyên liệu

4.3.3. Quy hoạch

99

102

103

107

110

4.3.4. Đầu tư cơ sở hạ tầng và dịch vụ công

4.3.5. Nguồn lực

4.3.6. Thị trường tiêu thụ

PHẦN 5. ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT CHÈ

NGUYÊN LIỆU BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH PHÚ THỌ

121

5.1.

Căn cứ đề xuất định hướng và giải pháp phát triển sản xuất chè nguyên

liệu bền vững trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

5.2.

Định hướng và mục tiêu phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững

trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

122

5.2.1. Định hướng

5.2.2. Mục tiêu phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững của tỉnh Phú Thọ

đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030

124

v

5.3.

Một số giải pháp phát triển sản xuất chè nguyên liệu trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 125

5.3.1. Điều chỉnh quy hoạch vùng nguyên liệu cho các cơ sở chế biến

5.3.2. Tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng

125

128

131

134

5.3.3. Đào tạo, phát triển nguồn nhân lực trong sản xuất chè nguyên liệu

5.3.4. Đẩy mạnh liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị toàn cầu

5.3.5. Tăng cường ứng dụng tiến bộ công nghệ kỹ thuật trong sản xuất chè

nguyên liệu

138

141

142

147

148

151

152

159

5.3.6. Hỗ trợ tín dụng cho hộ nông dân sản xuất chè

5.3.7. Củng cố và phát triển thị trường

PHẦN 6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

6.1.

6.2.

Kết luận

Kiến nghị

Danh mục các công trình đã công bố có liên quan đến luận án

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

vi

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt

Nghĩa tiếng Việt

Bảo vệ thực vật

Cơ cấu

BVTV

CC

CP

Chi phí

ĐL

Đại lý

ĐVT

Đơn vị tính

DN

Doanh nghiệp

DT

Diện tích

GTSX

HĐND

HTX

Giá trị sản xuất

Hội đồng nhân dân

Hợp tác xã

KHKT

KTCB

LĐ

Khoa học kỹ thuật

Kiến thiết cơ nản

Lao động

NKH

NL

Nhà khoa học

Nguyên liệu

NN và PTNT

PTSXCNLBV

SP

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

Phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững

Sản phẩm

SX

Sản xuất

SXCNL

TNHH

TSCĐ

TTr

Sản xuất chè nguyên liệu

Trách nhiệm hữu hạn

Tài sản cố định

Trang trại

UBND

VSATTP

XH

Ủy ban nhân dân

Vệ sinh an toàn thực phẩm

Xã hội

XK

Xuất khẩu

vii

DANH MỤC BẢNG

STT

2.1.

2.2.

Tên bảng

Sản lượng chè sản xuất của một số quốc gia trên thế giới

Trang

33

Tình hình diện tích, năng suất, sản lượng chè ở Việt Nam giai đoạn 2010

- 2016

38

45

51

52

60

63

65

66

67

68

3.1.

3.2.

3.3.

3.4.

4.1a.

4.1b.

4.2.

4.3.

4.4.

4.5.

Giá trị sản xuất ngành nông nghiệp của tỉnh Phú Thọ

Số lượng mẫu nghiên cứu

Phương pháp phân tích và nội dung nghiên cứu

Bảng điểm và thang đo mức độ bền vững

Diện tích, năng suất, sản lượng chè nguyên liệu của tỉnh Phú Thọ

Diện tích, năng suất, sản lượng chè búp tươi tại địa bàn nghiên cứu

Cơ cấu giống chè ở tỉnh Phú Thọ

Cơ cấu diện tích chè búp tươi theo giống chè trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

Mức độ tham gia liên kết

Chi phí bình quân cho 1 ha chè kiến thiết cơ bản và kinh doanh của các

hộ điều tra

70

71

75

76

77

4.6.

4.7.

4.8.

4.9.

4.10.

Số lần phun thuốc bảo vệ thực vật trên cây chè

Diện tích trồng cây che bóng của tỉnh Phú Thọ

Diện tích chè được chứng nhận an toàn đến năm 2017

Thông tin chung về hộ/trang trại điều tra

Hiệu quả kinh tế của hộ/trang trại sản xuất chè nguyên liệu theo quy mô

diện tích

79

80

4.11.

4.12.

So sánh hiệu quả kinh tế sản xuất chè nguyên liệu và sản xuất bưởi

Kết quả, hiệu quả kinh tế sản xuất chè nguyên liệu của doanh nghiệp ở

tỉnh Phú Thọ

82

83

85

4.13.

4.14.

4.15.

4.16.

Tình hình xuất khẩu chè nguyên liệu của các doanh nghiệp tỉnh Phú Thọ

năm 2016

Kết quả và hiệu quả đầu tư cho một chu kì sản xuất chè nguyên liệu tỉnh

Phú Thọ với các mức lãi suất chiết khấu khác nhau

Tình hình lao động việc làm trong phát triển sản xuất chè nguyên liệu ở

tỉnh Phú Thọ

86

87

Tình hình giảm nghèo của hộ sản xuất chè nguyên liệu trên địa bàn tỉnh

viii

4.17.

4.18.

4.19.

4.20.

4.21.

4.22.

Kỹ thuật canh tác để bảo vệ đất dốc của các nhóm hộ

Định mức bón phân cho 1ha chè kinh doanh

89

90

91

97

Cơ cấu cây che bóng mát cho chè búp tươi

Nguồn gây tác động đến môi trường trong quá trình sản xuất chè nguyên liệu

Đánh giá sản xuất chè nguyên liệu theo tiêu chí phát triển bền vững

Đánh giá của nông hộ về ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên tới sản xuất

chè nguyên liệu

98

4.23.

4.24.

4.25.

4.26.

4.27.

4.28.

4.29.

Mức độ ảnh hưởng của lượng mưa đến sản lượng chè nguyên liệu

Quy hoạch phát triển sản xuất chè nguyên liệu của tỉnh Phú Thọ đến 2020

Nguồn vốn đầu tư cơ sở hạ tầng cho sản xuất chè nguyên liệu

103

104

Kết quả sản xuất chè nguyên liệu của các nhóm hộ theo trình độ văn hóa 107

Trang thiết bị trong sản xuất chè tại các hộ/ttr điều tra

Tình hình thu mua chè nguyên liệu ở tỉnh Phú Thọ

Thị trường các nước xuất khẩu chè nguyên liệu chủ yếu và thị trường

trong nước của tỉnh Phú Thọ năm 2016

108

112

113

116

4.30.

4.31.

Giá bán bình quân chè búp tươi của tỉnh Phú Thọ

Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của các tác nhân

sản xuất chè nguyên liệu ở tỉnh Phú Thọ

117

125

5.1.

Diện tích chè nguyên liệu tỉnh Phú Thọ quy hoạch tới năm 2020 và tầm

nhìn đến 2030

ix

DANH MỤC SƠ ĐỒ

STT

3.1.

Tên sơ đồ

Trang

Khung phân tích phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững ở tỉnh Phú Thọ

Kênh tiêu thụ chè nguyên liệu trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

49

114

4.1a.

4.1b.

4.1c.

x

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

STT

2.1.

2.2.

3.1.

Tên biểu đồ

Trang

37

Top 10 thị trường xuất khẩu của Việt Nam 2016

Giá chè sản xuất và dòng thương mại

38

45

Cơ cấu các ngành kinh tế của tỉnh Phú Thọ

xi

DANH MỤC HÌNH

STT

3.1.

2.1.

2.2.

2.3.

2.4.

Tên hình

Trang

43

Bản đồ hành chính tỉnh Phú Thọ năm 2015

Mô hình phát triển bền vững

187

188

Vùng chè nguyên liệu huyện Thanh Sơn tỉnh Phú Thọ

Vùng chè nguyên liệu huyên Phù Ninh tỉnh Phú Thọ

Vùng chè nguyên liệu huyện Thanh Sơn tỉnh Phú Thọ

xii

DANH MỤC HỘP

STT

4.1.

4.2.

4.3.

Tên hộp

Trang

73

Muốn xuất khẩu chè trước hết chất lượng phải đảm bảo tốt

Hái chè bằng máy gây ảnh hưởng đến chất lượng chè nguyên liệu

Tham gia sản xuất chè an toàn chúng tôi được hướng dẫn kỹ thuật từ

khâu trồng, chăm sóc, phun thuốc bảo vệ thực vật

Kiểm soát chất lượng chè nguyên liệu còn nhiều bất cập

Người trồng chè vẫn còn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tràn lan

Chưa có cây nào thay thế được cây chè

73

74

75

76

81

82

4.4.

4.5.

4.6.

4.7.

4.8.

Nên quy hoạch các vùng trồng chè nguyên liệu chi tiết

Chỉ có 3000m²nhưng năm nào gia đình cúng thu được trên 5 tấn chè

nguyên liệu

92

102

103

110

111

115

4.9.

Cần có quy hoạch và tổ chức sản xuất hợp lý

4.10.

4.11.

4.12.

4.13.

4.14.

Quy hoạch vùng chè tập trung ở các huyện trọng điểm

Phải thực hiện đồng bộ ở tất cả các khâu

Giá chè nguyên liệu làm chúng tôi chưa yên tâm

Các cơ sở chế biến nhỏ lẻ đã chọn giải pháp đầu tư qua giá

Giá cả bấp bênh khiến nhà nông lo lắng

xiii

TRÍCH YẾU LUẬN ÁN

Tên tác giả: Chu Thị Kim Chung

Tên luận án: Phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững trên địa bàn tỉnh Phú Thọ

Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 9 31 01 05

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Mục đích nghiên cứu

Đánh giá thực trạng và phân tích các yếu tố ảnh hưởng để đề xuất giải pháp nhằm

phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.

Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp tiếp cận: (i) Tiếp cận bền vững; (ii) Tiếp cận có sự tham gia; (iii)

Tiếp cận theo các loại hình tổ chức kinh tế.

- Phương pháp chọn điểm nghiên cứu: Dựa vào điều kiện tự nhiên, quy mô diện

tích và ý kiến tư vấn của Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Phú Thọ. Tác giả chọn

2 huyện đại diện cho 2 vùng đặc trưng của tỉnh là: huyện Thanh Sơn đại diện cho vùng

miền núi; huyện Phù Ninh đại diện cho vùng trung du, tác giả chọn mỗi huyện 3 xã để

khảo sát các hộ nông dân trồng chè nguyên liệu.

Phương pháp phân bổ số lượng mẫu cho các huyện được thực hiện theo phương

pháp chọn mẫu điển hình tỷ lệ. Các đơn vị mẫu được chọn ra từ các xã, huyện theo

phương pháp chọn ngẫu nhiên để tiến hành điều tra, lấy ý kiến nhận xét đánh giá.

- Phương pháp thu thập thông tin

+Thông tin thứ cấp thu thập từ những tài liệu có liên quan về quy hoạch, đầu tư,

sản xuất, thị trường tiêu thụ, dân số, lao động, đất đai

+Thông tin sơ cấp là những thông tin mới, được thu thập bằng các phương pháp

chủ yếu là điều tra thông qua phiếu phỏng vấn và phỏng vấn sâu các đối tượng.

- Phương pháp phân tích và xử lý thông tin

+ Phương pháp thống kê mô tả; phương pháp so sánh; phương pháp phân tích điểm

mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức; phương pháp phân tích đầu tư dài hạn; phương

pháp cho điểm đánh giá mức độ bền vững.

+ Công cụ xử lý: Các số liệu được nhập và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel

Kết quả chính và kết luận

Trong đề tài, lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững

xiv

đã được luận giải và làm sáng tỏ, từ đó khung phân tích phát triển sản xuất chè bền vững

đã được phát triển để làm cơ sở nghiên cứu đề tài.

Trong đề tài, các thông tin số liệu về thực trạng phát triển sản xuất chè nguyên

liệu bền vững tại tỉnh Phú Thọ trong thời gian qua đã được bổ sung và cập nhật. Cụ thể

diện tích, năng suất, sản lượng chè nguyên liệu tính đến tháng 12/2016 diện tích chè

nguyên liệu là 16.500 ha trong đó diện tích cho sản phẩm là 15.180 ha chiếm hơn 12%

diện tích của cả nước. Năng suất bình quân đạt 10,35 tấn/ha cao hơn bình quân chung cả

nước. Sản lượng chè búp tươi đạt 157.216 tấn chiếm hơn 13% tổng sản lượng chè cả

nước. Cơ cấu giống chè đảm bảo hợp lý giữa giống chè mới và cũ đảm bảo tính đa dạng

sinh học và tính bền vững trong sản xuất chè búp tươi. Các hình thức tổ chức sản xuất

và liên kết trong phát triển sản xuất chè nguyên liệu bền vững trên địa bàn tỉnh trong

thời gian qua tuy còn nhiều hạn chế song cũng đã phần nào tháo gỡ khó khăn cho các hộ

trồng chè. Tình hình sử dụng đầu vào trong quá trình sản xuất chè nguyên liệu cũng đã

có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên vẫn còn có những hạn chế như việc áp dụng

khoa học công nghệ và kỹ thuật sản xuất chè nguyên liệu còn chậm, việc hái chè bằng

máy còn nhiều bất cập dẫn đến không đảm bảo đúng yêu cầu của các công ty chè, việc

quản lý chất lượng chè nguyên liệu còn nhiều hạn chế, chưa đảm bảo vệ sinh an toàn

thực phẩm.

Đề tài cũng đã phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình phát triển sản xuất

chè nguyên liệu bền vững trên địa bàn tỉnh Phú Thọ như điều kiện tự nhiên, chính

sách phát triển sản xuất chè nguyên liệu, công tác quy hoạch, cơ sở hạ tầng và dịch vụ

công, nguồn lực và thị trường tiêu thụ.

Để khắc phục những vấn đề còn tồn tại, hạn chế trên cơ sở những quan điểm, chủ

trương, chính sách của Nhà nước và của tỉnh Phú Thọ, các nhóm giải pháp được đề xuất

bao gồm: (i). Điều chỉnh quy hoạch vùng nguyên liệu cho các cơ sở chế biến; (ii). Tăng

cường đầu tư cơ sở hạ tầng; (iii). Đào tạo, phát triển nguồn nhân lực trong sản xuất chè

nguyên liệu; (iv) Đẩy mạnh liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị toàn cầu. (v). Tăng cường

ứng dụng tiến bộ khoa học trong sản xuất chè nguyên liệu; (vi). Hỗ trợ tín dụng cho hộ

nông dân sản xuất chè nguyên liệu; (vii). Củng cố và phát triển thị trường.

xv

THESIS ABTRACT

PhD candidate: Chu Thi Kim Chung

Thesis title:: Development of sustainable tea production in Phu Tho province

Major: Development Economics Code: 9 31 01 05

Educational organization: Vietnam National University of Agriculture

Research objectives: Assess the status and analyze the affecting factors and propose

solutions to develop sustainable tea production in Phu Tho province.

Materials and Methods

Approach: (i) Sustainable approach; (ii) Participatory approach; (iii) Access by

types of economic organizations.

Site selection methodology: Based on natural conditions, size of area and advice

of Phu Tho Department of Agriculture and Rural Development. The author selected two

districts representing two typical areas of the province: Thanh Son district represents

mountainous areas; Phu Ninh district represents midland regions. The author selects each

district 3 communes to survey the tea farmers.

The method of allocating sample numbers to districts is done using the typical

sampling method. Sample units were selected from the communes and districts using the

random sampling method to conduct the survey and collect comments and assessments.

- Method of collecting information:

+ Secondary information collected from relevant documents on planning,

investment, production, consumption market, population, labor, land

+ Primary information is new information, collected by the main methods of

survey through questionnaires and in-depth interviews.

- Methods of analysis and processing of information

+ Descriptive statistics method; comparative method; methods of analyzing

strengths, weaknesses, opportunities and challenges; Long-term investment analysis

method; method for rating the level of sustainable development.

+ Processing tools: The data is entered and processed by Microsoft Excel software

Main findings and conclusions

In the study there are overviews and clarification development of sustainable tea

production has been clarified and practical issues related, from which the analysis

xvi

framework for sustainable tea production has been developed as a basis for research on

the topic.

In the thesis, the data on the sustainable development of sustainable tea production

in Phu Tho province has been updated and updated. Specific area, productivity and output

of tea raw materials as of December 2016 area of tea material is 16,500 hectares of which

the product area is 15,180 hectares, accounting for more than 12% of the country. The

average yield is 10.35 tons / ha higher than the national average. The output of fresh tea

leaves reached 157,216 tons, accounting for more than 13% of total tea output in the

country. Tea seedlings ensure the fit of new and old varieties to ensure the biodiversity and

sustainability of fresh tea buds production. The forms of production organization and links

in the development of sustainable tea production in the province in the past time, though

still limited, but partly remove difficulties for the tea planters. The situation of using inputs

in the process of tea production has also made positive changes. However, there are still

limitations such as the application of science and technology of tea production is slow, the

tea picking machine is still inadequate to meet the requirements of the tea companies, The

quality of tea is limited, and food hygiene and safety is not ensured.

The study also analyzed the factors affecting the development of sustainable tea

production in Phu Tho province such as natural conditions, policies for development of

raw tea production, planning, infrastructure and public services, resources and markets.

To overcome the remaining issues, restriction on the basis of the views, guidelines

and policies of the State and Phu Tho province, proposed groups of solutions include: (i).

To review, arrange and plan raw material areas for processing establishments; (ii).

Increasing investment in infrastructure; (iii). Improving capacity and quality of labor

resources in production of tea; (iv) Promote productive links. (v). To enhance the

application of scientific advances in the production of tea raw materials; (vi). Credit

support for farmers producing raw tea; (vii). Consolidate and develop the market.

xvii

PHẦN 1. MỞ ĐẦU

1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Cây chè (Camellia sinensis Kuntze) là cây công nghiệp dài ngày có nguồn

gốc ở vùng nhiệt đới và á nhiệt đới, là cây trồng xuất hiện từ lâu đời có lịch sử

phát triển gần 5000 năm, được trồng khá phổ biến trên thế giới hơn cả cà phê và

ca cao. Chè được tập trung trồng nhiều nhất ở Châu Á, đặc biệt là một số quốc

gia như Trung Quốc, Srilanka, Nhật Bản, Indonexia, Việt Nam... (Nguyễn Hữu

Khải, 2005). Hiện nay đã có 58 nước trên thế giới sản xuất chè, trong khi có trên

200 nước tiêu thụ chè sử dụng làm đồ uống, đây chính là một lợi thế tạo điều kiện

cho việc sản xuất chè ngày càng phát triển (Nguyễn Văn Toàn, 2014). Cây chè đã

có mặt ở Việt Nam từ rất lâu đời, vì vậy Việt Nam có rất nhiều kinh nghiệm trong

sản xuất chè cũng như văn hóa thưởng thức trà. Với gần 130 nghìn ha diện tích

trồng chè, sản lượng chè của Việt Nam đạt 1 triệu tấn/năm. Việt Nam hiện là nước

sản xuất chè đứng thứ 7 và xuất khẩu chè đứng thứ 5 trên thế giới. Năm 2017, Việt

Nam xuất khẩu khoảng 140 nghìn tấn chè khô, trị giá 230 triệu USD. Sản phẩm

chè của Việt Nam đã được giới thiệu tới 100 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế

giới với các thị trường chính là Pa-ki-xtan, Đài Loan, Nga, Trung Quốc, In-đô-nê-

xi-a, Hoa Kỳ…(Việt Oanh, 2018). Việt Nam là một quốc gia có điều kiện tự nhiên

thuận lợi cho cây chè phát triển, chè là một cây công nghiệp lâu năm, cho sản

phẩm trên một năm từ 4 - 5 lứa. Cây chè có tính ổn định, mang lại thu nhập khá ổn

định cho người trồng chè. Cây chè thích ứng với vùng miền núi và trung du phía

Bắc, giúp chống xói mòn, phủ xanh đất trống đồi trọc, thu hút lao động nhàn rỗi.

Vì vậy, việc phát triển cây chè ở nhiều vùng sẽ góp phần tạo ra của cải vật chất,

tạo ra vùng chuyên sản xuất hàng hoá xuất khẩu. Cây chè được coi là một sản

phẩm có giá trị cao, góp phần không nhỏ vào công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại

hoá đất nước.

Phú Thọ từ lâu được xem như là cái nôi của ngành chè Việt Nam, là tỉnh có

diện tích chè đứng thứ 5 và là tỉnh có sản lượng chè sản xuất ra đứng thứ tư toàn

quốc. Theo số liệu tổng hợp của Sở Nông nghiệp & phát triển nông thôn Phú Thọ

tính đến năm 2016 tổng diện tích chè toàn tỉnh là 16,5 ngàn ha trong đó diện tích

cho sản phẩm là 15,18 ngàn ha. Năng suất chè búp tươi trên diện tích cho sản

phẩm đạt 10,35 tấn/ha, sản lượng đạt 157,216 ngàn tấn. Cây chè là cây công

nghiệp mũi nhọn, được xác định là một trong những cây trồng chủ yếu của tỉnh.

1