Luận án Nghiên cứu sự tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn tỉnh Đồng Nai

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

NGUYỄN XUÂN QUYẾT

NGHIÊN CỨU SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG

TRONG PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG

GIAO THÔNG NÔNG THÔN TỈNH ĐỒNG NAI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016

0

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

NGUYỄN XUÂN QUYẾT

NGHIÊN CỨU SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG

TRONG PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG

GIAO THÔNG NÔNG THÔN TỈNH ĐỒNG NAI

Chuyên ngành: KINH TẾ PHÁT TRIỂN

Mã số: 62.31.01.05

Người hướng dẫn khoa học:

GS. TS. PHẠM THỊ MỸ DUNG

HÀ NỘI - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu riêng của bản thân. Các kết quả

nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng

bảo vệ để lấy bất kỳ học vị nào.

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn

và các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày 05 tháng 12 năm 2016

Tác giả luận án

Nguyễn Xuân Quyết

i

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận án tác giả đã nhận được sự giúp đỡ và tạo điều kiện của rất

nhiều người, sau đây là lời cảm ơn chân thành của tác giả:

Trước hết, xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS.TS. Phạm Thị Mỹ Dung, người

đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Nhờ

có sự hướng dẫn nhiệt tình và những ý kiến đóng góp quý báu của cô mà luận án của tôi

đã được hoàn thành.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Ban

Quản lý đào tạo, Chủ nhiệm khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Bộ môn Phát triển

nông thôn cùng toàn thể các thầy, cô giáo và cán bộ của Khoa Kinh tế và Phát triển

nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam, đã trang bị cho tôi những kiến thức quý

báu và giúp đỡ tôi hoàn thành công trình nghiên cứu luân án.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn các cơ quan ban ngành và bà con nhân dân tỉnh Đồng Nai

đã cung cấp số liệu, thông tin phục vụ cho việc nghiên cứu của luận án.

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn tới bạn bè, đồng nghiệp, người thân trong

gia đình và cơ quan đang công tác đã tạo điều kiện về thời gian, động viên, chia sẻ tinh

thần, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Tác giả luận án

Nguyễn Xuân Quyết

ii

MỤC LỤC

Lời cam đoan

i

ii

Lời cảm ơn

Mục lục

iii

vii

viii

x

Danh mục chữ viết tắt

Danh mục bảng

Danh mục sơ đồ

Danh mục hình

Danh mục hộp

Trích yếu luận án tiến sĩ

Thesis abstract

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

xi

xii

xiii

xv

1

1.1

1.2

1.3

1.4

1.5

Tính cấp thiết của đề tài

1

Mục tiêu của đề tài

Phạm vi nghiên cứu

3

Những đóng góp mới của đề tài

4

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

5

PHẦN 2 TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VẦ THỰC TIỄN VỀ SỰ THAM GIA

CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG GIAO

THÔNG NÔNG THÔN

6

2.1

Cơ sở lí luận về tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng

giao thông nông thôn

6

2.1.1

2.1.2

2.1.3

2.1.4

Cộng đồng và sự tham gia của cộng đồng

Phát triển cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn

10

14

Tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn

Những yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng trong phát triển

cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn

25

29

2.2

Cơ sở thực tiễn về sự tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ

tầng giao thông nông thôn

2.2.1

Kinh nghiệm một số nước trên thế giới về tăng cường sự tham gia của

cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn

iii

2.2.2

Kinh nghiệm một số địa phương ở Việt Nam về tăng cường sự tham gia

của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn

Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan

Các nghiên cứu về sự tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ

tầng, cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn trên thế giới

33

37

2.3

2.3.1

37

2.3.2

Các nghiên cứu về sự tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ

tầng giao thông nông thôn ở Việt Nam

39

44

45

46

47

49

51

55

57

60

PHẦN 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1

Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Đồng Nai

Đặc điểm tự nhiên tỉnh Đồng Nai

Đặc điểm kinh tế - xã hội tỉnh Đồng Nai

Thời gian nghiên cứu

3.1.1

3.1.2

3.2

3.3

Đối tượng và pham vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

3.3.1

3.3.2

3.4

Phạm vi nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu

3.5

Phương pháp nghiên cứu

3.5.1

3.5.2

3.5.3

3.5.4

3.5.5

3.5.6

Khung phân tích

Phương pháp tiếp cận nghiên cứu

Chọn điểm và cộng đồng nghiên cứu

Phương pháp thu thập và xử lý thông tin nghiên cứu

Phương pháp phân tích

Tiêu chí và hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu

PHẦN 4 THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG SỰ THAM GIA

CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG GIAO

THÔNG NÔNG THÔN TỈNH ĐỒNG NAI

65

4.1

Thực trạng cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn tỉnh Đồng Nai và nhu cầu

phát triển

65

4.1.1

4.1.2

Thực trạng cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn tỉnh Đồng Nai

Nhu cầu tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng giao

thông nông thôn

70

71

4.1.3

Phân cấp quản lý cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn của Đồng Nai

iv

4.2

Thực trạng tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng giao

thông nông thôn tỉnh Đồng Nai

72

4.2.1

4.2.2

4.2.3

4.2.4

4.2.5

4.2.6

4.2.7

4.2.8

4.2.9

4.3

Nhận diện các mô hình tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ

tầng giao thông nông thôn ở Đồng Nai

Tham gia của cộng đồng trong xác định nhu cầu quy hoạch cơ sở hạ tầng

giao thông nông thôn

74

Tham gia của cộng đồng trong lập dự toán và chính sách tham gia phát

triển cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn

77

Tham gia của cộng đồng trong đóng góp nguồn lực vật chất của cộng

đồng cho phát triển cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn

Tham gia của cộng đồng trong quá trình thi công xây dựng cơ sở hạ tầng

giao thông nông thôn

80

96

Tham gia của cộng đồng trong giám sát và nghiệm thu cơ sở hạ tầng giao

thông nông thôn

98

Tham gia của cộng đồng trong quản lý và bảo dưỡng cơ sở hạ tầng giao

thông nông thôn

100

102

104

107

110

117

124

Tham gia của cộng đồng trong thụ hưởng và đánh giá hiệu quả cơ sở hạ

tầng giao thông nông thôn

Đánh giá của cộng đồng về vai trò tham gia phát triển cơ sở hạ tầng giao

thông nông thôn

Các yếu tố ảnh hưởng tới sự tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ

sở hạ tầng giao thông nông thôn tỉnh Đồng Nai

4.3.1

4.3.2

4.4

Ảnh hưởng của các yếu tố khách quan đến sự tham gia của cộng đồng

trong phát triển cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn

Ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan đến sự tham gia của cộng đồng trong

phát triển cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn

Giải pháp tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở

hạ tầng giao thông nông thôn tỉnh Đồng Nai

4.4.1

4.4.2

Quan điểm và căn cứ đề xuất giải pháp tăng cường tham gia của cộng

đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn

Giải pháp tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở

hạ tầng giao thông nông thôn tỉnh Đồng Nai

v

PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

147

149

151

152

159

5.1

5.2

Kết luận

Kiến nghị

Danh mục các công trình đã công bố

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

vi

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Viết tắt

ADB

Tiếng Việt

Ngân hàng phát triển châu Á (Asean Development Bank)

CĐ

Cộng đồng

CNH-HĐH

CQ

Công nghiệp hoá -Hiện đại hoá

Chính quyền

CSHT

DACT

DN

Cơ sở hạ tầng

Dự án công trình

Doanh nghiệp

ĐT

Đoàn thể

GDP

Tổng thu nhập quốc nội (Gross Domestic Production)

Giải phóng mặt bằng

GPMB

GTNT

GTVT

HDI

Giao thông nông thôn

Giao thông vận tải

Chỉ số phát triển con người (Human Development Indication)

Hội đồng nhân dân

HĐND

HTX

Hợp tác xã

KT-XH

ND

Kinh tế-Xã hội

Người dân

NGO'S

NN&PTNT

NSNN

ODA

Các tổ chức phi chính phủ (Non-Govermental Ogranizations)

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

Ngân sách nhà nước

Viện trợ phát triển chính thức (Official Devlopment Aid)

Tài nguyên và Môi trường

Uỷ ban nhân dân

TN&MT

UBND

WB

Ngân hàng thế giới (World Bank)

Tổ chức thương mại thế giới (World Trade Organzation)

Xây dựng cơ bản

WTO

XDCB

XHH

Xã hội hoá

vii

DANH MỤC BẢNG

STT

Tên bảng

Trang

3.1

Phân bố mẫu điều tra

Ma trận SWOT

54

3.2

3.3

4.1

4.2

59

62

66

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu

Hiện trạng đường giao thông nông thôn Đồng Nai đến cuối năm 2013

Đánh giá của cộng đồng về chất lượng cơ sở hạ tầng giao thông nông

thôn Đồng Nai

68

75

76

78

79

4.3

4.4

4.5

4.6

4.7

Kết quả tham gia của cộng đồng trong xác định nhu cầu qui hoạch phát

triển cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn

Mức độ cộng đồng tham gia Xác định nhu cầu qui hoạch phát triển cơ sở

hạ tầng giao thông nông thôn

Kết quả cộng đồng tham gia lập dự toán và chính sách tham gia phát triển

cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn

Đánh giá sự tham gia của cộng đồng trong lập dự toán và chính sách

tham gia phát triển cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn

Cộng đồng đóng góp nguồn lực cho phát triển cơ sở hạ tầng giao thông

nông thôn Đồng Nai từ 2012-2015

81

83

85

87

88

89

90

4.8

Kết quả cộng đồng đóng góp nguồn lực phân tích theo địa phương

Kết quả cộng đồng đóng góp nguồn lực theo loại cộng đồng

Phân tích kết quả cộng đồng góp tiền theo loại cơ sở hạ tầng

Phân tích kết quả cộng đồng góp lao động theo loại cơ sở hạ tầng

Phân tích kết quả cộng đồng góp vật liệu theo loại cơ sở hạ tầng

Phân tích kết quả cộng đồng góp đất theo loại cơ sở hạ tầng

Mức độ tham gia đóng góp nguồn lực theo đối tượng tham gia và loại

hình đóng góp

4.9

4.10

4.11

4.12

4.13

4.14

93

98

4.15

4.16

4.17

Kết quả tham gia của cộng đồng trong giám sát và nghiệm thu cơ sở hạ

tầng giao thông nông thôn

Tham gia của cộng đồng trong thụ hưởng và đánh giá hiệu quả cơ sở hạ

tầng giao thông nông thôn

103

104

Đánh giá vai trò tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng

giao thông nông thôn

viii

4.18

4.19

Mức độ ảnh hưởng của yếu tố môi trường tự nhiên xã hội đến sự tham

gia của cộng đồng

108

109

Đánh giá của cộng đồng về ảnh hưởng của cơ chế chính sách đến sự

tham gia

4.20

4.21

Mức độ ảnh hưởng của yếu tố nguồn nhân lực đến sự tham gia của cộng đồng 111

Bảng hệ số kiểm định hồi quy các yếu tố tác động đến sự tham gia của

cộng đồng trong đóng góp lao động (Y2)

112

115

4.22

4.23

Mức độ ảnh hưởng của nguồn tài lực đến sự tham gia của cộng đồng

Hạn chế, nguyên nhân và yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng

đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn tỉnh Đồng Nai

Ma trận giải pháp tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong phát triển

cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn

121

123

4.24

ix

DANH MỤC SƠ ĐỒ

STT

Tên sơ đồ

Trang

2.1

Các hình thức tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng giao

thông nông thôn

16

17

19

2.2

2.3

2.4

Các kiểu tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng giao

thông nông thôn

Mức độ tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng giao thông

nông thôn

Vòng tròn tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng giao

thông nông thôn

24

44

3.1

3.2

Bản đồ hành chính tỉnh Đồng Nai

Khung phân tích sự tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ

tầng giao thông nông thôn

48

71

4.1

4.2

Phân cấp quản lý cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn Đồng Nai

Qui trình tổng quát quá trình tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ

sở hạ tầng giao thông nông thôn

134

x

DANH MỤC HÌNH

STT

4.1

Tên hình

Trang

69

Khảo sát về nhu cầu phát triển các loại cơ sở hạ tầng giao thông nông

thôn tỉnh Đồng Nai

4.2

Mô hình tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng giao

thông nông thôn ở Đồng Nai hiện nay

72

94

95

4.3

4.4

4.5

4.6

4.7

Mức độ tham gia đóng góp tiền theo loại cơ sở hạ tầng

Mức độ tham gia đóng góp lao động theo loại cơ sở hạ tầng

Mức độ tham gia đóng góp vật liệu theo loại cơ sở hạ tầng

Mức độ tham gia đóng góp đất theo loại cơ sở hạ tầng

Tham gia của cộng đồng trong quá trình thi công xây dựng cơ sở hạ tầng

giao thông nông thôn

97

100

101

4.8

4.9

Mức độ tham gia của cộng đồng trong giám sát, nghiệm thu cơ sở hạ

tầng giao thông nông thôn

Tham gia của cộng đồng trong quản lý và bảo dưỡng cơ sở hạ tầng giao

thông nông thôn

4.10

4.11

Số ý kiến tham gia đánh giá hiệu quả cơ sở hạ tầng giao thông nông thôn 104

Mô hình cho sự tham gia của cộng đồng trong phát triển cơ sở hạ tầng

giao thông nông thôn

127

xi

DANH MỤC HỘP

STT

4.1

Tên hộp

Trang

99

Chuyện trách nhiệm và quyền lợi

4.2

4.3

Chuyện quản lý và bảo dưỡng công trình

Chuyện dân chủ trong quá trình tham gia

102

105

xii

TRÍCH YẾU LUẬN ÁN TIẾN SĨ

Tên tác giả: Nguyễn Xuân Quyết

Tên luận án: Nghiên cứu Sự tham gia của cộng đồng trong phát triển Cơ sở hạ tầng Giao

thông nông thôn tỉnh Đồng Nai

Chuyên ngành: Kinh tế phát triển

Mã số: 62.31.01.05

Cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam

- Mục tiêu: i) Hệ thống hóa và góp phần làm rõ thêm cơ sở lý luận về sự tham

gia của cộng đồng trong phát triển CSHT GTNT; ii) Đánh giá thực trạng và các yếu tố

ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng trong phát triển CSHT GTNT tỉnh Đồng Nai;

iii) Đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong phát triển

CSHT GTNT tỉnh Đồng Nai đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030.

- Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: (i) Đối tượng nghiên cứu là sự tham gia của

cộng đồng trong phát triển CSHT GTNT tỉnh Đồng Nai (Cộng đồng người dân, doanh

nghiệp, đoàn thể và chính quyền); (ii) Thời gian nghiên cứu từ 2010-2015, trên 4 huyện

đại diện cho 4 vùng của tỉnh Đồng Nai: Nhơn Trạch, Trảng Bom, Vĩnh Cửu và Xuân Lộc.

Phương pháp nghiên cứu

- Về nội dung: Các hoạt động tham gia của cộng đồng (Xác định nhu cầu qui

hoạch, lập dự toán và chính sách cho sự tham gia, đóng góp nguồn lực vật chất, thi công

xây dựng, giám sát và nghiệm thu, quản lý và bảo trì bảo dưỡng, thụ hưởng và đánh giá

hiệu quả, kết quả, mức độ, hình thức,… tham gia); Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham

gia của cộng đồng trong phát triển CSHT GTNT; Các giải pháp thúc đẩy tham gia của

cộng đồng trong phát triển CSHT GTNT.

- Phương pháp nghiên cứu: Đề tài sử dụng các tiếp cận hệ thống, tiếp cận có sự

tham gia (RRA, PRA), tiếp cận thể chế và hợp tác công - tư; Thông tin nghiên cứu được

thu thập qua điều tra, thảo luận nhóm, ý kiến chuyên gia; Phương pháp phân tích gồm

thống kê mô tả, so sánh, SWOT, phương pháp toán với hàm tuyến tính đa biến.

Kết quả chính và kết luận

- Kết quả chính:

Đến năm 2013 Đồng Nai có 1.374km đường liên xã, 1.592km đường liên thôn,

2.250km liên xóm, 2.182km ngõ hẻm và 1.106km trục chính nội đồng. Tỷ lệ cứng hóa

(bê tông hóa/ nhựa hóa) của các loại đường tương ứng là 69%, 53%, 51%, 50% và 34%.

Vì vậy thúc đẩy tham gia của cộng đồng cho phát triển CSHT GTNT là cấp bách.

xiii

Tỉnh Đồng Nai đã ban hành chính sách thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng qua

Nghị quyết 77/2006/NQ-HĐND, Quyết định 16/2007/QĐ-UBND,... nhưng các văn bản

chưa cụ thể, thiếu linh hoạt và chưa phù hợp với điều kiện của từng địa phương, từng

cộng đồng nên chưa khai thác hết tiềm năng của cộng đồng nhất, đặc biệt là đóng góp

nguồn lực vật chất. Giai đoạn 2010-2011 cộng đồng người dân góp được 38,8 tỷ đồng, chỉ

chiếm 3% vốn đầu tư CSHT GTNT hoặc 1% CSHT giao thông nói chung. Năm 2014

cộng đồng người dân chỉ góp được 1,6 tỷ đồng chiếm 0,2% CSHT GTNT, cộng đồng

doanh nghiệp góp được 120 tỷ chiếm 15% vốn đầu tư cho CSHT GTNT.

Tham gia của cộng đồng trong các hoạt động, các loại CSHT, các địa bàn là khác

nhau. Trong xác định nhu cầu phát triển CSHT thì 94,7% cộng đồng người dân cho rằng

đây là trách nhiệm của chính quyền. Trong xây dựng chính sách và kế hoạch thì 68%

cộng đồng tham gia chủ yếu với đường liên xóm và ngõ hẻm vì loại này gắn với nhu

cầu sử dụng của cộng đồng. Trong thi công xây dựng và kiểm tra, giám sát thì tham gia

của cộng đồng chưa cao, chỉ có 58,2% cộng đồng tham gia xây dựng và 34,7% cộng

đồng tham gia giám sát. Quản lý sử dụng và bảo trì bảo dưỡng, thụ hưởng chưa được

quan tâm nên chỉ 22,1% số cộng đồng được mời tham gia, số còn lại không hiểu ai quản

lý CSHT GTNT. Tham gia của cộng đồng trong đánh giá không đồng đều, loại CSHT

GTNT nào cộng đồng hưởng lợi nhiều hoặc góp nguồn lực nhiều thì cộng đồng quan

tâm đánh giá nhiều hơn. Các yếu tố ảnh hưởng tới sự tham gia của cộng động bao gồm

điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, các chính sách, tổ chức tham gia, nguồn lực con

người và khả năng kinh tế của các loại cộng đồng...

Tác giả đã đề xuất 6 nhóm giải pháp tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong

phát triển CSHT GTNT Đồng Nai là: i) Bổ sung và hoàn thiện cơ chế chính sách cho sự

tham gia của cộng đồng; ii) Xây dựng mô hình tham gia phù hợp với các loại cộng đồng

và các vùng; iii) Đổi mới công tác quản lý và kế hoạch tham gia của cộng đồng; iv) Đa

dạng hoá nội dung, hình thức và cơ chế tham gia; v) Lồng ghép sự tham gia của cộng

đồng cho phát triển CSHT GTNT với các chương trình phát triển kinh tế-xã hội của các

địa phương; vi) Đẩy mạnh đào tạo, tập huấn, tuyên truyền và vận động tham gia của

cộng đồng.

- Kết luận nghiên cứu: Đề tài đã bổ sung thêm các kết quả vào tập hợp các nghiên

cứu về sự tham gia của cộng đồng trong phát triển CSHT GTNT; Góp phần làm rõ và

bổ sung lí luận, thực tiễn và các giải pháp tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong

phát triển CSHT GTNT tỉnh Đồng Nai.

xiv

THESIS ABSTRACT

PhD candidate: Nguyen Xuan Quyet

Thesis tittle: Research on community’s participation in developing infrastructure of

rural traffic in Dong nai province

Major: Development Economics

Code: 62 31 01 05

Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA)

Research objectives

- Research’s Objects: i) To systematize and contribute to clarify theory on

community’s participation in developing infrastructure of rural traffic; ii) To assess

existing situation of community’s participation in developing infrastructure of rural

traffic in Dong nai Province; iii) To propose measures to promoting community’s

participation in developing infrastructure of rural traffic in Dong nai Province to 2020,

vision to 2030.

- Research’s Subjects & scope: i) Research’s Subjects: People Community,

Business Community, Authority Community and Union Community; ii) Research

Scope: Period 2010 - 2015 with 4 districts (Nhon Trach, Trang Bom, Xuan Loc and

Vinh Cuu) representing for 4 regions of Dong nai Province.

Materials and Methods

- Contents: Participation activities (Identify planning needs, budget and

participation policy, contribute physical resources, build, monitor & check and take over

the buildings, management and maintenance, beneficiary and evaluation…); Factors

affecting to community’s participation in developing infrastructure of rural traffic;

Measures promote community’s participation in developing infrastructure of rural traffic.

- Research Methods: Approaches using in thesis are: System, participatory,

institution, Public Private Partnership approach; Research information: field surveys, group

discussions, expert opinion; Analysis methods: Descriptive statistics, comparison, SWOT,

econometrics with multivariate linear function.

Main findings and conclusions

- Main results:

Until 2013 in Dong nai there are 1.374km inter - communal roads, 1.592km inter -

village roads, 2.250km inter - hamlet roads, 2.182km alley roads and 1.106km field roads.

Rate of concrete or asphalt roads of each above type correlatively are: 69%, 53%, 51%,

50% and 34%. Because that, promoting community’s participation for developing

infrastructure of rural traffic in Dong nai is urgent.

Dong nai has issued policies promoting community participation via Resolution

xv

77/2006/NQ-People Councils, Decision 16/2007/QD-People Committee, but in generally

the literatures are not specific, laking flexibility and not suit to the conditions of each local

and community so not yet exploit potential of the community, special in exploit physical

contribution. In the period 2010-2011, the People Community contributed 38.8 billion

VND, accounted for only 3% of investment for rural traffic infrastructure or 1% of

investment for traffic infrastructure in general. In 2014, People Communities contributed

only 1, 6 billions VND, accounted for 0.2% of investment for rural traffic infrastructure,

Business Community contributed 120.0 billion VND, accounted for 15% of investment

for rural traffic infrastructure.

Participation of the community in activities, in infrastructural types and areas is

different. In identifying demands of infrastructural development, 94.7% of the people

community thinks that this stage is authority’s responsibility. In preparing policy and plan,

68% of community participate but mainly in inter - hamlet and alley roads because that

this type of roads concerning to community using. In building, inspecting and

monitoring, community’s participation is not high, only 58.2% of community

participates in building and 34.7% of one participates in monitoring. The managing use,

maintenance and enjoyment have not been interested so that only 22.1% of the

community is invited to participate; the rest did not know who manage infrastructure of

rural traffic. Community’s participation in evaluation is not also uniform; community is

interested more with infrastructures using or contributing by community more. Factors

affecting to community’s participation include natural, socio-economical conditions,

policy, participation organization, human resources and economics of each

community...

The author proposes 6 solutions to promoting the community’s participation in

developing infrastructure of rural traffic in Dong Nai province: i) to add and improve

mechanism and policy for community participation; ii) To build participation models

suitable to communities and regions; iii) To renew the management and planning for

community’s participation; iv) To diversify contents, types and mechanism of

participation; v) To interrogate community participation for developing infrastructure

of rural traffic with programs of socio-economic developing in locals; vi) To step up

education, training, propaganda and advocacy for community’s participation.

- Research’s conclusions: The Thesis adds results to research set on community

participation in developing infrastructure of rural traffic; Contributing apart to clear and

add theory, practice and solution to promote community participation in developing

infrastructure of rural traffic in Dong nai province.

xvi

PHẦN 1. MỞ ĐẦU

1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tích trong phát triển kinh tế - xã hội (KT-

XH) và hội nhập quốc tế nhưng về cơ bản vẫn là một nước nông nghiệp với 67,5%

dân số và 69,4% lao động với độ tuổi từ 15 trở lên đang sống ở vùng nông thôn

(Tổng cục Thống kê, 2013). Hàng năm nông nghiệp đóng góp gần 20% vào

GDP của đất nước. Đây cũng là ngành duy nhất trong nền kinh tế có xuất khẩu

ròng dương, năm 2010 kim ngạch xuất khẩu nông sản sau khi trừ giá trị nhập

khẩu và chi phí đầu vào cho sản xuất thì xuất khẩu nông sản đã đạt khoảng 13 tỷ

USD (Đỗ Mai Thành, 2012).

Nông thôn là địa bàn quan trọng của cả nước nên công cuộc đổi mới làm

cho “Dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” không thể tách

rời việc thúc đẩy phát triển KT-XH và cơ sở hạ tầng (CSHT), nhằm nâng cao

phúc lợi cho người dân. Vì vậy, Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương

Đảng (khóa X) đã ra Nghị quyết số 26/NQ-TW ngày 05/08/2008 về “nông

nghiệp, nông dân và nông thôn” (BCH Trung ương Đảng, 2008) và Thủ tướng

Chính phủ đã ra Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/06/2010, Phê duyệt

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-

2020. Tổng kết hai năm thí điểm thực hiện Nghị quyết 26 cho thấy phát triển

nông thôn đã đạt được một số thành tựu bước đầu nhưng nhìn chung đại bộ phận

khu vực nông thôn vẫn nằm trong tình trạng kém phát triển (Thủ tướng Chính

phủ, 2010). Một trong những nguyên nhân là hệ thống CSHT nông thôn, đặc biệt

là CSHT giao thông nông thôn (GTNT) yếu kém (BCH Trung ương Đảng, 2012).

Theo con số thống kê giai đoạn 2004-2010 đầu tư vào CSHT GTNT của Việt

Nam chiếm khoảng gần 1% GDP và tỷ lệ nghèo đói giảm từ 18% xuống 9,5% và cứ

đầu tư cho GTNT 1% GDP thì tỷ lệ nghèo hàng năm giảm được 1,5%/năm (Bộ

Giao thông vận tải, 2011). Phát triển CSHT GTNT góp phần tích cực cho tăng

trưởng kinh tế và giảm nghèo nhằm đạt được hiệu quả xã hội tốt hơn. Việc khai

thông các tuyến đường nối đến các vùng xa xôi hẻo lánh, vùng đồng bào dân tộc

thiểu số đã giúp cho người nghèo có cơ hội được hưởng lợi nhiều hơn từ sự tăng

trưởng kinh tế.

1

Tính đến năm 2011 cả nước có khoảng 272.861 km đường GTNT (gồm

đường huyện, đường xã, đường thôn xóm, chưa tính đường ra đồng ruộng) và

chiếm 82% chiều dài mạng đường bộ (đường huyện 47.562 km, chiếm 14,30%;

đường xã 148.278 km, chiếm 44,58%; đường thôn xóm khoảng 77.022 km,

chiếm 23,16%,...). Uớc tính tổng nhu cầu vốn xây dựng, nâng cấp và bảo trì cho

hệ thống đường GTNT là 151.404 tỷ đồng (nhu cầu vốn xây dựng mới là 43.109

tỷ đồng, vốn cho nâng cấp là 90.383 tỷ đồng và vốn cho bảo trì là 17.912 tỷ đồng

(Bộ Giao thông vận tải, 2011). Nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước (NSNN)

là hạn chế nên việc khuyến khích đóng góp của cộng đồng là cần thiết và ngày

càng tăng lên.

Đồng Nai có khoảng 8.506 km đường GTNT, trong đó đường huyện

1.374,4km (chiếm 16,2%), đường xã 1.592,4km (18,7%) và đường thôn xóm

4.432,5 (52,1%), còn lại là đường ra đồng ruộng. Tỷ lệ cứng hóa (trải bê tông,

trải nhựa) chỉ mới chiếm 51,8% (đường huyện 21,5%, đường xã 19,1%, đường

thôn xóm 50,9%) (Sở GTVT Đồng Nai, 2013). Riêng năm 2014 cả Tỉnh phát

triển được 522,5 km đường GTNT với số vốn đầu tư là 802,5 tỷ đồng, trong đó:

NSNN chiếm 84,8%, người dân đóng góp 0,2%, các tổ chức doanh nghiệp trên

địa bàn đóng góp 15% (Sở GTVT Đồng Nai, 2014).

Từ đó cho thấy, mặc dù Đồng Nai là một trong các địa phương đi đầu cả

nước về huy động sự tham gia của cộng đồng trong phát triển CSHT GTNT,

nhưng mức độ, kết quả đạt được là còn hạn chế. Hàng năm tỉnh có tổ chức tổng

kết, đề ra kế hoạch phát triển CSHT GTNTvà các chương trình huy động sự tham

gia của cộng đồng nhưng chưa làm sáng tỏ các vấn đề:

Thứ nhất, Thực trạng tham gia của cộng đồng trong phát triển CSHT GTNT

đã được đánh giá, phản ánh toàn diện và đúng thực chất hay chưa?

Thứ hai, Những yếu tố nào ảnh hưởng tới sự tham gia của cộng đồng trong

phát triển CSHT GTNT?

Thứ ba, Các giải pháp khuyến khích sự tham gia của cộng đồng đã vận

dụng đầy đủ cơ sở lý luận, thực tiễn hay chưa? Tiếp theo cần những giải pháp

thế nào?

Qua các tài liệu cho thấy đã có nhiều nghiên cứu liên quan nhưng chưa có

một nghiên cứu đầy đủ nào về tham gia của cộng đồng trong phát triển CSHT

GTNT tỉnh Đồng Nai.

2