Luận án Nghiên cứu giải pháp thúc đẩy liên kết trong phát triển rừng gỗ nguyên liệu khu vực miền Trung Việt Nam

Download

HỌC VIỆN NÔ NG NGHIỆP VIỆT NAM

NGUYỄN GIA KIÊM

NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY LIÊN KẾT

TRONG PHÁT TRIỂN RỪNG GỖ NGUYÊN LIỆU

KHU VỰC MIỀN TRUNG VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔ NG NGHIỆP - 2021

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

NGUYỄN GIA KIÊM

NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY LIÊN KẾT

TRONG PHÁT TRIỂN RỪNG GỖ NGUYÊN LIỆU

KHU VỰC MIỀN TRUNG VIỆT NAM

Ngành

: Kinh tế Nông nghiệp

Mã số

: 9 62 01 15

Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS.TS. Lê Trọng Hùng

2. TS. Hoàng Liên Sơn

HÀ NỘI – 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên

cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng bảo vệ

lấy bất kỳ học vị nào.

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn,

các thông tin trích dẫn trong luận án đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng 6 năm 2021

Tác giả luận án

Nguyễn Gia Kiêm

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự

hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng

nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu

sắc đến thầy PGS.TS. Lê Trọng Hùng và TS. Hoàng Liên Sơn đã tận tình hướng dẫn, dành

nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện

đề tài.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ

môn Kế hoạch và Đầu tư, Khoa Kinh tế và Phát triển Nông thôn - Học viện Nông nghiệp

Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành

luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Trung tâm Nghiên cứu

Kinh tế Lâm nghiệp – Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam đã giúp đỡ và tạo điều kiện

cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn,

Chi cục Kiểm lâm và các sở, ban ngành của tỉnh Quảng Trị, Quảng Nam và Bình Định.

Xin cảm ơn Ban lãnh đạo các Hạt Kiểm lâm, các xã thuộc huyện thị, người dân và

các doanh nghiệp sản xuất, chế biến lâm sản ở tỉnh Quảng Trị, Quảng Nam và Bình Định

đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình điều tra khảo sát thực địa và nghiên cứu

đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều

kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án./.

Hà Nội, ngày tháng 6 năm 2021

Nghiên cứu sinh

Nguyễn Gia Kiêm

MỤC LỤC

L ời cam đoan .....................................................................................................................i

L ờ i c ảm ơ n ........................................................................................................................i i

M ụ c l ụ c ............................................................................................................................iii

Danh m ụ c ch ữ vi ế t t ắ t ......................................................................................................v i

Danh m ụ c b ả ng ...............................................................................................................v ii

Danh m ục sơ đồ ................................................................................................................ x

Danh m ụ c hình.................................................................................................................. x

Danh m ụ c bi ểu đ ồ ............................................................................................................. x

Trích y ế u lu ậ n án .............................................................................................................x i

Thesis abstract................................................................................................................xiii

Ph ầ n 1. M ở đầ u ............................................................................................................... 1

1.1. Tính c ấ p thi ế t c ủa đề tà i ........................................................................................ 1

1.2. M ụ c tiêu nghiên c ứ u ............................................................................................. 4

1.2.1. M ụ c tiêu t ổ ng quát..................................................................................................... 4

1.2.2. M ụ c tiêu c ụ th ể .......................................................................................................... 4

1.3. Đối tượ ng và ph ạ m vi nghiên c ứ u ........................................................................ 4

1.3.1. Đối tượ ng nghiên c ứ u................................................................................................ 4

1.3.2. Ph ạ m vi nghiên c ứ u................................................................................................... 4

1.4. Nh ững đóng góp mớ i c ủ a lu ậ n á n ......................................................................... 5

1.5. Ý nghĩa khoa họ c và th ự c ti ễ n c ủ a lu ậ n á n ........................................................... 6

1.5.1. Ý nghĩa khoa họ c....................................................................................................... 6

1.5.2. Ý nghĩa thự c ti ễ n ....................................................................................................... 6

Ph ần 2. Cơ s ở lý lu ậ n và th ự c ti ễ n v ề liên k ế t trong phát tri ể n r ừ ng g ỗ

nguyên li ệ u........................................................................................................... 7

2.1. Cơ sở lý lu ậ n v ề liên k ế t trong phát tri ể n r ừ ng g ỗ nguyên li ệ u ............................ 7

2.1.1. Khái ni ệ m và phân lo ạ i liên k ế t trong phát tri ể n r ừ ng g ỗ nguyên li ệ u .................... 7

2.1.2. Đặc điể m s ả n xu ấ t, kinh doanh r ừ ng g ỗ nguyên li ệ u ............................................. 12

2.1.3. Vai trò và nguyên t ắ c c ủ a liên k ế t trong phát tri ể n r ừ ng g ỗ nguyên li ệ u .............. 15

2.1.4. N ộ i dung nghiên c ứ u liên k ế t trong phát tri ể n r ừ ng g ỗ nguyên li ệ u...................... 19

2.1.5. Y ế u t ố ảnh hưởng đế n liên k ế t trong phát tri ể n r ừ ng g ỗ nguyên li ệ u .................... 25

2.2. Cơ sở th ự c ti ễ n v ề liên k ế t trong phát tri ể n r ừ ng g ỗ nguyên li ệ u ....................... 30

iii

2.2.1. Kinh nghi ệ m v ề liên k ế t trong phát tri ể n nông - lâm nghi ệ p trên th ế gi ớ i............... 30

2.2.2. Kinh nghi ệ m v ề liên k ế t trong phát tri ể n nông - lâm nghi ệ p ở Vi ệ t Nam ............... 33

2.2.3. Bài h ọ c kinh nghi ệm đượ c rút ra cho phát tri ể n r ừ ng g ỗ nguyên li ệ u c ủ a

Vi ệ t Nam.................................................................................................................. 39

2.3.

T ổ ng quan m ộ t s ố công trình nghiên c ứ u có liên qua n .......................................... 41

2.3.1. M ộ t s ố k ế t qu ả nghiên c ứ u v ề liên k ế t trong s ả n xu ấ t, kinh doanh nông –

lâm nghi ệ p ............................................................................................................... 41

2.3.2. Kho ả ng tr ố ng nghiên c ứ u........................................................................................ 43

Tóm t ắ t ph ầ n 2 ................................................................................................................ 45

Ph ầ n 3. P hương pháp nghiên cứ u ............................................................................... 47

3.1. Đặc điểm đị a bàn nghiên c ứ u ............................................................................. 47

3.2. Phương pháp nghiên cứ u .................................................................................... 49

3.2.1. Ti ế p c ậ n nghiên c ứ u ................................................................................................ 49

3.2.2. Khung phân tích ...................................................................................................... 51

3.2.3. Ch ọn điể m nghiên c ứ u ............................................................................................ 53

3.2.4. Phương pháp thu thậ p s ố li ệ u.................................................................................. 54

3.2.5. Phương pháp phân tích số li ệ u ................................................................................ 57

3.3. H ệ th ố ng ch ỉ tiêu nghiên c ứ u .............................................................................. 62

3.3.1. Ch ỉ tiêu ph ả n ánh ho ạt độ ng c ủ a liên k ế t................................................................ 62

3.3.2. Ch ỉ tiêu ph ả n ánh k ế t qu ả th ự c hi ệ n quy t ắ c ràng bu ộ c trong liên k ế t................... 62

3.3.3. Ch ỉ tiêu ph ả n ánh k ế t qu ả kinh doanh các s ả n ph ẩ m trong liên k ế t....................... 63

3.3.4. Ch ỉ tiêu ph ản ánh cơ chế ki ể m soát và tính b ề n v ữ ng c ủ a liên k ế t ........................ 64

3.3.5. Ch ỉ tiêu ph ản ánh xu hướ ng, ti ềm năng phát triể n c ủ a liên k ế t ............................. 64

Tóm t ắ t ph ầ n 3 ................................................................................................................ 65

Ph ầ n 4. K ế t qu ả và th ả o lu ậ n....................................................................................... 66

4.1. Th ự c tr ạ ng kinh doanh lâm nghi ệ p t ạ i các t ỉ nh kh ả o sát khu v ự c mi ề n

trung Vi ệ t Nam ................................................................................................... 66

4.1.1. Di ệ n tích r ừ ng tr ồ ng g ỗ nguyên li ệ u ....................................................................... 66

4.1.2. S ản lượ ng g ỗ r ừ ng tr ồ ng khai thác.......................................................................... 69

4.1.3. Công nghi ệ p ch ế bi ế n g ỗ và xu ấ t kh ẩ u................................................................... 70

4.2. Th ự c tr ạ ng liên k ế t trong phát tri ể n r ừ ng g ỗ nguyên li ệ u khu v ự c mi ề n

trung Vi ệ t Nam ................................................................................................... 72

4.2.1. Liên k ế t ngang: Liên k ế t nhóm h ộ nông dân tr ồ ng r ừ ng có ch ứ ng ch ỉ Qu ả n

lý r ừ ng b ề n v ữ ng ..................................................................................................... 72

4.2.2. Liên k ế t d ọ c: Liên k ế t gi ữ a công ty ch ế bi ế n lâm s ả n v ớ i h ộ nông dân

tr ồ ng r ừ ng ................................................................................................................ 83

4.2.3. Liên k ế t h ỗ n h ợ p: Liên k ế t nhóm h ộ nông dân tr ồ ng r ừ ng có ch ứ ng ch ỉ

Qu ả n lý r ừ ng b ề n v ữ ng v ớ i công ty ch ế bi ế n lâm s ả n............................................ 94

4.2.4. Đánh giá tổ ng h ợ p 03 mô hình liên k ế t ................................................................ 110

4.3. Y ế u t ố ảnh hưởng đế n liên k ế t trong phát tri ể n r ừ ng g ỗ nguyên li ệ u khu

v ự c mi ề n trung Vi ệ t Nam ................................................................................. 112

4.3.1. Liên k ế t ngang: Liên k ế t nhóm h ộ nông dân tr ồ ng r ừ ng có ch ứ ng ch ỉ Qu ả n

lý r ừ ng b ề n v ữ ng ................................................................................................... 113

4.3.2. Liên k ế t d ọ c: Liên k ế t gi ữ a công ty ch ế bi ế n lâm s ả n v ớ i h ộ nông dân

tr ồ ng r ừ ng .............................................................................................................. 118

4.3.3. Liên k ế t h ỗ n h ợ p: Liên k ế t nhóm h ộ nông dân tr ồ ng r ừ ng có ch ứ ng ch ỉ

Qu ả n lý r ừ ng b ề n v ữ ng v ớ i công ty ch ế bi ế n lâm s ả n.......................................... 122

4.4. Gi ải pháp thúc đẩ y liên k ế t trong phát tri ể n r ừ ng g ỗ nguyên li ệ u khu v ự c

mi ề n trung Vi ệ t Nam ........................................................................................ 127

4.4.1. Quan điể m v ề gi ải pháp thúc đẩ y liên k ế t trong phát tri ể n r ừ ng g ỗ

nguyên li ệ u ............................................................................................................ 127

4.4.2. Các căn cứ đề xu ấ t gi ả i pháp ................................................................................ 128

4.4.3. M ộ t s ố gi ả i pháp nh ằm thúc đẩ y liên k ế t trong phát tri ể n r ừ ng g ỗ nguyên

li ệ u khu v ự c mi ề n Trung Vi ệ t Na m ...................................................................... 135

Tóm t ắ t ph ầ n 4 .............................................................................................................. 145

Ph ầ n 5. K ế t lu ậ n và ki ế n ngh ị .................................................................................... 147

5.1. K ế t lu ậ n............................................................................................................. 147

5.2. Ki ế n ngh ị ........................................................................................................... 149

5.2.1. Đố i v ớ i chính ph ủ .................................................................................................. 149

5.2.2. Đố i v ớ i các b ộ ngành ............................................................................................ 149

Danh m ục công trình đã công bố có liên quan đế n lu ậ n á n .......................................... 151

Tài li ệ u tham kh ả o ........................................................................................................ 152

Ph ụ l ụ c .......................................................................................................................... 158

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Từ viết tắt

CCR

Nghĩa tiếng Việt

Chứng chỉ rừng

ĐLN

Đất lâm nghiệp

Doanh nghiệp

Liên minh châu Âu

FSC

Hội đồng Quản lý rừng (Forest Stewardship Council)

GNL

Gỗ nguyên liệu

HGĐ

Hộ gia đình

HQKT

HTX

Hiệu quả minh tế

Hợp tác xã

Liên kết

NN&PTNT

QLRBV

SPSS

Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

Quản lý rừng bền vững

Phần mềm thống kê SPSS (Statistical Package for the Social

Sciences)

SWOT

Điểm mạnh – Điểm yếu – Cơ hội – Thách thức (Strengths –

Weaknesses – Oppotunities – Threats)

Sản xuất kinh doanh

SXKD

TNHH

Trách nhiệm hữu hạn

Tr.đ

Triệu đồng

VPA/FLEGT

Hiệp định đối tác tự nguyện về Thực thi lâm luật, quản trị rừng và

thương mại lâm sản (Forest Law Enforcement, Governance and

Trade)

WB3

Dự án Phát triển ngành Lâm nghiệp

Quỹ Quốc tế bảo vệ thiên nhiên

WWF

DANH MỤC BẢNG

Tên bảng

Trang

3.1. Di ệ n tích r ừng bình quân giai đoạ n 2014 – 2018 c ủ a khu v ự c mi ề n Trung

Vi ệ t Nam .............................................................................................................. 47

3.2. Các hình th ứ c liên k ế t t ạ i khu v ự c mi ề n Trung Vi ệ t Nam ................................... 53

3.3. L ự a ch ọ n các liên k ết và điể m nghiên c ứ u ........................................................... 54

3.4. S ố m ẫ u ph ỏ ng v ấ n h ộ gia đình và các bên tham g ia m ỗ i liên k ế t ........................ 56

4.1. Di ệ n tích r ừ ng theo lo ạ i r ừng, năm 2019 ............................................................. 67

4.2. Di ệ n tích r ừ ng theo ch ủ qu ản lý năm 2019 .......................................................... 68

4.3. Di ệ n tích r ừ ng tr ồ ng m ớ i t ập trung hàng năm, giai đoạ n 2014-2018................... 69

4.4. Đặc điể m h ộ gia đình và rừ ng GNL tham gia liên k ế t ngang .............................. 75

4.5. Vai trò c ủ a các bên tham gia liên k ế t ngang ........................................................ 76

4.6. Các ho ạt độ ng c ủ a liên k ế t ngang......................................................................... 77

4.7. K ế t qu ả th ự c hi ệ n cam k ế t v ề th ờ i gian trong liên k ế t ngang............................... 78

4.8. K ế t qu ả th ự c hi ệ n cam k ế t v ề s ố lượ ng và ch ất lượ ng ......................................... 79

4.9. Cơ cấ u chi phí và giá tr ị gia tăng cho 01 tấ n g ỗ nguyên li ệ u c ủ a r ừ ng tr ồ ng

liên k ế t .................................................................................................................. 80

4.10. K ế t qu ả s ả n xu ấ t, kinh doanh r ừ ng tr ồ ng c ủ a liên k ế t ngan g ............................... 80

4.11. K ế t qu ả ki ể m soát ho ạt độ ng c ủ a liên k ế t............................................................. 81

4.12. S ự gia tăng thành viên trong liên kế t ngang......................................................... 82

4.13. Kh ả năng sẵ n sàng tham gia liên k ế t ngang c ủ a h ộ gia đình ................................ 83

4.14. Đặc điể m h ộ gia đình và rừ ng GNL tham gia liên k ế t d ọ c .................................. 85

4.15. Quy đị nh c ủ a liên k ế t d ọ c..................................................................................... 87

4.16. Cơ chế phân chia l ợ i ích trong liên k ế t d ọ c.......................................................... 88

4.17. Các ho ạt độ ng c ủ a liên k ế t d ọ c............................................................................. 88

4.18. K ế t qu ả th ự c hi ệ n cam k ế t v ề s ố lượ ng và ch ất lượ ng trong liên k ế t d ọ c ............ 89

4.19. Cơ cấ u giá tr ị gia tăng củ a m ỗi công đoạ n s ả n ph ẩ m trong liên k ế t d ọ c.............. 91

4.20. K ế t qu ả s ả n xu ấ t, kinh doanh c ủ a tác nhân trong liên k ế t d ọ c ............................. 92

4.21. K ế t qu ả ki ể m soát ho ạt độ ng c ủ a liên k ế t d ọ c...................................................... 93

4.22. S ự gia tăng thành viên trong liên kế t d ọ c............................................................. 93

4.23. Kh ả năng sẵ n sàng tham gia liên k ế t d ọ c c ủ a h ộ gia đình .................................... 94

vii

4.24. Đặc điể m h ộ gia đình và rừ ng GNL tham gia liên k ế t h ỗ n h ợ p ........................... 97

4.25. Vai trò c ủ a các bên trong gia liên k ế t h ỗ n h ợ p..................................................... 98

4.26. Các ho ạt độ ng c ủ a liên k ế t ngang hình thành nhóm h ộ /H ộ i ................................ 99

4.27. Các ho ạt độ ng c ủ a liên k ế t d ọ c trong liên k ế t h ỗ n h ợ p ...................................... 100

4.28. K ế t qu ả th ự c hi ệ n cam k ế t v ề th ờ i gian trong liên k ế t h ỗ n h ợ p ......................... 101

4.29. K ế t qu ả th ự c hi ệ n cam k ế t v ề s ố lượ ng và ch ất lượ ng trong liên k ế t h ỗ n h ợ p... 102

4.30. K ế t qu ả th ự c hi ệ n cam k ế t v ề giá c ả trong liên k ế t h ỗ n h ợ p .............................. 103

4.31. M ộ t s ố y ế u t ố đầ u vào phân tích k ế t qu ả s ả n xu ấ t kinh doanh........................... 104

4.32. So sánh thu nh ậ p t ừ tr ồ ng r ừ ng có ch ứ ng ch ỉ FSC và không có ch ứ ng ch ỉ

FSC c ủa HGĐ ..................................................................................................... 105

4.33. Phân b ổ chi phí tham gia ch ứ ng ch ỉ FSC trong liên k ế t h ỗ n h ợ p....................... 106

4.34. K ế t qu ả s ả n xu ấ t, kinh doanh r ừ ng tr ồ ng có và không có ch ứ ng ch ỉ FS C ......... 106

4.35. Phân tích giá tr ị gia tăng trong liên kế t h ỗ n h ợ p ................................................ 107

4.36. K ế t qu ả ki ể m soát ho ạt độ ng c ủ a liên k ế t h ỗ n h ợ p ............................................ 108

4.37. S ự gia tăng thành viên trong liên kế t h ỗ n h ợ p.................................................... 109

4.38. Kh ả năng sẵ n sàng tham gia liên k ế t h ỗ n h ợ p .................................................... 110

4.39. K ế t qu ả t ổ ng h ợp đánh giá 03 mô hình liên kế t ................................................. 111

4.40. Bi ến đặc trưng và yế u t ố ch ất lượ ng t ố t ............................................................. 113

4.41. Ma tr ậ n xoay y ế u t ố (Rotated Component Matrix ............................................. 114

4.42. Mô hình điề u ch ỉ nh qua ki ểm định Cronbach’s Alpha và phân tích nhân tố

khám phá ............................................................................................................ 115

4.43. Đánh giá độ phù h ợ p c ủ a mô hình ..................................................................... 116

4.44. Ảnh hưở ng c ủ a các y ế u t ố đế n m ức độ s ẵ n sàng tham gia liên k ế t ngang

c ủ a h ộ gia đình ................................................................................................... 116

4.45. V ị trí quan tr ọ ng c ủ a các y ế u t ố ......................................................................... 117

4.46. Bi ến đặc trưng và yế u t ố ch ất lượ ng t ố t ............................................................. 118

4.47. Ma tr ậ n xoay y ế u t ố (Rotated Component Matrix ............................................. 119

4.48. Mô hình điề u ch ỉ nh qua ki ểm định Cronbach’s Alpha và phân tích nhân tố

khám phá ............................................................................................................ 120

4.49. Đánh giá độ phù h ợ p c ủ a mô hình ..................................................................... 120

4.50. Ảnh hưở ng c ủ a các y ế u t ố đế n m ức độ s ẵ n sàng tham gia liên k ế t d ọ c c ủ a

h ộ gia đình trong phát triể n r ừ ng g ỗ nguyên li ệ u ............................................... 121

viii

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Tên sơ đồ

Trang

3.1. Mô hình liên k ế t theo chu ỗ i giá tr ị s ả n ph ẩ m g ỗ .................................................. 49

3.2. Khung phân tích liên k ế t trong phát tri ể n r ừ ng g ỗ nguyên li ệ u khu v ự c

mi ề n Trung Vi ệ t Nam .......................................................................................... 52

4.1. Sơ đồ mô hình t ổ ch ứ c liên k ế t ngan g .................................................................. 74

4.2. Sơ đồ mô hình t ổ ch ứ c liên k ế t d ọ c ...................................................................... 86

4.3. Sơ đồ mô hình t ổ ch ứ c liên k ế t h ỗ n h ợ p............................................................... 96

DANH MỤC HÌNH

Tên hình

Trang

3.1. Mô hình phân tích các y ế u t ố ảnh hưở ng liên k ế t ngang...................................... 59

3.2. Mô hình phân tích các y ế u t ố ảnh hưở ng liên k ế t d ọ c.......................................... 60

4.1. Quá trình phát tri ể n liên k ế t h ỗ n h ợ p ................................................................... 95

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tên biểu đồ

Trang

4.1. Di ễ n bi ế n di ệ n tích r ừng năm hàng năm .............................................................. 66

4.2. S ản lượ ng g ỗ nguyên li ệ u khai thác giai đoạ n 2014 - 2018 ................................. 70

4.3. Giá tr ị xu ấ t kh ẩ u s ả n ph ẩ m g ỗ c ả nước, giai đoạ n 2010 - 202 0 ........................... 71

4.4. S ố lượ ng doanh nghi ệ p ch ế bi ến và thương mạ i lâm s ản năm 2017 .................... 72

4.5. So sánh t ỷ tr ọ ng quy cách g ỗ nguyên li ệ u bình quân theo các chu k ỳ c ủ a

loài cây Keo lai và Keo Tai tượ ng...................................................................... 140

TRÍCH YẾU LUẬN ÁN

Tên tác giả: Nguyễn Gia Kiêm

Tên Luận án: “Nghiên cứu giải pháp thúc đẩy liên kết trong phát triển rừng gỗ nguyên

liệu khu vực miền Trung Việt Nam”

Ngành: Kinh tế Nông nghiệp

Mã số: 9.62.01.15

Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu hướng tới: (i) Luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn về liên kết trong

phát triển rừng gỗ nguyên liệu; (ii) Đánh giá thực trạng liên kết trong phát triển rừng gỗ

nguyên liệu tại khu vực miền Trung Việt Nam; (iii) Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến

liên kết trong phát triển rừng gỗ nguyên liệu tại khu vực miền Trung Việt Nam; (iv) Đề

xuất giải pháp thúc đẩy liên kết trong phát triển rừng gỗ nguyên liệu, góp phần nâng cao

hiệu quả sản xuất lâm nghiệp khu vực miền Trung Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập số liệu tại 03 tỉnh khu vực miền Trung, bao gồm: tỉnh Bình

Định, tỉnh Quảng Nam và tỉnh Quảng Trị; điều tra khảo sát 222 hộ gia đình trồng rừng

có tham gia liên kết, 02 doanh nghiệp chế biến lâm sản tham gia liên kết phát triển rừng

gỗ nguyên liệu (GNL) với hộ gia đình trồng rừng trong giai đoạn 2016-2017; tổng hợp

và phân tích số liệu thứ cấp trong giai đoạn 2014-2019; Nghiên cứu sử dụng các phương

pháp tham vấn hộ gia đình trồng rừng và doanh nghiệp chế biến lâm sản tham gia liên

kết, cán bộ địa phương hỗ trợ phát triển liên kết. Nghiên cứu kết hợp sử dụng các

phương pháp phân tích bao gồm: thống kê mô tả, thống kê so sánh, phân tích ma trận

SWOT, phân tích tài chính, phân tích nhân tố khám phá và phương pháp cho điểm để

phân tích các mô hình liên kết và đề xuất giải pháp thúc đẩy liên kết trong phát triển

rừng gỗ nguyên liệu khu vực miền Trung Việt Nam.

Kết quả chính và kết luận

Đề tài khảo sát thực trạng của 03 mô hình liên kết có tính đại diện cho các hình

thức liên kết trong khu vực, bao gồm: (1) Liên kết ngang; (2) Liên kết dọc; (3) Liên kết

hỗn hợp. Rừng trồng liên kết của cả 03 mô hình đã đạt tiêu chuẩn Quản lý rừng bền

vững (QLRBV); rừng trồng liên kết theo 03 chu kỳ từ 6 năm, 7 năm và 10 năm có hiệu

quả kinh tế và khả năng sinh lợi nhuận trên vốn đầu tư cao từ NPV>22 triệu

đồng/ha/chu kỳ 6 năm đến NPV>109 triệu đồng/ha/chu kỳ 10 năm, BCR>1,49 lần,

IRR>21,6%, AEV> 4,27 triệu đồng/ha/năm. Mô hình liên kết dọc và liên kết hỗn hợp

có đơn vị liên kết là doanh nghiệp chế biến lâm sản cam kết bao tiêu toàn bộ sản phẩm

gỗ nguyên liệu với mức giá tiêu thụ cao hơn từ 10%-18% so với giá thị trường của GNL

có cùng quy cách nhưng không có chứng chỉ Quản lý rừng bền vững; chênh lệch lợi

nhuận giữa rừng liên kết có chứng chỉ Quản lý rừng bền vững với rừng không liên kết

không có chứng chỉ Quản lý rừng bền vững đạt 29,494 triệu đồng/ha/chu kỳ 10 năm.

Liên kết ngang được hình thành với sự hỗ trợ của dự án WB3. Sự sẵn sàng tham

gia liên kết của hộ gia đình (HGĐ) chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố; trong đó, yếu tố

Hiệu quả kinh tế tác động 31,54%, yếu tố Hỗ trợ từ tổ chức bên ngoài tác động 20,64%,

yếu tố thị trường sản phẩm tác động 19,17%, yếu tố về Chính sách nhà nước tác động

10,78%, yếu tố Tác động của chính quyền địa phương đóng góp 10,35% và yếu tố về

Cơ chế liên kết tác động 7,52% đến quyết định sẵn sàng tham gia liên kết của HGĐ.

Liên kết có nền tảng lớn về diện tích rừng và số lượng HGĐ tham gia, tuy nhiên mức độ

bền vững và phát triển của liên kết còn rất thấp vì lý do: các nhóm hộ chưa kết nối thành

một khối tổ chức vững mạnh, không duy trì được số lượng thành viên, chưa xây dựng

được nguồn quỹ duy trì hoạt động nhóm và kinh phí tham gia cấp chứng chỉ QLRBV

cho các chu kỳ trồng rừng tiếp theo, và luôn phụ thuộc sự hỗ trợ của tổ chức bên ngoài;

bên cạnh đó, gỗ nguyên liệu có chứng chỉ QLRBV của các nhóm hộ chưa được đảm bảo

có nơi tiêu thụ ổn định, giá bán bấp bênh. Mô hình liên kết không bền vững.

Liên kết dọc chịu ảnh hưởng lớn bởi yếu tố Đặc điểm hộ tham gia liên kết với sự

tác động 30,47% và yếu tố Tăng thu nhập tác động 25,04% đến sự sẵn sàng tham gia

liên kết của các bên. Liên kết có khả năng duy trì và phát triển trong tương lai bởi tiềm

lực kinh tế của công ty chế biến lâm sản lớn, có thể duy trì hoạt động trồng rừng có

chứng chỉ Quản lý rừng bền vững.

Liên kết hỗn hợp chịu ảnh hưởng lớn bởi yếu tố Thị trường tiêu thụ sản phẩm và

yếu tố Hỗ trợ từ tổ chức bên ngoài, từ đơn vị liên kết. Liên kết là một điển hình tiên tiến

trong liên kết phát triển rừng GNL có chất lượng tốt; liên kết có tiềm năng phát triển lớn

trong tương lai nhờ sự tham gia và tuân thủ tốt của các bên liên kết, duy trì được số

lượng thành viên tham gia, đa dạng nguồn tài chính cho liên kết, sự vào cuộc của chính

quyền địa phương đã thúc đẩy liên kết và liên kết có khả năng tự xây dựng quỹ hoạt

động rất lớn của nhóm hộ và hình thành Hội Các nhóm hộ có chứng chỉ rừng cấp tỉnh.

Để thúc đẩy liên kết trong phát triển rừng gỗ nguyên liệu khu vực miền Trung

Việt Nam, cần thực hiện đồng bộ 05 nhóm giải pháp sau: (1) Khuyến khích phát triển

liên kết theo chuỗi giá trị sản phẩm gỗ có chứng chỉ Quản lý rừng bền vững; (2) Nâng

cao năng lực tự vận hành liên kết và khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia liên

kết; (3) Đổi mới chiến lược kinh doanh rừng gỗ nguyên liệu; (4) Nâng cao hiệu lực,

hiệu quả và vai trò của chính quyền địa phương trong phát triển liên kết trồng rừng có

chứng chỉ Quản lý rừng bền vững; (5) Khuyến nghị chính sách thúc đẩy phát triển liên

kết trong kinh doanh rừng gỗ nguyên liệu.

xii

THESIS ABSTRACT

PhD candidate: Nguyen Gia Kiem

Thesis title: “Research on solutions to promote linkages in the development of material

wood forests in the Central region of Vietnam”

Major: Agriculture Economics

Code: 9.62.01.15

Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA)

Research Objectives

The thesis aims to: (i) Explain the theoretical and practical basis of the linkages in

the development of material wood forests; (ii) Assess the current status of linkages in

the development of material wood forests in the Central region of Vietnam; (iii)

Analyze the factors affecting the linkages in the development of material wood forests;

(iv) Propose solutions to promote linkages in the development of material wood forests,

contribute to improving the efficiency of forestry production in the Central region of

Vietnam.

Materials and Methods

The thesis collected data in 03 provinces in the Central region, including: Binh

Dinh, Quang Nam and Quang Tri province; Surveyed 222 plantation households

participating in the linkage, 02 forest product processing enterprises participating in the

development of material timber forests with households in the 2016-2017 period;

synthesizing and analyzing secondary data in the period 2014-2019; The thesis used

consultation method with forest planting households and processing enterprises

participating in the linkage and local officials encouraging linkage development. The

thesis used analytical methods including: descriptive statistics, comparative statistics,

SWOT matrix analysis, financial analysis, factor analysis and scoring method to analyze

linkage models and propose solutions to promote linkage in the development of material

wood forests in the Central region of Vietnam.

Main findings and conclusions

The thesis investigated the current status of three linkage models that are

representative of all forms of linkage in the region, including: (1) Horizontal linkage;

(2) Vertical linkage; (3) Mixed linkage. The linked plantation forests of all three models

have met the standards of sustainable forest management; linked plantation forest in

three cycles from 6 years, 7 years and 10 years with high economic efficiency and

profitability on investment from NPV>22 million VND/ha/cycle of 6 years to NPV>109

million VND/ha/10-year cycle, BCR>1.49 times, IRR>21.6%, AEV>4.27 million

VND/ha/year. The vertical and mixed linkage model had forest product processing

enterprises committed to purchase all material wood with a 10% -18% higher

consumption price compared with material timber of the same specification but without

certification of sustainable forest management (Sustainable forest management

certification); The profit gap between the Sustainable forest management certified

xiii

linked forest and the non- Sustainable forest management certified unlinked forest is

29,494 million VND / ha / 10 year cycle.

Horizontal linkage was established with the support of the WB3 project.

Household's willingness to join the linkage was affected by many factors; of which,

factors of economic efficiency constituted 31.54% of the HH’s decision, factors of

external organizations’ supports constituted 20.64%, factors of product market

constituted for 19.17%, factors of policy constituted for 10.78%, local government's

impact factor constituted 10.35% and the linking mechanism factor constituted 7.52%

of households' willingness. The linkage has a great foundation in terms of forest area

and number of households involved, but the sustainability and development of the

linkage is still very low due to some reasons: household groups are not a strong

organizational unit, unable to maintain the number of members, no funds to maintain

group activities and participating in Sustainable forest management certification for the

next plantation cycle, and always depend on support from outside organizations;

Besides, material wood with sustainable forest management certificates of household

groups is not guaranteed to have a stable consumption and stable selling price. The

linkage model is not sustainable.

Vertical linkage was strongly influenced by the factor of The characteristics of

participating households with the impact of 30.47% and the factor “Increasing income”

accounted for 25.04% of the willingness of parties to participate in the association. The

linkage is able to maintain and develop in the future because of the economic potential of

a large processing company which is able to maintain Sustainable forest management

certified forest plantation.

The mixed linkage is strongly influenced by these factors: the consumer market of

the product and the support from external organizations, linkage partners. The linkage

model is an advanced point in linking development of good quality material forest; The

linkage has great potential for growth in the future thanks to the participation and good

compliance of the participants, the maintenance of the number of participants, the

diversity of financial sources for the linkage operation, the involvement of local

authorities in promoting linkages and linkages and the Association of Provincial Forest

Certifications has a great ability to self-build funds for linkage’s activities.

In order to promote linkages in the development of material forests, it is necessary

to synchronously implement these five groups of solutions: (1) Encourage the

development of linkage along the value chain of timber products with sustainable forest

management certification; (2) Improving self-management capacity of the linkage and

encourage all economic sectors to participate in the linkaget; (3) Innovating the strategy

of trading material timber forests; (4) Improve the effectiveness, efficiency and role of

local authorities in the development of linkage for forest plantation with sustainable

forest management certification; (5) Policy recommendations to promote development

of linkages in material timber forest trading.

xiv

PHẦN 1. MỞ ĐẦU

1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Theo Quyết định 1423/QĐ/BNN-TCLN ngày 15 tháng 4 năm 2020 về công

bố hiện trạng rừng toàn quốc năm 2019, nước ta có khoảng 14,609 triệu ha.

Trong đó, diện tích rừng trồng là 4,317 triệu ha được giao quản lý và sử dụng cho

09 nhóm chủ thể, gồm các tổ chức và hộ gia đình. Chỉ tính riêng cho các hộ gia

đình (HGĐ), diện tích rừng trồng là 1,594 triệu ha, được quản lý bởi 1,4 triệu hộ

(Tek & cs., 2017), bình quân mỗi HGĐ có khoảng 1,1 ha rừng trồng, nhưng có

đến trên trên 60% số HGĐ có diện tích nhỏ hơn 1 ha (Hoàng Liên Sơn & Vũ

Duy Hưng, 2018). Tuy vậy, năng lực sản xuất gỗ nguyên liệu của các hộ gia đình

rất lớn, (đạt khoảng 10 triệu m³gỗ/năm) chiếm khoảng 50% tổng sản lượng gỗ

rừng trồng khai thác hàng năm. Theo Điều 27, Luật Lâm nghiệp 2017, các chủ

thể là HGĐ được khuyến khích xây dựng phương án Quản lý rừng bền vững

(QLRBV) trên diện tích đất lâm nghiệp trồng rừng gỗ nguyên liệu được giao.

Tuy nhiên, với sự tham gia đông đảo và sự nhỏ lẻ về diện tích rừng trồng của các

HGĐ, các giải pháp chính sách khuyến khích thực hiện QLRBV đối với HGĐ là

rất khó khả thi. Do đó, ảnh hưởng rất lớn đến khả năng tham gia chuỗi giá trị gỗ

và sản phẩm gỗ có giá trị gia tăng cao với sự đòi hỏi nghiêm túc về QLRBV và

chứng chỉ rừng. Kinh doanh rừng trồng của HGĐ sẽ gặp phải nhiều rào cản kỹ

thuật của thị trường và hiệu quả kinh tế không được cải thiện nếu các hộ không

hợp tác liên kết mở rộng quy mô diện tích theo nhóm hộ trồng rừng có chứng chỉ

Quản lý rừng bền vững (Hoàng Liên Sơn & Vũ Duy Hưng, 2018).

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng, Việt Nam đã ký kết và thực hiện

16 hiệp định thương mại tự do, trong đó Hiệp định đối tác tự nguyện về Thực thi

lâm luật, quản trị rừng và thương mại lâm sản (gọi tắt là Hiệp định VPA/FLEGT)

chính thức đàm phán giữa Việt Nam và EU từ năm 2010 và có hiệu lực từ ngày

01/06/2019. Đây là hiệp định thương mại có tính chất ràng buộc về mặt pháp lý

nhằm mục tiêu để đảm bảo tính hợp pháp của gỗ khi xuất khẩu sang thị trường

EU, một thị trường khó tính về chất lượng, thúc đẩy Quản lý rừng bền vững,

nâng cao năng lực cạnh tranh trong sản xuất lâm nghiệp, khuyến khích những

chủ rừng nhỏ là các hộ gia đình thay đổi phương án và mục tiêu kinh doanh rừng

trồng phục vụ chế biến xuất khẩu.

Giá trị xuất khẩu lâm sản, chủ yếu là gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam tăng

trưởng liên tục cao trong suốt 2 thập kỷ qua. Chỉ tính riêng giai đoạn 2010 –

2020, từ khoảng 3,64 tỷ USD năm 2010 đã tăng lên khoảng 12,05 tỷ USD năm

2020 (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, 2020), đã giúp cho hàng hóa lâm

sản trở thành một trong ba trụ cột ngành hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam.

Sản phẩm đồ gỗ của Việt Nam đã có mặt trên thị trường 120 quốc gia và vùng

lãnh thổ. Việt Nam trở thành nước xuất khẩu đồ gỗ và lâm sản ở vị trí thứ 5 trên

thế giới, thứ 2 châu Á, thứ nhất Đông Nam Á. Giá trị kim ngạch xuất khẩu lâm

sản cần tiếp tục bứt phá để đạt khoảng 20 tỷ USD vào năm 2025. Do đó, chứng

chỉ QLRBV ngày càng trở nên quan trọng để đáp ứng nhu cầu gỗ nguyên liệu có

chất lượng, hợp pháp và có nguồn gốc từ những khu rừng được thực hiện

QLRBV. Tuy vậy, tính đến tháng 02 năm 2019, tổng diện tích rừng của Việt

Nam được cấp chứng chỉ là 209.239 ha (FSC, 2019); trong đó, rừng trồng là

152.281 ha, đạt 7,7% mục tiêu của Chính phủ đặt ra. Đặc biệt, diện tích rừng

trồng có chứng chỉ rừng của nhóm hộ gia đình khoảng 12.000 ha, chiếm 7,9%

tổng diện tích rừng trồng đạt chứng chỉ rừng, so với diện tích rừng trồng gỗ

nguyên liệu hiện có của hộ gia đình là rất nhỏ bé, chỉ chiếm 0,8%. Do đó, hoạt

động sản xuất lâm nghiệp phải tăng cường liên kết giữa các tác nhân, bao gồm:

liên kết giữa các chủ rừng để tạo quy mô diện tích lớn, liên kết theo chuỗi giá trị

giữa chủ rừng với cơ sở chế biến, thương mại sản phẩm gỗ để hình thành những

diện tích rừng đạt chứng chỉ QLRBV, khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế của các

bên, tăng sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và thế giới (Bộ Nông nghiệp và

Phát triển Nông thôn, 2013).

Khu vực miền Trung Việt Nam có diện tích rừng trồng gỗ nguyên liệu

khoảng 1,728 triệu ha, chiếm 40,79% tổng diện tích rừng trồng cả nước (Bộ Nông

nghiệp và Phát triển Nông thôn, 2019c). Loài cây trồng rừng sản xuất chủ lực của

vùng là Keo lai và Keo Tai tượng, chiếm tỷ lệ trên 90% diện tích rừng gỗ nguyên

liệu (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, 2014b). Từ thực tiễn sản xuất và

tác động của chính sách phát triển rừng trồng gỗ nguyên liệu, trong khu vực đã

hình thành một số liên kết trong kinh doanh rừng gỗ nguyên liệu giữa các HGĐ

theo nhóm hộ trồng rừng đạt chứng chỉ QLRBV và liên kết theo chuỗi giá trị giữa

các tác nhân từ khâu trồng rừng, đến khâu chế biến, thương mại sản phẩm gỗ. Các

liên kết này đã nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật của một số dự án (KFW2, WWF,

WB3, v.v…) và kết quả đã hình thành nên các liên kết, như: Hội các nhóm hộ

trồng rừng đạt chứng chỉ rừng QLRBV ở Quảng Trị có lịch sử phát triển lâu dài,

với sự tham gia của nhiều bên, gồm HGĐ, hợp tác xã, doanh nghiệp. Quy mô diện

tích tăng dần từ 300 ha năm 2008 đến trên 1.722,4 ha năm 2016, với sự tham gia

của trên 500 hộ gia đình (Hội Các nhóm hộ có chứng chỉ rừng Quảng Trị, 2016).

Ngoài ra, Dự án Phát triển ngành Lâm nghiệp (Dự án WB3) triển khai tại 06 tỉnh

miền Trung trong giai đoạn 2005 – 2015 đã thành lập được 806 nhóm với 26.968

hộ tham gia trồng 76.571 ha rừng, trong đó 1.052,5 ha rừng của 342 HGĐ đã được

cấp chứng chỉ Quản lý rừng bền vững (Dự án Phát triển ngành Lâm nghiệp, 2015).

Theo đánh giá bước đầu, rừng trồng gỗ nguyên liệu có chứng chỉ Quản lý rừng bền

vững đáp ứng yêu cầu theo tiêu chuẩn của Hội đồng quản lý rừng (FSC). Các

nhóm hộ tham gia đã nâng cao hiệu quả kinh tế kinh doanh rừng trồng, từ đó góp

phần vào công tác xóa đói giảm nghèo và có tích lũy để tái sản xuất đầu tư phát

triển rừng trồng và kinh tế hộ theo hướng bền vững. Tuy nhiên, số lượng HGĐ và

diện tích rừng tham gia liên kết còn rất nhỏ so với tiềm năng và nhu cầu tiêu dùng

gỗ nguyên liệu có chứng chỉ QLRBV, các mối quan hệ hợp tác giữa các bên thiếu

bền vững, trong đó liên kết nhóm hộ tại 06 tỉnh miền Trung dễ dàng tan vỡ khi dự

án WB3 kết thúc. Mặt khác, các nghiên cứu đánh giá tổng kết về liên kết tại khu

vực chưa thấu đáo về tính bền vững của liên kết, chưa lượng hóa được các yếu tố

ảnh hưởng đến sự hình thành, phát triển và phá vỡ liên kết, chưa xây dựng được hệ

thống giải pháp đồng bộ thúc đẩy phát triển liên kết trong kinh doanh rừng gỗ

nguyên liệu của khu vực. Do đó, những câu hỏi được đặt ra trong nghiên cứu này

là: (1) Có những hình thức và mô hình liên kết phát triển rừng gỗ nguyên liệu nào

tại khu vực miền Trung Việt Nam?; (2) Các liên kết hiện nay tại khu vực miền

Trung được triển khai thực hiện như thế nào, đã đạt được kết quả và lợi ích cho

các tác nhân tham gia liên kết như thế nào?; (3) Yếu tố nào ảnh hưởng tới việc

tham gia liên kết và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đó ra sao?; (4) Giải pháp

nào cần được thực hiện để thúc đẩy liên kết trong phát triển rừng gỗ nguyên liệu

tại khu vực miền Trung Việt Nam?.

Vì vậy, thực hiện đề tài “Nghiên cứu giải pháp thúc đẩy liên kết trong

phát triển rừng gỗ nguyên liệu khu vực miền Trung Việt Nam” là hết sức cần

thiết, nhằm cung cấp cơ sở lý luận, thực tiễn và đề xuất giải pháp thúc đẩy liên

kết trong kinh doanh rừng trồng gỗ nguyên liệu.

1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1.2.1. Mục tiêu tổng quát

Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp thúc đẩy liên kết trong phát triển

rừng gỗ nguyên liệu nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất lâm nghiệp khu vực miền

Trung Việt Nam.

1.2.2. Mục tiêu cụ thể

- Luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn về liên kết trong phát triển rừng gỗ

nguyên liệu.

- Đánh giá thực trạng liên kết trong phát triển rừng gỗ nguyên liệu tại khu

vực miền Trung Việt Nam.

- Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến liên kết trong phát triển rừng gỗ

nguyên liệu tại khu vực miền Trung Việt Nam.

- Đề xuất giải pháp thúc đẩy liên kết trong phát triển rừng gỗ nguyên liệu,

góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất lâm nghiệp khu vực miền Trung Việt Nam.

1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.3.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận và thực tiễn về liên

kết trong phát triển rừng gỗ nguyên liệu. Các hình thức liên kết bao gồm, liên kết

ngang tạo quy mô về sản lượng, hình thức liên kết dọc theo chuỗi giá trị ngành

hàng gỗ rừng trồng và hình thức liên kết hỗn hợp.

Đối tượng khảo sát của đề tài bao gồm: (i) Hộ gia đình trồng rừng liên kết;

(ii) Doanh nghiệp chế biến lâm sản tham gia liên kết; (iii) Cán bộ chính quyền

địa phương.

1.3.2. Phạm vi nghiên cứu

a. Nội dung nghiên cứu

Luận án tập trung nghiên cứu, phân tích và đánh giá thực trạng liên kết

trong phát triển rừng gỗ nguyên liệu tại khu vực miền Trung Việt Nam, bao gồm

liên kết giữa các hộ gia đình trồng rừng, doanh nghiệp trồng rừng và chế biến gỗ

theo 03 mô hình liên kết cụ thể là (1) Mô hình liên kết ngang, (2) Mô hình liên

kết dọc, và (3) Mô hình liên kết hỗn hợp. Do giới hạn về thời gian và nguồn lực

nên đề tài tập trung nghiên cứu các mô hình liên kết trong phát triển rừng gỗ

nguyên liệu có chứng chỉ Quản lý rừng bền vững.

Tải về để xem bản đầy đủ

232 trang myanh 22680 Free

Download

Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận án Nghiên cứu giải pháp thúc đẩy liên kết trong phát triển rừng gỗ nguyên liệu khu vực miền Trung Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

luan_an_nghien_cuu_giai_phap_thuc_day_lien_ket_trong_phat_tr.pdf
KTNN - TTLA - Nguyen Gia Kiem.pdf
TTT - Nguyen gia Kiem.pdf