Giáo trình Đại cương về sản xuất in

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC SÖ PHAÏM KYÕ THUAÄT TP. HCM

KHOA IN & TRUYEÀN THOÂNG

GIAÙO TRÌNH

ÑAÏI CÖÔNG VEÀ

SAÛN XUAÁT IN

3

Muïc luïc

CHÖÔNG 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1

I. Lòch Söû phaùt trieån cuûa ngaønh in . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1

Johannes Gutenberg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3

Quaù trình hình thaønh vaø phaùt trieån ngaønh in ôû Vieät Nam . . . . . . .5

Thôøi phong kieán . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5

Ngheà in chöõ ñuùc hay ngheà in TY-POÂ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7

Kyõ thuaät in OFFSET . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8

Ngaønh in caùch maïng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9

II. Saûn phaåm in . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11

II.1. Saùch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11

II.2. Taïp chí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12

II.3. Baùo chí . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13

II.4. Brochure . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13

II.5. Caùc saûn phaåm in khaùc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14

III. Phöông tieän truyeàn thoâng ñieän töû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14

IV. Truyeàn thoâng ña phöông tieän . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15

V. Söï phaân boá vaø tæ troïng thò tröôøng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .17

VI. Caùc khuynh höôùng vaø vieãn caûnh trong töông lai . . . . . . . . . . .19

VI.1. Nhöõng thay ñoåi trong khu vöïc in truyeàn thoáng . . . . . . . . . . . . . .19

VI.2. Söï keát hôïp caùc phöông tieän môùi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .20

CHÖÔNG 2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .25

I. Trình baøy trang, ngheä thuaät trình baøy chöõ, thieát keá ñoà hoaï .26

I.1. Chöõ in . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .26

Nguoàn goác chöõ in . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .26

Phaân loaïi caùc boä chöõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .29

Thieát keá kieåu chöõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .29

I.2. Ngheä thuaät trình baøy chöõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .31

Daøn trang . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .35

I.3. Thieát keá ñoà hoïa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .35

Coâng vieäc thieát keá trong theá kyû 20 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .36

II. Coâng ñoaïn tröôùc in (cheá baûn) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .37

Coâng ngheä saép chöõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .37

AÛnh coù taàng thöù vaø aûnh neùt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .39

Cheá taïo khuoân in . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .40

Cheá baûn ñieän töû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .41

III. Coâng ñoaïn in . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .44

IV. Sau in (thaønh phaåm) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .48

V. Trang thieát bò kyõ thuaät soá trong qui trình saûn xuaát . . . . . . . .50

VI. Chuaån bò . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .54

4

Muïc luïc

CHÖÔNG 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .57

I. Caùc phöông phaùp saép chöõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .57

I.1. Saép chöõ thuû coâng (saép chöõ chì) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .57

I.2. Saép chöõ duøng maùy Monotype vaø Linotype . . . . . . . . . . . . . . . . .58

I.3. Saép chöõ treân tôø phim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .58

I.4. Saép chöõ baèng maùy vi tính: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .58

I.2. Daøn trang . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .58

II. Phuïc cheá baûn maãu maøu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .58

II.1. Khaùi nieäm chung veà maøu saéc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .58

II.2. Nguyeân taéc cô baûn cuûa quaù trình phuïc cheá baøi maãu maøu . . . . . .61

a) Sô ñoà phuïc cheá baèng 3 maøu lyù töôûng CMY . . . . . . . . . . . . . . .61

b) Sô ñoà phuïc cheá baèng 3 hoaëc 4 maøu thöïc teá. . . . . . . . . . . . . . .62

II.3. Phöông phaùp phaân maøu ñieän töû trong phuïc cheá baøi maãu maøu . .64

Nguyeân lyù phaân maøu daïng Analog: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .64

III. CHEÁ BAÛN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .65

III.1. Cheá baûn baèng phöông phaùp quang cô (Analog) . . . . . . . . . . . . .65

Moät soá kyõ thuaät cô baûn trong cheá baûn Analog: . . . . . . . . . . . . . . .70

III.2. Cheá baûn töø maùy tính ra phim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .71

Coâng ngheä Cheá baûn töø maùy tính ra phim CtF . . . . . . . . . . . . . . . .73

III.2. Cheá baûn töø maùy tính ra baûn (Ctp) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .74

III.3 Cheá baûn töø maùy tính ra maùy in (Computer to Press) . . . . . . . . .75

III.3 Cheá baûn töø maùy tính ra tôø in (Computer to Print) . . . . . . . . . . . .76

IV. CHEÁ TAÏO KHUOÂN IN BAÈNG PP QUANG HOÙA . . . . . . . . .76

IV.1. Cheá taïo khuoân in Cao . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .76

IV.1.1. Cheá taïo khuoân in Typoâ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .76

IV.1.2. Cheá taïo khuoân in Flexo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .77

IV.2. Cheá taïo khuoân in phaúng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .78

IV.3. Cheá taïo khuoân in loõm (khuoân in OÁng ñoàng) . . . . . . . . . . . . . . . .79

IV.3. Cheá taïo khuoân in löôùi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .81

CHÖÔNG 4 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .83

I. Toång quan veà kyõ thuaät in . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .83

II. Kyõ thuaät in duøng baûn in . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .86

II.1. Phöông phaùp in cao, in Flexo : . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .89

In Typo : . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .90

In Flexo : . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .91

Letterset . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .92

II.2. In loõm (in OÁng Ñoàng) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .93

II.3. In phaúng – In Offset . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .99

II.4. In löôùi (in luïa) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .103

III. Kyõ thuaät in khoâng duøng baûn in (NIP) . . . . . . . . . . . . . . . . . . .106

III.1. In Tónh ñieän . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .106

5

Muïc luïc

III.1.1. Taïo hình aûnh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .107

III.1.2. Nhaän möïc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .107

III.1.3. Truyeàn hình aûnh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .107

III.1.4. OÅn ñònh phaàn töû in . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .107

III.1.5. Laøm saïch oáng quang daãn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .107

III.2. In Phun . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .110

III.3. Heä thoáng in cô baûn cuûa kî thuaät in NIP . . . . . . . . . . . . . . . . . .112

CHÖÔNG 5 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .115

I. Giaáy in . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .115

II. Möïc in . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .116

II.1. Möïc in Offset . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .118

II.2. Möïc in oáng ñoàng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .118

II.3. Möïc in Flexo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .118

III. Verni traùng boùng saûn phaåm in . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .119

III.1. Verni goác daàu (Print Varnish) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .119

III.2. Verni goác nöôùc (thuûy tính) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .120

III.3. Verni UV . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .121

CHÖÔNG 6 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .123

I. Caùc ñaëc ñieåm chung cuûa coâng ñoaïn thaønh phaåm . . . . . . . . .123

I.1. Caùc ñaëc ñieåm chung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .123

Gia coâng beà maët saûn phaåm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .123

Ñònh hình aán phaåm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .123

I.2. Caùc saûn phaåm cuûa quaù trình thaønh phaåm . . . . . . . . . . . . . . . . . .124

I.3. Nhöõng ñieåm caàn löu yù khi gia coâng sau in . . . . . . . . . . . . . . . .124

Choïn quy trình coâng ngheä thaønh phaåm . . . . . . . . . . . . . . . . . . .124

Saûn xuaát maãu thöû vaø kieåm tra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .125

Kieåm tra ñaùnh giaù chaát löôïng tôø in tröôùc khi gia coâng . . . . . . . .125

Vaán ñeà ñònh vò trong quaù trình gia coâng sau in . . . . . . . . . . . . .125

II. Gia coâng beà maët aán phaåm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .125

II.1. Giôùi thieäu caùc phöông phaùp gia coâng beà maët . . . . . . . . . . . . . .125

II.2. Traùng phuû (caùn laùng) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .126

Caùc daïng traùng phuû . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .126

II.3. Daùn gheùp maøng leân tôø in . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .127

II.4. EÙp nhuõ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .128

II.5. EÙp chìm noåi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .129

II.6. Taêng cöôøng ñoä boùng hay taïo vaân (nhaùm) cho tôø in . . . . . . . . . .129

III. Ñoùng saùch bìa meàm vaø bìa cöùng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .130

III.1. Caùc khaùi nieäm chung veà ñoùng saùch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .130

Caáu taïo cuoán saùch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .130

III.2. Quy trình ñoùng saùch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .132

III.3. Caùc coâng ñoaïn gia coâng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .134

6

Muïc luïc

Chuaån bò tröôùc khi gia coâng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .134

Voã vaø caét tôø in thaønh caùc tôø gaáp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .134

Gaáp caùc tay saùch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .135

EÙp caùc tay saùch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .137

Hoaøn thieän tay saùch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .137

Baét cuoán . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .137

Hoaøn thieän ruoät saùch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .140

EÙp gaùy ruoät saùch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .140

Xeùn ba maët ruoät saùch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .140

Quaù trình gia coâng hoaøn thieän caùc ruoät saùch bìa cöùng : . . . . . . .140

Saûn xuaát bìa cöùng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .141

Vaøo bìa saùch bìa cöùng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .141

IV. Thaønh phaåm caùc daïng bao bì hoäp giaáy . . . . . . . . . . . . . . . . .141

IV.1. Giôùi thieäu hoäp gaáp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .141

IV.2. Quy trình thaønh phaåm caùc daïng hoäp gaáp . . . . . . . . . . . . . . . . .142

IV.3. Caùc coâng ñoaïn gia coâng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .142

Caán beá : (ñònh hình hoäp ôû daïng maët phaúng – khoå traûi) . . . . . . .142

Gia coâng cöûa soå hoäp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .144

Gaáp daùn hoäp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .144

7

1 Toång quan veà ngaønh in

Chöông 1

Toång quan veà ngaønh in

I. Lòch Söû phaùt trieån cuûa ngaønh in

Tröôùc luùc chính thöùc phaùt minh ra ngheà in thì tôø in khaéc goã ñaõ coù ôû

TrungQuoác. Ñaây laø böôùc tieán quan troïng so vôùi caùch sao cheùp baèng tay. In

khaéc goã ñöôïc aùp duïng vaøo theá kyû thöù 9, ngöôøi thôï khaéc caùc neùt chöõ, hình

veõ leân taám goã, phaàn coù chöõ thì noåi leân cao, phaàn khoâng chöõ thì ñöôïc khoeùt

loõm xuoáng. Khi in ngöôøi ta phuû moät lôùp möïc moûng leân beà maët taám goã, ñaët

tôø giaáy leân, duøng moät caùi gaït baèng xöông hoaëc baèng goã ñaõ maøi nhaün, gaït

nheï leân treân tôø giaáy.

Hình 1.1: Moät trang hình aûnh tìm thaáy trong Kim töï thaùp Ai Caäp, in treân giaáy papyrus

Cuoán saùch coå nhaát ñöôïc in baèng baûn khaéc goã laø cuoán kinh Kim Cöông

in naêm 848 cuûa oâng Vöông Giôùi ñöôïc phaùt hieän naêm 1900 ôû Ñôn Hoaøng

tænh Cam Tuùc (Trung Quoác)

Naêm 1048 oâng Toát Thaêng (Trung Quoác) saùng taïo ra chöõ rôøi baèng ñaát

seùt. So vôùi baûn khaéc goã ñaây laø moät böôùc tieán boä nhöng chöa coù yù nghóa

coâng nghieäp.

Naêm 1314 oâng Vöông Trình ngöôøi Sôn Ñoâng (Trung Quoác) saùng cheá ra

chöõ rôøi baèng goã. Ngheà in töø Trung Quoác truyeàn sang Trieàu Tieân.

Trieàu Tieân ñaõ taïo ra ñoàng moâ ñeå ñuùc chöõ thay cho vieäc khaéc. Chöõ in

baèng ñoàng ñöôïc ñuùc ra.

Naêm 1436 chöõ in baèng hôïp kim chì ñöôïc söû duïng goàm chì, thieác vaø anti-

moan (chì laø thaønh phaàn chính chieám 60%- 85%, nhöng chì laø kim loaïi

meàm, neân cho theâm antimoan (Sb) laø kim loaïi doøn chieám 12%- 29%, thieác

8

Ñaïi cöông veà saûn xuaát in

(Sn) laø kim loaïi deûo, choáng gæ

toát chieám 2%- 7%).

Cuoái theá kyû 15 ôû Trieàu

Tieân ñaõ söû duïng hôïp kim chì

moät caùch roäng raõi vaø ñaõ in

ñöôïc nhöõng boä saùch lôùn.

In chöõ rôøi laø moät böôùc

tieán khaù lôùn trong quaù trình

phaùt trieån cuûa ngaønh in saùch.

Noù coù öu ñieåm: deã thaùo gôõ,

thay ñoåi vaø söûa chöõa ñöôïc.

Khi söû duïng xong coù theå

thaùo ra ñeå söû duïng cho

nhöõng laàn khaùc.

ÔÛ Chaâu Aâu ñaàu theá kyû

15 aùp duïng phöông phaùp in

khaéc goã. Toác ñoä phaùt trieån

raát nhanh, ñeán giöõa theá kyû

16 ñaõ aùp duïng phöông phaùp

saép chöõ töø nhöõng kyù hieäu

Hình 1.2: Tranh veõ Saøi Luaân, ngöôøi khai sinh

ngaønh giaáy Trung Hoa, TK 2 TCN

rieâng leû. OÂng Johan Gutenberg (Ñöùc), Caxchioro (Haø Lan),

Pampilo (YÙ) ñöôïc coi nhö nhöõng oâng toå cuûa ngaønh in ôû Chaâu Aâu

vì hoï ñaõ cuøng moät luùc phaùt minh ra quaù trình in. Ngöôøi coù coâng

ñaëc bieät laø Johan Gutenberg. Ngaøy 21-6-1440 laø ngaøy Gutenberg

khôûi coâng in saùch.

"Gutenberg ñöôïc coâng nhaän laø oâng toå ngaønh in ôû Chaâu Aâu. Oâng ñaõ ñöa

vieäc saép chöõ rôøi baèng nhöõng thoûi kim loaïi vaøo aùp duïng, ñeå coù theå in ñöôïc

nhieàu taøi lieäu hôn. Töø ñoù neàn vaên hoaù theá giôùi baét ñaàu moät giai ñoaïn phaùt

trieån môùi. Tröôùc ñaây chæ coù in khaéc goã haïn cheá trong vieäc in kinh thaùnh thì

nay phöông phaùp in cuûa Gutenberg laøm cho giaù thaønh haï vaø saùch ñöôïc phoå

bieán roäng raõi trong nhaân daân.

Maùy in do Gutenberg saùng cheá coù 2 ngöôøi ñieàu khieån: Moät ngöôøi

chaø möïc leân khuoân in baèng baøn chaø coù hình caàu laøm baèng da. Moät

ngöôøi ñaët giaáy leân baø. Treân baøn ñaët giaáy coù ghim 2 caây kim ñeå coá ñònh

giaáy vaø laøm daáu cho nhöõng laàn ñaët giaáy tieáp theo.

Sau khi ñaõ ñaët giaáy vaø chaø möïc xong ngöôøi ta ñoùng naép khung

xuoáng baøn ñaët giaáy. Naép khung coù taùc duïng: giöõ chaët khoâng cho tôø

giaáy rôi xuoáng vaø che nhöõng choã khoâng in ñeå giaáy khoûi dính möïc. Sau

khi ñoùng naép khung xong, xoay baøn ñaët giaáy eùp leân khuoân in. Sau ñoù

ñöa vaøo baøn eùp in. Quay cho baøn eùp xuoáng ñeå eùp in. Sau ñoù quay baøn

eùp leân, ñöa khuoân in ra ngoaøi. Dôõ baøn ñaët giaáy leân môû naép khung ra

vaø laáy tôø giaáy ñaõ in ra."

9

1 Toång quan veà ngaønh in

Johannes Gutenberg

Gaàn 350 naêm, keå töø naêm

1440 cho ñeán ñaàu theá kyû 19

phöông phaùp in thuû coâng

naøy khoâng thay ñoåi.

Naêm 1446 phöông phaùp

in oáng ñoàng ra ñôøi, ngöôøi ta

cheá taïo truïc in oáng ñoàng

baèng caùch khaéc leân ñoù

nhöõng hình aûnh, neùt chöõ

caàn in. Ñeán theá kyû 18

phöông phaùp aên moøn hoaù

hoïc ñeå cheá taïo oáng ñoàng

môùi ñöôïc aùp duïng.

Naêm 1798 phöông phaùp

in offset ra ñôøi do oâng Alois

Sennefelder (6-101771) phaùt

Hình 1.3: Johannes Gutenberg

minh ra taïi Praha (Tieäp Khaéc).

Ñaàu theá kyû 19 in löôùi ñöôïc aùp duïng trong coâng nghieäp deät ñeå in hình

leân luïa vaø in nhaõn leân caùc kieän haøng.

Cuoái theá kyû 19 lónh vöïc gia coâng ñoùng saùch ñöôïc cô giôùi hoaù. Caùc loaïi

maùy, dao, maùy gaáp, maùy khaâu laàn löôït ra ñôøi.

Hình 1.4: 'Baøn eùp nhoû' Gutenberg

10

Ñaïi cöông veà saûn xuaát in

Hình 1.5: Gutenberg beân baøn saép chöõ chì

Hình 1.6: Moät xöôûng in ôû Nga vaøo ñaàu theá kyû 19

11

1 Toång quan veà ngaønh in

Sang theá kyû 20 coâng nghieäp in phaùt trieån nhanh, maïnh. Caùc loaïi maùy

moùc ñöôïc hoaøn chænh, möùc ñoä cô khí hoaù vaø töï ñoäng hoaù cao.

Cuoái theá kyû 20 kyõ thuaät ñieän töû, tin hoïc ñöôïc ñöa vaøo caùc lónh vöïc saép

chöõ, taùch maøu ñieän töû, khaéc truïc in ñieän töû, caùc maùy in cuõng ñöôïc trang bò

heä thoáng ñieän töû, ñieàu khieån töï ñoäng.

Veà toác ñoä maùy in tôø rôøi :

Cuoái theá kyû 18: 150tôø/giôø

Cuoái theá kyû 19: 400 - 800 tôø/giôø

Cuoái theá kyû 20: 15.000 tôø/giôø

Maùy in cuoän:

50.000 voøng/giôø

Veà nguyeân vaät lieäu: giaáy ñöôïc saûn xuaát töø theá kyû 13 baèng phöông phaùp

cô khí nhöng ñeán ñaàu theá kyû 19 môùi ñöôïc hoaøn thieän, töø ñoù giuùp cho ngaønh

in phaùt trieån nhanh.

Naêm 30 cuûa theá kyû 19 phaùt minh ra quaù trình nhieáp aûnh, muoái baïc AgBr.

Naêm 50 cuûa theá kyû 19 phaùt minh ra tính nhaïy saùng cuûa muoái Bicromat,

raát quan troïng cho quaù trình laøm khuoân in.

Sau naêm 50 cuûa theá kyû 19 kyõ thuaät in maøu phaùt trieån do phaùt minh ra

vieäc phuïc cheá maøu töø 3 maøu cô baûn: vaøng, xanh, ñoû caùnh sen (yellow,

Cyan, Magenta).

Quaù trình hình thaønh vaø phaùt trieån ngaønh in ôû Vieät Nam

Thôøi phong kieán

1) In baèng baûn khaéc goã maø xöa kia thöôøng goïi laø ngheà in moäc baûn hoaëc

ngheà khaéc vaùn in. Theo söû saùch ta coøn löu giöõ ñöôïc thì Nhaø sö Tin Hoïc laø

ngöôøi ñaõ laøm ngheà khaéc vaùn in sôùm nhaát ôû kinh thaønh Thaêng Long ñeå in

caùc loaïi saùch kinh Phaät cho caùc chuøa chieàu vaøo theá kyû XII (oâng maát naêm

1190 ñôøi Lyù Cao Toâng).

2) Ngheà in baûn khaéc goã ñöôïc phaùt trieån vaø naâng cao thôøi Haäu Leâ do

Thaùm hoa Löông Nhö Hoäc khôûi xöôùng vaøo theá kyû thöù XV. OÂng ngöôøi laøng

Lieãu Chaøng (nay laø Thanh Lieãu) huyeän Gia Loäc, tænh Haûi Höng. Sau hai

laàn ñi söù sang Trung Quoác, oâng tìm hieåu saâu veà ngheà in baûn khaéc goã. Khi

veà nöôùc ñaõ coù coâng truyeàn daïy laïi cho daân laøng Lieãu Chaøng. Nhöõng aán

phaåm ñöôïc khaéc in hoài ñoù, ngoaøi kinh Phaät, coøn coù nhieàu loaïi saùch veà vaên,

thô cuûa caùc danh nhaân. Nhieàu thôï khaéc vaùn in coøn ñöôïc trieäu veà Thaêng

Long ñeå khaéc nhöõng saéc chæ, saùch söû cuûa trieàu ñình. Sau ñoù laïi in caùc saùch

truyeän vaên xuoâi, thô ca phoå bieán ôû kinh thaønh.

3) Tieáp ñoù, ngheà khaéc vaùn in ñöôïc hình thaønh ôû moät nôi raát noåi tieáng,

ñeán nay vaãn coøn, laø laøng Ñoâng Hoà thuoäc huyeän Thuaän Thaønh, tænh Haø Baéc.

Nhöng ôû ñaây ngheà khaéc vaùn in laïi chuyeân veà caùc loaïi tranh daân gian. Nhieàu

ngöôøi khaéc vaùn in ñaõ trôû thaønh ngheä nhaân saùng taùc caùc tranh coù giaù trò ngheä

thuaät daân toäc ñaëc saéc nhö caùc tranh: Ñaùm cöôùi chuoät, Ñaùnh ghen, Höùng döøa

12

Ñaïi cöông veà saûn xuaát in

v.v... Phaåm in duøng caùc loaïi chaát lieäu saün coù ôû ñòa phöông vôùi caùc maøu ñoû

(son), vaøng (quaû daønh daønh vaø hoa hoøe) ñen (laù tre), xanh (ræ ñoàng) vaø nhaát

laø chaát traéng ñieäp (voû soø) v.v... tranh Ñoâng Hoà ñöôïc nhaân daân ta öa chuoäng,

tranh baùn chaïy nhaát laø vaøo dòp Teát coå truyeàn. Nhieàu nöôùc treân theá giôùi ñaùnh

giaù cao tranh daân gian Ñoâng Hoà.

4) Ngheà in baûn khaéc goã phaùt trieån ra nhieàu nôi trong caû nöôùc nhö: Saøi

Goøn coù Phuïng Du Phöôøng töùc laø xoùm Daàu, nay laø An Laïc. ÔÛ Haø Noäi, Phoá

Haøng Gai coù theâm doøng in tranh Haøng Troáng, ñeàu duøng baûn khaéc goã.

Cho ñeán cuoái theá kyû XIX, ñaàu theá kyû XX ngheà in baûn goã khaéc ôû Thaêng

Long hình thaønh ba doøng:

a) In kinh Phaät ôû caùc chuøa chieàn.

b) In saùch söû, saéc chæ cuûa trieàu ñình.

c) In saùch, truyeän, vöøa baèng chöõ Haùn, vöøa baèng chöõ Noâm. Nhöõng taùc

phaåm Haùn, Noâm quí baùu cuûa oâng cha ta ñeán nay vaãn coøn ñöôïc löu giöõ nhö

cuoán: Kim Vaân Kieàu, Luïc Vaân Tieân, Thaïch sanh, Chinh phuï Ngaâm hoaëc Vuõ

Trung tuøy buùt, Lónh Nam chích quaùi, Nam Döôïc Thaàn Hieäu, Y Toâng Taâm

Lónh v.v...

Taùc phaåm ñöôïc in baèng baûn goã sôùm nhaát thôøi Löông Nhö Hoäc laø taäp thô

Tònh Tuyeån Trinh Gia Luaät thi nay vaãn coøn giöõ laïi ñöôïc ôû Thö vieän Khoa

hoïc xaõ hoäi Trung öông.

5) Thôï khaéc vaø thôï in baûn goã khaéc thôøi baáy giôø (töø theá kyû XII ñeán ñaàu

theá kyû XX) coù nhöõng ñaëc ñieåm:

a) Phaûi bieát chöõ Nho (chöõ Haùn, chöõ Noâm) vaø sau ñoù laø chöõ quoác ngöõ.

b) Laøm coâng vieäc in ñöôïc coi nhö laøm vieäc thieän (nhö khaéc in kinh

Phaät ôû caùc chuøa chieàn), laøm vieäc truyeàn baù chöõ nghóa cuûa caùc baäc

"Thaùnh hieàn". Vì vaäy, nhöõng ngöôøi khaéc vaùn in cuõng nhö laøm vieäc in

vaø ñoùng saùch ñeàu coù nieàm töï haøo, vinh döï. Hoï chæ caàn ñöôïc nuoâi aên,

coù choã ôû, coi nhö laáy coâng ñöùc laøm troïng. Baáy giôø khoâng ai noùi ñeán

traû coâng hay tieàn löông gì caû.

c) Phaàn nhieàu thôï in laøm vieäc theo muøa. Sau khi gaët haùi, coâng vieäc ñoàng

aùng xong xuoâi hoaëc gaàn Teát coå truyeàn thì hoï lo vieäc khaéc in saùch, truyeän,

tranh teát v.v...

Cuõng coù moät soá thôï chuyeân khaéc vaùn, in tranh quanh naêm, nhöng soá ñoù raát

ít, chæ ôû caùc chuøa hoaëc moät soá nhaø saùch chuyeân baùn saùch ôû phoá Haøng Gai, Haø

Noäi thöôøng duøng chöõ Ñöôøng nhö: Caåm Vaên Ñöôøng, Lieãu Vaên Ñöôøng, Phuù Vaên

Ñöôøng v.v... ÔÛ ñaây coù moät oâng hoï Traàn laøm ngheà khaéc in vaø baùn saùch ñöôïc nhaân

daân baáy giôø kính troïng. OÂng daïy baûo con chaùu laøm coâng vieäc in saùch, in truyeän

laø vieäc thuoäc veà chöõ nghóa cuûa Thaùnh hieàn, laø vieäc ñaïi nghóa, vieäc coâng ñöùc neân

phaûi raát caån troïng. Nhöõng saùch truyeän cuûa oâng in ra bao giôø neùt chöõ cuõng ñuùng,

ñeïp, lôøi vaên, chöõ nghóa, khoâng heà sai soùt.

Coù theå noùi phoá Haøng Gai hoài ñaàu theá kyû XX laø moät trung taâm in vaø phaùt

13

1 Toång quan veà ngaønh in

haønh saùch chöõ Nho vaø moät phaàn saùch quoác ngöõ noåi tieáng cuûa Haø Noäi.

Ngoaøi ra, coøn coù nhöõng ngöôøi gaùnh saùch ñi baùn hoaëc ñoåi saùch cuõ laáy

saùch môùi ôû caùc vuøng noâng thoân xa xoâi. Ngöôøi ta thöôøng goïi laø Phöôøng

Ñoåi, hoï ñöôïc caùc nhaø Nho quí troïng mong chôø. Ñoù chính laø nhöõng ngöôøi

phaùt haønh löu ñoäng ñaàu tieân.

Ngheà in chöõ ñuùc hay ngheà in TY-POÂ

Ngheà in chöõ ñuùc hay laø in ty-poâ ñöôïc ngöôøi Phaùp du nhaäp vaøo nöôùc ta töø

naêm 1861 vôùi moät nhaø in nhoû cuûa quaân ñoäi Phaùp, in tôø Coâng baùo cuûa quaân

ñoäi vieãn chinh Phaùp ôû Nam Kyø (ñoùng taïi Saøi Goøn cuõ).

Ñeán naêm 1865 môùi coù nhaø in ty-poâ in chöõ Vieät Nam, vôùi saûn phaåm ñaàu

tieân laø tôø Gia Ñònh Baùo cuõng do chính quyeàn Phaùp laäp ra. Sau ñoù coù theâm

moät soá nhaø in nöõa cuûa Toân Giaùo, cuûa tö baûn Phaùp. Sau chieán tranh theá giôùi

thöù nhaát (1914 - 1918) môùi coù theâm nhieàu nhaø tö saûn Vieät Nam môû nhaø in;

nhöõng nhaø in naøy vöøa in baùo, vöøa in saùch vaø giaáy tôø veà kinh teá xaõ hoäi.

Naêm 1913, ra ñôøi tôø Ñoâng Döông Taïp chí vaø tieáp ñoù laø tôø Trung Baéc

Taân Vaên. Ngöôøi truï coät cuûa hai tôø baùo naøy laø Nguyeãn Vaên Vónh toát nghieäp

tröôøng thoâng ngoân cuûa Phaùp. Ngoaøi vieäc vieát baùo, dòch vaø in saùch,

NguyeãnVaên Vónh coøn raát say meâ ngheà in. OÂng ñaõ hai laàn sang Phaùp döï Ñaáu

Xaûo ôû Maùc Xaây (1906 - 1921) ñöôïc tieáp xuùc vôùi ngheà in cuûa Phaùp. Sau khi

veà nöôùc oâng chuyeân veà kinh doanh ngheà laøm baùo vaø raát chuù troïng vieäc

naâng cao kyõ thuaät in.

Naêm 1867, cuoán saùch ñöôïc in ra vaøo loaïi sôùm nhaát laø cuoán Abreùgeù de

Grammaire Annamite (toùm taét ngöõ phaùp Vieät Nam) cuûa Tröông Vónh Kyù in

taïi nhaø in Imprimerie Imperiale (nhaø in Hoaøng Gia ôû Saøi Goøn). Tröông

Vónh Kyù hoài ñoù cuõng laø ngöôøi chuû trì tôø Gia Ñònh Baùo.

Nhaø in lôùn cuûa tö baûn Phaùp ra ñôøi ôû nöôùc ta ñaàu theá kyû XX vaø toàn taïi

cho ñeán ngaøy ta veà tieáp quaûn Thuû ñoâ thaùng 10-1954 laø Nhaø in Vieãn Ñoâng.

Nhaø in Vieãn Ñoâng ra ñôøi ñaàu naêm 1905 (Imprimerie d'Extreâme Orient. Goïi

taét laø nhaø In IDEO) coù cô sôû chính ôû Haø Noäi vaø chi nhaùnh ôû Haûi Phoøng vaø

Saøi Goøn. ÔÛ Haø Noäi, nay laø ñòa ñieåm 24 Traøng Tieàn (Nhaø in Baùo Nhaân Daân)

vaø soá 67 Phoù Ñöùc Chính (xí nghieäp in Toång hôïp Haø Noäi). ÔÛ Saøi Goøn nay

laø toaøn boä phaân xöôûng saùch cuûa Coâng ty In Traàn Phuù. Nhaø in naøy coù luùc tôùi

500 - 600 coâng nhaân.

Töø sau chieán tranh theá giôùi thöù nhaát, nhieàu nhaø tö saûn Vieät Nam ñua

nhau môû nhaø in, nhieàu nhaát vaãn laø ôû Haø Noäi vaø Saøi Goøn.

ÔÛ Haø Noäi vaøo loaïi sôùm coù caùc nhaø in: Leâ Vaên Taân, Leâ Vaên Phuùc, Ngoâ

Töû Haï, caùc nhaø in baùo Thöïc Nghieäp Daân Baùo, Ngoï Baùo v.v... laø caùc nhaø in

ra ñôøi töông ñoái sôùm.

ÔÛ Trung Kyø coù nhaø in baùo Tieáng Daân cuûa cuï Huyønh Thuùc Khaùng ra ñôøi

naêm 1927; nhaø in Vieãn Ñeä in tôø Kim Lai taïp chí töø naêm 1931.

ÔÛ mieàn Nam coù caùc nhaø in cuûa Nguyeãn Vaên Vieát, nhaø in baùo La cloche

14

Ñaïi cöông veà saûn xuaát in

Feâleùe (tieáng chuoâng reø) cuûa Nguyeãn An Ninh, nhaø in cuûa Tín Ñöùc Thö Xaõ

v.v...

Veà kyõ thuaät in baùo, ñaùng chuù yù laø naêm 1940, ôû Haø Noäi coù baùc só Nguyeãn

Vaên Luyeän, ra tôø baùo haèng ngaøy Tin Môùi, laàn ñaàu tieân in baùo baèng maùy in

cuoán ty-poâ (Rotative) kieåu Duplex (Thuïy Só).

ÔÛ Saøi Goøn naêm 1947 coù tôø Thaàn Chung cuûa Nam Ñình cuõng ñöôïc in

baèng maùy in cuoán ty-poâ vôùi kyõ thuaät in nhanh vaø ñeïp.

Nhaø in Taupin (Toâ-panh) cuûa tö baûn Phaùp cuõng laø moät nhaø in coù tieáng

ôû Haø Noäi. Nhaø in naøy coù hieäu saùch vaøo loaïi sang troïng nhaát ôû soá nhaø 44

Traøng Tieàn, Haø Noäi chuyeân baùn caùc loaïi saùch vaên hoïc cuûa caùc nhaø vaên

Phaùp noåi tieáng nhö Victo Hugo, Anatole France... vaø caùc loaïi töø ñieån, saùch

cuûa caùc haõng Hachette, Larousse...

Thaùng 10 naêm 1954, Nhaø In Quoác gia Trung öông cuûa ta ñaõ veà tieáp

quaûn vaø ñoùng truï sôû taïi 44 Traøng Tieàn. Ñeán naêm 1960 giao laïi cho Quoác

doanh Phaùt haønh saùch Trung öông, nay laø Toång Coâng ty Phaùt haønh saùch

thuoäc Boä Vaên hoùa - Thoâng tin...

Kyõ thuaät in OÁP-XEÙT

Tröôùc khi ngheà in oáp-xeùt phoå bieán ôû nöôùc ta, moät soá nhaø in Vieät Nam ñaõ

trang bò kyõ thuaät in thaïch baûn treân maùy (Lithographie) ñeå in caùc loaïi tranh

aûnh, nhaõn haøng nhieàu maøu... ôû Haø Noäi, nhöõng nhaø in coù maùy in thaïch baûn

laø nhaø in Ngoâ Töû Haï, Leâ Vaên Phuùc, Nguyeân Ninh, Quoác Hoa v.v...

Töø khi Maët traän Daân chuû Ñoâng Döông ra ñôøi, nhieàu nhaø in baét ñaàu trang

bò maùy in oáp-xeùt nhö nhaø in Minh Sang ôû Haø Noäi vaø moät soá nhaø in ôû Saøi

Goøn...

Sôùm hôn caû laø caùc nhaø in tö baûn Phaùp nhö: Vieãn Ñoâng (IDEO) vaø Toâ-

panh ôû Haø Noäi, caùc nhaø in Portail, Ardim ôû Saøi Goøn v.v... trong thôøi gian

ñaïichieán laàn thöù hai (1941 - 1945), nhaø in Vieãn Ñoâng ñaõ in giaáy baïc Ñoâng

Döông loaïi meänh giaù nhoû baèng kyõ thuaät in oáp-xeùt ñeå phaùt haønh trong toaøn

Ñoâng Döông.

Töø naêm 1970, ôû Saøi Goøn ñaõ phoå bieán vieäc in baùo haøng ngaøy baèng kyõ

thuaät oáp-xeùt maø tröôùc ñoù chuû yeáu chæ daønh cho vieäc in tranh aûnh vaø caùc

nhaõn haøng nhieàu maøu.

Beân caïnh ñoù, vieäc phaùt trieån kyõ thuaät in loõm thöôøng goïi laø in oáng ñoàng

(Heùliogravure) cuõng ñöôïc moät soá nhaø in ôû Saøi Goøn söû duïng ñeå in nhaõn

haøng in treân maøng moûng, bao bì hoaëc giaáy hoa vaên nhieàu maøu ñeå trang trí

noäi thaát.

Thôøi kyø thöïc daân Phaùp thoáng trò, toaøn Ñoâng Döông coù khoaûng treân 100

nhaø in coù theå in ñöôïc caùc loaïi saùch baùo vaø caùc loaïi giaáy tôø khaùc.

Thôøi kyø choáng Myõ, mieàn Baéc coù khoaûng treân 300 nhaø in; toaøn mieàn

Nam coù khoaûng 1500 nhaø in, taäp trung nhieàu nhaát ôû Saøi Goøn.

15

1 Toång quan veà ngaønh in

Ngaønh in caùch maïng

Ngay töø khi Ñaûng ta ra ñôøi, nhieàu cô sôû in bí maät ñaõ ñöôïc toå chöùc in saùch-

baùo caùch maïng cuûa Ñaûng vaø caùc ñoaøn theå cöùu quoác.

Caùc cô sôû in bí maät luùc ñaàu chæ söû duïng nhöõng vaät lieäu, phöông tieän heát

söùc thoâ sô nhö: in baèng ñaát seùt, baèng thaïch (Ñoâng Söông) baèng giaáy saùp

(Stencil) laøm baèng tay laø phoå bieán. Vì vaäy, soá löôïng aán baûn ñöôïc ít, vaøi

traêm tôø vaø chaát löôïng khoâng ñeïp.

Töø naêm 1940 ñaõ caûi tieán in baèng ñaù li-toâ gaàn gioáng vôùi kyõ thuaät in thaïch

baûn baèng maùy, nhöng laø cheá baûn thuû coâng (vieát chöõ ngöôïc) vaø laên tay baèng

loâ cao su. Nhöõng tôø baùo cuûa Ñaûng vaø Maët traän Vieät Minh nhö Côø Giaûi

Phoùng, Cöùu Quoác, Lao Ñoäng, baùo Binh vaän Keøn goïi lính v.v... ñeàu ñöôïc in

baèng phöông phaùp naøy vaø ñaõ goùp phaàn khoâng nhoû vaøo thaéng lôïi cuûa caùch

maïng Thaùng Taùm naêm 1945.

Trong khaùng chieán choáng Phaùp, nhieàu nhaø in ty-poâ ñaõ ñöôïc xaây döïng vaø phaùt

trieån. ÔÛ mieàn Baéc coù caùc nhaø in nhö: Tieán Boä, Cöùu Quoác, Nhaân Daân, Quaân Ñoäi,

Lao Ñoäng vaø nhieàu nhaø in ôû caùc lieân khu, caùc tænh. ÔÛ mieàn Nam coù nhaø in Traàn

Phuù vaø caùc nhaø in cuûa quaân ñoäi, maët traän, giaùo duïc v.v...

Ñaëc bieät coù hai nhaø in ñaõ söû duïng kyõ thuaät in oáp-xeùt ñeå in "giaáy baïc Cuï

Hoà" vaø moät soá taøi lieäu khaùc nhö caùc loaïi tem, phieáu, tranh aûnh v.v... ÔÛ Vieät

Baéc coù nhaø in Taøi chính, sau chuyeån thaønh Nhaø In Ngaân haøng. ÔÛ mieàn Nam

coù Cô quan AÁn loaùt ñaëc bieät cuûa UÛy ban Khaùng chieán haønh chaùnh Nam Boä

ñoùng taïi chieán khu U Minh (thuoäc tænh Minh Haûi ngaøy xöa).

Ngaøy 10-10-1952 Hoà Chuû tòch ñaõ kyù saéc leänh 122/SL thoáng nhaát caùc heä

thoáng in cuûa caùc ngaønh thaønh Nhaø in quoác gia vôùi chöùc naêng quaûn lyù caû ba

khaâu: xuaát baûn, in vaø phaùt haønh baùo, saùch nhö moät Toång cuïc Xuaát baûn. Sau

ngaøy choáng Phaùp thaéng lôïi, ñaát nöôùc taïm thôøi chia thaønh hai mieàn. Phaàn

lôùn caùn boä, coâng nhaân cuøng thieát bò in cuûa mieàn Nam taäp keát ra mieàn Baéc

vaø boå sung vaøo caùc nhaø in, ñaëc bieät laø ôû Nhaø maùy in Tieán Boä. Tieáp ñoù, mieàn

Baéc tieán haønh caûi taïo xaõ hoäi chuû nghóa ñoái vôùi caùc nhaø in tö nhaân. Toaøn

mieàn Baéc luùc ñoù coù 250 nhaø in, ñuùc chöõ, ñoùng saùch v.v... Rieâng Haø Noäi coù

163 nhaø in. Caùc xí nghieäp in coâng tö hôïp doanh ngaøy caøng maïnh vaø phaùt

trieån, chaát löôïng saùch baùo, tranh aûnh, nhaõn haøng in ñeïp hôn tröôùc. Caùc nhaø

tö saûn in vaø caùc tieåu chuû ñöôïc giao nhöõng coâng vieäc thích hôïp trong caùc nhaø

in coâng tö hôïp doanh. Hoï vaãn ñöôïc tieáp tuïc höôûng laõi hôïp lyù theo chính

saùch caûi taïo cuûa Nhaø nöôùc.

Thôøi kyø naøy, chieác maùy in löu ñoäng do anh Ñoã Duy Ñoâng saùng taïo ñaõ

ñöôïc caûi tieán ñeå göûi ñi caùc chieán tröôøng phuïc vuï in baùo, saùch, keå caû vaøo

mieàn Nam vaø sang nöôùc baïn Laøo. ÔÛ mieàn Nam cuõng coù phong traøo ñoùng

maùy in baèng goã vôùi caùc phuï tuøng deã kieám, theo saùng kieán cuûa oâng Traàn

Vaên Tröø ôû Long An, goïi laø "maùy caây" coù taùc duïng toát. Nhieàu tænh ñaõ ñeán

nhaø in Traàn Phuù hoïc caùch ñoùng maùy naøy veà söû duïng taïi ñòa phöông.

Mieàn Baéc xaây döïng nhieàu nhaø maùy in lôùn nhö Nhaø maùy in Tieán Boä goàm

16

Ñaïi cöông veà saûn xuaát in

caû in ty-poâ vaø oáp-xeùt, qui moâ lôùn nhaát

trong caû nöôùc. Nhaø in Baùo Nhaân Daân töø

1-5-1955 ñöôïc taùch rieâng vaø chuyeân in

baùo haøng ngaøy cuûa Ñaûng baèng maùy in

cuoán ty-poâ (Rotative) toác ñoä cao 36.000

tôø in/giôø. Caùc nhaø in Ngaân haøng, Quaân

ñoäi vaø moät soá tænh nhö: Haûi Phoøng,

Thanh Hoùa, cuõng coù nhaø in ñöôïc trang

bò môùi.

Thôøi gian naøy, nhaø in Quoác Gia giaûi

theå, Nhaø nöôùc thaønh laäp Cuïc Xuaát baûn, roài

Vuï Xuaát baûn, vaø Cuïc Quaûn lyù in, vaø cuoái

cuøng laïi trôû veà Cuïc Xuaát baûn töø naêm 1961

ñeå quaûn lyù, chæ ñaïo ngaønh in. Naêm 1978,

thaønh laäp Lieân hieäp caùc xí nghieäp In vaø

ñeán naêm 1991 laïi trôû laïi Cuïc Xuaát baûn ñeå

quaûn lyù Nhaø nöôùc vaø ba khaâu: xuaát baûn, in

vaø phaùt haønh.

Hình 1.7: Hình khaéc treân nhöõng taám

ñaát seùt ôû Ba Tö

Sau ngaøy giaûi phoùng mieàn Nam, thoáng nhaát ñaát nöôùc, nhaø nöôùc ñaõ tieán haønh

caûi taïo xaõ hoäi chuû nghóa ñoái vôùi toaøn boä caùc nhaø in ôû mieàn Nam. Baáy giôø phaàn

lôùn trang bò cuûa nhaø in, nhaát laø taïi Saøi Goøn ñaõ phoå bieán duøng maùy in oáp-xeùt. Vieäc

in baùo haøng ngaøy ñaõ hoaøn toaøn duøng maùy in oáp-xeùt cuoán töø naêm 1970, caùc nhaø

in lôùn cuûa chính quyeàn Myõ - nguïy, cuûa tö saûn maïi baûn ñöôïc quoác doanh hoùa.

Nhöõng nhaø in lôùn cuûa caùc nhaø tö saûn ñöôïc Coâng tö hôïp doanh. Coøn laïi nhöõng

nhaø in nhoû ñöôïc toå chöùc laïi thaønh

caùc nhaø in taäp theå, saûn xuaát phaùt

trieån, ñôøi soáng coâng nhaân ñöôïc

baûo ñaûm, heä thoáng caùc cô sôû in

hôïp lyù vaø taïo ñieàu kieän ñieàu

chænh thieát bò in cho caû nöôùc.

Tôùi nay, qua möôøi naêm ñoåi

môùi, ngaønh in caû nöôùc ñaõ ñöôïc

thay ñoåi, trang bò theo höôùng

hieän ñaïi: thay saép chöõ chì

baèng maùy vi tính, thay in ty-poâ

baèng in oáp-xeùt ñeå in caùc loaïi

baùo haøng ngaøy, haøng tuaàn, taäp

san, taïp chí, caùc loaïi saùch keå

caû giaùo khoa v.v...

Hình 1.8: Aloiz Senefelder, ngöôøi phaùt minh

phöông phaùp in litho naêm 1796

17

1 Toång quan veà ngaønh in

II. Saûn phaåm in

Nhöõng nghieân cöùu chuyeân moân veà taàm quan troïng vaø coâng duïng cuûa

phöông tieän truyeàn thoâng in aán ñaõ chöùng minh raèng nhu caàu veà saûn phaåm

in treân toaøn theá giôùi ngaøy caøng cao. Ñieàu naøy ñöôïc chöùng minh khi cuoái

thieân nieân kyû thöù hai taïp chí Time Magazine ñaõ coâng nhaän taàm quan troïng

veà maët vaên hoaù xaõ hoäi cuûa phaùt minh vaø coâng duïng cuûa ngaønh in saùch vaø

ñaõ baàu choïn coâng trình cuûa Gutenberg laø söï kieän mang tính quyeát ñònh cuûa

thieân nieân kyû. Ñuùng laø thôøi ñaïi cuûa phöông tieän truyeàn thoâng ñieän töû ñaõ baét

ñaàu, tuy nhieân, thoâng tin daïng in vaãn ñang vaø seõ coù maët khaép nôi.

Vaøo naêm 1997, tuyø vaøo trình ñoä giaùo duïc, thu nhaäp vaø loaïi gia ñình,

haèng thaùng moãi hoä gia ñình ôû Ñöùc söû duïng töø 20 USD ñeán 55 USD ñeå mua

saùch, taïp chí, baùo chí, vaø brochure.

Thò tröôøng caùc saûn phaåm in ñaõ trôû neân ña daïng hôn bao giôø heát. Thoâng

thöôøng, caùc saûn phaåm in ñöôïc phaân loaïi thaønh aán phaåm thöông maïi vaø aán

phaåm ñònh kyø. Söï phaân loaïi naøy phaân bieät caùc saûn phaåm in döïa treân taàn soá

phaùt haønh cuûa noù. Bôûi vì coâng ñoaïn saûn xuaát cuõng tuyø thuoäc phaàn lôùn vaøo

nhöõng ñieàu kieän cô baûn naøy, caùc xöôûng in thöôøng ñöôïc chuyeân moân hoaù

vaøo moät trong nhöõng phaân ñoaïn thò tröôøng treân.

Lónh vöïc in thöông maïi goàm caùc saûn phaåm in ñöôïc saûn xuaát töøng thôøi

kyø (catalog, brochure, tôø rôi, danh thieáp…). Saûn phaåm in ñònh kyø laø caùc aán

phaåm xuaát hieän moät caùch ñònh kyø (baùo, tuaàn baùo, taïp chí). Caùc nhaø xuaát

baûn vaø coâng ty laø nhöõng khaùch haøng ñieån hình cho ngaønh in aán phaåm ñònh

kyø.

Söï ña daïng cuûa saûn phaåm in

ñöôïc minh hoaï trong hình 1.9

vaø 1.10. Moät caùch khaùc ñeå

phaân loaïi caùc saûn phaåm in laø

chia chuùng ra thaønh nhöõng

nhoùm saûn phaåm ñaëc bieät.

Nhöõng nhoùm rieâng bieät naøy

ñöôïc moâ taû ngaén goïn sau ñaây.

II.1. Saùch

Coâng trình cuûa Gutenberg vaø

phaùt minh cuûa oâng, coâng ngheä

in vôùi con chöõ chì rôøi, vaøo giöõa

theá kyû 15 ñaõ gaây neân moät cuoäc

caùch maïng trong ngaønh saûn

xuaát saùch. Phaàn ñoâng daân

chuùng ñaõ coù cô hoäi tieáp thu

ñöôïc neàn giaùo duïc, vaên hoaù vaø

thoâng tin nhieàu hôn so vôùi thôøi

kyø saùch vieát tay tröôùc ñoù. Keát

Hình 1.9: Söï ña daïng cuûa saûn phaåm in: taïp

chí, Brochure, Poster, saùch, ...

18

Ñaïi cöông veà saûn xuaát in

quaû laø, naïn muø chöõ ñaõ giaûm ñi

trong nhöõng theá kyû tieáp theo.

Saùch tieáp tuïc ñöôïc in maøu thuû

coâng ngay caû sau phaùt minh

cuûa Gutenberg, do ñoù, nhöõng

taäp saùch in maøu chaát löôïng cao

so vôùi nhöõng taäp saùch tröôùc ñoù

vaãn tieáp tuïc ñöôïc saûn xuaát.

Trong hôn 500 naêm, phöông

phaùp in cao laø coâng ngheä in chi

phoái trong ngaønh in saùch. Chæ

ñeán khi saép chöõ phim vaø in off-

set trôû neân roäng raõi vaøo nhöõng

naêm 1970, saùch in môùi trôû

thaønh moät phöông tieän truyeàn

thoâng ñaïi chuùng giaù reû. Nhöõng

nguyeân nhaân chính cho söï ñoät

phaù cuûa saùch in ñeå trôû thaønh

moät phöông tieän truyeàn thoâng

ñaïi chuùng laø qui trình saûn xuaát

coù naêng suaát cao hôn vaøø nguoàn

giaáy reû luoân coù saün. Saùch in ñaõ

Hình 1.10: Caùc saûn phaåm in ñöôïc ñoùng goùi:

tuùi saùch, hoäp, ...

ngaøy moät coù hình thöùc ñoäc laäp. Hình daïng chöõ vieát tay tröôùc ñoù ñaõ ñöôïc

thay theá baèng daïng chöõ in cuûa rieâng noù.

Con soá ñaàu saùch môùi ñöôïc saûn xuaát moãi naêm ñaõ khoâng ngöøng taêng leân

töø sau phaùt minh cuûa Gutenberg. Ngay caû ngaøy nay, trong thôøi ñaïi cuûa

truyeàn thoâng ñieän töû, tæ leä taêng haøng naêm trong ngaønh saûn xuaát saùch vaãn

giöõ kæ luïc. Vôùi gaàn 80 ngaøn ñaàu saùch ñöôïc saûn xuaát moãi naêm, Ñöùc laø moät

trong nhöõng thò tröôøng saùch lôùn nhaát treân theá giôùi hieän nay. Chæ coù Trung

Quoác vaø Anh Quoác saûn xuaát nhieàu ñaàu saùch hôn vaøo naêm 1997 . Naêm 1998,

coù hôn 500 trieäu quyeån saùch trò giaù hôn 3.5 tæ Euro ñaõ ñöôïc saûn xuaát ôû Ñöùc.

Caùc loaïi saùch ñöôïc phaân loaïi moät maët theo noäi dung saùch; maët khaùc,

chuùng xeáp loaïi töø nhöõng taäp saùch chaát löôïng cao, khaâu chæ boïc da vôùi rìa

saùch phuû vaøng ñeán nhöõng quyeån saùch boû tuùi/ saùch bìa thöôøng. Saùch ñöôïc

in moät maøu hoaëc döôùi daïng nhieàu maøu chaát löôïng cao. Con soá saùch ngaøy

nay ôû Ñöùc ñaõ leân ñeán hôn 770 ngaøn ñaàu saùch. Cuõng töông töï nhö vaäy ñoái

vôùi caùc saûn phaåm in khaùc nhö taïp chí, aán phaåm ñònh kyø, baùo vaø brochure.

II.2. Taïp chí

Taïp chí chuû yeáu bao goàm caùc aán phaåm ñònh kyø nhö taïp chí thöông maïi, taäp

san vaø baùo aûnh. Taïp chí thöông maïi bao truøm moät lónh vöïc giôùi haïn, do ñoù

thu huùt moät löôïng ñoäc giaû chuyeân moân giôùi haïn. Khoâng gioáng nhö saùch, chi

19

1 Toång quan veà ngaønh in

phí saûn xuaát taïp chí khoâng phaûi ñöôïc chi traû hoaøn toaøn bôûi ngöôøi tieâu duøng.

Thoâng thöôøng, hôn nöûa soá chi phí saûn xuaát ñöôïc thanh toaùn nhôø coâng vieäc

quaûng caùo.

Taïp chí cuõng ñöôïc xuaát baûn bôûi caùc nhaø xuaát baûn gioáng nhö saùch. Taïp

chí coù tuoåi thoï thaáp hôn saùch; ñoù laø do noäi dung vaø cuõng laø moät ñaëc tröng

tieâu bieåu cuûa aán phaåm ñònh kyø. Bôûi vì taïp chí coù thôøi gian söû duïng giôùi haïn

vaø khaùc bieät veà noäi dung so vôùi saùch, hình thöùc beân ngoaøi cuûa noù cuõng khaùc

nhau so vôùi saùch.

Quaù trình saûn xuaát taïp chí khaùc nhau ñaùng keå so vôùi saûn xuaát saùch. Taïp

chí laø nhöõng cuoán saùch nhoû nhieàu maøu bìa meàm. Chuùng thöôøng coù söï löu

haønh cao vaø ñöôïc ñoùng baèng kyõ thuaät ñoùng saùch ñôn giaûn (ñoùng kim, caø

gaùy daùn keo). Tuyø vaøo söï phaùt haønh, taïp chí ñöôïc in vôùi maùy in offset tôø

rôøi hoaëc maùy in offset cuoän, nhöng maùy in cuoän vaãn ñöôïc söû duïng cho

nhöõng taïp chí coù soá löôïng phaùt haønh cao.

II.3. Baùo chí

Ngaøy nay, baùo chí vaãn laø moät trong nhöõng phöông tieän truyeàn thoâng ñaïi

chuùng quan troïng nhaát. Nhöõng tôø baùo ñaàu tieân ñaõ xuaát hieän vaøo ñaàu theá kyû

17. Nhöõng cuoán pamphlet vaøo theá kyû 16 laø hình thöùc ñaàu tieân cuûa baùo chí.

Haàu heát caùc tôø baùo ñöôïc saûn xuaát moãi ngaøy vaø coù taàn soá phaùt haønh cao.

Moät vaøi tôø nhaät baùo coù theå xuaát hieän moät vaøi laàn trong ngaøy ñeå ñaûm baûo

noäi dung cuûa chuùng luoân ñöôïc caäp nhaät. Hai phaân loaïi chính cuûa baùo chí laø

nhaät baùo vaø tuaàn baùo.

Hình thöùc beân ngoaøi cuûa baùo khaùc bieät so vôùi hình thöùc cuûa taïp chí. Baùo

chí thöôøng laø nhöõng tôø rôøi khoå lôùn. Moät vaøi tôø rôøi naøy coù theå ñöôïc keát vôùi

nhau trong coâng ñoaïn ñoaïn saûn xuaát ñeå taïo neân moät phaàn rieâng cuûa tôø baùo.

Tôø baùo coù chöùa nhieàu phaàn noäi dung ñöôïc goïi laø “chuyeân san”.

Noùi chung, baùo ñöôïc saûn xuaát taïi nhöõng nhaø maùy in chuyeân duïng cho baùo

chí, coù theå in treân giaáy khoâng traùng phaán vôùi giaù reû. Tôø baùo truyeàn thoáng tröôùc

ñaây laø ôû daïng traéng ñen. Nhöõng maùy in hieän ñaïi coù theå in nhieàu maøu vôùi chi phí

thaáp. Ñieàu naøy ñaõ taïo neân cô hoäi cho baùo chí thích öùng veà maët ngoaïi hình vôùi

thò hieáu hieän haønh (aûnh maøu, tivi maøu), nhöng cuõng ñaùp öùng ñöôïc mong muoán

cuûa nhöõng khaùch quaûng caùo raèng maåu quaûng caùo cuûa hoï ñöôïc in maøu. Chi phí

saûn xuaát baùo chí ñöôïc chi traû nhôø caùc tôø quaûng caùo ñính keøm vaø caùc maåu quaûng

caùo. Vì lyù do naøy, giaù baùn cuûa baùo chí khaù thaáp.

II.4. Brochure

Cuøng vôùi caùc tôø quaûng caùo rôøi xuaát hieän haøng ngaøy trong baùo vaø taïp chí,

coù moät thò tröôøng lôùn cho tôø rôi vaø tôø moâ taû chi tieát saûn phaåm. Caùc loaïi aán

phaåm naøy goïi laø Brochure. Khoâng gioáng nhö baùo vaø taïp chí, brochure

khoâng ñöôïc xuaát baûn ñònh kyø. Chuùng laø nhöõng saûn phaåm in thöông maïi.

Moät söï khaùc bieät quan troïng nöõa laø soá löôïng in cuûa brochure khaù thaáp.

Ngaøy nay, brochure thöôøng ñöôïc in maøu vaø coù ôû daïng nhöõng tôø gaáp

20

Ñaïi cöông veà saûn xuaát in

rieâng bieät hay nhöõng taäp saùch ñöôïc ñoùng gaùy. Chuùng coù chaát löôïng toát hôn

baùo. Brochure thöôøng ñöôïc söû duïng ñeå moâ taû nhöõng saûn phaåm cuï theå (moät

coâng ty, moät saûn phaåm). Chuùng haàu heát ñöôïc söû duïng cho muïc ñích quaûng

caùo; do ñoù, chi phí saûn xuaát thoâng thöôøng ñöôïc chi traû bôûi nhaø quaûng caùo

chöù khoâng phaûi laø ngöôøi ñoïc.

II.5. Caùc saûn phaåm in khaùc

Bao bì laø moät nhoùm quan troïng khaùc cuûa saûn phaåm in. Chuùng coù theå ñöôïc

laøm töø nhieàu loaïi nguyeân lieäu khaùc nhau nhö giaáy, bìa carton, nhöïa, kim

loaïi, thuûy tinh… Tröôùc heát, bao bì ñöôïc duøng ñeå baûo veä nhöõng haøng hoaù

chöùa beân trong, nhöng noù cuõng ñöôïc laøm ra ñeå taïo cho saûn phaåm moät hình

thöùc haáp daãn. Ngoaøi ra, bao bì ñöôïc in ñeå cung caáp thoâng tin veà noäi dung

cuaû haøng hoaù beân trong. Taát caû caùc coâng ngheä in chính ñeàu ñöôïc söû duïng

trong ngaønh in bao bì- thoâng thöôøng laø söï keát hôïp giöõa caùc coâng ngheä.

III. Phöông tieän truyeàn thoâng ñieän töû

Phöông tieän truyeàn thoâng ñieän töû ñöôïc phaùt trieån vaøo theá kyû 20, vaø cuøng

vôùi phöông tieän truyeàn thoâng in aán noù trôû neân quan troïng trong ngaønh thoâng

tin lieân laïc. Khuynh höôùng naøy tieáp tuïc phaùt trieån cho ñeán ngaøy nay vaø

ñöôïc ñaëc tröng bôûi maùy tính vaø maïng Internet. Cuøng vôùi söï phaùt trieån gaàn

ñaây cuûa Internet vaø world wide web, phöông tieän truyeàn thoâng ñaïi chuùng

cuõng coù ôû daïng radio vaø truyeàn hình thoâng thöôøng cuøng vôùi caùc daïng löu

tröõ töông öùng nhö video vaø daïng löu tröõ aâm thanh treân CD-ROM vaø DVD-

ROM cuõng nhö caùc daïng moâ phoûng khaùc.

Phöông tieän truyeàn thoâng ñieän töû, cuõng nhö phöông tieän truyeàn thoâng in aán,

bao goàm moät chuoãi söï saùng taïo vaø truyeàn tin tuyø vaøo töøng daïng phöông tieän cuï

theå. Ñaõ thaønh qui luaät, giai ñoaïn ñaàu tieân trong quaù trình naøy laø saûn xuaát ra noäi

dung, ví duï nhö saûn xuaát noäi dung cho baêng audio hoaëc video. Trong moät vaøi

tröôøng hôïp, thoâng tin ñöôïc chuyeån töø moät phöông tieän truyeàn thoâng naøy sang

moät phöông tieän khaùc, ví duï nhö töø loaïi phim thöôøng sang video. Tuy nhieân trong

tröôøng hôïp trang web, noäi dung coù theå do maùy tính saûn xuaát, vaø do ñoù cho pheùp

truy caäp thoâng tin töø caû theá giôùi thöïc vaø theá giôùi aûo.

Caùc moâ phoûng döôùi daïng töông taùc ñoäng coù theå moâ taû nhöõng caûnh vaø nhöõng

töông taùc giöõa ngöôøi duøng vaø maùy tính; cuoái cuøng, vieäc cho chaïy moät moâ phoûng

taïo neân moät chuoãi nhöõng hình aûnh ôû daïng aûnh theo thöù töï vaø coù kòch baûn roõ raøng.

Caùc thoâng tin cuûa moâ phoûng coù theå goïn hôn vaø hieäu quaû hôn so vôùi moät caûnh

phim video. Do ñoù, moâ phoûng ñoäng thöïc söï chæ coù theå ñöôïc bieåu dieãn treân moät

thieát bò xuaát nhö laø moät maùy tính caáu hình maïnh.

Trong thôøi kyø ñaàu, kòch baûn thöôøng ñöôïc soaïn (ít nhaát laø trong moâi

tröôøng chuyeân nghieäp) nhö chuùng ta bieát trong caùc phim truyeàn thoáng.

Trong tröôøng hôïp cuûa caùc saûn phaåm truyeàn thoâng ñieän töû, yeâu caàu cuï theå

veà trình chieáu phaûi ñöôïc löu taâm ñeán tröôùc heát trong giai ñoaïn thieát keá.

Ñieàu naøy phaûi ñöôïc löu yù vì ñoä phaân giaûi cuïc boä thaáp (so vôùi caùc saûn phaåm

21

1 Toång quan veà ngaønh in

in) vaø söï haïn cheá cuûa ñònh daïng döõ lieäu ñaàu ra (ví duï, khoå cuûa maøn hình

hay ngay caû caùc cöûa soå beân trong maøn hình chung).

Söï phaân phoái coù theå ôû daïng löu treân phöông tieän chöùa döõ lieäu (CD-ROM,

baêng video/audio, vaø phöông tieän löu tröõ aâm thanh) hoaëc coù theå phaân phoái tröïc

tieáp chaúng haïn nhö truyeàn hình tröïc tieáp moät buoåi hoaø nhaïc hay moät söï kieän theå

thao. Trong caû hai tröôøng hôïp, ngöôøi ta ñaõ noã löïc giôùi haïn khoái löôïng döõ lieäu do

söï haïn cheá cuûa daûi baêng taàn cuûa caùc keânh lieân laïc. Kyõ thuaät neùn ñoùng moät vai

troø quan troïng ôû ñaây. Kyõ thuaät naøy cho pheùp giaûm thieåu khoái löôïng döõ lieäu maø

khoâng laøm thay ñoåi ñaùng keå veà chaát löôïng. Caùc coâng ngheä truyeàn cô baûn coù theå

coù nhieàu loaïi, töø nhöõng keát noái Internet thoâng qua caùc ñöôøng truyeàn chuyeân

duïng, ví duï nhö veä tinh nhaân taïo, hay nhöõng keát noái toác ñoä cao baèng caùp hay sôïi

thuyû tinh cho caùc heä thoáng maïng noäi boä, cuõng vôùi caùc coâng ngheä khaùc nhau

(truyeàn hình noäi boä, Intranet).

Heä thoáng hieån thò, ví duï nhö maøn hình maùy tính, maøn hình tivi, thieát bò

maùy chieáu, heä thoáng phaùt laïi aâm thanh (loa, oáng nghe) thoâng thöôøng naèm

ôû ñoaïn cuoái cuûa chuoãi truyeàn thoâng. Tuy nhieân tröôùc khi nhöõng heä thoáng

naøy coù theå trình dieãn, caùc coâng ñoaïn neùn vaø maõ hoaù phaûi ñöôïc ñaûo laïi baèng

caùc thieát bò töông öùng (phaàn meàm vaø phaàn cöùng) ñeå bieåu thò caùc döõ lieäu ñaõ

ñöôïc truyeàn. ÔÛ heä thoáng hieån thò, boä nhôù coù theå ñöôïc ñöôïc duøng ñeå ghi laïi

caùc döõ lieäu ñeå coù theå phaùt laïi vaøo moät luùc khaùc.

Vieäc söû duïng vaø phoå bieán phöông tieän truyeàn thoâng ñieän töû coù theå ñöôïc

ñieàu chænh baèng quyeàn baûo hoä, nhöng quyeàn naøy bò xaâm phaïm khaù deã; ñieàu

naøy ñaëc bieät ñuùng vôùi döõ lieäu kyõ thuaät soá khi maø caùc baûn copy cuõng coù chaát

löôïng toát nhö baûn goác. Caùc phöông thöùc hieän ñaïi giaûi quyeát cô cheá baûo veä

ñoái vôùi vieäc sao cheùp laäu trong caû hai lónh vöïc:

- Lónh vöïc maät maõ- maõ hoaù caùc döõ lieäu ñeå ngaên chaën vieäc söû duïng traùi

pheùp.

- Laøm môø hình kyõ thuaät soá- digital watermarking field, nhaäp thoâng tin

vaøo chuoãi döõ lieäu kyõ thuaät soá maø maét thöôøng khoâng troâng thaáy ñöôïc, nhöng

coù theå ñöôïc tìm ra nhaèm ñònh vò cho döõ lieäu coù saün.

Noùi khaùi quaùt hôn, truyeàn thoâng ñieän töû cuõng bao goàm caùc öùng duïng

töông taù: nhöõng phöông tieän truyeàn thoâng coù daïng khaùc nhau tuyø vaøo söï can

thieäp cuûa ngöôøi söû duïng. Nhöõng öùng duïng naøy goàm coù troø chôi vi tính, caùc

moâ phoûng töông taùc, hay caùc öùng duïng thöïc teá aûo. Ñieàu naøy tröïc tieáp daãn

ñeán khaùi nieäm truyeàn thoâng ña phöông tieän seõ ñöôïc moâ taû trong caùc chöông

sau. Xin tham khaûo chöông 11 ñeå bieát theâm chi tieát.

IV. Truyeàn thoâng ña phöông tieän

Thuaät ngöõ “truyeàn thoâng ña phöông tieän” coù lieân heä maät thieát vôùi maùy tính

vaø caùc thieát bò xuaát döõ lieäu ngaøy nay nhö maøn hình, loa, vaø maùy in vaø khaû

naêng phaùt laïi caùc loaïi thoâng tin khaùc nhau (vaên baûn, hình aûnh, aâm thanh,

hoaït hình…). Heä thoáng truyeàn thoâng ña phöông tieän khoâng nhöõng chæ xuaát

caùc loaïi thoâng tin khaùc nhau maø coøn coù theå cuøng luùc taïo thoâng tin truyeàn