Giáo trình Thiết bị điện - Phần thứ ba: Thiết bị trung - cao áp - Chương 11: Máy ngắt điện cao áp
Chæång 11.
MAY NGÀT ÂIÃN CAO AP
11.1. CHÆC NÀNG- PHÁN LOAI- CACH LÆA CHON VA CÁU TRUC
MAY NGÀT
1. Chæc nàng
May ngàt âiãn cao ap dung âã âong, càt mach khi co dong phu tai va ca khi co dong ngàn mach.
May ngàt cao ap la cå cáu âong må cå khê co kha nàng âong, dán liãn tuc va càt dong âiãn trong
âiãu kiãn bçnh thæång va ca trong thåi gian giåi han khi xay ra âiãu kiãn bát thæång trong mach (vê du
nhæ ngàn mach). May ngàt âæåc sæ dung âã âong må âæång dáy trãn khäng, cac nhanh cap, may biãn ap,
cuän khang âiãn va tu âiãn. Chung cung âæåc sæ dung cho thanh gop, sao cho âiãn nàng co thã âæåc
truyãn tæ mät thanh gop nay sang mät thanh gop khac.
May ngàt âæåc thiãt kã âàc biãt dung cho cac nhiãm vu âàc biãt nhæ âæång sàt, å âo sæ dung
2
læåi 16 Hz, phai dáp tàt hä quang dai hån (dai hån næa song).
3
May ngàt âæåc sæ dung cho lo nung chay co hoat âäng thæång xuyãn thç yãu cáu læc tac âäng
nho hån va dung læång càt tháp hån. Do váy chung êt chëu mai mon, màc du chã âä âong må cao va
khoang thåi gian lam viãc dai.
Yãu cáu våi chung phai càt nhanh, khi âong/càt khäng gáy nä hoàc chay, kêch thæåc gon nhe,
gia thanh ha. Trong may ngàt cao ap ván âã dáp tàt hä quang khi càt ngàn mach rát quan trong. Do váy
thæång càn cæ phæång phap dáp hä quang âã phán loai may ngàt.
Ngàt dong âiãn ngàn mach la chã âä lam viãc nàng nhát va cå ban. Song qua âiãn ap sinh ra khi
ngàt dong âiãn be cua may biãn ap khäng tai, ngàt dong âiãn dung cua âæång dáy dai va nhiãu træång
håp khac cung la âiãu kiãn lam viãc nàng nã cho ca hã thäng ngàt.
Trong nhiãu træång håp âai læång qua âiãn ap âæåc xac âënh bàng sæ âàc biãt cua kãt cáu may
ngàt, cho nãn cac yãu cáu âäi våi may ngàt cao ap hiãn âai khäng giäng nhæ âäi våi mät may cach li
dong âiãn âån gian ma phai yãu cáu nhæ thiãt bë ngàt mach co dong âiãn khäng lam nguy hai cho hã
thäng va âam bao an toan chàc chàn. Chã tao may ngàt nãu chè co tac dung âã ngàt dong âiãn phu tai thç
âån gian hån.
Theo nguyãn tàc hã thäng dán âiãn cua may ngàt näi tiãp våi mach âiãn cua cac thiãt bë âiãn cao
ap. Khi âo cac bä phán kãt cáu cå ban cua may ngàt cán phai chäng sæ tac âäng nhiãt, âiãn tæ trong khi
lam viãc bçnh thæång cung nhæ khi ngàn mach phai chäng træång ténh âiãn tac âäng vao cach âiãn luc
âiãn ap âënh mæc va ca trong luc qua âiãn ap. Trong qua trçnh lam viãc cua may ngàt con co nhæng hiãn
tæång sinh ra thãm nhiãu phu tai nhiãt, cå va âiãn tac âäng vao tæng bä phán riãng cua kãt cáu may ngàt
(sæ chay cua hä quang âiãn khi ngàt, sæ tàng ap suát cua chát khê va chát long trong khäng gian cäng tac,
cac bä phán cå chuyãn âäng våi gia täc lån va nhiãu nhæng hiãn tæång khac). Trong træång håp cac dæ
træ kãt cáu cua may ngàt qui âënh khäng tæång æng våi âiãu kiãn cho træåc thç mäi yãu tä âa kã co thã la
nguyãn nhán sinh hæ hong tæng bä phán hay toan bä cac phán cua may ngàt, dán tåi pha hong sæ lam
viãc bçnh thæång cua mät khu væc trong hã thäng âiãn, nghéa la dán tåi sæ cä. May ngàt phai tæ âäng han
chã sæ cä trong hã thäng, nãn cac bä phán kãt cáu cua no phai tuyãt âäi än âënh âäi våi tac âäng nhiãt va
læc âiãn âäng, cung nhæ âäi våi tac âäng cua âiãn ap å moi gia trë.
a) Yãu cáu chung âäi våi may ngàt
a.1) Sæ tæång æng cua cac âàc tênh may ngàt âäi våi nhæng qui âënh cho træåc cua no.
a.2) Tát ca cac bä phán kãt cáu cua may ngàt trong thåi gian ván hanh phai lam viãc.
Cac yãu cáu chung âäi våi may ngàt cao ap âæåc nãu trong cac tiãu chuán ké thuát khac nhau
(nhæ tiãu chuán Liãn Xä cu ΓOCT 687-41 hay cac tiãu chuán quäc tã :IEC, DIN VDE, ANSI).
b) Cac yãu cáu âàc biãt khac
123
Ngoai nhæng yãu cáu chung, trong cac træång håp riãng cung co nhæng yãu cáu âàc biãt âäi våi
may ngàt, phu thuäc vao âiãu kiãn riãng ma may ngàt lam viãc, nhæ:
b.1) Kha nàng lam viãc å vung ám æåt, nhiãu bui bàm va co chát nä.
b.2) Kha nàng lam viãc å vung rát cao hån màt biãn.
b.3) Kha nàng lam viãc å cac thiãt bë di âäng (âáu may xe læa âiãn, tau thuy,...).
b.4) Thêch håp våi âiãu kiãn lam viãc å nhiãt âä rát tháp.
Do nàng læång ngay cang phat triãn, va ap dung cac phæång phap hoan chènh trong ván hanh hã
thäng âiãn nãn may ngàt la mät trong nhæng bä phán quan trong nhát cua hã thäng yãu cáu náng cao cac
chè tiãu ké thuát ván hanh nhæ: tàng dong âiãn âënh mæc, tàng cäng suát ngàt, náng cao tac âäng nhanh,
tac âäng nhanh nhiãu lán cua AΠB (âong làp lai tæ âäng), tàng âä chäng àn mon cua cac bä phán cå va
cua cach âiãn; ván chuyãn, làp rap, ván hanh thuán tiãn, an toan vã nä va hoa hoan,...
Trong khi thiãt kã may ngàt hiãn âai cán âàc biãt læu y âãn ván âã náng cao cac chè tiãu kinh tã
ké thuát, trong læång êt nhát trong mät âån vë cäng suát ngàt. Kãt cáu cua may ngàt cán phai âån gian,
væng chàc, cac chi tiãt va cac mäi kãt cáu trong tát ca cac loai may ngàt phai thäng nhát va cán phai ap
dung cac phæång phap gia cäng tiãn tiãn. Trong chã tao sæ dung räng rai cac nguyãn liãu co tênh cå, tênh
âiãn, tênh nhiãt cao va kinh tã nhát (cac nguyãn liãu tiãp âiãm âàc biãt, âä gäm co âä bãn cao,...).
2. Phán loai
a) May ngàt nhiãu dáu
Dáu væa la chát cach âiãn âäng thåi sinh khê âã dáp tàt hä quang.
b) May ngàt êt dáu
Læång dáu êt chè âu sinh khê dáp tàt hä quang con cach âiãn la chát ràn.
c) May ngàt khäng khê
Dung khê nen âã dáp tàt hä quang.
d) May ngàt tæ sinh khê
Dung vát liãu cach âiãn co kha nàng tæ sinh khê dæåi tac dung cua nhiãt âä cao cua hä quang. Khê tæ
sinh ra co ap suát cao dáp tàt hä quang.
e) May ngàt âiãn tæ
Hä quang âæåc dáp trong khe hep lam bàng vát liãu ràn chëu âæåc hä quang, læc âiãn tæ âáy hä
quang vao khe.
f) May ngàt chán khäng
Hä quang âæåc dáp trong mäi træång chán khäng.
g) May ngàt SF6
Dung khê SF6 âã dáp hä quang.
3. Cac thäng sä chênh cua may ngàt
+ Uâm la âiãn ap dáy lån nhát ma may ngàt co thã lam viãc bçnh thæång tin cáy trong thåi gian
dai.
Uâm xac kêch thæåc lån nho cua may ngàt, co cac cáp sau: 3, 6, 10, 15, 20, 35, 110, 220, 330,
500, 750kV. Bä phán mang âiãn chëu âæåc cac cáp dong âiãn: 32, 63, 100, 200,..., 25000A.
+ Iâm la dong chay láu dai qua may ngàt ma khäng lam qua nhiãt va khäng gáy hæ hong, (liãn
quan kêch thæåc cac chi tiãt trong may ngàt).
+ Iââm la dong än âënh âäng âënh mæc.
+ Inhâm la dong än âënh nhiãt tæång æng thåi gian än âënh âënh mæc tnh .
124
+ Icâm la dong càt âënh mæc chênh la dong ngàn mach ba pha hiãu dung toan phán lån nhát may
ngàt co thã càt âæåc ma khäng gáy hæ hai gç cho may ngàt. Icâm xac âënh tæ thæc nghiãm. Vç may ngàt
phai càt mät sä lán liãn tuc nãn thê nghiãm âoi hoi phai càt âæåc dong càt âënh mæc theo chu trçnh sau:
C - 180 - ÂC - 180 - ÂC (theo tiãu chuán Liãn Xä cu).
C-0,3-ÂC - 60 - ÂC (theo tiãu chuán IEC våi may ngàt SF6).
Våi loai may ngàt 550MHMe-1P/S la loai siãu cao ap dung âã näi âát tu bu âæång dáy 500kV
co chu trçnh thao tac âàc biãt: C- 0,15 - Â- 4- C- 15 - ÂC.
Âã xac âënh Icâm theo quy âënh co:
* C: kê hiãu may ngàt tac âäng càt khi tên hiãu tåi tæ cac råle.
*ÂC: thao tac âong may ngàt luc ngàn mach va sau âo lai càt ra.
*Â: thao tac âong may ngàt.
* 180, 0,15, 60,...:la khoang thåi gian giæa hai lán thao tac liãn tuc tênh bàng giáy (s).
Cäng suát càt âënh mæc Scâm= 3Uâm.Icgh
+ Icgh: dong càt lån nhát cho phep khi U<Uâm.
+ ttâ: khoang thåi gian tênh tæ khi co tên hiãu ngàt âãn thåi âiãm hä quang bë dáp tàt trãn ca ba
pha.
- Tac âäng nhanh ttâ= (0,02 ÷ 0,06)s.
- Tac âäng trung bçnh ttâ = (0,15 ÷ 0,1)s.
- Tac âäng chám ttâ = (0,15 ÷ 0,25)s.
Ngoai ra yãu cáu may ngàt co kha nàng âong mach ngay ca khi âang co dong ngàn mach ma
cac âáu tiãp xuc khäng hæ hai gç.
4. Cach læa chon may ngàt
Cac âiãm chênh cán chu y khi læa chon may ngàt bao gäm:
- Âiãn ap lam viãc cæc âai tai nåi âàt.
- Âä cao cua tram so våi màt biãn.
- Dong âiãn lam viãc cæc âai tai nåi âàt.
- Dong ngàn mach cæc âai tai nåi âàt.
- Tán sä hã thäng.
- Khoang thåi gian tän tai dong ngàn mach.
- Chu kç âong må.
- Cac âiãu kiãn lam viãc âàc biãt va âiãu kiãn khê háu.
Cac trë sä âënh mæc co thã âæåc læa chon å bang 11.1 va 11.2.
Cac tiãu chuán quäc gia va quäc tã quan trong âã âanh gia may ngàt gäm:
IEC, DIN VDE, ANSI (American National Standards Institution-viãn tiãu chuán quäc gia My).
Tiãu chuán Liãn Xä cu ΓOCT 687-41
Khi chon cán phai dæa vao
+ So sanh cac chè tiãu cua cac kiãu may ngàt hiãn co våi nhæng tham sä cho træåc.
+ Âanh gia kha nàng thæc tã va nguyãn tàc å kãt cáu cua kiãu âæåc chon våi cac âàc tênh yãu
cáu cho træåc.
Dæåi âáy giåi thiãu sæ phán loai va mät vai kinh nghiãm co tênh chát âënh hæång theo sæ âanh
gia so sanh cac kiãu may ngàt cao ap âiãn xoay chiãu. Vã phæång diãn chon kiãu ngæåi ta phán loai may
ngàt theo:
+ Theo loai mäi træång dáp hä quang.
+ Theo cach dáp hä quang.
+ Theo phæång phap cach âiãn å chä cao ap cua cac phán dán âiãn.
125
+ Theo âiãn ap âënh mæc.
+ Theo dong âiãn âënh mæc.
+ Theo cäng suát ngàt âënh mæc.
+ Theo quan hã vã kãt cáu cua bä phán truyãn âäng cå khê cua may ngàt våi truyãn âäng.
+ Theo thang tac âäng nhanh.
+ Theo sæ tiãn låi cho AΠB tæc thåi.
Å bang 11.1 giåi thiãu sæ phán loai may ngàt theo loai mäi træång dáp hä quang va theo cach
dáp hä quang. Bang 11.2 giåi thiãu cac âàc âiãm æu va khuyãt cua cac kiãu may ngàt å mät sä cac thang
âiãn ap khac nhau.
Theo âiãn ap âënh mæc ngàt co thã chia ra lam hai nhom chênh.
- May ngàt âiãn ap 35kV va cao hån la may ngàt tram biãn ap.
- May ngàt âiãn ap 20kV va tháp hån la may ngàt may phat.
May ngàt tram biãn ap la nhom lån, thæång dong âiãn âënh mæc tåi hån 2000A. Våi loai nay
yãu cáu kha nàng ngàt rát cao (tåi hån 20.000 MVA) tac âäng nhanh, tiãn låi âäi våi AΠB tæc thåi va
nhiãu âàc tênh khac.
May ngàt tram biãn ap sæ dung æu viãt cac loai may ngàt sau:
+ May ngàt khäng khê (may ngàt khäng khê tru).
+ May ngàt êt dáu.
+ May ngàt nhiãu dáu.
Hiãn nay phä biãn may ngàt kiãu måi SF6, khê elegas (SF6) co kha nàng dáp hä quang rát cao,
âæåc sæ dung lam mäi træång dáp hä quang. Kiãu may ngàt nay co nhæng âàc tênh ké thuát ván hanh va
kinh tã ké thuát cao.
Tæ âo so sanh cac tham sä å bang 11.1, 11.2, va theo tai liãu hiãn co âi âãn kãt luán may ngàt
khäng khê æu viãt hån cac may ngàt khac, âàc biãt âäi våi may ngàt co âiãn ap âënh mæc 110kV va cao
hån.
Å cac tram sæ cán thiãt âã co khê nen cho may ngàt khäng khê lam viãc khäng nãn cho ràng âo
la nhæåc âiãm, vç trong cac tram phán phäi âiãn cao ap hiãn âai hã thäng cac may ngàt, cac cáu dao âiãu
khiãn bàng håi la håp li nhát, hoan chènh va thuán tiãn nhát cho viãc tæ âäng hoa.
Tuy thã, âoi hoi gia cäng chênh xac, nãn gia thanh may ngàt khäng khê cao hån may ngàt êt dáu
khi cung mät chè tiãu trong læång.
Æng dung may ngàt êt dáu vã màt ké thuát va kinh tã cho nhæng nåi kem quan trong hån cua hã
thäng âiãn, å âáy cac yãu cáu vã trë sä cäng suát ngàt, nhæng âàc tênh ván hanh khac (tac âäng rát nhanh,
AΠB tæc thåi, nhiãu lán, ngàt mät cach tin cáy dong âiãn âiãn dung nho, kha nàng thæång xuyãn kiãm tra
va thay âäi hã thäng tiãp xuc,...) co thã êt hån.
Bang 11.1: Phán loai may ngàt theo mäi træång dáp va cach dáp hä quang
Cac tham sä âënh hæång
Cach dáp hä Kiãu thiãt bë Kiãu
may Âiãn
ap Dong âiãn Cäng suát
Loai
træång dáp
hä quang.
mäi
quang
dáp hä quang
ngàt
âënh mæc âënh mæc ngàt âënh
[kV]
[A]
mæc [MVA]
50
Dáp
quang
trong dáu
hä Tiãp xuc âæt Bçnh dáu
quang âån
gian trong dáu
lanh buäng co bä Bçnh dáu ca
rao riãt thán phán thäi doc buäng dáp
10
1500
å
Lam
35
110
2000
2000
1000
5200
126
hä
quang hay
ngang hä quang
330
2000
25000
Dáu
trong buäng trong dáu.
cua
phám
thanh
san
tao
khê
êt dáu
10
35
110
330
15
(20)
15
1500
1500
2000
2000
6000
300
1000
2500
10000
2500
tach råi tæ
dáu (hän bæc phãn dáp êt dáu kiãu
håp khê håi) hä quang cháu
Lam lanh buäng co bä êt næåc
long rao riãt thãm phán thäi
600
300
Chát
khäng chay
(næåc)
hä quang
trong luäng bæc phãn dáp næåc
håi næåc hä quang cháu
ràn Lam lanh Buäng co bä Tæ âäng khê
rao riãt thán phán thäi doc
hä quang hay ngang
trong luäng
trong næåc
kiãu
15
10
2000
600
1500
300
Chát
sinh ra khê
cua
phám
thanh
san
tao
khi
tach ra tæ
chát ràn sinh
ra khê.
Khäng khê Lam
nen rao riãt thán
lanh
Khäng khê
(khäng khê
thäi truc)
10
35
110
400
10
2000
2000
2000
2000
400
3000
1500
5000
25000
2550
hä
quang Buäng
trong luäng
khäng khê hay ngang
nen
khäng khê doc
Tæ
âäng
âiãu khiãn
bàng håi
Buäng
thäi Khäng khê
15
15
12000
4000
4000
7500
doc co shun co
bàng âiãn trå bàng
nho.
Khäng khê Chuyãn dëch Buäng
va màt bàng tæ khe våi hã âiãn tæ våi
shun
âiãn
trå tháp .
kiãu Khäng khê
phàng lam træång
lanh cua cac ngang
thanh buäng lam
thãm
thäng
va træång thäi.
tæ buäng
khe.
co
lanh
hä
quang trong
khe hep cua
buäng.
Khäng khê Chia thán hä Buäng våi sæ Khäng khê
va màt quang ra lam lanh bàng âiãn tæ våi
phàng lam nhiãu phán læåi våi hã nhæng tám
15
2000
1000
127
lanh
âiãn cæc.
cac liãn tiãp båi thäng
chuyãn dëch træång thäi.
tæ læåi dáp hä
quang.
bàng
tæ
træång.
Khê ele gas
(SF6)
Lam
thãm
lanh Buäng
hä elegas doc hay
thäi elegas
380 va cao
hån
2000
va cao hån
40000
va cao hån
quang trong ngang
luäng
khê
elegas.
Chán khäng Phán
thãm
tach Chán khäng Chán khäng 110 va cao
hä dáp hä quang hån
600
250
quang trong
chán khäng
Bang 11.2: So sanh vã chát læång cac kiãu may ngàt
Kiãu may
ngàt va âiãn
ap âënh mæc
(1)
Cac æu viãt cå ban
Cac nhæåc âiãm cå ban
(2)
(3)
Bçnh dáu co 1. Cå cáu tæång âäi âån gian.
1. Khäng an toan vã hoa hoan va phat nong
buäng dáp hä 2. Co kha nàng âàt may biãn dong 2. Cán thiãt kiãm tra thæång xuyãn trang thai dáu
quang âiãn ap å bãn trong.
110kV va cao 3. Nàng læc ngàt cao.
trong bçnh va trong cac sæ vao cao ap.
3. Khäi læång dáu lån yãu cáu thåi gian kha dai âã
hån
4. Thêch håp våi cac tram ngoai kiãm tra buäng dáp hä quang va hã thäng tiãp xuc.
tråi.
Thåi gian thay dáu lån.
4. Trong tram biãn ap cán thiãt phai dæ træ dáu
nhiãu va cac trang bë loc dáu rát qui mä.
5. Thæc tã khäng thêch håp våi cac tram trong nha
may.
6. Êt thêch håp cho AΠB tæc thåi nhiãu lán trong
chu trçnh.
7. Cac tiãp xuc dáp hä quang kha lån.
8. Chi phê nhiãu cho san xuát bçnh dáu.
9. Trong læång lån khäng thuán tiãn cho chuyãn
chå làp rap.
10. Khäng co kha nàng tao thanh thã thäng nhát våi
sæ ap dung nhæng hã thäng lån.
May ngàt êt 1. Khäi læång dáu khäng lån.
dáu 35 kV va 2. Trong læång tæång âäi nhe.
1. Khäng an toan vã hoa hoan va phat nä, nhæng êt
hån å cac may ngàt trãn.
cao hån.
3. Cå cáu rát âån gian so våi may 2. Thæc hiãn AΠB tæc thåi nhiãu lán phæc tap.
ngàt khäng khê
3. Thæc hiãn loc lai dáu kho.
4. Gia thanh tæång âäi tháp.
4. Sæ cán thiãt kiãm tra, va thay âäi thæång xuyãn
5. Thêch håp cho cac tram trong dáu trong bçnh dáp hä quang.
nha va ngoai tråi.
5. Cac tiãp xuc dáp hä quang tæång âäi lån.
6. Nhe hån may ngàt kiãu bçnh dáu 6. Khäng thêch håp våi træång håp ngàt thæång
å âiãn ap 35 kV va cao hån.
xuyãn.
128
7. Co kha nàng tao thanh mät thã 7. Âàt may biãn dong bãn trong kho khàn.
thäng nhát. 8. Nàng læc ngàt giåi han tæång âäi kem.
ngàt 1. An toan vã hoa hoan va phat nä. 1. Å tram biãn ap cán thiãt phai co cac thiãt bë nen
May
khäng khê 35 2. Tac âäng nhanh va thêch håp va loc khäng khê.
kV va cao cho A Π B trong bát kç chu trçnh 2. Cå cáu chi tiãt va cac kháu tæång âäi phæc tap,
hån.
nao.
mæc âä chênh xac gia cäng cao.
3. Gia thanh tæång âäi cao.
3. Nàng læc ngàt cao.
4. Ngàt dong âiãn âiãn dung cua 4. Âàt may biãn dong bãn trong kho khàn.
âæång dáy khäng tai væng chàc.
5. Cac tiãp xuc dáp hä quang mon
êt.
6. Thiãt bë dáp hä quang dã tiãp
xuc va sæ kiãm tra chung âån gian.
7. Trong ván hanh khäng phai tiãu
tän dáu cho may ngàt.
8. Trong læång tæång âäi nhe (so
sanh våi may ngàt kiãu bçnh dáu).
9. Co kha nàng tao thanh mät loat
våi nhæng mäi thäng nhát lån.
10. Thêch håp cho ca tram ngoai
tråi va trong nha.
May ngàt kiãu 1. Hoan toan an toan vã hoa hoan 1. Giåi han phêa trãn cua âiãn ap âënh mæc bë han
tæ âäng khê. va phat nä. chã (be hån 15kV).
2. Khäng cán dáu do âo viãc ván 2. Mon cac bä phán san ra khê nãn thay âäi âàc tênh
hanh âån gian.
cua thiãt bë dáp hä quang do âo phai kiãm tra trang
thai thiãt bë dáp hä quang.
3. Cac tiãp xuc dáp hä quang mon nhiãu.
4. Khäng phu håp våi tram ngoai tråi.
May ngàt kiãu 1. Hoan toan an toan vã hoa hoan 1. Cå cáu thiãt bë dáp hä quang våi hã thäng tæ thäi
âiãn tæ. va phat nä. tæång âäi phæc tap.
2. Mon cac tiãp xuc dáp hä quang 2. Giåi han phêa trãn cua âiãn ap âënh mæc bë han
va cac bä phán cäng tac cua thiãt chã (khäng qua 20-35 kV).
bë dáp hä quang.
3. Sæ phu håp våi tram ngoai tråi han chã.
3. Phu håp våi tram ngàt thæång
xuyãn.
4. Nàng læc ngàt kha cao.
Theo cac tham sä cå ban (âiãn ap âënh mæc, dong âiãn, cäng suát ngàt) may ngàt kiãu bçnh dáu
ngang hang våi may ngàt khäng khê âàc biãt la sau khi kãt cáu may ngàt kiãu bçnh dáu co nhiãu cai tiãn.
Tuy váy âàc tênh ván hanh cua may ngàt dáu trong nhiãu træång håp thua may ngàt khäng khê,
thê du nhæ khäng an toan vã hoa hoan va phat nä. Cho nãn may ngàt kiãu nay chæa âæåc phat triãn nhiãu
trong san xuát va sæ dung trong ván hanh tram va hã thäng âiãn, âàc biãt cho âiãn ap 110 kV va cao hån.
Nhom may ngàt may phat co âàc âiãm la dong âiãn âënh mæc (be hån 12000A), cäng suát ngàt
âënh mæc rát lån (tåi hån 4000 MVA) cung nhæ dong âiãn ngàt giåi han lån (tåi hån 100 - 150 kA).
May ngàt may phat sæ dung may ngàt êt dáu kiãu cháu va may ngàt khäng khê (khäng khê tru) la
æu viãt hån ca. Vã nguyãn tàc ma noi cung co thã co kha nàng chã tao may ngàt may phat cho tham sä
129
trung bçnh, trãn cå så cua nguyãn tàc dáp hä quang bàng âiãn tæ (cung våi buäng co khe hay cung våi
tám læåi).
Hiãn nay may ngàt nhiãu dáu khäng ap dung lam may ngàt may phat.
May ngàt êt dáu kiãu cháu vã nguyãn tàc cung co thã chã tao våi dong âiãn âënh mæc va cäng
suát âënh mæc rát lån, co thã âat tåi gia trë lån (hån 2500 MVA). Song âàc tênh ván hanh cua may ngàt
kiãu nay kem may ngàt khäng khê.
Nhiãm vu san xuát may ngàt may phat våi tham sä thát cao (dong âiãn hån 12.000A, cäng suát
ngàt hån 4000 MVA) âàc biãt kho khàn. Trong træång håp nay may ngàt khäng khê co âiãn trå nho dáp
hä quang bãn trong la phu håp hån ca.
Chung ta se ro å cac chæång sau, nhå ap dung âiãn trå shun nho dáp hä quang trong qua trçnh
ngàt, may ngàt co thã dã dang dáp tàt hä quang lån, màc du tán sä cua âiãn ap phuc häi rát lån âäi våi
cac may phat cua hã thäng âiãn.
May ngàt våi âiãn ap âënh mæc âãn 15 kV, dong âiãn âënh mæc âãn 1500 A, våi cäng suát ngàt
âënh mæc âãn 400 - 500 MVA âæåc xem la may ngàt cung cáp.
Tát ca cac kiãu may ngàt kã trãn âãu nàm trong nhom may ngàt cung cáp:
a) Bçnh dáu co khoang ngàt âån gian.
b) Bçnh dáu co buäng dáp hä quang.
c) Êt dáu ( trong âo co kiãu cháu).
d) Êt chát long khäng chay.
â) Tæ san khê.
e) Khäng khê.
g) Tæ âäng âiãu chènh bàng håi.
h) Khäng khê dáp hä quang bàng âiãn tæ.
i) May ngàt chán khäng.
May ngàt cung cáp co rát nhiãu kiãu nhiãu ve khac nhau cho nãn rát kho âanh gia va læa chon.
Trong khi giai quyãt nhiãm vu nay cán phai chu y âãn hang loat suy luán. Træåc hãt cán phai biãt may
ngàt co thã co tac dung cho thiãt bë khäng chè å nha may âiãn ma ca å cac tram biãn ap cua hã thäng lån,
nhæng chu yãu la å cac thiãt bë cäng nghiãp nàng læång cua nha may xê nghiãp khai thac mo, hám mo,
nåi khai thac than bun, cäng nghiãp khai thac dáu,..., cung nhæ trong mang læåi näng nghiãp. Cho nãn kãt
cáu may ngàt nay cán phai hãt sæc âån gian, væng chàc trong ván hanh, thuán tiãn trong làp rap. San xuát
may ngàt nhæ thã phai hang loat, gia thanh tháp.
Trong khi chon kiãu cán phai tênh âãn chä âënh âàt may ngàt âang thiãt kã. Træåc hãt, may ngàt
cung cáp co thã âàt å tram phán phäi ngoai tråi cua nha may âiãn va tram biãn ap, å tram phán phäi co
tu, å mach må âäng cå, å cac tram biãn ap cua mang læåi cäng suát nho, å cac tram biãn ap näng nghiãp
kiãu ngoai tråi va cac tram biãn ap ngám cua hám mo,...Trong nhiãu træång håp may ngàt cán phai âam
bao âong ngàt nhiãu lán trong thåi gian mät ngay âãm (vê du may ngàt thiãt bë lo âiãn).
Âiãu kiãn lam viãc khac nhau dán âãn cán thiãt sæ dung tát ca cac kiãu may ngàt âa kã. Kinh
nghiãm cho tháy ràng, hiãn nay may ngàt êt dáu va may ngàt hä quang bàng âiãn tæ la van nàng va hoan
chènh. Cang cai tiãn kãt cáu va vát liãu cach âiãn måi væng bãn hån may ngàt âiãn tæ âæåc æng dung mät
cach kha æu viãt.
Cán phai âæa may ngàt phu tai vao nhom âàc biãt chung khac våi may ngàt cao ap bçnh thæång
la å cäng suát ngàt nho, nhå âo kãt cáu âån gian hån, trong læång va gia thanh tháp hån. May ngàt phu
tai cung våi cáu chç trong quan hã âong ngàt bàng gia may ngàt cung cáp. Do co låi vã kinh tã may ngàt
phu tai âæåc sæ dung räng rai.
Cac kiãu may ngàt âæåc sæ dung mät cach æu viãt cho may ngàt phu tai gäm:
a) Tæ san khê.
130
b) Tæ âäng âiãu khiãn bàng håi.
c) Âiãn tæ.
May ngàt chán khäng cung âa âæåc ap dung trong san xuát.
5. Så âä kãt cáu cua may ngàt
Mäi kiãu may ngàt co thã âæåc thæc hiãn våi nhiãu phæång an kãt cáu khac nhau, nhæng mäi
phæång an trçnh bay dæåi dang mät så âä biãu hiãn cac âàc âiãm chênh cua kãt cáu âo. Så âä kãt cáu cán
phai thã hiãn:
+ Sä læång khoang ngàt dong âiãn trong mäi pha, cach bä trê tæång hä cua tiãp âiãm.
+ Sä læång, vë trê va cach bä trê tæång hä cua thiãt bë dáp hä quang.
+ Kãt cáu cua mach dán âiãn va cach bä trê tæång hä cua cac bä phán dán âiãn.
+ Phæång phap cach âiãn cac bä phán kãt cáu co âiãn thã khac nhau va cac phán näi âát.
a)
b)
c)
Hçnh 11-1
Så âä kãt cáu cua cac may ngàt nhiãu dáu
a) Mät bçnh våi khoang ngàt âån gian trong dáu.
b) May ngàt kiãu ba bçnh (mät cæc) bçnh tron våi mäi cæc co hai buäng dáp hä quang.
c) May ngàt kiãu ba bçnh (mät cæc) våi mäi cæc co hai buäng dáp hä quang.
131
Hçnh 11-2: Så âä kãt cáu cua may ngàt êt dáu
a) Mäi cæc co mät khoang ngàt trong bçnh kim loai, dung cho thiãt bë treo tæång.
b) Mät cæc co mät khoang ngàt trong bçnh sæ våi may biãn dong trong sæ xuyãn, dung cho
thiãt bë treo trãn tæång.
c) Mäi cæc co hai khoang ngàt dáp hä quang trong cac bçnh kim loai, co hã thäng tiãp âiãm
chênh va dáp hä quang våi bä truyãn âäng cå khê âàt trong khung âå.
d) Mäi cæc co mät khoang ngàt trong bçnh sæ, våi may biãn dong trong sæ xuyãn va truyãn
âäng cå khê âàt trong khung treo.
â) Mäi cæc co mät khoang ngàt trong bçnh cach li co dao cach li ngoai, truyãn âäng cå khê
âàt trong khung âå.
e) Hai buäng dáp hä quang âàt nghiãng trãn mät sæ âå.
g) Mäi cæc co mät khoang ngàt trong bçnh sæ våi sæ âå âä âáy dáu.
h) Mäi cæc co mät khoang ngàt trong bçnh sæ thiãt bë dáp hä quang va truyãn âäng cå khê
cung âàt trong sæ âå.
+ Cach bä trê âënh hæång cac tru kim loai, cac bçnh dáu, cac bçnh nen khäng khê, cac thiãt bë thai
khê,...
+ Cáu truc va bä trê truyãn âäng cå khê.
+ Cach bä trê tæång hä cua may ngàt va truyãn âäng.
Mät sä så âä kãt cáu may ngàt chênh giåi thiãu å cac hçnh 11-1, 11-2, 11-3 va 11-4.
Chung ta se nghiãn cæu âàc tênh âàc biãt cua mät sä kãt cáu may ngàt.
132
a) Trong kãt cáu may ngàt êt dáu våi bçnh cach li, khi å vë trê ngàt cac tiãp âiãm dáp hä quang con lai
trong dáu näi tiãp våi khoang ngàt dáp hä quang (nghéa la khoang ngàt âæåc hçnh thanh å trong dáu) do
tach dao cach li phu âàc biãt, tao thanh âæt quang trong khäng khê (xem hçnh 11-2).
Nhå váy cach âiãn cua dung cu dáp hä quang âæåc bo âi. Å trong nhæng may ngàt nay chè cho
phep khäng dung dao cach li trong træång håp khi sä læång dáu âáy âu trong bçnh dáp hä quang va dáu
khäng mát tênh cach âiãn.
b) Hçnh dang va cach bä trê cac bä phán cach âiãn nàm trong dáu sao cho khäng co sæ liãn tuc ngang
cua cac bã màt âã cac phán tæ than nho hçnh thanh trong dáu co thã làng xuäng bã màt âo âã tao thanh
con âæång phong âiãn theo bã màt. Loai phong âiãn nhæ váy thæång dán âãn sæ cä nàng.
c) Trong cac may ngàt khäng khê (ap læc khäng khê co tac dung âäi våi AΠB tæc thåi) sæ dung truyãn
âäng khi âàt træc tiãp å bãn trong dung cu dáp hä quang. Nhæ thã trong nhiãu træång håp cán thiãt co dao
cach li gàn liãn, nhå no sau khi dáp tàt hä quang tao thanh khoang ngàt phu (å ngoai hay trong khäng khê
nen).
Trong may ngàt khäng khê co cac bä phán trung gian cua quan hã âäng giæa tiãp âiãm dáp hä
quang va bä phán lam viãc cua truyãn âäng lam may ngàt loai nay mát tênh chát tac âäng nhanh.
a)
b)
c)
Hçnh 11-3: Så âä cua cå cáu cac may ngàt khäng khê tram trong nha âiãn ap 6 âãn 20kV
a) Mät khoang ngàt dáp hä quang trong buäng thäi doc, truyãn âäng gàn liãn tac âäng hai
phêa, dung cho thiãt bë treo trãn tæång.
b) Hai khoang ngàt song song dáp hä quang cho mäi cæc, mät trong hai khoang ngàt âo âæåc
san bàng âiãn trå dáp hä quang våi buäng thäi doc, truyãn âäng âàt bãn trong, co dao cach li làp kem.
c) Mät khoang ngàt cho mäi cæc trong buäng thäi khäng khê ngang, våi truyãn âäng gàn liãn
tac âäng hai phêa.
133
d) Så âä kãt cáu may ngàt âàt trong tram phán phäi âiãn co tu (KPY) cán phai âam bao quan hã giæa kãt
cáu may ngàt våi cac bä phán con lai cua mach la co låi nhát, thæång may ngàt nhæ thã co truyãn âäng
gàn liãn træc tiãp, âam bao kiãm tra va sæa chæa thuán tiãn trong qua trçnh ván hanh va thay âäi may ngàt.
Hçnh 11-4a,b cho cáu truc cå ban cua may ngàt cao ap SF6. Nhæng bä phán chênh gäm: cå cáu
tac âäng, sæ cach âiãn, buäng ngàt, tu âiãn va âiãn trå. May ngàt cao ap âæåc chã tao theo nguyãn li
moâun. Sä læång buäng ngàt tàng theo âiãn ap va kha nàng càt. Buäng dáp hä quang tæ thäi cán êt nàng
læång hoat âäng, âæåc sæ dung cho âiãn ap âãn 170kV va dong âiãn càt âãn 40kA.
May ngàt mät buäng âæåc sæ dung cho âiãn ap tåi 300kV va dong càt tåi 50kA. May ngàt nhiãu
buäng âæåc sæ dung cho dong âiãn cao âãn 80kA va âiãn ap ≥ 300 kV.
Hçnh 11-4: Så âä kãt cáu cac may ngàt khäng khê tram ngoai tråi âiãn ap 110kV
a) Hai khoang ngàt âàt âæng cho mäi cæc, våi sæ chuyãn âäng khäng khê mät cach trçnh tæ vao
cac buäng va dao cach li å bãn ngoai.
b) Hai khoang ngàt cho mäi cæc, våi cach âàt âæng cac buäng dáp hä quang va dao cach li
chçm trong khäng khê nen.
c) Hai quang âæt cho mäi cæc, våi cach âàt âæng cac buäng dáp hä quang nàm ngang, sæ
chuyãn khäng khê song song vao cac buäng, khäng co dao cach li.
d) Hai khoang ngàt dáp hä quang âàt trong buäng co thã têch lån chæa âáy khäng khê nen cho
mäi cæc, khäng co dao phán li.
134
Bang 11.3: Cac trë sä âënh mæc phäi håp cua may ngàt (theo IEC va DIN VDE)
Âiãn ap
Âënh mæc mach âënh mæc.
Dong càt ngàn
Dong âiãn âënh mæc
[ A]
[kV]
1
[kA]
2
3
4
5
6
7
8
123
12,5
20
25
800
1250
1250
1250
1600
1600
1600
2000
2000
2000
40
145
170
12,5
20
25
31,5
40
50
12,5
20
31,5
40
800
800
1250
1250
1250
1600
1600
1600
1600
2000
2000
2000
2000
2000
3150
3150
3150
1250
1250
1250
1600
1600
1600
1600
2000
2000
2000
2000
2000
2000
2000
2000
2000
3150
3150
3150
50
245
300
362
420
20
31,5
40
50
16
20
31,5
50
20
31,5
40
1250
1250
1600
1600
1600
3150
3150
1250
1250
1250
1600
1600
1600
1600
2000
2000
2000
2000
2000
2000
3150
3150
1600
3150
20
31,5
40
50
40
1600
1600
1600
2000
2000
2000
2000
2000
2000
3150
3150
3150
3150
4000
525
765
40
135
Bang 11.4: Cac trë sä phäi håp cua may ngàt (theo ASNI C37.06.1979)
Âiãn
ap Âiãn ap âënh Dong âiãn càt
Dong âiãn âënh mæc
[A]
âënh mæc
[kV]
34
69
115
mæc max
[ kV]
38
72,5
121
ngàn mach âënh
mæc [kA]
22
37
20
40
63
1200
1200
2000
2000
1600
1600
3000
3000
3000
1200
138
20
40
63
80
145
2000
2000
3000
3000
1200
161
230
169
245
16
31,5
40
50
31,5
40
1600
1600
2000
2000
2000
2000
3000
63
3000
3000
345
500
700
362
550
765
40
40
40
2000
2000
2000
3000
3000
3000
Våi âiãn ap âãn 550kV va dong âiãn càt 63kA thç may ngàt co hai buäng. Våi âiãn ap va dung
læång lån hån sä læång buäng tàng thanh bän.
Våi cac âiãn ap tháp hån va tæ âong lai ba pha, ba cæc thæång âæåc làp trãn khung chung. May
ngàt co bä trê mät cæc va co cå cáu tac âäng âæåc âiãu khiãn riãng cho mäi cæc thæång âæåc sæ dung âäi
våi âiãn ap 245kV va cao hån. May ngàt cao ap co thã âæåc làp trãn xe banh xêch hoàc banh âàc.
11.2. NGUYÃN LÊ CÀT VA CAC ÂIÃU KIÃN ÂONG CÀT KHÀC NGHIÃT
1. Dáp hä quang
L
Is
LS
+
Us
U
R
-
136
a)
Us
Is
U
I
Qua trçnh dáp tàt hä quang co thã theo hai dang cå
ban sau:
a) Dáp tàt hä quang mät chiãu (hçnh 11-5)
Hä quang mät chiãu chè co thã dáp tàt âæåc
bàng cach cæång bæc dong âiãn qua khäng. Âiãu âo co
nghéa la âiãn ap hä quang Us phai cao hån âiãn ap hiãn
diãn å may ngàt (hçnh 11-5a). Co thã tao nãn âiãn ap
hä quang âu lån bàng cac phæång tiãn håp li, chè co
trong cac mach mät chiãu ha ap va trung ap (may ngàt
thäi tæ). Âã dáp tàt hä quang mät chiãu trong mach cao
ap mät chiãu, âiãn ap phai âæåc ha tháp mät cach
tæång æng hoàc phai tao nãn dong âiãn vã "khäng"
nhán tao bàng cach thãm mach cäng hæång vao.
b) Dáp tàt hä quang xoay chiãu (hçnh 11-6)
Hä quang xoay chiãu co thã dáp tàt mäi khi
dong âiãn qua khäng. Å mach cao ap nãu khäng co cac
biãn phap bä xung, hä quang chay lai sau khi dong
âiãn qua khäng.
Hçnh 11-5: Dáp hä quang âiãn mät chiãu
a) Mach tæång âæång âån gian,
b) Âæång cong dong âiãn Is va âiãn ap hä
quang Us ; t1.thåi âiãm bàt âáu ngàn
mach; t2.thåi âiãm tach råi
Å cac may ngàt cao ap, plasma
cua hä quang âæåc lam mat tàng cæång
trong buäng dáp hä quang va do âo lam
giam âiãn dán cua chung å dong âiãn
khäng, nhå váy âiãn ap phuc häi khäng
âu âã chay lai. Hçnh 11-7 minh hoa
cac âiãn ap trãn may ngàt.
LS
Is
u
Us
c
L
Khi ngàt tai âiãn cam (hçnh 11-7a),
t2
âiãn ap may ngàt dao âäng âãn gia trë
âènh cua âiãn ap phuc häi. May ngàt
phai co kha nàng chëu âæng täc âä tàng
cua âiãn ap phuc häi va gia trë âènh cua
t
is
s
us
no. Mät khi hä quang bë dáp tàt, cæång
âä âiãn mäi giæa cac tiãp âiãm phai lån
hån âä tàng âiãn ap phuc häi âã âã
phong hä quang chay lai. Khi ngàt tai
thuán trå (hçnh 11-7b) thç dong âiãn
b)
t1
Hçnh 11-6: Dáp hä quang âiãn xoay chiãu
a) Mach tæång âæång âån gian hoa, b) Cac âæång
cong dong ngàn mach Is va âiãn ap Us:t1.thåi âiãm
bàng khäng va âiãn ap bàng khäng trå tiãp xuc dåi, t2.thåi âiãm dáp tàt hä quang, S- Täc âä
vã âäng thåi. Âiãn ap phuc häi å may tàng âiãn ap phuc häi
ngàt tàng theo hçnh sin våi tán sä lam viãc. Khe hå giæa cac tiãp âiãm co âu thåi gian âã phuc häi cach
âiãn. Khi âong càt tai âiãn dung (hçnh 11-7c), sau khi ngàt dong âiãn thç âiãn ap nguän (âáu cuäi may
ngàt) dao âäng theo tán sä hã thäng giæa ± Um, trong khi å âáu may ngàt phêa tu âiãn ván âæåc nap å
+Um.
137
Is
LS
us
u
Us
Us
Us
is
u
L
t
t1
Is
LS
LS
u
is
t
u
u
R
c
us
t1
Is
is
t
t1
us
u
Hçnh 11-7: Âiãn ap phuc häi Us khi ngàt mach âiãn
a)Tai âiãn cam, b)Tai âiãn trå, c)Tai âiãn dung
2. Cac âiãu kiãn âong càt khàc nghiãt
LS
LS
u
u
Us
Us
L
L
a)
a)
b)
i
is
us
t
us
t
t
b)
t1 t2
Hçnh 11-9: Ngàn mach gán
a)Mach tæång âæång âån gian hoa
b)Âiãn ap phuc häi Us qua may ngàt
1.Âæång dáy, 2. Hçnh ràng cæa cua Us
Hçnh 11-8: Ngàn mach âáu cæc
a) Mach tæång âæång âån gian hoa. b) Cac
âæång cong âiãn ap phuc häi Us va dong
âiãn Is; 1. Thanh phán mät chiãu tàt dán
Tuy theo vë trê âàt, may ngàt phai chëu âæng hang loat cac âiãu kiãn khac nhau, do váy cán âàt ra
nhæng yãu cáu khac nhau âäi våi may ngàt.
a) Ngàn mach âáu cæc (dong ngàn mach âäi xæng) hçnh 11-8.
Ngàn mach âáu cæc la ngàn mach å phêa tai ngay sat âáu cæc may ngàt. Dong ngàn mach la âäi
xæng nãu sæ cä xay ra å thåi âiãm âiãn ap cæc âai.
Âiãn ap phuc häi trå lai gia trë âiãn ap âiãu khiãn. Âä tàng va biãn âä âiãn ap qua âä âæåc xac
âënh bàng cac thäng sä læåi. Cac trë sä sæ dung âã thæ nghiãm âæåc cho trong IEC 56/VDE 0670.
b) Ngàn mach âáu cæc (dong ngàn mach khäng âäi xæng)
138
Cäng thãm vao dong ngàn mach âäi xæng co thanh phán mät chiãu cung bë ngàt. Âä lån cua no
phu thuäc vao thåi gian må cå cáu cua may ngàt. Thanh phán mät chiãu cua dong ngàn mach phu thuäc
vao thåi âiãm bàt âáu ngàn mach (cæc âai å âiãn ap khäng) va hàng sä thåi gian cua cac thanh phán phêa
nguän cung cáp nhæ may phat, may biãn ap, cap va âæång dáy cao ap (IEC va DIN VDE qui âënh hàng
sä thåi gian la 45ms. Âiãu âo co nghéa la thanh phán mät chiãu bàng khoang chæng 40% ÷ 50% âäi våi
thåi gian må thäng thæång cua may ngàt ngoai tråi loai hiãn âai SF6).
c) Ngàn mach gán (hçnh 11-9)
La ngàn mach trãn âæång dáy trãn khäng khäng xa may ngàt (khoang vai kilämet). No gáy ra
æng suát âàc biãt nghiãm trong cho may ngàt båi vç hai âiãn ap qua âä xãp chäng lãn nhau (âiãn ap qua
âä cua læåi âæång dáy cung cáp va âiãn ap qua âä cua phêa âæång dáy). Anh hæång têch luy la bæåc tàng
âiãn ap chè lam giam dong ngàn mach mät êt. Khoang cach tåi han cua ngàn mach phu thuäc vao dong
âiãn, âiãn ap va mäi træång dáp hä quang.
d) Âong må khäng trung pha (hçnh 11-10)
Æng suát âiãn ap (tán sä nguän) rát lån nãu goc pha cua cac hã thäng å phêa may ngàt khac nhau
(cac thanh phán hã thäng tach råi hoàc cac may ngàt cua may phat âiãn hoa âäng bä khäng chênh xac).
Hçnh 11-10:Âong må khäng trung pha
a) Mach tæång âæång âån gian hoa
c) Æng suát âiãn ap trãn may ngàt
Hçnh 11-11: Ngàt dong âiãn âiãn cam nho
a) Mach tæång âæång âån gian hoa
b) Cac âæång cong dong âiãn va âiãn ap våi
dong âiãn bë bàm khäng chay lai
c) Âæång cong âiãn ap æng våi chay lai
e) Ngàt dong âiãn âiãn cam nho (hçnh 11-11)
Tuy theo cáu hçnh læåi, viãc ngàt mach dong âiãn cam nho nhæ cac cuän khang âiãn hoàc dong
tæ hoa may biãn ap co thã lam âiãn ap phuc häi tàng nhanh va gáy qua âiãn ap do kãt qua cua dong âiãn
bàm (dáp tàt cæång bæc) træåc khi chuyãn mach qua âiãm khäng tæ nhiãn (cac mach thæ nghiãm ván con
âang âæåc thao luán trong IEC va DIN VDE båi vç qua âiãn ap phu thuäc rát nhiãu vao cac tênh chát
riãng cua tai âiãn cam).
f) Âong càt dong âiãn dung (hçnh 11-12)
Tçnh huäng nay tuy khäng tao nãn æng suát nghiãm trong nhæng noi chung may ngàt cho phep
tranh bë hä quang chay lai. Tuy nhiãn vã li thuyãt sæ chay làp lai co thã lam tàng æng suát tao nãn nhiãu
gia trë âènh cua âiãn ap.
h) Âong càt âæång dáy khäng tai va cap
139
Âiãn dung trãn mät âån vë chiãu dai âæång dáy hoàc cap tao nãn cac âiãu kiãn tæång tæ nhæ
âong càt tu âiãn.
Hçnh 11-12: Âong càt dong âiãn âiãn dung
Hçnh 11-13: Æng suát tiãp âiãm khi näi
mach âiãn cam.
a)Mach tæång âæång âån gian hoa.
b)Cac âæång cong dong âiãn va âiãn ap
c)Cac âæång cong dong âiãn va âiãn ap khi
xay ra chay lai hä quang
a) Co hä quang træåc
b)Khäng co hä quang træåc
Cac æng suát trãn tiãp âiãm khi näi mach âiãn cam (hçnh 11-13).
Viãc âong mach âiãn cam va âiãn dung co thã tao nãn qua âiãn ap âãn 100%. Do váy, may ngàt
våi âiãn ap cao va âæång dáy dai (khoang trãn 300 km) thæång màc thãm vao cac âiãn trå khi âong.
11.3. MÄI TRÆÅNG DÁP HÄ QUANG VA NGUYÃN LI TAC ÂÄNG
Trong may ngàt cao ap thiãt bë dáp hä quang la bä phán chênh, khi ngàt mach âiãn å âo xay ra
cac qua trçnh cå ban dáp hä quang va tiãp theo âo la phuc häi âä bãn vã âiãn giæa cac khoang träng tiãp
âiãm.
Qua trçnh xay ra rát phæc tap phu thuäc vao sæ lam viãc cua kiãu thiãt bë dáp hä quang, phu
thuäc kha nàng dáp hä quang cua thiãt bë va phu thuäc vao âàc tuyãn cua qua trçnh âo. Dang âàc tuyãn
cua qua trçnh nay phu thuäc vao nguyãn tàc tac âäng cua thiãt bë va vao cac âàc âiãm kãt qua tæng chi
tiãt cua no.
Tênh va thiãt kã thiãt bë dáp hä quang la mät trong cac nhiãm vu quan trong khi thiãt kã may
ngàt. Trong tênh toan cán phai xac âënh cac tham sä cua thiãt bë va cac âàc tuyãn cua no:
Cac tham sä cua thiãt bë dáp hä quang:
- Sä læång va kêch thæåc chênh cua cac âæång ranh dáp tàt hä quang.
- Sä læång, vë trê tæång hä va trë sä cac khoang träng giæa cac tiãp âiãm trong luc dáp tàt hä
quang cung nhæ kêch thæåc, hçnh dang cua tiãp âiãm tao thanh cac khoang träng.
140
Cac âàc tuyãn cua thiãt bë dáp hä quang gäm:
- Âàc tuyãn täc âä chuyãn âäng cua cac tiãp âiãm dáp hä quang va cua van (nãu co).
- Trë sä lån nhát va âàc tuyãn thay âäi ap suát cua mäi træång tao thanh khê trong vung dáp hä
quang (trong cac âæång ranh lam viãc, trong khäng gian va trong cac thiãt kã âã thai khê,...).
- Täc âä chay cua mäi træång dáp hä quang trong vung dáp hä quang å tæng giai âoan dáp hä
quang.
tæ).
- Täc âä chuyãn dëch cua thán hä quang trong tæ træång (nãu ap dung dáp hä quang bàng âiãn
- Sæ thay âäi âiãn ap trãn hä quang va nàng læång thai ra trong hä quang.
- Sæ thay âäi trang thai (âä dán dæ, âä bãn âiãn, nhiãt âä,...) ma goi la thán dæ å cuäi næa chu kç
cua dong âiãn va sæ phuc häi âä bãn vã âiãn cua khoang träng giæa cac tiãp âiãm.
Mät sä âàc tuyãn
- Täc âä chuyãn âäng cua cac tiãp âiãm.
- Ap læc cua khäng khê hay khê tac âäng vao âáu rça cua tiãp âiãm di âäng,... âæåc sæ dung lam
tham sä cho træåc âã tênh toan cac kháu khac cua may ngàt liãn quan âãn cac tiãp âiãm cua thiãt bë dáp
hä quang (truyãn âäng cå khê, truyãn âäng, bçnh chæa khäng khê, van,...). Nhæ váy viãc tênh va chênh xac
hoa kêch thæåc cac chi tiãt cua thiãt bë dáp hä quang phai tiãn hanh træåc khi tênh va gia cäng cac kháu
khac cua may ngàt.
Thiãt bë dáp hä quang cua cac may ngàt hiãn âai phai thoa man cac yãu cáu chung:
+ Dáp tàt hä quang âiãn chàc chàn å âiãn ap âënh mæc cho træåc, khi ngàt cac dong âiãn giåi
han (âãn hang chuc kA) trong mät thåi gian nhát âënh.
+ Dáp hä quang âiãn chàc chàn va nhanh, khäng chay làp lai khi ngàt cac dong âiãn âiãn dung
cua âiãn dung cua âæång dáy khäng tai va cac dong âiãn khang cua may biãn ap khäng tai.
+ Lam viãc än âënh khäng thay âäi cac âàc tuyãn âoan âáu trong thåi gian ván hanh âa qui âënh
va sä lán âong ngàt quy âënh.
+ Kãt cáu âån gian, dã gia cäng va thuán tiãn trong ván hanh.
+ Tiãu hao mäi træång dáp hä quang (chát long, khäng khê nen hay khê) âã hoan thanh thao tac
qui âënh cán phai êt nhát.
1. Dáp hä quang trong may ngàt khäng khê
a) Qua trçnh dáp hä quang khi khäng khê thäi doc
Lam lanh thán hä quang trong buäng khäng khê nen co cæång âä cao la mät trong nhæng
phæång tiãn dáp hä quang hiãu dung å cac may ngàt cao ap âiãn xoay chiãu. Qua trçnh dáp hä quang phu
thuäc vao hçnh dang va vë trê tæång hä cua cac tiãp âiãm va cua miãng äng:
a.1) Khi thäi mät phêa - qua miãng äng kim loai (hçnh 11-14a).
a.2) Khi thäi mät phêa - qua miãng äng cach âiãn (hçnh 11-14b).
a.3) Khi thäi hai phêa âäi xæng - qua tiãp âiãm kiãu miãng äng (hçnh 11-14c).
a.4) Khi thäi hai phêa khäng âäi xæng - qua tiãp âiãm kiãu miãng äng (hçnh11-14d).
Cac cäng trçnh nghiãn cæu vã li thuyãt va vã thæc nghiãm chè ra ràng, å cac thiãt bë nhæ thã co
thã dáp tàt hä quang mät cach kãt qua nhát våi cac âiãu kiãn chu yãu sau:
+ Täc âä cua luäng khäng khê nen tai biãn âä dong âiãn khi trong miãng äng co hä quang tàt
khäng âæåc nho hån giåi han cho phep.
+ Å ngay cuäi næa chu kç cua dong âiãn hä quang, trong khoang thåi gian tæång âäi ngàn täc âä
cua luäng khê nen miãng äng phai âat tåi gia trë tåi han, con trë sä ap suát trong vung thán dæ phai lån
nhát.
141
Våi cac âiãu kiãn trãn qua trçnh næt vå thán dæ do ion âa xay ra manh liãt va sæ phuc häi âä bãn
vã âiãn cua khoang träng giæa cac tiãp âiãm co quan hã våi qua trçnh âo.
Hçnh 11-14: Cac cach thäi doc trong bçnh cua may ngàt khäng khê
a) Thäi mät phêa qua miãng äng kim loai
b) Thäi mät phêa qua miãng äng cach âiãn
c) Thäi hai phêa âäi xæng qua tiãp âiãm kiãu miãng äng
d) Thäi hai phêa khäng âäi xæng qua tiãp âiãm kiãu miãng äng
b) Dáp hä quang co thäi khäng khê doc våi shun bàng âiãn trå nho
Shun hä quang bàng âiãn trå nho (dáp hä quang) la mät trong cac phæång thæc tàng kha nàng
ngàt cua may ngàt. Cac så âä nguyãn li co tênh âiãn hçnh vã sun hä quang bàng âiãn trå nho nãu å hçnh
11-15. Khi ngàt cac tiãp âiãm tach råi ra va å trong buäng dáp hä quang xuát hiãn hai dong hä quang 1
va 2, mät trong nhæng âoan âo âæåc näi shun bàng âiãn trå nho RS. Å cuäi næa chu kç hä quang thæ nhát
se tàt va hä quang thæ hai (âiãn trå shun màc näi tiãp våi âoan 1) se tàt å næa chu kç sau.
Nhå shun âo, sau khi hä quang tàt täc âä phuc häi âiãn ap va biãn âä cua âiãn ap phuc häi å
khoang träng thæ nhát giam xuäng rát nhiãu. Màc tiãp âiãn trå vao mach cua âoan hä quang thæ hai tao
ra âiãu kiãn thuán låi âã dáp tàt, nhæng do trë sä dong âiãn ngàt giam rát nhiãu va trë sä âiãn ap phuc häi
cung giam. Nhæ váy, trong cac thiãt bë nhæ thã qua trçnh dáp hä quang thuán låi hån trong cac thiãt bë
khäng âæåc shun bàng âiãn trå nho.
Khi trë sä âiãn trå chon âung thç å cac may ngàt cäng suát ngàt khäng phu thuäc vao tán sä dao
âäng tæ do cua âiãn ap phuc häi. Våi may ngàt khäng khê âàc âiãm nay rát quan trong, vç nhå âo co thã
tao ra âæåc nhæng may ngàt cäng suát ngàt rát lån å âiãn ap may phat, ma khi cac phæång phap khäng
dung shun âiãn trå nho kho thæc hiãn âæåc, vç tán sä dao âäng tæ do å âiãn ap may phat tæång âäi lån.
Ta se xet qua trçnh dáp hä quang trong buäng dáp hä quang cua may ngàt khäng khê co hai
khoang ngàt, mät trong hai khoang ngàt âo âæåc shun bàng âiãn trå nho. Cac så âä tênh toan âiãn cua hai
giai âoan dáp hä quang va âàc tuyãn å hçnh 11-15 va 11-16.
Giai âoan dáp hä quang thæ nhát co cac âàng thæc:
142
Tải về để xem bản đầy đủ
48 trang
9441
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Thiết bị điện - Phần thứ ba: Thiết bị trung - cao áp - Chương 11: Máy ngắt điện cao áp", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_thiet_bi_dien_phan_thu_ba_thiet_bi_trung_cao_ap_c.pdf
