Giáo trình Ðánh giá tác động môi trường
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
Bꢄ GIÁO DꢅC VÀ ðÀO TꢆO
TRƯꢇNG ðꢆI HꢈC NÔNG NGHIꢉP I
PGS - TS. NGUYꢊN ðÌNH MꢆNH
ðÁNH GIÁ TÁC ðꢄNG MÔI TRƯꢇNG
(Giáo trình cho ngành Môi trưꢋng và ngành Quꢌn lý Ðꢍt ñai)
Hà nꢀi - 2005
1
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
BꢀNG CHꢁ VIꢂT TꢃT
ADV
Ngân hàng phát triꢀn châu Á
Bꢁo vꢂ Môi trưꢃng
BVMT
CHXHCN Cꢄng hoà Xã hꢄi Chꢅ nghĩa
CCN
Cây công nghiꢂp
CN
Công nghiꢂp
CTGT
DDSH
ðGRR
ðTM
ðTMC
FAO
Công trình Giao thông
ða dꢆng Sinh hꢇc
ðánh giá rꢅi ro
ðánh giá tác ñꢄng Môi trưꢃng
ðánh giá tác ñꢄng Môi trưꢃng chiꢈn lưꢉc
Tꢊ chꢋc Nông –Lương Thꢈ giꢌi
Hꢂ thꢍng Thông tin ðꢎa lý
Giao thông vꢏn tꢁi
GIS
GTVT
KHCN
KHKT
KT-XH
MT
Khoa hꢇc Công nghꢂ
Khoa hꢇc Kꢐ thuꢏt
Kinh tꢈ -Xã hꢄi
Môi trưꢃng
MTST
NN
Môi trưꢃng Sinh thái
Nông nghiꢂp
PCD
Cơ quan BVMT Singapre
ðꢁm bꢁo chꢑt lưꢉng/ kiꢀm soát chꢑt lưꢉng
Quy hoꢆch ñꢑt
QA/QC
QHð
QHMT
QHSD
SDD
Quy hoꢆch Môi trưꢃng
Quy hoꢆch sꢒ dꢓng
: Sꢒ dꢓng ñꢑt
SH
: Sinh hꢇc
TCCP
TCCL
TCN
: Tiêu chuꢔn cho phép
:
:
:
:
Tiêu chuꢔn chꢑt lưꢉng
Tiêu chuꢔn Nghành
TCVN
THC
Tiêu chuꢔn Viꢂt Nam
Tꢊng lưꢉng Hydrocacbon
2
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
TNð
:
Tài nguyên ñꢑt
TNMT : Tài nguyên Môi trưꢃng
TNTN
TNSV
:
Tài nguyên thiên nhiên
:
Tài nguyên Sinh vꢏt
UNECO : Tꢊ chꢋc Giáo dꢓc Văn hoá thꢈ giꢌI
UNDP
UNEP
USEPA
VH
:
Chương trình phát triꢀn LHQ
Chương trình Môi trưꢃng LHQ
Hꢄi ñꢕng nghiên cꢋu BVMT Hoa kỳ
Văn hoá
:
:
:
:
:
VQG
WB
Vưꢃn Quꢍc Gia
Ngân hàng thꢈ giꢌi
WHO
:
Tꢊ chꢋc sꢋc khoꢖ thꢈ giꢌi
3
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
LꢇI NÓI ÐꢎU
Cuꢂn giáo trình “Ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng này ñưꢃc biên soꢄn ñꢅ giꢆng dꢄy
cho sinh viên ngành Môi trưꢁng và sinh viên ngành Quꢆn lý Ðꢇt ñai. Vꢈi ñꢂi tưꢃng ñó,
chúng tôi cꢂ gꢉng trang bꢊ phꢋn kiꢌn thꢍc cơ bꢆn cꢎa phương pháp, công cꢏ, bưꢈc ñi
trong ñánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng và lꢇy môi trưꢁng Ðꢇt - ñꢐc biꢑt là ñꢇt Nông nghiꢑp
và các hoꢄt ñꢀng trên ñꢇt Nông nghiꢑp làm trꢒng tâm. Chúng tôi hy vꢒng giáo trình này có
thꢅ làm tài liꢑu tham khꢆo cho nhꢓng ngưꢁi cꢋn nghiên cꢍu.
Vì biên soꢄn lꢋn ñꢋu, sách sꢔ gꢐp mꢀt sꢂ khiꢌm khuyꢌt cꢆ vꢕ nꢀi dung và hình thꢍc. Rꢇt
mong nhꢖn ñưꢃc các ý kiꢌn ñóng góp cꢎa bꢄn ñꢒc. Mꢒi nhꢖn xét xin gꢗi vꢕ: Khoa Ðꢇt và Môi
trưꢁng, Trưꢁng Ðꢄi hꢒc Nông nghiꢑp I
Tác giꢁ
Theo nhu cꢗu cꢅa công tác ñào tꢆo, theo kinh nghiꢂm giꢁng dꢏy. ðꢀ giúp cho nhiꢘu
ñꢍi tưꢉng sinh viên các ngành sꢒ dꢓng, chúng tôi tiꢈn hành sꢒa chꢙa, bꢊ sung cuꢍn sách
này vꢌi mong muꢍn cꢏp nhꢏt các tri thꢋc và các văn bꢁn pháp quy cꢅa nhà nưꢌc trong
nhꢙng năm gꢗn ñây. Chúng tôi hy vꢇng rꢚng : bꢁn ñiꢂn tꢒ này sꢛ giúp ích nhiꢘu hơn cho
ngưꢃi ñꢇc và ngưꢃi tham khꢁo. Vì nguyên nhân ñó, chúng tôi sꢛ ñưa thêm vào sách mꢄt sꢍ
phꢓ lꢓc và ví dꢓ vꢘ DTM.
Xin trân trꢇng cám ơn bꢆn ñꢇc góp phꢗn làm cho sách tꢍt hơn.
Hà nꢄi ngày 10 tháng 1 năm 2008
Tác giꢁ.
4
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
MꢅC LꢅC
Lꢋi nói ñꢏu
Danh mꢓc chꢙ viꢈt tꢜt
Bài mꢝ ñꢗu
1
1
2
1. Môi trưꢃng và ÐTM
2. Các yêu cꢗu ñꢍi vꢌi công tác ÐTM
Chương I: Các chꢐ thꢑ, chꢐ sꢒ môi trưꢋng và lꢓp kꢔ hoꢕch ÐTM
1. Bꢊ túc kiꢈn thꢋc
5
5
2. Các ñꢎnh nghĩa và khái niꢂm vꢘ môi trưꢃng
3. Lꢏp kꢈ hoꢆch cho ÐTM
5
9
3.1. Nguyên tꢜc chung
9
3.2. Nhꢙng ÐTM riêng
9
4. Nꢄi dung chính trong viꢂc thꢞc hiꢂn ÐTM
4.1. Lưꢉc duyꢂt
10
10
11
11
12
12
13
14
14
16
17
17
17
17
17
18
21
22
22
23
24
24
4.2. Lꢏp ñꢘ cương
4.3. Xác ñꢎnh mꢋc ñꢄ cꢗn ñánh giá tác ñꢄng
4.4. Ðánh giá tác ñꢄng ñꢈn môi trưꢃng sinh thái và tài nguyên TN
4.5. Xác ñꢎnh biꢂn pháp giꢁm thiꢀu tác ñꢄng và quꢁn lý
5. Câu hꢟi bài tꢏp chương I
Chương II: Trình tꢖ thꢖc hiꢗn ñánh giá tác ñꢘng môi trưꢋng
1. Lưꢉc duyꢂt
2. Ðánh giá TÐMT sơ bꢄ
3. Ðánh giá TÐMT ñꢗy ñꢅ
3.1. Quan hꢂ giꢙa môi trưꢃng và phát triꢀn
3.2. ꢠnh hưꢝng cꢅa TÐMT ꢝ quy mô lꢌn
3.3. Ðánh giá TÐMT
3.4. Quan hꢂ giꢙa dꢞ án và ÐTM
3.5. Ðiꢘu kiꢂn ñꢀ thꢞc hiꢂn ÐTM
4. Ðánh giá TÐMT chi tiꢈt (theo kiꢀu rút gꢇn)
5. Ðánh giá TÐMT chi tiꢈt (theo kiꢀu ñꢗy ñꢅ)
5.1. Công tác chuꢔn bꢎ
5.2. Xác ñꢎnh các hoꢆt ñꢄng quan trꢇng cꢅa dꢞ án
5.3. Xác ñꢎnh tác ñꢄng cꢅa hoꢆt ñꢄng ñꢈn môi trưꢃng
5.4. Xác ñꢎnh tác ñꢄng ñꢈn nguꢕn TNTN và chꢑt lưꢉng cuꢄc sꢍng
5
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
5.5. Dꢞ báo diꢡn biꢈn cꢅa tác ñꢄng
25
5.6. Xác ñꢎnh các biꢂn pháp giꢁm thiꢀu và quꢁn lý chúng
5.7. Ðꢘ xuꢑt các nꢄi dung và yêu cꢗu monitoring môi trưꢃng
6. Lꢏp báo cáo ÐTM và thông báo kꢈt quꢁ
6.1 Khung BC ( Mꢢu báo cáo DTM )
25
26
26
6.2 Nghꢎ ñꢎnh 80 ( xem phꢓ lꢓc)
6.3 Quyêt ñꢎnh 08.( xem phꢓ lꢓc)
30
7. Câu hꢟi và bài tꢏp chương II
32
Chương III. Các phương pháp dùng trong ÐTM
1. Phương pháp danh mꢓc các ñiꢘu kiꢂn môi trưꢃng
2. Phương pháp ma trꢏn MT
32
33
36
37
39
3. Phương pháp chꢕng ghép bꢁn ñꢕ
4. Phương pháp phân tích chi phí - lꢉi ích mꢝ rꢄng
5. Hưꢌng dꢢn ñánh giá tác ñꢄng môi trưꢃng ñꢈn chꢑt lưꢉng nưꢌc mꢣt
6. Ðánh giá tác ñꢄng ñꢈn chꢑt lưꢉng môi trưꢃng ñꢑt và nưꢌc ngꢗm
7. Ðánh giá rꢅi ro
42
43
48
49
49
8. Câu hꢟi và bài tꢏp chương III
Chương IV: Mꢙu ñꢚ cương ÐTM và mꢘt sꢒ ÐTM ꢛ Viꢗt Nam
4.1. Mꢢu ñꢘ cương ñánh giá tác ñꢄng môi trưꢃng
4.3. Giꢌi thiꢂu mꢄt sꢍ tóm tꢜt kꢈt quꢁ ÐTM ꢝ Viꢂt Nam
Các sꢍ liꢂu môi trưꢃng quan trꢇng
Tiêu chuꢔn Viꢂt Nam
50
68
71
83
Bꢁng tra cꢋu thuꢏt ngꢙ
6
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
BÀI Mꢜ ðꢎU
1. Môi trưꢋng và ñánh giá tác ñꢘng môi trưꢋng
Môi trưꢃng là tꢊng hꢉp các ñiꢘu kiꢂn bên ngoài có ꢁnh hưꢝng ñꢈn mꢄt vꢏt thꢀ hoꢣc
mꢄt sꢞ kiꢂn nào ñó.
Có thꢀ hiꢀu mꢄt cách khác theo ñꢎnh nghĩa cꢅa Bꢄ Quꢍc phòng Hoa Kỳ: Môi
trưꢃng bao gꢕm tꢑt cꢁ mꢇi yꢈu tꢍ và ꢁnh hưꢝng cꢅa chúng ñꢈn mꢄt hꢂ sinh quyꢀn”.
Theo luꢏt Bꢁo vꢂ môi trưꢃng cꢅa nưꢌc CHXHCN Viꢂt Nam (2003) thì “Môi trưꢃng
bao gꢕm các yꢈu tꢍ tꢞ nhiên và yꢈu tꢍ vꢏt chꢑt nhân tꢆo quan hꢂ mꢏt thiꢈt vꢌi nhau, bao
quanh con ngưꢃi, có ꢁnh hưꢝng ñꢈn ñꢃi sꢍng, sꢁn xuꢑt, sꢞ tꢕn tꢆi phát triꢀn cꢅa con ngưꢃi
và thiên nhiên” (Ðiꢘu 1 Luꢏt BVMT-2003).
Môi trưꢃng theo cách hiꢀu tương ñꢍi có thꢀ là rꢑt rꢄng (như vũ trꢓ, trái ñꢑt, không
khí...) và cũng có thꢀ là hꢤp (môi trưꢃng nưꢌc bꢘ mꢣt, môi trưꢃng sông, môi trưꢃng sꢍng
trong căn hꢄ...)
Các yꢈu tꢍ tꢆo ra môi trưꢃng ñưꢉc gꢇi là thành phꢗn môi trưꢃng.
Trong khái niꢂm vꢘ môi trưꢃng ngoài yꢈu tꢍ tꢞ nhiên, phꢁi luôn luôn coi trꢇng các
yꢈu tꢍ văn hoá, xã hꢄi, kinh tꢈ... bꢝi vì chúng là thành phꢗn hꢈt sꢋc quan trꢇng tꢆo ra môi
trưꢃng sꢍng.
Trong mꢄt môi trưꢃng có thꢀ bao gꢕm mꢄt hay nhiꢘu hꢂ thꢍng sinh vꢏt tꢕn tꢆi, phát
triꢀn và tương tác lꢢn nhau. Vì vꢏy, mꢄt hꢂ sinh thái là mꢄt hꢂ thꢍng các quꢗn thꢀ sinh vꢏt,
sꢍng chung và phát triꢀn trong mꢄt môi trưꢃng nhꢑt ñꢎnh, quan hꢂ tương tác vꢌi nhau và
vꢌi môi trưꢃng ñó (ñiꢘu 2-9 luꢏt BVMT-2003).
Ða dꢆng sinh hꢇc là sꢞ phong phú vꢘ nguꢕn gen vꢘ giꢍng, loài sinh vꢏt (ñꢄng vꢏt,
thꢞc vꢏt, vi sinh vꢏt...) và hꢂ sinh thái trong tꢞ nhiên. Sꢞ ña dꢆng cꢅa sinh hꢇc nhiꢘu khi
ñưꢉc xem xét mꢄt cách rꢑt tꢊng quát vꢘ các hꢂ sinh thái trong mꢄt môi trưꢃng nghiên cꢋu.
Ða dꢆng sinh hꢇc nhiꢘu khi cũng ñưꢉc xem xét hꢈt sꢋc chi tiꢈt, tꢥ mꢦ trong mꢄt hꢂ sinh thái
- ñó là quá trình xem xét, ñánh giá ñꢈn các loài, giꢍng và kꢀ cꢁ ñánh giá ñꢣc ñiꢀm vꢘ di
truyꢘn cꢅa chúng (Gen)
Môi trưꢃng có thành phꢗn hꢈt sꢋc quan trꢇng, ñó là con ngưꢃi và các hoꢆt ñꢄng cꢅa
con ngưꢃi kꢀ cꢁ tꢞ nhiên và văn hoá - xã hꢄi. Con ngưꢃi, trong quá trình tꢕn tꢆi và phát
triꢀn dù bꢚng ngꢢu nhiên hay cꢍ tình cũng luôn luôn tác ñꢄng vào môi trưꢃng. Ngưꢉc lꢆi,
môi trưꢃng cũng luôn tác ñꢄng ñꢈn con ngưꢃi. Quá trình phát triꢀn luôn luôn kèm theo sꢒ
dꢓng (ñꢑt, gꢧ, nưꢌc, không khí, nhiên liꢂu hoá thꢆch, tài nguyên các loꢆi ) ñꢕng thꢃi cũng
thꢁi vào môi trưꢃng các chꢑt phꢈ thꢁi (chꢑt thꢁi rꢜn, lꢟng, khí tꢨ sinh hoꢆt , tꢨ công nghiꢂp,
tꢨ nông nghiꢂp, giao thông, y tꢈ...). Nhꢙng chꢑt thꢁi ñó dꢗn dꢗn làm ô nhiꢡm môi trưꢃng.
Chính vì vꢏy, ngưꢃi ta ñã cho rꢚng: phát triꢀn là ñꢕng hành vꢌi ô nhiꢡm.
Sꢞ phân huꢥ chꢑt bꢔn trong môi trưꢃng tꢞ nhiên là mꢄt quy luꢏt hàng vꢆn năm. Quá
trình phân hꢅy chꢑt bꢔn như vꢏy nhꢃ tác ñꢄng rꢑt tích cꢞc cꢅa ñꢑt, vi sinh vꢏt, nưꢌc, bꢋc xꢆ
mꢣt trꢃi, ñꢄng và thꢞc vꢏt các loài... Vì vꢏy, quá trình ñó ñưꢉc gꢇi là quá trình “tꢞ làm
sꢆch”. Các quá trình “tꢞ làm sꢆch” tuân theo mꢄt quy luꢏt riêng cꢅa chúng và ꢋng vꢌi mꢄt
“tꢍc ñꢄ làm sꢆch” xác ñꢎnh.
Như vꢏy, con ngưꢃi muꢍn tꢕn tꢆi và phát triꢀn ñưꢉc trong môi trưꢃng cꢅa mình thì
nhꢑt thiꢈt phꢁi xác lꢏp tꢍt mꢍi tương quan giꢙa phát triꢀn vꢌi tꢞ làm sꢆch cꢅa môi trưꢃng.
Ðꢀ làm ñưꢉc nhiꢂm vꢓ trên, cꢗn hiꢀu ñưꢉc ꢁnh hưꢝng cꢅa các hoꢆt ñꢄng kinh tꢈ - xã
hꢄi, hoꢆt ñꢄng sꢁn xuꢑt ñꢈn các yꢈu tꢍ cꢑu thành môi trưꢃng. Ngưꢉc lꢆi cũng cꢗn hiꢀu
ñưꢉc các phꢁn ꢋng cꢅa môi trưꢃng ñꢈn các thành phꢗn môi trưꢃng. Quá trình hiꢀu, xác
ñꢎnh ñánh giá ñó ñưꢉc gꢇi là ñánh giá tác ñꢄng môi trưꢃng (ÐTM hay EIA).
Do ñó, Luꢏt BVMT 2003 (Ðiꢘu 2-11) ñã ñꢎnh nghĩa: Ðánh giá tác ñꢄng môi trưꢃng
là quá trình phân tích, ñánh giá, dꢞ báo ꢁnh hưꢝng ñꢈn môi trưꢃng cꢅa các dꢞ án, quy
hoꢆch phát triꢀn kinh tꢈ xã hꢄi cꢅa các cơ sꢝ sꢁn xuꢑt, kinh doanh, công trình kinh tꢈ, khoa
7
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
hꢇc, kꢐ thꢓât, y tꢈ, văn hoá, xã hꢄi, an ninh, quꢍc phòng và các công trình khác, ñꢘ xuꢑt
các giꢁi pháp thích hꢉp vꢘ bꢁo vꢂ môi trưꢃng.
Vào khoꢁng cuꢍi nhꢙng năm 60 cꢅa thꢈ kꢥ 20, khái niꢂm ñánh giá tác ñꢄng môi
trưꢃng ñưꢉc hình thành rõ nét và ñưꢉc thꢞc hiꢂn ꢝ Mꢐ. Sang nhꢙng năm 70 cꢅa thꢈ kꢥ,
ÐTM ñã ñưꢉc sꢒ dꢓng ꢝ nhiꢘu quꢍc gia như: Anh, Ðꢋc, Canada, Nhꢏt, Singapo, Philippin
và Trung Quꢍc...
ꢩ Viꢂt Nam , nhꢙng vꢑn ñꢘ môi trưꢃng bꢋc xúc bꢜt ñꢗu xuꢑt hiꢂn khá rõ tꢨ năm
1990. Vì vꢏy, khái niꢂm ñánh giá tác ñꢄng môi trưꢃng (ÐTM-EIA) không còn là khái niꢂm
riêng trong ñꢄi ngũ các nhà khoa hꢇc nꢙa. Khái niꢂm ÐTM ñã chuyꢀn vào ñꢄi ngũ các nhà
quꢁn lý và khoa hꢇc - kꢐ thuꢏt rꢄng hơn ñꢕng thꢃi ñã ñưꢉc ñưa vào Luꢏt BVMT (1994).
Trong luꢏt BVMT (2003) Nhà nưꢌc quy ñꢎnh mꢄt sꢍ ñiꢘu chꢣt chꢛ là:
•
Ðiꢘu 17: Tꢊ chꢋc, cá nhân quꢁn lý cơ sꢝ kinh tꢈ, khoa hꢇc, kꢐ thuꢏt, y tꢈ, văn
hoá, xã hꢄi, an ninh, quꢍc phòng ñã hoꢆt ñꢄng tꢨ trưꢌc khi ban hành luꢏt này phꢁi lꢏp báo
cáo ñánh giá tác ñꢄng môi trưꢃng cꢅa cơ sꢝ mình ñꢀ cơ quan quꢁn lý Nhà nưꢌc vꢘ bꢁo vꢂ
môi trưꢃng thꢔm ñꢎnh.
•
Ðiꢘu 18: Tꢊ chꢋc, cá nhân khi xây dꢞng, cꢁi tꢆo vùng sꢁn xuꢑt, khu dân cư, các
công trình kinh tꢈ, khoa hꢇc, kꢐ thuꢏt, y tꢈ, văn hoá, xã hꢄi, an ninh, quꢍc phòng, chꢅ dꢞ
án ñꢗu tư cꢅa nưꢌc ngoài hoꢣc liên doanh vꢌi nưꢌc ngoài, chꢅ dꢞ án phát triꢀn kinh tꢈ - xã
hꢄi khác phꢁi lꢏp báo cáo ÐTM ñꢀ cơ quan quꢁn lý Nhà nưꢌc vꢘ môi trưꢃng thꢔm ñꢎnh.
Như vꢏy, thꢞc hiꢂn mꢄt ÐTM cho dꢞ án ñã trꢝ thành yꢈu tꢍ rꢑt quan trꢇng trong
khoa hꢇc môi trưꢃng, hơn thꢈ nꢙa trꢝ thành yꢈu tꢍ bꢜt buꢄc trong công tác quꢁn lý Nhà
nưꢌc vꢘ BVMT.
Do hoàn cꢁnh kinh tꢈ chưa mꢆnh nên tꢨ khoꢁng 1985 ñꢈn 1992 các dꢞ án lꢌn và
trung bình cꢅa ta vꢘ cơ bꢁn chưa ñưꢉc lꢏp báo cáo ÐTM mà chꢦ ñꢘ cꢏp sơ bꢄ ñꢈn mꢄt sꢍ
vꢑn ñꢘ môi trưꢃng có thꢀ xꢁy ra. Sau 1992 mꢄt sꢍ dꢞ án quan trꢇng ñã ñưꢉc ñánh giá tác
ñꢄng môi trưꢃng như thuꢥ ñiꢂn Sơn La, Sông Hinh hoꢣc nhà máy mía ñưꢃng Ðài Loan
(Thanh Hoá), nhiꢘu công trình khoan thăm dò dꢗu khí cũng ñưꢉc lꢏp báo cáo ÐTM. Gꢗn
ñây, các dꢞ án ñưꢉc lꢏp báo cáo ÐTM ngày càng nhiꢘu như: Ðưꢃng mòn Hꢕ Chí Minh,
khu công nghiꢂp Dung Quꢑt, cꢁng nưꢌc sâu Cái Lân và nhiꢘu cꢗu ñưꢃng khác...
2. Các yêu cꢏu ñꢒi vꢝi công tác ñánh giá tác ñꢘng môi trưꢋng
Vꢌi nꢄi dung, mꢓc ñích và ý nghĩa như ñã nói trên, công tác ÐTM nói chung và báo
cáo ÐTM nói riêng, phꢁi ñꢆt ñưꢉc nhꢙng yêu cꢗu sau:
1. Phꢁi thꢞc sꢞ là mꢄt công cꢓ giúp cho viꢂc thꢞc hiꢂn quyꢈt ñꢎnh cꢅa cơ quan quꢁn
lý. Thꢞc chꢑt cꢅa ÐTM là cung cꢑp thêm tư liꢂu ñã ñưꢉc cân nhꢜc, phân tích ñꢀ cơ quan có
trách nhiꢂm ra quyꢈt ñꢎnh có ñiꢘu kiꢂn lꢞa chꢇn phương án hành ñꢄng phát triꢀn mꢄt cách
hꢉp lý, chính xác hơn.
2. Phꢁi ñꢘ xuꢑt ñưꢉc phương án phòng tránh, giꢁm bꢌt các tác ñꢄng tiêu cꢞc, tăng
cưꢃng các mꢣt có lꢉi mà vꢢn ñꢆt ñưꢉc ñꢗy ñꢅ các mꢓc tiêu và yêu cꢗu cꢅa phát triꢀn. Có
thꢀ nói rꢚng, không có hoꢆt ñꢄng phát triꢀn nào có thꢀ ñáp ꢋng nhꢙng lꢉi ích và yêu cꢗu
cꢑp bách trưꢌc mꢜt cꢅa con ngưꢃi mà không làm tꢊn hꢆi ít nhiꢘu ñꢈn TNMT. ÐTM phꢁi
làm rõ ñiꢘu ñó, không phꢁi ñꢀ ngăn cꢁn sꢞ phát triꢀn kinh tꢈ - xã hꢄi mà ñꢀ tꢆo ñiꢘu kiꢂn
thuꢏn lꢉi nhꢑt cho các hoꢆt ñꢄng ñó. Vì vꢏy ÐTM có trách nhiꢂm nghiên cꢋu, góp phꢗn ñꢘ
xuꢑt biꢂn pháp bꢁo vꢂ, thꢏm chí cꢁi thiꢂn ñưꢉc tình hình TNMT. Khi phương án ñã ñꢘ xuꢑt
không thꢀ chꢑp nhꢏn ñưꢉc vì gây tꢊn hꢆi quá lꢌn vꢘ TNMT thì phꢁi ñꢘ xuꢑt phương hưꢌng
thay thꢈ phương án.
3. Phꢁi là công cꢓ có hiꢂu lꢞc ñꢀ khꢜc phꢓc nhꢙng hiꢂu quꢁ tiêu cꢞc cꢅa các hoꢆt
ñꢄng ñã ñưꢉc hoàn thành hoꢣc ñang tiꢈn hành. Trong thꢞc tꢈ, nhꢑt là tꢆi các nưꢌc ñang
phát triꢀn nhiꢘu hoꢆt ñꢄng phát triꢀn ñã ñưꢉc tiꢈn hành hoꢣc ñã ñưꢉc hoàn thành, nhưng
lúc ñꢘ xuꢑt chưa hꢘ có ÐTM. Do ñó, hình thành nhꢙng tꢏp thꢀ khoa hꢇc có ñꢅ kiꢈn thꢋc,
kinh nghiꢂm và phương pháp luꢏn cꢗn thiꢈt, phù hꢉp vꢌi nꢄi dung và yêu cꢗu cꢅa ÐTM
trong tꢨng trưꢃng hꢉp cꢓ thꢀ là hꢈt sꢋc quan trꢇng.
8
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
4. Báo cáo ÐTM phꢁi rõ ràng, dꢡ hiꢀu. Khoa hꢇc môi trưꢃng rꢑt phꢋc tꢆp, nꢄi dung
khoa hꢇc ñưꢉc xem xét trong ÐTM rꢑt phong phú. Tuy nhiên ngưꢃi sꢒ dꢓng kꢈt quꢁ cuꢍi
cùng cꢅa ÐTM có khi không phꢁi là nhà khoa hꢇc, mà là ngưꢃi quꢁn lý. Vì vꢏy báo cáo
ÐTM phꢁi rõ ràng, dꢡ hiꢀu, dùng ngôn ngꢙ , thuꢏt ngꢙ phꢊ thông. Cách diꢡn ñꢆt và trình
bày phꢁi cꢓ thꢀ, thiꢈt thꢞc, có sꢋc thuyꢈt phꢓc, giúp cho ngưꢃi quyꢈt ñꢎnh nhìn thꢑy vꢑn ñꢘ
mꢄt cách rõ ràng, khách quan, tꢨ ñó quyꢈt ñꢎnh ñúng ñꢜn, kꢎp thꢃi.
5. Báo cáo ÐTM phꢁi chꢣt chꢛ vꢘ pháp lý, báo cáo ÐTM không nhꢙng là cơ sꢝ khoa
hꢇc, mà còn là cơ sꢝ pháp lý giúp cho viꢂc quyꢈt ñꢎnh nhꢙng vꢑn ñꢘ quan trꢇng vꢘ phát
triꢀn kinh tꢈ - xã hꢄi liên quan ñꢈn ñꢃi sꢍng vꢏt chꢑt, tinh thꢗn cꢅa nhân dân trong cꢁ nưꢌc,
hoꢣc mꢄt vùng, mꢄt ñꢎa phương.
6. Hꢉp lý trong chi tiêu cho ÐTM. ÐTM là viꢂc làm tꢍn kém, ñòi hꢟi nhiꢘu thꢃi gian.
Kinh nghiꢂm ꢝ các nưꢌc ñã phát triꢀn cho thꢑy viꢂc hoàn thành mꢄt báo cáo ÐTM ꢝ cꢑp
quꢍc gia ñòi hꢟi thꢃi gian tꢨ 10 ñꢈn 16 tháng, chi phí tꢨ hàng chꢓc nghìn ñꢈn hàng triꢂu ñô
la.
3. Mꢞc tiêu cꢟa giáo trình
Giáo trình ñánh giá tác ñꢄng môi trưꢃng (ÐTM) này ñưꢉc biên soꢆn ñꢀ giꢁng dꢆy cho sinh
viên ngành Môi trưꢃng, sinh viên ngành Quꢁn lý Ðꢑt ñai. Cuꢍn sách cũng có thꢀ làm tài
liꢂu cho nhꢙng ngưꢃi mꢌi nhꢏp môn ñánh giá tác ñꢄng môi trưꢃng. Vꢌi ñꢍi tưꢉng như vꢏy,
chúng tôi ñꢣc biꢂt chú trꢇng ñꢈn phꢗn bꢊ túc kiꢈn thꢋc vꢘ môi trưꢃng nhꢑt là sinh viên
ngành Quꢁn lý Ðꢑt ñai. Ðꢀ làm ñưꢉc ñiꢘu ñó giꢁng viên có thꢀ sꢒ dꢓng phꢗn phꢓ lꢓc 1,
khai triꢀn các vꢑn ñꢘ ñꢀ ngưꢃi hꢇc hình dung ñưꢉc bꢋc tranh tꢊng quát cꢅa môi trưꢃng tꢞ
nhiên. Ngưꢃi hꢇc cꢗn hiꢀu rõ khí quyꢀn thuꢥ - quyꢀn - ñꢎa quyꢀn - sinh quyꢀn, trong ñó
phꢁi nꢜm chꢜc ñꢞơc:
• Hiꢂn tưꢉng suy giꢁm chꢑt lưꢉng MT và yꢈu tꢍ tác ñꢄng.
• Hiꢂu ꢋng nhà kính và yꢈu tꢍ tác ñꢄng
• Bꢕn chꢋa CO2 trong ñꢆi dương
• Vai tro và qua hꢂ cꢅa sinh quyꢀn vꢌi khí quyꢀn, thꢅy quyꢀn và các ꢁnh hưꢝng làm
suy giꢁm tꢗng Ôzôn dꢢn ñꢈn lꢧ rò zôn.
Ðây là môn hꢇc tꢊng hꢉp nhiꢘu khoa hꢇc, mꢣt khác ñꢀ thꢞc hiꢂn mꢄt ÐTM ñꢗy ñꢅ là
rꢑt khó khăn, vì thꢈ ngưꢃi hꢇc phꢁi hiꢀu ñưꢉc quy trình tꢊng quát. Nꢜm vꢙng ñꢀ có thꢀ
thꢞc hiꢂn ñưꢉc phꢗn ñơn giꢁn là xây dꢞng mꢄt “lưꢉc duyꢂt”, “ñánh giá tác ñꢄng môi
trưꢃng sơ bꢄ”. Yêu cꢗu vꢘ thꢞc hiꢂn mꢄt ÐTM ñꢗy ñꢅ chưa ñꢣt ra mà chꢦ dꢨng ꢝ mꢋc ñꢇc
và hiꢀu ñưꢉc mꢄt báo cáo ÐTM ñꢗy ñꢅ do nhóm tác giꢁ, tꢊ chꢋc nào ñó thꢞc hiꢂn.
4. Cꢍu trúc và khꢒi lưꢠng kiꢔn thꢡc
Giáo trình ÐTM gꢕm phꢗn mꢝ ñꢗu, chương I (trình bày vꢘ mꢄt sꢍ ñꢆi lưꢉng, chꢦ thꢎ,
chꢦ sꢍ cꢅa môi trưꢃng và mꢍi liên hꢂ giꢙa chúng. Khái niꢂm và tꢗm quan trꢇng vꢘ thꢃi
gian, vꢘ kinh tꢈ khi lꢏp kꢈ hoꢆch ñꢀ thꢞc hiꢂn mꢄt ñánh giá tác ñꢄng môi trưꢃng). Chương
II cung cꢑp cho ngưꢃi hꢇc nꢜm ñưꢉc tri thꢋc, trương trình thꢞc hiꢂn mꢄt lưꢉc duyꢂt, mꢄt
ÐTM sơ bꢄ, mꢄt ÐTM chi tiꢈt nhưng theo kiꢀu rút gꢇn và mꢄt ÐTM chi tiꢈt, ñꢗy ñꢅ.
Chương III giꢌi thiꢂu các phương pháp ñꢀ tiꢈn hành thꢞc hiꢂn mꢄt ÐTM trong ñó lꢞa chꢇn
ñi sâu vào 4 phương pháp ñưꢉc dùng nhiꢘu ꢝ Viꢂt Nam ñꢣc biꢂt là phương pháp có liên
quan, hay ñưꢉc sꢒ dꢓng ñꢀ thꢞc hiꢂn ÐTM ñꢍi vꢌi ñꢑt ñai, QHSD ñꢑt ñai và sꢒ dꢓng ñꢑt
ñai. Chương IV là mꢢu cho ñꢘ cương cꢅa ÐTM, mꢢu này cung cꢑp cho ngưꢃi hꢇc kiꢀu xây
dꢞng ñꢘ cương tꢍt, phꢊ thông.
Phꢗn còn lꢆi cꢅa chương IV là giꢌi thiꢂu (tóm tꢜt) mꢄt sꢍ kꢈt quꢁ ñánh giá tác ñꢄng
môi trưꢃng ꢝ Viꢂt Nam, phꢗn này ñưꢉc tóm tꢜt kꢈt quꢁ thꢞc hiꢂn ÐTM và giúp cho ngưꢃi
ñꢇc: Mꢄt cơ sꢝ lý luꢏn, phương pháp luꢏn. Giꢌi thiꢂu các ÐTM cho khu vꢞc bꢁo tꢕn vưꢃn
quꢍc gia, mꢄt ÐTM cho xây dꢞng ñưꢃng giao thông, mꢄt ÐTM cho mꢝ rꢄng cơ sꢝ y tꢈ và
mꢄt ÐTM cho quy hoꢆch sꢒ dꢓng ñꢑt v.v...
Phꢗn yêu cꢗu quan trꢇng nhꢑt mà sinh viên phꢁi làm ñưꢉc ñó là:
9
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
• Hiꢀu rõ chꢦ thꢎ, chꢦ tiêu môi trưꢃng ñꢀ thꢑy ꢁnh hưꢝng cꢅa “hành ñꢄng” dꢞ án làm
thay ñꢊi, làm ꢁnh hưꢝng ñꢈn nó.
• Biꢈt xây dꢞng mꢄt ñꢘ cương gꢇn cho ÐTM.
• Biꢈt cách thꢞc hiꢂn ñiꢘu tra, lꢑy mꢢu và thu thꢏp dꢙ liꢂu ñꢀ tꢊng hꢉp các kꢈt quꢁ ñó
thành mꢄt sꢁn phꢔm làm cơ sꢝ dũ liꢂi cho các bưꢌc tiꢈp sau.
• Biꢈt làm mꢄt “lưꢉc duyꢂt” và mꢄt ÐTM sơ bꢄ theo phương pháp liꢂt kê và phương
pháp ma trꢏn ñơn giꢁn.
• Biꢈt xây dꢞng mꢄt báo cáo ÐTM trên cơ sꢝ luꢏt ñꢎnh.
Vꢌi yêu cꢗu ñó, giáo trình mꢣc dù là 3 trình song phꢗn viꢈt vꢘ lý thuyꢈt và phương
pháp ꢝ ñây chꢦ ñưꢉc thꢞc hiꢂn trong 2 trình. Mꢄt trình còn lꢆi, sinh viên sꢛ ñưꢉc giáo viên
hưꢌng dꢢn thꢞc hiꢂn xây dꢞng mꢄt ÐTM theo mꢄt dꢞ án nhꢟ (QHSD ñꢑt, xây dꢞng mꢄt
khu thꢎ tꢋ, cho mꢄt bãi chôn rác, cho sꢒ dꢓng ñꢑt ꢝ cꢑp huyꢂn, cho mꢄt xí nghiꢂp chꢈ công
nghiꢂp biꢈn, mꢄt nhà máy loꢆi nhꢟ..). Giáo viên cùng sinh viên tiꢈn hành lꢞa chꢇn dꢞ án có
sꢪn ñꢀ thꢞc hiꢂn ÐTM ñó. Ðꢀ làm tꢍt phꢗn này, sinh viên cꢗn nghiên cꢋu kꢐ lý luꢏn, nꢜm
kꢐ chương IV và giáo viên có trách nhiꢂm phân tích “hành ñꢄng” cꢅa dꢞ án ñꢀ sinh viên
tìm ra các tác ñꢄng. Phꢗn tác ñꢄng bꢏc 2 và dꢞ báo lâu dài chưa ñòi hꢟi.
Vꢝi sinh viên chuyên ngành Môi trưꢋng, cꢗn thêm mꢄt tín chꢦ vꢘ Thꢖc hành
DTM. ðây là phꢗn sinh viên phꢁi tiꢈn hành tꢆi mꢄt cơ sơ CN, NN, Giao thꢕng…do giáo
viên hưꢌng dꢢn. Trong phꢗn này sinh viên phꢁi thꢞc hiꢂn mꢇi giai ñoꢆn cꢅa mꢄt DTM và
bꢁn báo cáo ðánh giá tác ñꢄng Môi trưꢃng.
5. Giáo trình ñánh giá tác ñꢄng môi trưꢃng này ñưꢉc viꢈt lꢗn ñꢗu. Quá trình viꢈt ñã
tham khꢁo mꢄt sꢍ tài liꢂu (xem phꢗn tài liꢂu tham khꢁo chính). Sinh viên có thꢀ ñꢇc thêm
giáo trình cꢅa Phꢆm Ngꢇc Hꢕ, Hoàng Xuân Cơ: Ðánh giá tác ñꢄng môi trưꢃng cꢅa Nxb
Ðꢆi hꢇc Quꢍc gia Hà Nꢄi (2001). Ngoài ra có thꢀ ñꢇc các sách hưꢌng dꢢn và thưꢃng xuyên
năm gꢗn ñây, nhꢑt là tꢨ 2005 chúng ta có nhiꢘu thay ñꢊi toàn diꢂn, vì vꢏy các thay ñꢊi cꢏp
nhꢏt và hoàn chꢦnh vꢘ DTM cũng ñưꢉc bꢊ sung. Ngoài DTM, chúng ta còn thꢞc hiꢂn các
ñánh giá tác ñꢄng MT chiꢈn lưꢉc (DTMC), các Cam kꢈt BVMT, các Kê khai phát
thꢁi…ðó là các thanh công cꢓ quan trꢇng trong hꢂ thꢍng văn bꢁn pháp quy ñꢀ BVMT. Tuy
nhiên cũng cꢗn chú ý phꢆm vy, yêu cꢗu, ñiꢘu kiꢂn ñꢀ ꢋng dꢓng các công cꢓ này vào thưc tꢈ
sꢁn xuꢑt.
10
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
Chương I
CÁC CHꢢ THꢣ, CHꢢ Sꢤ MÔI TRƯꢇNG VÀ LꢥP Kꢂ HOꢆCH CHO ðTM
Chương I này nhꢚm cung cꢑp cho ngưꢃi ñꢇc mꢄt sꢍ khái niꢂm và ñꢎnh nghĩa vꢘ môi
trưꢃng như: môi trưꢃng, trꢆng thái, thành phꢗn môi trưꢃng, chꢦ tiêu, chꢦ sꢍ v.v... Ðây là
nhꢙng nꢘn cơ bꢁn ñꢀ có thꢀ hiꢀu ñưꢉc ý nghĩa và vai trò cꢅa ÐTM.
Phꢗn giꢌi thiꢂu vꢘ lꢏp kꢈ hoꢆch ÐTM là phꢗn trang bꢎ bưꢌc chuꢔn bꢎ ban ñꢗu, nó
giúp cho nhà chuyên môn nhꢏn rõ tꢨng yꢈu tꢍ ñꢀ ñi sâu thꢞc hiꢂn mꢄt ÐTM vꢨa nhanh
vꢨa tiꢈt kiꢂm và phù hꢉp.
1. Bꢦ túc kiꢔn thꢡc vꢚ môi trưꢋng (theo ngành ñào tꢆo, xem phꢓ lꢓc)
2. Các ñꢑnh nghĩa và khái niꢗm vꢚ môi trưꢋng
2.1. Môi trưꢁng
+ Môi trưꢃng bao gꢕm các yꢈu tꢍ tꢞ nhiên và yꢈu tꢍ nhân tꢆo quan hꢂ mꢏt thiꢈt vꢌi
nhau, bao quanh con ngưꢃi, có ꢁnh hưꢝng tꢌi ñꢃi sꢍng, sꢁn xuꢑt, sꢞ tꢕn tꢆi, sꢞ phát triꢀn
cꢅa con ngưꢃi và thiên nhiên (Luꢏt BVMT.2003).
+ Môi trưꢃng là tꢊng thꢀ nhꢙng ñiꢘu kiꢂn bên ngoài tác ñꢄng ñꢈn cuꢄc sꢍng, sꢞ phát
triꢀn và sꢞ tꢕn tꢆi cꢅa mꢄt sinh thꢀ (cơ quan bꢁo vꢂ môi trưꢃng Mꢐ -EPA-Enviromental
Protection Agency)
2.2. Trꢂng thái (State): Trꢆng thái hoꢣc tình trꢆng môi trưꢃng cꢅa mꢄt khu vꢞc hoꢣc
quꢍc gia chính là trꢆng thái chꢅ yꢈu cꢅa môi trưꢃng trên hai phương diꢂn: tình trꢆng vꢏt lý
- sinh hꢇc và tình trꢆng kinh tꢈ - xã hꢄi.
Môi trưꢃng luôn có mꢄt trꢆng thái nào ñó và không hoàn toàn ꢊn ñꢎnh dưꢌi tác ñꢄng
cꢅa tꢞ nhiên và hoꢆt ñꢄng sꢁn xuꢑt.
Các hoꢆt ñꢄng cꢅa tꢞ nhiên và con ngưꢃi tꢆo ra áp lꢞc (Pressure) làm thay ñꢊi trꢆng
thái môi trưꢃng. Xã hꢄi (và cꢁ yꢈu tꢍ tꢞ nhên) phꢁi ñáp ꢋng (Response)vꢌi hiꢂn trꢆng mꢌi
bꢚng sꢞ phát triꢀn, sꢞ vꢏn ñꢄng tiꢈp theo.
2.3. ÁP lꢃc (Pressure): cꢅa tꢞ nhiên và con ngưꢃi lên trꢆng thái môi trưꢃng chính là
các vꢏn ñꢄng, hoꢆt ñꢄng sꢁn xuꢑt phát triꢀn, vì vꢏy, nó làm thay ñꢊi trꢆng thái cũ.
2.4. Ðáp ꢄng (Response): Ðáp ꢋng vꢌi áp lꢞc ñó chính là nhꢙng thay ñꢊi trong môi
trưꢃng (như hiꢂu ꢋng nhà kính - do khí thꢁi CO2 tăng; tꢥ lꢂ ngưꢃi chꢈt tăng khi phát sinh
dꢎch bꢂnh, nhiꢡm ñꢄc môi trưꢃng) và ñáp ꢋng chꢅ ñꢄng cꢅa con ngưꢃi (như: xꢒ lý thꢁi,
bꢁo vꢂ ña dꢆng sinh hꢇc, sꢒ dꢓng nưꢌc và năng lưꢉng tiꢈt kiꢂm, thay ñꢊi thꢀ chꢈ và luꢏt,
ñáp ꢋng cá thꢀ trong cꢄng ñꢕng...)
Như vꢏy khái niꢂm ñáp ꢋng phꢁi hiꢀu rꢄng, ñꢗy ñꢅ theo cꢁ hai mꢣt là bꢁn thân tꢞ
nhiên ñáp ꢋng lꢆi áp lꢞc (dꢢn ñꢈn tꢍt và chưa tꢍt) và sꢞ ñáp ꢋng có tri thꢋc cꢅa con ngưꢃi
ñꢀ phù hꢉp hoꢣc giꢁm thiꢀu các áp lꢞc cꢅa môi trưꢃng.
Trꢆng thái - áp lꢞc - ñáp ꢋng là gꢜn liꢘn, là mꢄt khung liên kꢈt (Environment
Framework) mà tꢊ chꢋc hꢉp tác vꢘ kinh tꢈ và phát triꢀn ñã ñꢘ xuꢑt năm 1993
(Ogranization for Economic Cooperation and Development).
11
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
Áp lꢖc
Nꢣng lưꢉng
Công nghiꢂp
GTVT
Nông nghiꢂp
Ngư nghiꢂp
Khác
Trꢕng thái
Tài nguyên nưꢌc
Tài nguyên ñꢑt ñai (Land)
Tài nguyên ñꢑt (Soil)
Ða dꢆng sinh hꢇc
Khu dân cư, chꢑt thꢁi
Khu CN, ñưꢃng xá
Di sꢁn văn hóa
Áp lꢞc
Nguꢕn lꢞc
Thiên tai, sꢞ cꢍ MT
Khác
Thông tin
Thông tin
Ðáp ꢡng
- Khꢁ năng tꢞ phꢓc hꢕi
- Công cꢓ kꢐ thuꢏt CN mꢌi
- Công cꢓ kinh tꢈ
- Luꢏt pháp
Các ñáp ꢋng xã
hꢄi (các quyꢈt
ñꢎnh hành ñꢄng)
Các ñáp ꢋng xã
hꢄi (các quyꢈt
ñꢎnh hành ñꢄng)
- Quan hꢂ cꢄng ñꢕng
- Ràng buꢄc quꢍc tꢈ
- Khác
Hình 1.1. Khung liên kꢌt rꢄng thái - Áp lꢘc - Ðáp ꢍng
2.5. Thành phꢅn môi trưꢁng: Là các phꢗn vꢏt lý, hóa hꢇc, sinh hꢇc cꢅa môi trưꢃng
khí quyꢀn, thꢅy quyꢀn (trên biꢀn và lꢓc ñꢎa) cꢅa môi trưꢃng thꢆch quyꢀn và sinh quyꢀn
(như khí hꢏu, thành phꢗn vꢏt lý, thành phꢗn hoá hꢇc, ñꢎa chꢑt, sinh hoá hꢇc và mꢇi tiꢘm
năng vꢘ tài nguyên) tꢆo ra môi trưꢃng ñó.
Bꢄ phꢏn rꢑt quan trꢇng trong thành phꢗn môi trưꢃng là ña dꢆng sinh hꢇc.
2.6. Chꢆ tiêu môi trưꢁng (Environment factors)
Chꢦ tiêu môi trưꢃng hoꢣc chꢦ thꢎ môi trưꢃng (Factors, Indicators) là nhꢙng ñꢆi lưꢉng
biꢀu hiꢂn các ñꢣc trưng cꢅa môi trưꢃng ñó tꢆi mꢄt trꢆng thái xác ñꢎnh.
Ví dꢓ: Suy giꢁm tꢗng ôzon, axit hoá ñꢑt, nguꢕn nưꢌc, phú dưꢫng, chꢑt thꢁi, tài
nguyên rꢨng, tài nguyên nông nghiꢂp, ña dꢆng sinh hꢇc, ô nhiꢡm chꢑt ñꢄc, tài nguyên cá,
chꢑt lưꢉng môi trưꢃng ñô thꢎ, sꢞ thay ñꢊi khí hꢏu...
Cꢗn hiꢀu rꢚng: Các chꢦ thꢎ môi trưꢃng là hꢈt sꢋc phꢋc tꢆp - nó không phꢁi chꢦ là mꢄt
tham sꢍ riêng biꢂt mà là mꢄt tꢏp hꢉp cꢅa nhiꢘu tham sꢍ (Parameters) trong ñó. Mꢣt khác
theo nhiꢘu quan ñiꢀm, theo nhiꢘu ñiꢘu kiꢂn môi trưꢃng khác nhau và mꢋc ñꢄ ñánh giá cꢗn
ñꢈn ñâu mà các tác giꢁ, các tꢊ chꢋc ñã ñưa ra các chꢦ thꢎ ñó.
Vꢌi môi trưꢃng ñꢑt - chꢦ thꢎ phꢊ cꢏp nhꢑt cho ñꢑt ñai (Land) ñưꢉc sꢒ dꢓng nhiꢘu,
phꢗn lꢌn các công trình sꢒ dꢓng chꢦ thꢎ ñꢑt ñai là:
•
•
•
Tài nguyên gꢧ và ñꢕng cꢟ (theo NCFEA (1995) - (National Center for Economic
Alternatives).
Tài nguyên gꢧ, ñꢑt nông nghiꢂp, chꢑt lưꢉng môi trưꢃng ñô thꢎ và chꢑt thꢁi (theo
Nordic Council of Ministers - 1997).
Trưꢃng hꢉp thꢋ 3, xuꢑt phát tꢨ quan ñiꢀm sꢒ dꢓng bꢘn vꢙng ñꢑt ñai, ngưꢃi ta ñưa
ra các chꢦ thꢎ gꢕm: Năng suꢑt cây trꢕng, cân bꢚng dinh dưꢫng, sꢞ tꢕn tꢆi cꢅa lꢌp
12
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
phꢅ ñꢑt, chꢑt lưꢉng ñꢑt (Soil) và quꢐ ñꢑt (Land), chꢑt lưꢉng và trꢙ lưꢉng nưꢌc,
khꢁ năng sinh lꢉi cꢅa hꢂ thꢍng trang trꢆi, sꢞ tham gia cꢅa ngưꢃi dân và xã hꢄi
trong bꢁo vꢂ môi trưꢃng (Dumanski. 1994 và DSE - ZEL (1996) - Sustanable
Land use in Rural Areas: Tool for Analysis and Evaluation).
Trong các trưꢃng hꢉp nghiên cꢋu cꢓ thꢀ, hꢤp hơn ngưꢃi ta sꢒ dꢓng mꢄt sꢍ thông sꢍ
khoa hꢇc làm nhiꢂm vꢓ cꢅa thông sꢍ môi trưꢃng ñꢕng thꢃi các thông sꢍ này (parameters)
cũng ñưꢉc xem như các chꢦ thꢎ môi trưꢃng (Indicators) ví dꢓ: lưꢉng ñꢑt sói mòn, ô nhiꢡm
thuꢍc bꢁo vꢂ thꢞc vꢏt, ô nhiꢡm kim loꢆi nꢣng trong ñꢑt trꢕng, vi sinh vꢏt gây bꢂnh...
2.7. Thông sꢇ môi trưꢁng (Parameters)
Là nhꢙng ñꢆi lưꢉng vꢏt lý, hóa hꢇc, sinh hꢇc cꢓ thꢀ ñꢣc trưng cho môi trưꢃng nói
chung và môi trưꢃng ñꢑt nói riêng có khꢁ năng phꢁn ánh tính chꢑt cꢅa môi trưꢃng ꢝ trꢆng
thái nghiên cꢋu (kꢀ cꢁ ñꢑt và ñꢑt ñai).
Ví dꢓ: pH, ñꢄ dꢢn ñiꢂn (EC), ñꢄ mꢣn, tꢥ trꢇng, % hꢙu cơ (OM), phân bꢍ kim loꢆi
nꢣng (Cu, Pb, Cd, Zn...), hàm lưꢉng dinh dưꢫng N, P, K..., ñꢄ dày lꢌp phꢅ tàn dư hꢙu cơ,
khꢁ năng trꢙ nưꢌc, % cꢑp hꢆt, ñꢄ chꢣt, ñá mꢤ, nꢘn kꢈt cꢑu công trình, loꢆi và hꢆng ñꢑt.
• Các thông sꢍ môi trưꢃng có thꢀ là riêng biꢂt, có thꢀ ñưꢉc sꢒ dꢓng các thông sꢍ
KHKT cꢅa nhiꢘu ngành khoa hꢇc khác.
• Các thông sꢍ môi trưꢃng là các tham sꢍ cꢅa chꢦ thꢎ môi trưꢃng (Indicators) hoꢣc
chꢦ tiêu môi trưꢃng (Factors). Nhiꢘu trưꢃng hꢉp bꢁn thân mꢄt thông sꢍ môi trưꢃng ñưꢉc
dùng như mꢄt chꢦ thꢎ MT.
2.8. Tiêu chuꢈn MT (Standards)
Các tiêu chuꢔn MT cꢅa mꢄt quꢍc gia ñưꢉc xây dꢞng phù hꢉp vꢌi ñiꢘu kiꢂn và trình
ñꢄ phát triꢀn cꢅa nó.
Tiêu chuꢔn MT chính là sꢞ chuꢔn hóa các thông sꢍ MT tꢆi mꢄt giá trꢎ (hoꢣc mꢄt
khoꢁng giá trꢎ) nào ñó.
Ví dꢓ: TCVN vꢘ ñꢑt nông nghiꢂp: Cd là 2 mg/kg; Zn là 80 mg/kg (TCVN 7902 -
2002)
2.9. Giá trꢉ nꢊn (Alternative Value)
Giá trꢎ nꢘn (cꢅa môi trưꢃng) vꢌi mꢄt ñꢆi lưꢉng nào ñó (ví dꢓ Cd) là giá trꢎ nguyên
thuꢥ cꢅa nó trong MT ñang xem xét.
Giá trꢎ nꢘn cꢅa Cd là giá trꢎ nguyên thꢅy cꢅa Cd trong ñꢑt. Tuy nhiên, giá trꢎ này
không xác ñꢎnh ñưꢉc khi MT ñꢑt còn "nguyên thuꢥ". Vì vꢏy, thưꢃng ngưꢃi ta tiꢈn hành
khꢁo sát hàng loꢆt mꢢu và lꢑy giá trꢎ ñưꢉc xác ñꢎnh là nꢘn khi giá trꢎ ñó là giá trꢎ (hoꢣc
khoꢁng giá trꢎ) có xác xuꢑt tꢗn suꢑt xuꢑt hiꢂn ñꢆt 95% sꢍ mꢢu phân tích (hoꢣc phép ño).
2.10. Chꢆ sꢇ môi trưꢁng (Indices, Indexes)
Chꢦ sꢍ môi trưꢃng là giá trꢎ ñưꢉc tính toán trong mꢄt ñiꢘu kiꢂn môi trưꢃng nào ñó
(khí, nưꢌc, ñꢑt) theo mꢄt sꢍ thông sꢍ môi trưꢃng có ꢝ môi trưꢃng ñó. Giá trꢎ các thông sꢍ
môi trưꢃng này thu ñưꢉc nhꢃ các phép ño liên tiꢈp trong mꢄt khoꢁng thꢃi gian dài hoꢣc
mꢄt sꢍ phép ño ñꢅ lꢌn.
Chꢦ sꢍ môi trưꢃng ñưꢉc nhiꢘu tác giꢁ hoꢣc tꢊ chꢋc ñưa ra trong các ñiꢘu kiꢂn khác
nhau phꢓc vꢓ cho mꢓc tiêu nghiên cꢋu, quꢁn lý. Xin nêu mꢄt sꢍ chꢦ sꢍ làm dꢢn liꢂu:
• Chꢦ sꢍ chꢑt lưꢉng khí (Air Quality Index - AQI - Ott 1978)
• AQ = ∑Wi * Ii , ꢝ ñây i là loꢆi chꢑt khí gây ô nhiꢡm (i =CO, SO2, tꢊng hꢆt bꢓi rꢜn)
13
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
• Chꢦ sꢍ chꢑt lưꢉng nưꢌc cꢅa Horton (1996)
n
Wi*Ii
∑
i=1
Qi =
M1*M 2
n
Wi
∑
i=1
• ꢩ ñây Wi là lưꢉng ñã gây ô nhiꢡm ꢋng vꢌi kiꢀu chꢑt i,
• M1, M2 ꢋng vꢌi kiꢀu ô nhiꢡm ñưꢉc sꢒ dꢓng (bùn thꢁi, dꢗu, nưꢌc thꢁi có màu...)
• Các chꢦ sꢍ vꢘ ñꢑt (Soil) và nưꢌc tưꢌi thưꢃng gꢣp như: phương trình mꢑt ñꢑt phꢊ
dꢓng (Universal Soil Loss Equation - Wishmier 1976).
• A = R * K * L * S * C * P
• Chꢦ sꢍ vꢘ xói mòn ñꢑt có thꢀ sꢒ dꢓng mô hình xói mòn dꢞa vào GIS mà Pilesjo
giꢌi thiꢂu 1992.
Như vꢏy, chꢦ sꢍ môi trưꢃng có thꢀ ñưꢉc nhìn nhꢏn như mꢀt chꢆ tiêu môi trưꢁng ñã
ñưꢋc ñꢉnh lưꢋng hóa thông qua khꢁo sát, ño ñꢆc thꢞc nghiꢂm ñꢀ ñꢈn mꢄt giá trꢎ nào ñó
phù hꢉp vꢌi ñiꢘu kiꢂn môi trưꢃng tꢆi khu vꢞc khꢁo sát.
(Trong mꢓc 2.10, chúng tôi chꢦ sꢒ dꢓng các chꢦ sꢍ làm dꢢn liꢂu, không ñi sâu phân
tích. Nꢈu cꢗn ñi sâu, xin ñꢄc giꢁ thông qua các tài liꢂu dꢢn).
2.11. Phương pháp và công cꢌ nghiên cꢄu.
Ðây là vꢑn ñꢘ cꢗn thꢍng nhꢑt trong qui ñꢎnh chung ñꢀ có thꢀ ñꢆt cùng ñꢄ ñúng và sai
sꢍ ñꢅ cho phép vꢌi các phép ño, phép tính toán. Làm ñưꢉc ñiꢘu này mꢌi có khꢁ năng so
sánh ñꢍi chiꢈu các sꢍ liꢂu môi trưꢃng.
2.12. Ðꢍm bꢍo chꢎt lưꢋng và kiꢏm soát chꢎt lưꢋng (QA/QC) (Quality
Assurance/Quality Control). QA là hꢂ thꢍng khꢁ thi các hoꢆt ñꢄng quꢁn lý và kꢐ thuꢏt liên
quan ñꢈn nhân sꢞ, phương tiꢂn, phương pháp trong các trꢆm, các cơ sꢝ làm công tác quan
trꢜc và phân tích môi trưꢃng ñꢑt nhꢚm ñꢁm bꢁo cho tꢑt cꢁ các công viꢂc ñꢆt ñưꢉc kꢈt quꢁ
ñꢁm bꢁo chꢑt lưꢉng mong muꢍn.
QC là các thꢅ tꢓc, biꢂn pháp, văn bꢁn, chương trình ñánh giá ñưꢉc tiꢈn hành song
song vꢌi hoꢆt ñꢄng cꢓ thꢀ cꢅa công viꢂc quan trꢜc, phân tích môi trưꢃng ñꢑt tꢨ mꢓc tiêu,
thiꢈt kꢈ, mꢆng lưꢌi, công tác hiꢂn trưꢃng, phòng TN ñꢈn báo cáo, xꢒ lý thông tin, xây dꢞng
và chia sꢖ nguꢕn cơ sꢝ dꢙ liꢂu.
2.13. Quy hoꢂch môi trưꢁng (QHMT) (Environmental Planning)
Có thꢀ dùng ñꢎnh nghĩa cꢅa Alan Gilpin (1996): QHMT là sꢞ xác ñꢎnh các mꢓc tiêu
mong muꢍn ñꢍi vꢌi môi trưꢃng tꢞ nhiên bao gꢕm mꢓc tiêu kinh tꢈ - xã hꢄi và tꢆo lꢏp ñưꢉc
các chương trình, qui trình quꢁn lý ñꢀ ñꢆt ñưꢉc mꢓc tiêu ñó.
Cũng trong năm 1996 Toner cho rꢚng: QHMT là viꢂc ꢋng dꢓng các kiꢈn thꢋc vꢘ
khoa hꢇc tꢞ nhiên và sꢋc khꢟe trong các quyꢈt ñꢎnh vꢘ sꢒ dꢓng ñꢑt.
Giꢙa QHMT, ÐTM và vùng sinh thái có liên hꢂ mꢏt thiꢈt.
ST
QHMT
ÐTM
Hình 1.2. Khung liên kꢌt sinh thái Quy hoꢄch môi trưꢁng - ÐTM
14
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
Rõ ràng giꢙa QHMT, ÐTM, ñꢑt và vùng sinh thái (ST) có liên hꢂ mꢏt thiꢈt. Vì lꢛ ñó
khi tiꢈp cꢏn nghiên cꢋu TNÐ không thꢀ nào quên lãng mꢍi liên hꢂ này.
2.14. Quy hoꢂch sꢐ dꢌng ñꢎt (QHÐ) (Land use planning)
QHSD ñꢑt là viꢂc xác ñꢎnh, phân bꢊ hꢉp lý quꢐ ñꢑt cho các mꢓc ñích sꢒ dꢓng ñꢑt
nông nghiꢂp, lâm nghiꢂp, chuyên dùng (xây dꢞng, giao thông, thꢅy lꢉi, KHKT, văn hóa,
giáo dꢓc, y tꢈ, thꢀ dꢓc thꢀ thao, quꢍc phòng, an ninh...), ñꢑt ꢝ ñô thꢎ, nông thôn... theo mꢓc
tiêu phát triꢀn kinh tꢈ - xã hꢄi cꢅa quꢍc gia.
2.15. Sꢐ dꢌng ñꢎt (Land use)
Sꢒ dꢓng ñꢑt (SDÐ) là quá trình thꢞc hiꢂn các hoꢆt ñꢄng kinh tꢈ, xã hꢄi, sꢁn xuꢑt an
ninh, quꢍc phòng... theo mꢄt QHSD ñꢑt hoꢣc tꢞ phát diꢡn ra trên mꢄt khu vꢞc hoꢣc vùng
lãnh thꢊ có tác ñꢄng ñꢈn ñꢑt ñai (Land) và cꢁ tác ñꢄng ñꢈn ñꢑt (Soil) cũng như các hꢉp
phꢗn cꢅa chúng (nưꢌc mꢣt, nưꢌc ngꢗm, thꢞc vꢏt...)
2.16. Tính bꢊn vꢑng (Sustainablity)
• Theo ñꢎnh nghĩa cꢅa FAO (1992) - trình bày trong phꢗn ñánh giá TNÐ theo thành
phꢗn sinh - hóa - lý (ñꢎnh nghĩa cho nông nghiꢂp bꢘn vꢙng và phát triꢀn nông thôn).
3. Lꢓp kꢔ hoꢕch cho ÐTM
3.1. Nguyên tꢒc chung: Nguyên tꢜc chung ñưꢉc giꢌi thiꢂu sau ñây (UNEP, FAO)
Ðiꢘu kiꢂn ñꢗu
+ Chuꢔn bꢎ dꢞ án; sꢞ
cꢗn thiꢈt cꢅa dꢞ án;
các cơ sꢝ cho sꢞ phù
hꢉp.
Các tác ñꢄng
+ Dꢞ báo tác ñꢄng
+ Ðánh giá tác ñꢄng
+ Viꢂc làm nhꢤ tác
ñꢄng
Quyꢈt ñꢎnh cꢗn
+ Sꢞ lꢞa chꢇn các
hoꢆt ñꢄng
+ Lꢞa chꢇn các hành
ñꢄng dꢞ ñꢎnh
+ Thu thꢏp ñúng
thông tin tꢨ cơ quan
quꢁn lý.
+ Nhꢏn biꢈt các tác
ñꢄng tiꢘm tàng
Cung cꢑp tư liꢂu chꢋng minh
+ Chuꢔn bꢎ tư liꢂu ñã viꢈt
+ Monitoning môi trưꢃng
Hình 1.3. Khung liên kꢌt ñꢅ lꢖp kꢌ hoꢄch cho ÐTM
15
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
3.2. Nhꢑng ÐTM riêng
Lꢘa chꢒn, ñánh giá sơ bꢀ
•
•
•
Lꢞa chꢇn ñꢣc ñiꢀm riêng
Xác ñꢎnh ñúng thông tin cꢅa dꢞ án tiꢈp theo cꢗn xác ñꢎnh ñúng công nghꢂ.
Sơ bꢄ xác ñꢎnh tác dꢄng tiꢘm tàng sꢛ xꢁy ra.
Ðánh giá tác ñꢀng, ñꢕ xuꢇt
•
•
Ðánh giá các tác ñꢄng sꢛ xuꢑt hiꢂn (5 năm, 10 năm, 20 năm sau)
Ðꢘ xuꢑt phương hưꢌng giꢁm nhꢤ các tác ñꢄng
(Bꢚng viꢂc thay ñꢊi công nghꢂ, thay ñꢊi phương pháp, thay ñꢊi trình tꢞ cꢅa dꢞ án)
Ðưa ra quyꢌt ñꢊnh
•
Lꢞa chꢇn các hoꢆt ñꢄng cꢅa dꢞ án.
•
Dꢞ kiꢈn hoꢆt ñꢄng thay thꢈ và chꢇn lꢞa ñúng
Xây dꢘng dꢓ liꢑu, cung cꢇp tư liꢑu ñꢅ chꢍng minh
•
•
•
•
•
Các dꢙ liꢂu chꢋng minh các tác ñꢄng
Các dꢙ liꢂu ñꢘ xuꢑt, ñꢣt phương hưꢌng
Monitoring môi trưꢃng và tꢊng kꢈt
Lꢞa chꢇn các hoꢆt ñꢄng cꢅa dꢞ án.
Dꢞ kiꢈn hoꢆt ñꢄng thay thꢈ và chꢇn lꢞa ñúng
Xây dꢘng dꢓ liꢑu, cung cꢇp tư liꢑu ñꢅ chꢍng minh
•
•
•
Các dꢙ liꢂu chꢋng minh các tác ñꢄng
Các dꢙ liꢂu ñꢘ xuꢑt, ñꢣt phương hưꢌng
Monitoring môi trưꢃng và tꢊng kꢈt
3.3. Chuꢈn bꢉ các bưꢓc ÐTM
Lưꢃc duyꢑt (xây dꢞng: phương pháp, bưꢌc ñi)
Ðánh giá sơ bꢀ (chꢇn phương pháp, chꢇn yꢈu tꢍ cꢗn ñi sâu, ñánh giá ñꢎnh lưꢉng)
ðánh giá chi tiꢌt (chꢇn phương pháp, yꢈu tꢍ cꢗn ñi sâu, ñánh giá ñꢎnh tính)
Xây dꢘng cơ sꢙ dꢓ liꢑu (Database)
Báo cáo (ñánh giá, dꢞ báo tác ñꢄng, ñꢘ xuꢑt khꢜc phꢓc giꢁm nhꢤ)
Monitoring
4. Nhꢧng nꢘi dung chính trong viꢗc thꢖc hiꢗn ñánh giá tác ñꢘng môi trưꢋng
4.1. Lưꢋc duyꢔt: Ðây là bưꢌc ñꢗu nhꢚm xác ñꢎnh sꢞ cꢗn thiꢈt hoꢣc không cꢗn thiꢈt
phꢁi thꢞc hiꢂn mꢄt ÐTM ñꢗy ñꢅ. Cơ sꢝ ñꢀ thꢞc hiꢂn lưꢉc duyꢂt là:
• Danh mꢓc liꢂt kê các vꢑn ñꢘ cꢗn phꢁi làm ÐTM cꢅa dꢞ án.
• Giꢌi hꢆn vꢘ quy mô, phꢆm vi kích cꢫ cꢅa dꢞ án. Vꢌi quy ñꢎnh cꢅa Chính phꢅ, quy
mô nào, phꢆm vi nào lꢌn sꢛ phꢁi thꢞc hiꢂn ÐTM.
• Mꢋc ñꢄ nhꢆy cꢁm cꢅa nơi thꢞc hiꢂn dꢞ án (mꢋc ñꢄ nhꢆy cꢁm vꢘ môi trưꢃng tꢞ
nhiên như ñꢑt, không khí, nưꢌc, hꢂ sinh thái và mꢋc ñꢄ nhꢆy cꢁm vꢘ môi trưꢃng
xã hꢄi, nhân văn).
Nhꢙng vùng nhꢆy cꢁm thưꢃng là: vùng có ý nghĩa lꢎch sꢒ văn hoá, khꢁo cꢊ, khoa
hꢇc. Vùng ñꢑt ngꢏp nưꢌc. Khu vꢞc vưꢃn quꢍc gia, khu bꢁo tꢕn thiên nhiên, vùng có hꢂ
sinh thái ñꢣc biꢂt. Vùng cꢗn bꢁo vꢂ gen cꢅa ñꢄng, thꢞc vꢏt hiꢈm. Vùng ñꢑt dꢍc, núi cao có
rꢨng ñꢗu nguꢕn. Vùng thưꢃng xꢁy ra sꢞ cꢍ môi trưꢃng, rꢅi ro thiên tai. Vùng có chꢑt lưꢉng
môi trưꢃng ñꢣc biꢂt, dꢡ thay ñꢊi các tham sꢍ môi trưꢃng
• Mꢄt sꢍ dꢞ án thuꢄc phꢆm vi quy ñꢎnh quꢍc gia không cꢗn phꢁi thꢞc hiꢂn ÐTM.
Mꢄt sꢍ dꢞ án quy ñꢎnh thuꢄc loꢆi luôn luôn phꢁi thꢞc hiꢂn ÐTM dù loꢆi dꢞ án ñó
ꢝ quy mô lꢌn hoꢣc quy mô nhꢟ.
16
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
Thưꢃng quyꢈt ñꢎnh cꢗn hay không cꢗn thꢞc hiꢂn ÐTM ñꢗy ñꢅ mà dꢨng lꢆi ꢝ mꢋc ñꢄ
mꢄt “lưꢉc duyꢂt” là: Nhà nưꢌc, cơ quan chꢅ dꢞ án hoꢣc Cꢓc Bꢁo vꢂ môi trưꢃng. Mꢄt sꢍ
trưꢃng hꢉp khác có thꢀ dꢞa vào quyꢈt ñꢎnh cꢅa mꢄt hꢄi ñꢕng tư vꢑn do Chính phꢅ uꢥ thác.
Ðꢀ có thꢀ quyꢈt ñꢎnh cꢗn mꢄt “lưꢉc duyꢂt” hay phꢁi làm ÐTM ñꢗy ñꢅ ta có thꢀ phꢁi
thꢞc hiꢂn mꢄt sꢍ hoꢆt ñꢄng là:
•
•
•
•
•
Bàn bꢆc trao ñꢊi giꢙa chꢅ dꢞ án vꢌi cơ quan quꢁn lý
Lꢑy ý kiꢈn các chuyên gia
Lꢑy ý kiꢈn cꢅa cơ quan BVMT và kiꢀm soát ô nhiꢡm
Tham khꢁo các dꢞ án tương tꢞ khác.
Lꢑy ý kiꢈn cꢄng ñꢕng
Như vꢏy, nꢈu dꢞ án không cꢗn thꢞc hiꢂn mꢄt ÐTM ñꢗy ñꢅ thì cho phép thꢞc hiꢂn dꢞ
án. Trong trưꢃng hꢉp cꢗn thꢞc hiꢂn mꢄt ÐTM ñꢗy ñꢅ thì phꢁi chuyꢀn sang các nꢄi dung
khác.
4.2. Lꢕp ñꢊ cương (theo kꢖ hoꢂch ñã nêu trên) và chuꢈn bꢉ tư liꢔu. Nhꢑng viꢔc cꢅn
phꢍi có là:
•
Nꢄi dung dꢞ án, tꢨ ñó xác ñꢎnh: + Hiꢂn trꢆng môi trưꢃng
+ Phương án cꢅa dꢞ án
+ So sánh các yꢈu tꢍ giꢙa phương án và hiꢂn
trꢆng.
Xác ñꢎnh các hành ñꢄng cꢅa dꢞ án
Xác ñꢎnh các biꢈn ñꢊi môi trưꢃng do các hành ñꢄng cꢅa dꢞ án gây ra (cꢁ biꢈn ñꢊi
xꢑu và tꢍt) vꢘ các mꢣt: Vꢏt lý, Hoá hꢇc và Sinh hꢇc và Kinh tꢈ văn hoá xã hꢄi.
Xác ñꢎnh các tác ñꢄng tꢌi tài nguyên thiên nhiên, sinh thái, chꢑt lưꢉng môi
trưꢃng và cuꢄc sꢍng cꢄng ñꢕng (kꢀ cꢁ tác ñꢄng bꢏc 1, bꢏc 2).
Dꢞ báo diꢡn biꢈn tác ñꢄng môi trưꢃng
•
•
•
•
•
•
•
Xác ñꢎnh phương pháp cꢗn sꢒ dꢓng ñꢀ thꢞc hiꢂn ÐTM
Ðꢘ xuꢑt phương án giꢁm thiꢀu tác ñꢄng hoꢣc phương án thay thꢈ.
Báo cáo ÐTM
Viꢂc lꢏp ñꢘ cương chi tiꢈt theo nhꢙng viꢂc cꢗn làm nhꢑt nêu trên sꢛ ñưꢉc giꢌi thiꢂu ꢝ
chương 4 (mꢓc 4.1)
4.3. Xác ñꢉnh mꢄc ñꢀ cꢅn ñánh giá tác ñꢀng
Trong nꢄi dung này, cꢗn làm rõ các vꢑn ñꢘ sau ñây:
•
•
•
Mꢋc ñꢄ cꢗn thiꢈt ñꢀ chi phí tài chính phù hꢉp nhꢑt
Tꢏp trung ñưꢉc vào các tác ñꢄng có ꢁnh hưꢝng nhꢑt không thꢀ bꢟ qua.
Tꢆo ñưꢉc sꢞ hoà hꢉp giꢙa quyꢘn lꢉi cꢅa dꢞ án (chꢅ dꢞ án) vꢌi cꢄng ñꢕng và tꢆo
ñưꢉc khꢁ năng khꢜc phꢓc, làm giꢁm thiꢀu các tác ñꢄng có hꢆi ñꢍi vꢌi môi
trưꢃng. Ðꢆt ñưꢉc tꢍt nhꢑt vꢘ hiꢂu quꢁ kinh tꢈ cho dꢞ án và cho cꢁ cꢄng ñꢕng vꢘ
lâu dài.
•
Phù hꢉp vꢌi Luꢏt và các chính sách.
Ðꢀ làm tꢍt viꢂc xác ñꢎnh mꢋc ñꢄ và phꢆm vi cꢗn ñánh giá tác ñꢄng, ta nhꢑt thiꢈt phꢁi
làm tꢍt, ñꢗy ñꢅ, chính xác 4 bưꢌc là:
+ Xác ñꢎnh rõ khꢁ năng tác ñꢄng cꢅa các hành ñꢄng cꢅa dꢞ án ñꢈn môi trưꢃng và
nguꢕn tài nguyên thiên nhiên.
+ Phꢁi ñꢘ xuꢑt ñưꢉc phương án giꢁm thiꢀu hoꢣc thay thꢈ. Nhiꢂm vꢓ này ñưꢉc cân
nhꢜc trên Luꢏt, Nghꢎ ñꢎnh, TCVN, trình ñꢄ khoa hꢇc và công nghꢂ cꢗn phꢁi có, nhu cꢗu và
ñꢣc ñiꢀm cꢅa sꢁn phꢔm cꢅa dꢞ án, hiꢂu quꢁ thꢞc vꢘ kinh tꢈ, biꢂn pháp khꢜc phꢓc chꢑt thꢁi
và cuꢍi cùng là giai ñoꢆn theo dõi, kiꢀm tra, monitoring và ñꢘ phòng rꢅi ro.
17
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
Sau khi thꢞc hiꢂn các vꢑn ñꢘ nêu trên, hai viꢂc quan trꢇng kꢈ tiꢈp phꢁi thꢞc hiꢂn nꢙa
ñó là:
+ Lꢑy ý kiꢈn cꢄng ñꢕng: Viꢂc lꢑy ý kiꢈn cꢄng ñꢕng giúp cho các nhà quꢁn lý, các nhà
khoa hꢇc phát hiꢂn ñưꢉc nhꢙng vꢑn ñꢘ công nghꢂ còn chưa phù hꢉp. Mꢣt khác quan trꢇng
hơn là giúp cho chꢅ dꢞ án - nhà quꢁn lý - cꢄng ñꢕng có thꢀ bꢊ sung nhau, hoà nhꢎp ñꢀ dꢞ
án ñꢆt hiꢂu quꢁ cao nhꢑt.
+ Cân nhꢜc và ra quyꢈt ñꢎnh: Ðây là viꢂc còn lꢆi cꢅa cơ quan quꢁn lý tài nguyên môi
trưꢃng. Viꢂc ra quyꢈt ñꢎnh ñúng và nhanh chóng, phù hꢉp sꢛ làm dꢞ án thꢞc hiꢂn tꢍt và tác
ñꢄng ñꢍi vꢌi môi trưꢃng có thꢀ chꢑp nhꢏn ñưꢉc sau này.
4.4. Ðánh giá các tác ñꢀng ñꢖn MTST và TNTN
•
Xác ñꢎnh các hành ñꢄng cꢅa dꢞ án (hay trꢆng thái cꢅa môi trưꢃng) có thꢀ gây ra
tác ñꢄng môi trưꢃng sinh thái. ꢝ ñây, chúng ta cꢗn phꢁi xác ñꢎnh rꢑt ñꢗy ñꢅ vꢘ tác
ñꢄng ñꢈn cꢁ môi trưꢃng tꢞ nhiên, môi trưꢃng kinh tꢈ - xã hꢄi và nhân văn. Xác
ñꢎnh các tác ñꢄng có thꢀ có ñꢈn các hꢂ sinh thái: không khí, sinh thái ñꢑt; sinh
thái nưꢌc mꢣn, nưꢌc ngꢗm, các hꢂ sinh thái sinh vꢏt và ñꢣc biꢂt phꢁi chú ý ñꢈn hꢂ
sinh thái nhꢆy cꢁm như (sinh thái ñꢑt dꢍc, sinh thái rꢨng, sinh thái ñꢑt ngꢏp nưꢌc).
•
•
Xác ñꢎnh ñưꢉc các biꢈn ñꢊi bꢏc 1 tꢋc là các hành ñꢄng cꢅa dꢞ án sꢛ phꢁi dꢢn ñꢈn
các tác ñꢄng tương ꢋng. Các tác ñꢄng tương ꢋng ñó ñưa dꢈn các biꢈn ñꢊi trꢞc
tiꢈp cꢅa môi trưꢃng. Nꢈu có nhiꢘu hành ñꢄng thì sꢛ dꢢn ñꢈn nhiꢘu tác ñꢄng và tꢑt
nhiên sꢛ có nhiꢘu biꢈn ñꢊi bꢏc 1.
Xác ñꢎnh các biꢈn ñꢊi bꢏc 2: Các biꢈn ñꢊi bꢏc 1 làm cho trꢆng thái môi trưꢃng
thay ñꢊi tꢨ trꢆng thái 1 sang trꢆng thái 2. Sꢞ tꢕn tꢆi, các hoꢆt ñꢄng cꢅa trꢆng thái
2 có thꢀ sꢛ dꢢn ñꢈn mꢄt sꢍ tác ñꢄng tiꢘm ꢔn ñꢍi vꢌi trꢆng thái 2 cꢅa môi trưꢃng.
Như vꢏy, trꢆng thái 2 cꢅa môi trưꢃng sꢛ có thꢀ (hoꢣc không thꢀ) thay ñꢊi dꢢn ñꢈn
mꢄt sꢍ biꢈn ñꢊi mꢌi. Nhꢙng biꢈn ñꢊi mꢌi này ñưꢉc gꢇi là biꢈn ñꢊi bꢏc 2.
•
Phân tích kꢐ các tác ñꢄng, xác ñꢎnh các tác ñꢄng ñưa ñꢈn biꢈn ñꢊi bꢏc 1 và bꢏc 2
(nꢈu có) tꢨ ñây phân tích và dꢞ báo các tác ñꢄng cꢓ thꢀ ñꢍi vꢌi môi trưꢃng sinh
thái và nguꢕn tài nguyên thiên nhiên (tài nguyên ñꢑt, tài nguyên nưꢌc, tài nguyên
sinh vꢏt, ña dꢆng loài, tài nguyên khí tưꢉng thuꢥ văn, tài nguyên khoáng sꢁn). Ðꢀ
làm tꢍt phꢗn nꢄi dung này, thưꢃng nhóm chuyên gia thꢞc hiꢂn ÐTM phꢁi tiꢈn
hành tham khꢁo rꢄng các chuyên gia, các tꢊ chꢋc trong và ngoài nưꢌc, tư liꢂu lưu
trꢙ, các tiêu chuꢔn cho phép (TCCP) ñꢣc biꢂt là TCVN. Trong phân tích, ñánh
giá mꢄt vꢑn ñꢘ hꢈt sꢋc quan trꢇng là cân ñꢍi giꢙa dꢞ án và các tác ñꢄng mà tiêu
chí lꢌn nhꢑt là hiꢂu quꢁ kinh tꢈ cꢅa dꢞ án và hiꢂu quꢁ kinh tꢈ môi trưꢃng. Ðây là
mꢄt vꢑn ñꢘ rꢑt quan trꢇng song rꢑt tꢈ nhꢎ, vì thꢈ cꢗn bꢊ sung cꢏp nhꢏt các quy
ñꢎnh, nghꢎ ñꢎnh cꢅa quꢍc gia vꢘ môi trưꢃng và dꢞa vào kinh tꢈ môi trưꢃng ñꢀ
quyꢈt ñꢎnh.
4.5. Xác ñꢉnh ñưꢋc biꢔn pháp giꢍm thiꢏu tác ñꢀng và quꢍn lý chúng
Ðây là mꢄt vꢑn ñꢘ khó, ñòi hꢟi tꢊng hꢉp tri thꢋc theo các dꢞ án khác nhau. Nhìn
chung, có thꢀ theo mꢄt sꢍ vꢑn ñꢘ sau ñây:
•
Ðưa ra mꢄt sꢍ phương thꢋc mꢌi thay ñꢊi phù hꢉp vꢌi yêu cꢗu cꢅa Dꢞ án và hoà
hꢉp vꢌi môi trưꢃng sinh thái (ví dꢓ: thay ñꢊi công nghꢂ phù hꢉp, bꢊ sung công nghꢂ, bꢊ
sung hꢆng mꢓc).
•
Thay ñꢊi hꢬn thiꢈt kꢈ, quy hoꢆch phát triꢀn (nhà máy nhiꢂt ñiꢂn sꢒ dꢓng than
sang nhà máy sꢒ dꢓng hơi ñꢍt)
•
•
Ðꢘ xuꢑt mꢌi hoꢣc bꢊ sung kiꢀm soát hoꢆt ñꢄng
Ðình chꢦ dꢞ án hoꢣc chuyꢀn vꢎ trí phù hꢉp hơn.
18
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
Tꢑt cꢁ các vꢑn ñꢘ này ñꢘu nꢚm trong bưꢌc “Xác ñꢎnh các nꢄi dung chính cꢅa ÐTM”
tꢋc là xây dꢞng kꢈ hoꢆch chi tiꢈt. Nꢈu bưꢌc này làm tꢍt chúng ta sꢛ có thꢀ bꢟ qua mꢄt sꢍ
viꢂc khi thꢞc hiꢂn ÐTM chi tiꢈt, tránh ñưꢉc lãng phí vꢘ tài chính và thꢃi gian.
5. Câu hꢨi bài tꢓp chương I
1. Thành phꢗn môi trưꢃng là gì? Có thꢀ chꢦ ra nhꢙng thành phꢗn cꢅa môi trưꢃng
trong mꢄt hꢂ thꢍng tꢞ nhiên - kinh tꢈ - xã hꢄi ꢝ mꢄt huyꢂn?
2. Mꢍi quan hꢂ giꢙa Trꢆng thái (hiꢂn trꢆng) - Áp lꢞc - Ðáp ꢋng là mꢄt mꢍi quan hꢂ
ñơn hay ña chiꢘu? Vì sao? ý nghĩa cꢅa hiꢀu biꢈt vꢑn ñꢘ này?
3. Phân biꢂt khái niꢂm thông sꢍ vꢌi tiêu chuꢔn và giá trꢎ nꢘn cꢅa môi trưꢃng.
4. Chꢦ tiêu môi trưꢃng, chꢦ sꢍ môi trưꢃng là ñꢆi lưꢉng như thꢈ nào?
5. Lꢏp kꢈ hoꢆch cho mꢄt ÐTM là cꢗn thiꢈt? Vì sao?
6. Các bưꢌc chuꢔn bꢎ cho mꢄt ÐTM thꢈ nào? Có thꢀ giꢁm bưꢌc nào ñưꢉc?
7. Thꢈ nào là hoꢆt ñꢄng cꢅa dꢞ án? Thꢈ nào là hành ñꢄng? Thꢈ nào là tác ñꢄng?
8. Vì sao ñánh giá tác ñꢄng ñꢈn MTST lꢆi còn ñánh giá tác ñꢄng ñꢈn TNTN?
19
Giáo trình ðánh giá tác ñꢀng môi trưꢁng
Chương II
TRÌNH Tꢩ THꢩC HIꢉN ðÁNH GIÁ TÁC ðꢄNG MÔI TRƯꢇNG
Ðánh giá tác ñꢄng môi trưꢃng là mꢄt viꢂc rꢑt quan trꢇng có ích, có ý nghĩa thꢞc tꢈ
ñꢍi vꢌi hoꢆt ñꢄng kinh tꢈ - xã hꢄi cꢅa mꢄt quꢍc gia, mꢄt khu vꢞc. Mꢣt khác, công tác ñánh
giá tác ñꢄng môi trưꢃng lꢆi là mꢄt quá trình tꢊng hꢉp vꢨa phân tích vꢨa nghiên cꢋu rꢑt
phꢋc tꢆp vꢌi nhiꢘu lĩnh vꢞc khoa hꢇc kinh tꢈ và công nghꢂ khác nhau do ñó rꢑt tꢍn kém vꢘ
tài chính. Hơn thꢈ nꢙa ñꢀ thꢞc hiꢂn mꢄt ÐTM thưꢃng phꢁi sꢒ dꢓng nhiꢘu chuyên gia có
kinh nghiꢂm và trình ñꢄ cao và mꢑt nhiꢘu thꢃi gian ñꢀ hoàn tꢑt. Nhꢙng vꢑn ñꢘ này xuꢑt
phát tꢨ khái niꢂm vꢘ Cây tác ñꢀng như sau:
B.3
Tð Bꢏc 2
Tñꢄng bꢏc 1
Tác ñꢄng gꢍc
Chính vì vꢏy chꢦ cꢗn thꢞc hiꢂn ÐTM cho mꢄt sꢍ dꢞ án quan trꢇng sau khi ñã tiꢈn
hành xem xét ñꢗy ñꢅ nhiꢘu mꢣt. Mꢄt sꢍ dꢞ án khác hoꢣc các hoꢆt ñꢄng kinh tꢈ - xã hꢄi
khác khi xem xét thꢑy các hành ñꢄng cꢅa dꢞ án tác ñꢄng không nhiꢘu ñꢈn môi trưꢃng sinh
thái và tài nguyên thiên nhiên có thꢀ bꢟ ÐTM hoꢣc thꢞc hiꢂn ÐTM ꢝ mꢋc ñꢄ sơ bꢄ cũng
ñưꢉc. Theo quan ñiꢀm cꢅa chương trình môi trưꢃng Liên hiꢂp quꢍc (UNEP- United
nations Environment programme)
Quá trình ñánh giá tác ñꢄng môi trưꢃng thưꢃng ñưꢉc thꢞc hiꢂn theo 3 bưꢌc lꢌn:
Bưꢌc 1: Lưꢉc duyꢂt các tác ñꢄng môi trưꢃng (Screening)
Bưꢌc 2: Ðánh giá sơ bꢄ các tác ñꢄng môi trưꢃng (Preliminary Assessment)
Bưꢌc 3: Ðánh giá ñꢗy ñꢅ các tác ñꢄng môi trưꢃng (Full Assessment)
Chương II sꢛ giꢌi thiꢂu chi tiꢈt các nꢄi dung ñó. Sinh viên cꢗn sꢒ dꢓng ñưꢉc phꢗn
lưꢉc duyꢂt và phꢗn ñánh giá sơ bꢄ tác ñꢄng môi trưꢃng, mꢣt khác phꢁi hiꢀu ñưꢉc phꢗn
ñánh giá ñꢗy ñꢅ tác ñꢄng môi trưꢃng.
20
Tải về để xem bản đầy đủ
165 trang
13/01/2024
18340
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Ðánh giá tác động môi trường", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_anh_gia_tac_dong_moi_truong.pdf
