Báo cáo Môi trường Quốc gia 2008
Xeû ñaù taïi laøng ngheà Non Nöôùc (Ñaø Naüng)
Nguoàn: Toång cuïc Moâi tröôøng
Chöông 1
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
Chöông 1.
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN
LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
TOÙM TAÉT NOÄI DUNG CHÖÔNG 1
Chöông 1 trình baøy veà lòch söû phaùt trieån, hieän traïng phaân boá laøng ngheà nöôùc ta vaø giôùi thieäu veà caùch phaân
loaïi 6 nhoùm laøng ngheà ñöôïc söû duïng trong Baùo caùo.
Laøng ngheà ñoùng vai troø quan troïng trong thuùc ñaåy phaùt trieån kinh teá - xaõ hoäi, goùp phaàn chuyeån dòch cô
caáu kinh teá theo höôùng coâng nghieäp hoùa – hieän ñaïi hoùa vaø xoùa ñoùi giaûm ngheøo ôû noâng thoân, giaûi quyeát
vieäc laøm luùc noâng nhaøn, taêng thu nhaäp, phaùt trieån du lòch.
Beân caïnh nhöõng ñoùng goùp tích cöïc veà maët kinh teá, söï phaùt trieån cuûa caùc laøng ngheà cuõng ñang laø nguyeân
nhaân laøm gia taêng vaán ñeà oâ nhieãm moâi tröôøng.
Nhöõng toàn taïi trong quaù trình phaùt trieån laøng ngheà ñang trôû thaønh caùc thaùch thöùc ñoái vôùi vieäc baûo veä moâi
tröôøng, phaùt trieån beàn vöõng cho noâng thoân.
Döïa treân keát quaû ñieàu tra, nghieân cöùu cuûa moät soá coâng trình, ñeà taøi nghieân cöùu veà laøng ngheà, Chöông 1
coù ñöa ra moät soá nhaän xeùt veà xu theá phaùt trieån cuûa laøng ngheà ñeán naêm 2015.
goám Baùt Traøng (Haø Noäi) coù gaàn 500
naêm toàn taïi, ngheà chaïm baïc ôû Ñoàng
Xaâm (Thaùi Bình) hay ngheà ñieâu khaéc
ñaù myõ ngheä Non Nöôùc (Tp. Ñaø Naüng)
cuõng ñaõ hình thaønh caùch ñaây hôn 400
naêm,... Neáu ñi saâu vaøo tìm hieåu veà
nguoàn goác cuûa caùc saûn phaåm töø caùc
laøng ngheà ñoù, coù theå thaáy raèng haàu heát
caùc saûn phaåm naøy ban ñaàu ñeàu ñöôïc
saûn xuaát ñeå phuïc vuï sinh hoaït haøng
ngaøy hoaëc laø coâng cuï saûn xuaát noâng
nghieäp, chuû yeáu ñöôïc laøm trong luùc
noâng nhaøn. Kyõ thuaät, coâng ngheä, quy
trình saûn xuaát cô baûn ñeå laøm ra caùc
saûn phaåm naøy ñöôïc truyeàn töø theá heä
naøy sang theá heä khaùc.
1.1. LÒCH SÖÛ PHAÙT TRIEÅN VAØ PHAÂN LOAÏI LAØNG
NGHEÀ VIEÄT NAM
1.1.1. Lòch söû phaùt trieån caùc laøng ngheà Vieät Nam
Laøng ngheà laø moät trong nhöõng ñaëc
thuø cuûa noâng thoân Vieät Nam. Nhieàu
saûn phaåm ñöôïc saûn xuaát tröïc tieáp taïi
caùc laøng ngheà ñaõ trôû thaønh thöông
phaåm trao ñoåi, goùp phaàn caûi thieän ñôøi
soáng gia ñình vaø taän duïng nhöõng lao
ñoäng dö thöøa luùc noâng nhaøn. Ña soá caùc
laøng ngheà ñaõ traûi qua lòch söû phaùt
trieån haøng traêm naêm, song song vôùi
quaù trình phaùt trieån KT-XH, vaên hoùa
vaø noâng nghieäp cuûa ñaát nöôùc. Ví duï
nhö laøng ñuùc ñoàng Ñaïi Baùi (Baéc Ninh)
vôùi hôn 900 naêm phaùt trieån, laøng ngheà
3
Chöông 1
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
Khung 1.1. Tieâu chí coâng nhaän ngheà truyeàn thoáng, laøng ngheà, laøng ngheà truyeàn thoáng
1. Tieâu chí coâng nhaän ngheà truyeàn thoáng:
Ngheà ñöôïc coâng nhaän laø ngheà truyeàn thoáng phaûi ñaït 03 tieâu chí sau:
a. Ngheà ñaõ xuaát hieän taïi ñòa phöông töø treân 50 naêm tính ñeán thôøi ñieåm ñeà nghò coâng
nhaän;
b. Ngheà taïo ra nhöõng saûn phaåm mang baûn saéc vaên hoaù daân toäc;
c. Ngheà gaén vôùi teân tuoåi cuûa moät hay nhieàu ngheä nhaân hoaëc teân tuoåi cuûa laøng ngheà.
2. Tieâu chí coâng nhaän laøng ngheà:
Laøng ngheà ñöôïc coâng nhaän phaûi ñaït 03 tieâu chí sau:
a. Coù toái thieåu 30% tonå g soá hoä treân ñòa baøn tham gia cacù hoaït ñonä g ngaønh ngheà noâng thoân;
b. Hoaït ñoäng saûn xuaát kinh doanh oån ñònh toái thieåu 2 naêm tính ñeán thôøi ñieåm ñeà nghò
coâng nhaän;
c. Chaáp haønh toát chính saùch, phaùp luaät cuûa Nhaø nöôùc.
3. Tieâu chí coâng nhaän laøng ngheà truyeàn thoáng:
Laøng ngheà truyeàn thoáng phaûi ñaït tieâu chí laøng ngheà vaø coù ít nhaát moät ngheà truyeàn thoáng theo
quy ñònh taïi Thoâng tö naøy.
Ñoái vôùi nhöõng laøng chöa ñaït tieâu chuaån a, b cuûa tieâu chí coâng nhaän laøng ngheà taïi ñieåm 2,
nhöng coù ít nhaát moät ngheà truyeàn thoáng ñöôïc coâng nhaän theo quy ñònh cuûa Thoâng tö naøy thì
cuõng ñöôïc coâng nhaän laø laøng ngheà truyeàn thoáng.
Nguoàn: Thoâng tö soá 116/2006/TT-BNN ngaøy 18/12/2006 cuûa Boä NN&PTNT höôùng daãn thöïc hieän moät soá noäi
dung cuûa Nghò ñònh soá 66/2006/NÑ-CP ngaøy 07/7/2006 cuûa Chính phuû veà phaùt trieån ngaønh ngheà noâng thoân
Tröôùc ñaây, laøng ngheà khoâng chæ laø
trung taâm saûn xuaát saûn phaåm thuû coâng
maø coøn laø ñieåm vaên hoùa cuûa khu vöïc,
cuûa vuøng. Laøng ngheà laø nôi hoäi tuï
nhöõng thôï thuû coâng coù tay ngheà cao maø
teân tuoåi ñaõ gaén lieàn vôùi saûn phaåm
trong laøng. Ngoaøi ra, laøng ngheà cuõng
chính laø ñieåm taäp keát nguyeân vaät lieäu,
laø nôi taäp trung nhöõng tinh hoa trong
kyõ thuaät saûn xuaát saûn phaåm cuûa laøng.
Caùc maët haøng saûn xuaát ra khoâng chæ ñeå
phuïc vuï sinh hoaït haøng ngaøy maø coøn
bao goàm caû caùc saûn phaåm myõ ngheä, ñoà
thôø cuùng, duïng cuï saûn xuaát,... nhaèm
ñaùp öùng nhu caàu thöïc teá cuûa thò tröôøng
khu vöïc laân caän.
Trong vaøi naêm gaàn ñaây, laøng ngheà
ñang thay ñoåi nhanh choùng theo neàn
kinh teá thò tröôøng, caùc hoaït ñoäng saûn
xuaát tieåu thuû coâng phuïc vuï tieâu duøng
trong nöôùc vaø xuaát khaåu ñöôïc taïo ñieàu
kieän phaùt trieån. Quaù trình coâng nghieäp
hoùa cuøng vôùi vieäc aùp duïng caùc chính
saùch khuyeán khích phaùt trieån ngaønh
ngheà noâng thoân, thuùc ñaåy saûn xuaát taïi
caùc laøng ngheà ñaõ laøm taêng möùc thu nhaäp
bình quaân cuûa nguôøi daân noâng thoân, caùc
coâng ngheä môùi ñang ngaøy caøng ñöôïc aùp
duïng phoå bieán. Caùc laøng ngheà môùi vaø
caùc cuïm laøng ngheà khoâng ngöøng ñöôïc
khuyeán khích phaùt trieån nhaèm ñaït ñöôïc
söï taêng tröôûng, taïo coâng aên vieäc laøm vaø
thu nhaäp oån ñònh ôû khu vöïc noâng thoân.
4
Chöông 1
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
Khung 1.2. Söï hình thaønh laøng ngheà môùi
Laøng ngheà môùi ñöôïc hieåu laø caùc laøng ngheà khoâng phaûi laø laøng ngheà truyeàn thoáng. Caùc laøng
ngheà naøy ñöôïc hình thaønh trong thôøi gian gaàn ñaây, chuû yeáu xuaát phaùt töø:
- Vieäc toå chöùc gia coâng cho caùc xí nghieäp lôùn, caùc toå chöùc kinh doanh xuaát nhaäp khaåu;
- Vieäc hoïc taäp kinh nghieäm cuûa vaøi hoä gia ñình nhaïy beùn thò tröôøng vaø coù ñieàu kieän ñaàu
tö saûn xuaát hoaëc cuûa caùc laøng ngheà laân caän;
- Töï hình thaønh do nhu caàu môùi cuûa thò tröôøng tieâu thuï saûn phaåm vaø thò tröôøng nguyeân
lieäu saün coù.
Nguoàn: Ñeà taøi KC 08.09, 2005
Do aûnh höôûng cuûa nhieàu yeáu toá khaùc
nhau nhö vò trí ñòa lyù, ñaëc ñieåm töï
nhieân, maät ñoä phaân boá daân cö, ñieàu
kieän xaõ hoäi vaø truyeàn thoáng lòch söû, söï
phaân boá vaø phaùt trieån laøng ngheà giöõa
caùc vuøng cuûa nöôùc ta laø khoâng ñoàng ñeàu,
thoâng thöôøng taäp trung vaøo nhöõng khu
vöïc noâng thoân ñoâng daân cö nhöng ít ñaát
saûn xuaát noâng nghieäp, nhieàu lao ñoäng
dö thöøa luùc noâng nhaøn. Treân caû nöôùc,
laøng ngheà phaân boá taäp trung chuû yeáu taïi
ñoàng baèng soâng Hoàng (chieám khoaûng
60%); coøn laïi laø ôû mieàn Trung (chieám
khoaûng 30%) vaø mieàn Nam (khoaûng
10%) (Nguoàn: Toång cuïc Moâi tröôøng toång
hôïp, 2008).
Thu gom sô döøa ôû ñoàng baèng soâng Cöûu Long
Nguoàn: Toång cuïc Moâi tröôøng
5
Chöông 1
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
Hình 1.1. Hieän traïng phaân boá caùc laøng ngheà nöôùc ta
Nguoàn: Toång cuïc Moâi tröôøng toång hôïp, 2008
6
Chöông 1
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
Hình 1.2. Hieän traïng phaân boáá caùc laøng ngheà theo caùc nhoùm ngaønh ngheà
Nguoàn: Toång cuïc Moâi tröôøng toång hôïp, 2008
7
Chöông 1
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
1.1.2. Phaân loaïi vaø ñaëc tröng saûn xuaát cuûa caùc
laøng ngheà
Döïa treân caùc tieâu chí khaùc nhau, coù
theå phaân loaïi laøng ngheà theo moät soá
daïng nhö sau:
- Theo laøng ngheà truyeàn thoáng vaø laøng
ngheà môùi;
- Theo ngaønh saûn xuaát, loaïi hình saûn
phaåm;
- Theo quy moâ saûn xuaát, theo quy trình
coâng ngheä;
Bieåu ñoà 1.1. Phaân loaïi laøng ngheà Vieät Nam
theo ngaønh ngheà saûn xuaát
- Theo nguoàn thaûi vaø möùc ñoä oâ nhieãm;
Nguoàn: Toång cuïc Moâi tröôøng toång hôïp, 2008
- Theo möùc ñoä söû duïng nguyeân/nhieân
lieäu;
1. Laøng ngheà cheá bieán löông thöïc,
thöïc phaåm, chaên nuoâi vaø gieát moå: coù soá
löôïng laøng ngheà lôùn, chieám 20% toång soá
laøng ngheà, phaân boá khaù ñeàu treân caû
nöôùc, phaàn nhieàu söû duïng lao ñoäng luùc
noâng nhaøn, khoâng yeâu caàu trình ñoä cao,
hình thöùc saûn xuaát thuû coâng vaø gaàn nhö
ít thay ñoåi veà quy trình saûn xuaát so vôùi
thôøi ñieåm khi hình thaønh ngheà. Phaàn
lôùn caùc laøng cheá bieán löông thöïc, thöïc
phaåm nöôùc ta laø caùc laøng ngheà thuû coâng
truyeàn thoáng noåi tieáng nhö naáu röôïu,
laøm baùnh ña nem, ñaäu phuï, mieán dong,
buùn, baùnh ñaäu xanh, baùnh gai,... vôùi
nguyeân lieäu chính laø gaïo, ngoâ, khoai,
saén, ñaäu vaø thöôøng gaén vôùi hoaït ñoäng
chaên nuoâi ôû quy moâ gia ñình.
- Theo thò tröôøng tieâu thuï saûn phaåm,
tieàm naêng toàn taïi vaø phaùt trieån.
Moãi caùch phaân loaïi neâu treân coù
nhöõng ñaëc thuø rieâng vaø tuyø theo muïc
ñích maø coù theå löïa choïn caùch phaân loaïi
phuø hôïp. Treân cô sôû tieáp caän vaán ñeà
moâi tröôøng laøng ngheà, caùch phaân loaïi
theo ngaønh saûn xuaát vaø loaïi hình saûn
phaåm laø phuø hôïp hôn caû, vì thöïc teá cho
thaáy moãi ngaønh ngheà, moãi saûn phaåm
ñeàu coù nhöõng yeâu caàu khaùc nhau veà
nguyeân nhieân lieäu, quy trình saûn xuaát
khaùc nhau, nguoàn vaø daïng chaát thaûi
khaùc nhau, vaø vì vaäy coù nhöõng taùc ñoäng
khaùc nhau ñoái vôùi moâi tröôøng.
Döïa treân caùc yeáu toá töông ñoàng veà
ngaønh saûn xuaát, saûn phaåm, thò tröôøng
nguyeân vaät lieäu vaø tieâu thuï saûn phaåm coù
theå chia hoaït ñoäng laøng ngheà nöôùc ta ra
thaønh 6 nhoùm ngaønh chính (Bieåu ñoà 1.1),
moãi ngaønh chính coù nhieàu ngaønh nhoû.
Moãi nhoùm ngaønh laøng ngheà coù caùc ñaëc
ñieåm khaùc nhau veà hoaït ñoäng saûn xuaát
seõ gaây aûnh höôûng khaùc nhau tôùi moâi
tröôøng.
2. Laøng ngheà deät nhuoäm, öôm tô,
thuoäc da: nhieàu laøng coù töø laâu ñôøi, coù
caùc saûn phaåm mang tính lòch söû, vaên
hoùa, mang ñaäm neùt ñòa phöông. Nhöõng
saûn phaåm nhö luïa tô taèm, thoå caåm, deät
may,... khoâng chæ laø nhöõng saûn phaåm coù
giaù trò maø coøn laø nhöõng taùc phaåm ngheä
thuaät ñöôïc ñaùnh giaù cao. Quy trình saûn
xuaát khoâng thay ñoåi nhieàu, vôùi nhieàu lao
ñoäng coù tay ngheà cao. Taïi caùc laøng ngheà
8
Chöông 1
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
nhoùm naøy, lao ñoäng ngheà thöôøng laø lao
ñoäng chính (chieám tyû leä cao hôn lao
ñoäng noâng nghieäp).
thay ñoåi, lao ñoäng thuû coâng, nhöng ñoøi
hoûi tay ngheà cao, chuyeân moân hoùa, tæ mæ
vaø saùng taïo.
3. Laøng ngheà saûn xuaát vaät lieäu xaây
döïng vaø khai thaùc ñaù: hình thaønh töø
haøng traêm naêm nay, taäp trung ôû vuøng coù
khaû naêng cung caáp nguyeân lieäu cô baûn
cho hoaït ñoäng xaây döïng. Lao ñoäng gaàn
nhö thuû coâng hoaøn toaøn, quy trình coâng
ngheä thoâ sô, tæ leä cô khí hoùa thaáp, ít thay
ñoåi. Khi ñôøi soáng ñöôïc naâng cao, nhu
caàu veà xaây döïng nhaø cöûa, coâng trình
ngaøy caøng taêng, hoaït ñoäng saûn xuaát vaät
lieäu xaây döïng phaùt trieån nhanh vaø traøn
lan ôû caùc vuøng noâng thoân. Ngheà khai
thaùc ñaù cuõng phaùt trieån ôû nhöõng laøng
gaàn caùc nuùi ñaù voâi ñöôïc pheùp khai thaùc,
cung caáp nguyeân lieäu cho caùc hoaït ñoäng
saûn xuaát saûn phaåm thuû coâng myõ ngheä vaø
vaät lieäu xaây döïng.
6. Caùc nhoùm ngaønh khaùc: bao goàm caùc
laøng ngheà cheá taïo noâng cuï thoâ sô nhö
caøy böøa, cuoác xeûng, lieàm haùi, moäc gia
duïng, ñoùng thuyeàn, laøm quaït giaáy, daây
thöøng, ñan voù, ñan löôùi, laøm löôõi caâu,…
Nhöõng laøng ngheà nhoùm naøy xuaát hieän töø
laâu, saûn phaåm phuïc vuï tröïc tieáp cho nhu
caàu sinh hoaït vaø saûn xuaát cuûa ñòa
phöông. Lao ñoäng phaàn lôùn laø thuû coâng
vôùi soá löôïng vaø chaát löôïng oån ñònh.
1.2. VAI TROØ CUÛA LAØNG NGHEÀ TRONG SÖÏ
PHAÙT TRIEÅN KINH TEÁ - XAÕ HOÄI
1.2.1. Chuû tröông phaùt trieån laøng ngheà
Thôøi gian qua, xaùc ñònh vai troø quan
troïng cuûa laøng ngheà, ngaønh ngheà noâng
thoân, Ñaûng vaø Nhaø nöôùc ñaõ taäp trung
chæ ñaïo vaø ban haønh nhieàu chính saùch
nhö Nghò ñònh soá 66/2006/NÑ-CP ngaøy
07/07/2006 cuûa Chính phuû veà chính
saùch phaùt trieån ngaønh ngheà noâng thoân,
nhaèm thuùc ñaåy phaùt trieån KT-XH ôû
noâng thoân, chuyeån dòch cô caáu kinh teá
theo höôùng coâng nghieäp hoùa - hieän ñaïi
hoùa, giaûi quyeát vieäc laøm taïi choã, naâng
cao chaát löôïng cuoäc soáng vaø thu nhaäp
cuûa ngöôøi daân, taêng cöôøng hoaït ñoäng
xuaát khaåu.
4. Laøng ngheà taùi cheá pheá lieäu: chuû yeáu
laø caùc laøng ngheà môùi hình thaønh, soá
löôïng ít, nhöng laïi phaùt trieån nhanh veà
quy moâ vaø loaïi hình taùi cheá (chaát thaûi
kim loaïi, giaáy, nhöïa, vaûi ñaõ qua söû
duïng). Ngoaøi ra caùc laøng ngheà cô khí cheá
taïo vaø ñuùc kim loaïi vôùi nguyeân lieäu chuû
yeáu laø saét vuïn, saét theùp pheá lieäu cuõng
ñöôïc xeáp vaøo loaïi hình laøng ngheà naøy.
Ña soá caùc laøng ngheà naèm ôû phía Baéc,
coâng ngheä saûn xuaát ñaõ töøng böôùc ñöôïc
cô khí hoùa.
5. Laøng ngheà thuû coâng myõ ngheä: bao
goàm caùc laøng ngheà goám, saønh söù thuûy
tinh myõ ngheä; chaïm khaéc ñaù, chaïm maï
baïc vaøng, saûn xuaát maây tre ñan, ñoà goã
myõ ngheä, sôn maøi, laøm noùn, deät chieáu,
theâu ren. Ñaây laø nhoùm laøng ngheà chieám
tyû troïng lôùn veà soá löôïng (gaàn 40% toång
soá laøng ngheà), coù truyeàn thoáng laâu ñôøi,
saûn phaåm coù giaù trò cao, mang ñaäm neùt
vaên hoùa, vaø ñaëc ñieåm ñòa phöông, daân
toäc. Quy trình saûn xuaát gaàn nhö khoâng
Ngoaøi ra, taïi Nghò ñònh soá
73/1995/NÑ-CP ngaøy 01/11/1995 vaø sau
ñoù laø Nghò ñònh soá 01/2008/NÑ-CP
ngaøy 03/01/2008 quy ñònh chöùc naêng,
nhieäm vuï cuûa Boä NN&PTNN, Chính
phuû ñaõ giao Boä NN&PTNN thöïc hieän
chöùc naêng quaûn lyù nhaø nöôùc lónh vöïc
ngaønh ngheà noâng thoân. Treân cô sôû ñoù,
Boä NN&PTNN ñaõ xaây döïng, ban haønh
moät soá vaên baûn nhaèm chæ ñaïo thuùc ñaåy
phaùt trieån laøng ngheà. Coù theå keå tôùi
9
Chöông 1
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
Thoâng tö soá 116/2006/TT-BNN ngaøy
18/12/2006 höôùng daãn thöïc hieän moät soá
noäi dung cuûa Nghò ñònh 66/2006/NÑ-
CP; Chæ thò soá 28/2007/CT-BNN ngaøy
18/04/2007 veà vieäc ñaåy maïnh thöïc
hieän quy hoaïch phaùt trieån ngaønh ngheà
noâng thoân vaø phoøng choáng oâ nhieãm
moâi tröôøng laøng ngheà;...
Moät trong nhöõng nhieäm vuï troïng taâm
trong giai ñoaïn 2006 - 2015 cuûa Boä
NN&PTNN laø thöïc hieän Chöông trình
"Moãi laøng moät ngheà", vôùi muïc tieâu khoâi
phuïc vaø phaùt trieån laøng ngheà noâng thoân
ñeå taïo vieäc laøm, taïo thu nhaäp töø phi
noâng nghieäp vôùi caùc hoaït ñoäng nhö: hoã
trôï phaùt trieån laøng ngheà noâng thoân,
khuyeán khích caùc hoä gia ñình, tö nhaân,
HTX, doanh nghieäp vöøa vaø nhoû ñaàu tö
phaùt trieån caùc ngaønh ngheà tieåu thuû coâng
nghieäp ña daïng; Ñaøo taïo ngheà vaø hoã trôï
chuyeån lao ñoäng noâng nghieäp sang phi
noâng nghieäp; Xaây döïng cô cheá quaûn lyù
chaát thaûi laøng ngheà.
Bieåu ñoà 1.2. Tyû leä caùc laøng ngheà coù caùc dòch vuï xaõ
hoäi trong toång soá caùc laøng ngheà ñöôïc khaûo saùt
Nguoàn: Ñeà taøi KC 08.09, 2005
Khung 1.3. Ñaàu tö xaây döïng cô sôû haï taàng kyõ thuaät
cho caùc laøng ngheà, cuïm cô sôû ngaønh ngheà noâng thoân
Toång soá voán ñaàu tö xaây döïng cô sôû haï
taàng kyõ thuaät cho caùc laøng ngheà, cuïm cô
sôû ngaønh ngheà noâng thoân cho tôùi nay laø
548,9 tyû ñoàng. Veà ñaàu tö haï taàng kyõ thuaät
laøng ngheà, töø naêm 2002 ñeán naêm 2007
ñaàu tö 440 tyû ñoàng cho 42 tænh. Caùc döï aùn
ñaàu tö böôùc ñaàu mang laïi hieäu quaû nhaát
ñònh trong vieäc caûi thieän cô sôû haï taàng kyõ
thuaät laøng ngheà, taäp trung caùc cô sôû saûn
xuaát laøng ngheà thaønh caùc cuïm khu coâng
nghieäp laøng ngheà ñeå trieån khai thöïc hieän
xöû lyù caùc vaán ñeà moâi tröôøng, ñaûm baûo
phaùt trieån saûn xuaát theo höôùng hieäu quaû
vaø beàn vöõng.
1.2.2. Laøng ngheà vôùi söï phaùt trieån cô sôû haï taàng
kyõ thuaät noâng thoân
Ñieàu kieän cô sôû haï taàng kyõ thuaät laø
moät yeáu toá cöïc kyø quan troïng hoã trôï phaùt
trieån caùc laøng ngheà. Khaû naêng tieáp caän
thoâng tin, ñieän, nöôùc saïch, giao thoâng vaø
nhöõng yeáu toá khaùc veà cô sôû vaät chaát laø
raát caàn thieát ñoái vôùi söï taêng tröôûng vaø
phaùt trieån cuûa caùc laøng ngheà. Phaùt trieån
cô sôû haï taàng kyõ thuaät toát seõ goùp phaàn
thöïc hieän muïc tieâu naâng cao chaát löôïng
cuoäc soáng ngöôøi daân, taïo vieäc laøm, xoùa
ngheøo ôû noâng thoân thoâng qua vieäc phaùt
trieån caùc ngaønh ngheà taïi caùc laøng ngheà.
Ngöôïc laïi, söï phaùt trieån kinh teá cuûa caùc
laøng ngheà cuõng laïi goùp phaàn ñoåi môùi boä
maët noâng thoân, caûi thieän vaø phaùt trieån cô
sôû haï taàng kyõ thuaät taïi ñaây (Bieåu ñoà 1.2).
Nguoàn: Boä Keá hoacï h vaø Ñaàu tö, 2007
Cô sôû haï taàng kyõ thuaät ôû nhöõng nôi
taäp trung nhieàu laøng ngheà nhö khu vöïc
Ñoàng baèng soâng Hoàng, Baéc Trung Boä vaø
Ñoâng Nam Boä, nhìn chung phaùt trieån
khaù toát do caùc laøng ngheà phaàn lôùn ñöôïc
hình thaønh, phaùt trieån ôû nhöõng nôi tieáp
caän thuaän lôïi maïng löôùi ñöôøng quoác loä,
tænh loä, cuøng söï hoã trôï cuûa caùc chính
saùch töø chính quyeàn tænh/thaønh phoá
nhaèm ñaåy maïnh phaùt trieån laøng ngheà.
10
Chöông 1
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
Taïi khu vöïc mieàn nuùi, cuõng coù moät soá
laøng ngheà phaùt trieån, tuy nhieân ñieàu
kieän cô sôû haï taàng kyõ thuaät vaãn khoâng
ñöôïc chuù troïng ñaàu tö do phaàn lôùn laøng
ngheà ôû ñaây khoâng nhaèm muïc tieâu phuïc
vuï thò tröôøng maø chuû yeáu saûn phaåm chæ
phuïc vuï ñôøi soáng nhaân daân khu vöïc laân
caän.
quan troïng ñoái vôùi vieäc xoaù ñoùi giaûm
ngheøo ôû noâng thoân, tröïc tieáp giaûi quyeát
vieäc laøm cho ngöôøi lao ñoäng trong luùc
noâng nhaøn, goùp phaàn taêng thu nhaäp,
naâng cao chaát löôïng cuoäc soáng cho ngöôøi
lao ñoäng.
1.2.3. Laøng ngheà vaø xoùa ñoùi giaûm ngheøo ôû noâng thoân
Khung 1.4. Vai troø cuûa laøng ngheà trong phaùt trieån
kinh teá - xaõ hoäi
Söï phaùt trieån cuûa laøng ngheà trong
nhöõng naêm gaàn ñaây ñaõ vaø ñang goùp phaàn
ñaùng keå trong chuyeån dòch cô caáu kinh teá
ôû ñòa phöông, caûi thieän vaø naâng cao ñôøi
soáng cuûa ngöôøi daân laøng ngheà.
n
Thu huùt nhieàu thaønh phaàn kinh teá
tham gia: kinh teá caù theå chieám 72%,
kinh teá taäp theå 18%, doanh nghieäp tö
nhaân 10%
n
Thu huùt tôùi 11 trieäu lao ñoäng, chieám
Taïi caùc laøng ngheà, ñaïi boä phaän daân
cö laøm ngheà thuû coâng nhöng vaãn tham
gia saûn xuaát noâng nghieäp ôû moät möùc ñoä
nhaát ñònh. Taïi nhieàu laøng ngheà, trong cô
caáu kinh teá ñòa phöông, tyû troïng ngaønh
coâng nghieäp vaø dòch vuï ñaït töø 60 - 80%
vaø ngaønh noâng nghieäp chæ ñaït 20 - 40%.
Trong nhöõng naêm gaàn ñaây, soá hoä vaø cô
sôû ngaønh ngheà ôû noâng thoân ñang ngaøy
moät taêng leân vôùi toác ñoä taêng bình quaân
töø 8,8 - 9,8%/naêm, kim ngaïch xuaát khaåu
töø caùc saûn phaåm laøng ngheà khoâng ngöøng
gia taêng (Bieåu ñoà 1.3). Chính vì vaäy, coù
theå thaáy, laøng ngheà ñoùng vai troø raát
khoaûng 30% löïc löôïng lao ñoäng
noâng thoân.Tyû leä thôøi gian laøm vieäc
ñöôïc söû duïng lao ñoäng trong ñoä tuoåi
cuûa khu vöïc noâng thoân naêm 2005 laø
80%.
n
Nhieàu Hieäp hoäi, Hoäi ngheà nghieäp, Caâu
laïc boä ngheà nghieäp ñöôïc thaønh laäp:
Hieäp hoäi laøng ngheà Vieät Nam, Hieäp hoäi
doanh nghieäp nhoû vaø vöøa ngaønh ngheà
noâng thoân...
n
Hình thaønh caùc trung taâm giao löu
buoân baùn, cuïm daân cö vôùi loái soâng ñoâ
thò taïi noâng thoân
Nguoàn: Boä NN&PTNT, 2008
Treân thöïc teá, quy moâ laøng ngheà nhìn
chung thöôøng nhoû, chöa thöïc hieän ñöôïc
cô cheá thu huùt lao ñoäng coù tay ngheà cao,
ñoái vôùi caùc laøng ngheà saûn xuaát theo thôøi
vuï thì thöôøng chæ saûn xuaát vaøo luùc noâng
nhaøn. Tuy nhieân, hieän nay ôû nhöõng
vuøng saûn xuaát lôùn, lao ñoäng trong caùc
laøng ngheà laøm vieäc haàu nhö quanh naêm,
vôùi quy moâ phaùt trieån ngaøy caøng lôùn
(Khung 1.5).
Bieåu ñoà 1.3. Kim ngaïch xuaát khaåu töø caùc saûn phaåm
laøng ngheà cuûa Vieät Nam
Nguoàn: Boä NN&PTNT, 2008
11
Chöông 1
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
thu huùt 200 - 250 lao ñoäng (Nguoàn:
Laøng ngheà truyeàn thoáng trong quaù
trình CNH-HÑH, 2004).
Khung 1.5. Söï phaùt trieån veà quy moâ cuûa moät soá laøng
ngheà trong nhöõng naêm gaàn ñaây
Laøng ñaù myõ ngheä Non Nöôùc (Tp. Ñaø
Naüng) thu huùt hôn 2.000 lao ñoäng, doanh
thu naêm 2007 öôùc ñaït hôn 60 tyû ñoàng,
saûn phaåm ñöôïc xuaát khaåu trong khu vöïc
vaø sang caùc nöôùc chaâu AÂu; Laøng ngheà
cheá bieán traø höông Tam Kyø (Quaûng Nam)
vôùi naêng suaát 100 taán cheø/naêm chuû yeáu
tieâu thuï noäi ñòa; Laøng ngheà traø Blao (Laâm
Ñoàng) vôùi 22.000 ha cheø chieám ñeán 30%
dieän tích troàng cheø caû nöôùc, thu huùt hôn
120.000 lao ñoäng.
Möùc thu nhaäp cuûa ngöôøi lao ñoäng
ngaønh ngheà cao gaáp töø 3 ñeán 4 laàn so
vôùi thu nhaäp cuûa ngöôøi lao ñoäng thuaàn
noâng. Ñieàu naøy cuõng khieán soá hoä gia
ñình chuyeån töø saûn xuaát thuaàn noâng
sang saûn xuaát thuû coâng nghieäp vaø
chuyeân laøm ngheà ngaøy caøng taêng. Baùo
caùo “Nghieân cöùu veà Quy hoaïch phaùt
trieån ngaønh ngheà thuû coâng theo höôùng
CNH noâng thoân ôû nöôùc CHXHCN Vieät
Nam” do Boä NN&PTNN thöïc hieän naêm
2004 ñaõ chæ ra raèng, tyû leä hoä ngheøo trung
bình trong soá hoä saûn xuaát thuû coâng
nghieäp laø 3,7% thaáp hôn nhieàu möùc
trung bình caû nöôùc laø 10,4%.
Nguoàn: Chi cuïc BVMT mieàn Trung
vaø Taây Nguyeân, 2008
Khung 1.6. Ñoùng goùp ngaân saùch cuûa caùc laøng ngheà
tænh Haø Nam
Tuy nhieân, cheânh leäch veà thu nhaäp
cuûa lao ñoäng giöõa laøng ngheà gaàn khu vöïc
thaønh thò vaø khu vöïc noâng thoân coøn lôùn.
Beân caïnh ñoù, heä thoáng saûn xuaát/phaân
phoái chuû yeáu mang laïi lôïi nhuaän cho
ngöôøi chuû saûn xuaát, trung gian, phaân
phoái maø ít mang lôïi ích cho ngöôøi saûn
xuaát, ngöôøi lao ñoäng tröïc tieáp. Söï cheânh
leäch thu nhaäp cuõng khaù lôùn giöõa caùc
nhoùm ngaønh saûn xuaát. Caùc maët haøng
nhö öôm tô deät vaûi, sôn maøi, goã,... caàn
lao ñoäng thöôøng xuyeân, vôùi soá löôïng lao
ñoäng haïn cheá, nhöng coù thu nhaäp cao do
giaù thaønh saûn phaåm treân thò tröôøng cao.
Giaù trò saûn xuaát cuûa caùc laøng ngheà tænh Haø
Nam naêm 2005 ñaït 390,9 tyû ñoàng, chieám
55% giaù trò saûn xuaát tieåu thuû coâng nghieäp;
toác ñoä ñaït taêng tröôûng bình quaân
12,55%/naêm, ñoùng goùp vaøo ngaân saùch
ñaït gaàn 2,9 tyû ñoàng. Moät soá maët haøng coù
toác ñoä taêng tröôûng nhanh laø maây tre ñan,
theâu ren, deät luïa (bình quaân 15,87% -
43,18%/naêm). Nhöõng maët haøng coù toác ñoä
taêng tröôûng nhanh laø do saûn phaåm laøm ra
chuû yeáu ñöôïc xuaát khaåu (maây giang ñan
ñaït 4 trieäu USD/naêm, theâu ren ñaït 2,5
trieäu USD/naêm).
Nguoàn: Sôû TN&MT Haø Nam, 2008
1.2.4. Laøng ngheà truyeàn thoáng vaø hoaït ñoäng
phaùt trieån du lòch
Hieän nay, taïi caùc laøng ngheà, trung
bình moãi cô sôû doanh nghieäp tö nhaân
chuyeân laøm ngheà taïo vieäc laøm oån ñònh
cho khoaûng 27 lao ñoäng thöôøng xuyeân
vaø 8 - 10 lao ñoäng thôøi vuï; caùc hoä caù
theå chuyeân ngheà taïo 4 - 6 lao ñoäng
thöôøng xuyeân vaø 2 - 5 lao ñoäng thôøi
vuï. Ñaëc bieät, ôû laøng ngheà deät, theâu
ren, maây tre ñan thì moãi cô sôû coù theå
Lôïi ích cuûa vieäc phaùt trieån laøng ngheà
khoâng chæ laø ôû kinh teá, giaûi quyeát vieäc
laøm cho lao ñoäng ñòa phöông maø coøn
goùp phaàn baûo toàn ñöôïc giaù trò vaên hoaù
laâu daøi. Ñieåm chung cuûa nhieàu laøng
ngheà laø thöôøng naèm treân truïc giao thoâng
ñöôøng boä hay ñöôøng soâng. Ñaây laø ñieàu
kieän thuaän lôïi cho vieäc xaây döïng caùc
ñieåm/tuyeán du lòch löõ haønh. Ngoaøi
12
Chöông 1
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
nhöõng lôïi theá nhö caûnh quan thieân
nhieân, vò trí ñòa lyù, neùt vaên hoaù ñaëc saéc,
caùc laøng ngheà coøn coù söùc huùt ñaëc bieät
bôûi moãi laøng laïi gaén vôùi moät vuøng vaên
hoaù hay moät heä thoáng di tích lòch söû.
Beân caïnh ñoù, khaùch tham quan coøn
ñöôïc taän maét theo doõi quaù trình saûn
xuaát ra caùc saûn phaåm thaäm chí laø tham
gia thöïc haønh vaøo moät khaâu saûn xuaát
naøo ñoù, chính ñieàu naøy taïo neân söùc haáp
daãn cuûa du lòch laøng ngheà.
Nhaän thöùc ñöôïc tieàm naêng phaùt trieån
du lòch taïi laøng ngheà seõ goùp phaàn gia
taêng tyû troïng cuûa nhoùm ngaønh coâng
nghieäp/dòch vuï ôû ñòa phöông, ñoàng thôøi
taêng theâm cô hoäi cho caùc cô sôû saûn xuaát
thoâng qua caùc hoaït ñoäng giôùi thieäu vaø
baùn saûn phaåm truyeàn thoáng, naâng cao
ñôøi soáng ngöôøi daân thoâng qua caùc dòch
vuï phuï trôï,... nhieàu tænh nhö Haø Taây
(tröôùc ñaây), Hoaø Bình, Baéc Ninh, Thöøa
Thieân Hueá, Ñaø Naüng, Beán Tre,... ñang
trieån khai maïnh meõ loaïi hình du lòch
laøng ngheà. Ñaây laø ñieåm ñeán cuûa nhieàu
tuyeán du lòch löõ haønh cuûa khaùch tham
quan trong nöôùc ñoàng thôøi thu huùt raát
nhieàu du khaùch nöôùc ngoaøi.
Khung 1.7. Laøng ngheà truyeàn thoáng - taøi nguyeân du
lòch nhaân vaên coù yù nghóa ñaëc bieät quan troïng
Laøng ngheà truyeàn thoáng ñöôïc xem nhö
moät daïng taøi nguyeân du lòch nhaân vaên
coù yù nghóa ñaëc bieät quan troïng. Bôûi caùc
saûn phaåm du lòch laøng ngheà luoân bao
haøm trong noù caû nhöõng giaù trò vaät theå vaø
phi vaät theå. Vieät Nam laø nöôùc coù nhieàu
tieàm naêng ñeå khai thaùc phaùt trieån du lòch
laøng ngheà, neáu ñöôïc ñaàu tö ñuùng möùc,
khai thaùc hôïp lyù, ñaây seõ laø phöông tieän
giao löu, quaûng baù ñaát nöôùc, con ngöôøi
maïnh meõ vaø saâu roäng nhaát. Khi vaên hoaù
ñöôïc giao thoa moät caùch tích cöïc thì giôùi
haïn veà khoâng gian, ñòa lyù seõ khoâng coøn
yù nghóa, lôïi ích kinh teá, vaên hoaù vaø vò theá
cuûa ñòa phöông, quoác gia seõ taêng leân
gaáp boäi.
Khung 1.8. Laøng ngheà gaén vôùi du lòch taïi Haø Taây (tröôùc ñaây)
Thöïc hieän Chuû tröông quy hoaïch laøng ngheà
keát hôïp vôùi phaùt trieån du lòch, 10 laøng ngheà
ñöôïc laáy laøm thí ñieåm: luïa Vaïn Phuùc (Tp.Haø
Ñoâng), maây tre ñan Phuù Nghóa (huyeän
Chöông Myõ), khaûm trai Ngoï Haï, Chuyeân
Myõ (huyeän Phuù Xuyeân), may Traïch Xaù,
Hoøa Laâm (huyeän ÖÙng Hoøa), deät Phuøng Xaù
(huyeän Myõ Ñöùc); tieän Nhò Kheâ (huyeän
Thöôøng Tín), taïc töôïng Sôn Ñoàng (huyeän
Hoaøi Ñöùc), may, thuù nhoài boâng Tam Hieäp
(huyeän Phuùc Thoï), theâu Ñaïi Ñoàng (huyeän
Phuù Xuyeân), ñieâu khaéc Dö Duï, Thanh Thuøy
(huyeän Thanh Oai). Theo ñoù, seõ di dôøi caùc
cô sôû saûn xuaát cuûa laøng ngheà vaøo khu tieåu
thuû coâng nghieäp theo cuïm chuyeân ngaønh,
ñeå ñaàu tö ñoàng boä haï taàng: ñieän, ñöôøng, heä
thoáng caáp nöôùc, xöû lyù nöôùc, raùc thaûi, chænh
trang caûnh quan, BVMT; trang thieát bò coâng
ngheä saûn xuaát tieân tieán... Nguoàn voán ñöôïc
thu xeáp töø ngaân saùch ñòa phöông cuøng vôùi
ñaàu tö cuûa doanh nghieäp, ñoùng goùp cuûa
daân.
Nguoàn: TS. Phaïm Trung Löông,
Vieän Nghieân cöùu phaùt trieån Du lòch
Theo keá hoaïch, cuoiá naêm 2008, saûn phaåm
ñaàu tay cuaû chuû tröông treân goàm 3 laøng ngheà:
maây tre ñan Phuù Nghóa, khaûm trai Ngoï Haï,
taïc töôïng Sôn Ñoàng seõ böôùc vaøo laøng du lòch.
Nguoàn: Toång cuïc Moâi tröôøng toång hôïp, 2008
13
Chöông 1
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
nhuaän tröôùc maét, caùc cô sôû saûn xuaát taïi
laøng ngheà thöôøng löïa choïn quy trình saûn
xuaát thoâ sô taän duïng nhieàu söùc lao ñoäng,
trình ñoä thaáp. Hôn theá, nhaèm haï giaù
thaønh saûn phaåm, taêng tính caïnh tranh,
nhieàu cô sôû saûn xuaát coøn söû duïng caùc
nhieân lieäu reû tieàn, hoaù chaát ñoäc haïi (keå
caû ñaõ caám söû duïng), khoâng ñaàu tö
phöông tieän, duïng cuï baûo hoä lao ñoäng,
khoâng ñaûm baûo ñieàu kieän lao ñoäng neân
ñaõ laøm taêng möùc ñoä oâ nhieãm taïi ñaây.
1.3. NHÖÕNG TOÀN TAÏI TRONG QUAÙ TRÌNH PHAÙT
TRIEÅN LAØNG NGHEÀ TAÙC ÑOÄNG TÔÙI MOÂI TRÖÔNG
Beân caïnh maët tích cöïc, söï phaùt trieån
hoaït ñoäng saûn xuaát taïi laøng ngheà cuõng
mang laïi nhieàu baát caäp, ñaëc bieät veà vaán
ñeà moâi tröôøng vaø xaõ hoäi. Nhöõng toàn taïi
töø nhieàu naêm qua trong quaù trình phaùt
trieån laøng ngheà coù theå coi laø moät trong
nhöõng nguyeân nhaân laøm cho chaát löôïng
moâi tröôøng nhieàu laøng ngheà ngaøy caøng
suy giaûm, aûnh höôûng khoâng nhoû khoâng
chæ tôùi söï phaùt trieån saûn xuaát beàn vöõng
ôû laøng ngheà, maø cuûa caû neàn kinh teá ñaát
nöôùc. Ñoù laø:
3. Quan heä saûn xuaát mang ñaëc thuø cuûa
quan heä gia ñình, doøng toäc, laøng xaõ
Nhieàu laøng ngheà, ñaëc bieät laø caùc laøng
ngheà truyeàn thoáng, söû duïng lao ñoäng coù
tính gia ñình, saûn xuaát theo kieåu "bí
truyeàn", giöõ bí maät cho doøng hoï, tuaân
theo “höông öôùc” khoâng caûi tieán aùp duïng
nhöõng tieán boä khoa hoïc kyõ thuaät, neân ñaõ
caûn trôû vieäc aùp duïng giaûi phaùp kyõ thuaät
môùi, khoâng khuyeán khích saùng kieán mang
hieäu quaû BVMT cuûa ngöôøi lao ñoäng.
1. Quy moâ saûn xuaát nhoû, phaàn lôùn ôû
quy moâ hoä gia ñình (chieám 72% toång soá
cô sôû saûn xuaát)
Quy moâ saûn xuaát taïi nhieàu laøng ngheà
laø quy moâ nhoû, khoù phaùt trieån vì maët
baèng saûn xuaát chaät heïp xen keõ vôùi khu
vöïc sinh hoaït. Saûn xuaát caøng phaùt trieån
thì nguy cô laán chieám khu vöïc sinh hoaït,
phaùt thaûi oâ nhieãm tôùi khu daân cö caøng
lôùn, daãn ñeán chaát löôïng moâi tröôøng khu
vöïc caøng xaáu ñi.
4. Coâng ngheä saûn xuaát vaø thieát bò
phaàn lôùn ôû trình ñoä laïc haäu chaép vaù,
kieán thöùc tay ngheà khoâng toaøn dieän daãn
tôùi tieâu hao nhieàu nhieân nguyeân lieäu,
laøm taêng phaùt thaûi nhieàu chaát oâ nhieãm
moâi tröôøng nöôùc, ñaát, khí aûnh höôûng tôùi
giaù thaønh saûn phaåm vaø chaát löôïng moâi
tröôøng. Trình ñoä kyõ thuaät ôû caùc laøng
ngheà chuû yeáu laø thuû coâng, baùn cô khí.
Hoaøn toaøn chöa coù laøng ngheà naøo coù aùp
duïng töï ñoäng hoaù (Baûng 1.1)
2. Neáp soáng tieåu noâng cuûa ngöôøi chuû saûn
xuaát nhoû coù nguoàn goác noâng daân ñaõ aûnh
höôûng maïnh tôùi saûn xuaát taïi laøng ngheà,
laøm taêng möùc ñoä oâ nhieãm moâi tröôøng
Khoâng nhaän thöùc ñöôïc taùc haïi laâu daøi
cuûa oâ nhieãm, chæ quan taâm ñeán lôïi
Baûng 1.1. Trình ñoä kyõ thuaät ôû caùc laøng ngheà
Ñôn vò tính: %
Trình ñoä kyõ thuaät
Cheá bieán noâng,
laâm, thuûy saûn
Thuû coâng myõ
ngheä vaø vaät
lieäu xaây döïng
Caùc ngaønh
dòch vuï
Caùc ngaønh
khaùc
Thuû coâng, baùn cô khí
Cô khí
Töï ñoäng hoùa
61,51
38,49
0
70,69
29,31
0
43,90
56,10
0
59,44
40,56
0
Nguoàn: Ñeà taøi KC 08.09, 2005
14
Chöông 1
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
5. Voán ñaàu tö cuûa caùc cô sôû saûn xuaát
taïi caùc laøng ngheà quaù thaáp, khoù coù ñieàu
kieän phaùt trieån hoaëc ñoåi môùi coâng ngheä
theo höôùng thaân thieän vôùi moâi tröôøng
nöôùc thaûi, khoâng coù baõi choân laáp chaát
thaûi raén hôïp veä sinh, khoâng chuù yù ñaàu
tö phöông tieän thu gom quaûn lyù chaát thaûi
nguy haïi. Ñaây laø moät thaùch thöùc lôùn vì
ñeå khaéc phuïc ñieàu naøy ñoøi hoûi nhieàu
kinh phí vaø thôøi gian.
Saûn xuaát mang tính töï phaùt, khoâng coù
keá hoaïch laâu daøi, neân khoù huy ñoäng taøi
chính vaø voán ñaàu tö lôùn töø caùc nguoàn
khaùc (quyõ tín duïng, ngaân haøng). Do ñoù,
khoù chuû ñoäng trong ñoåi môùi kyõ thuaät vaø
coâng ngheä, laïi caøng khoâng theå ñaàu tö
cho xöû lyù moâi tröôøng.
1.4. XU THEÁ PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ ÑEÁN NAÊM 2015
Caùc yeáu toá chính taùc ñoäng ñeán söï
phaùt trieån cuûa laøng ngheà bao goàm caùc
yeáu toá chuû quan nhö noäi löïc saûn xuaát vaø
caùc yeáu toá khaùch quan nhö chính saùch
cuûa nhaø nöôùc, vaán ñeà thò tröôøng,...
(Khung 1.9). Caùc yeáu toá naøy ñöôïc löôïng
hoùa baèng caùc ñaùnh giaù cuûa caùc chuyeân
gia trong nhieàu lónh vöïc vaø cho bieát xu
theá phaùt trieån cuûa caùc loaïi hình laøng
ngheà. Vì quaù nhieàu nhaân toá khoù coù theå
löôøng tröôùc ñöôïc neân keát quaû döï ñoaùn
seõ chæ laø xu theá trong moät töông lai gaàn
vôùi moät soá giaû thieát nhaát ñònh.
Keát quaû phaân tích xu theá phaùt trieån
laøng ngheà ñöôïc trình baøy trong Baûng 1.2.
Coù theå nhaän thaáy raèng soá löôïng caùc laøng
ngheà ôû caùc vuøng noùi chung coù xu höôùng
taêng leân, tröø ngaønh vaät lieäu xaây döïng coù
xu theá giaûm moät chuùt do bò caïnh tranh
nhieàu vôùi saûn phaåm saûn xuaát coâng
nghieäp. Soá löôïng laøng ngheà caùc khu vöïc
Ñoàng baèng soâng Hoàng, Trung Boä vaø Nam
Boä coù xu höôùng taêng nhieàu hôn so vôùi
caùc khu vöïc Ñoâng Baéc vaø Taây Baéc.
6. Trình ñoä ngöôøi lao ñoäng, chuû yeáu laø
lao ñoäng thuû coâng, hoïc ngheà, vaên hoaù
thaáp, neân haïn cheá nhaän thöùc ñoái vôùi
coâng taùc BVMT
Theo ñieàu tra cuûa Boä NN&PTNN thì
chaát löôïng lao ñoäng vaø trình ñoä chuyeân
moân kyõ thuaät ôû caùc laøng ngheà nhìn
chung coøn thaáp, chuû yeáu laø lao ñoäng
phoå thoâng, soá lao ñoäng chæ toát nghieäp
caáp I, II chieám treân 60%. Maët khaùc ña
soá ngöôøi lao ñoäng coù nguoàn goác noâng
daân neân chöa coù yù thöùc veà moâi tröôøng
lao ñoäng, chæ caàn vieäc laøm coù thu nhaäp
cao hôn thu nhaäp töø noâng nghieäp hoaëc
boå sung thu nhaäp trong nhöõng luùc noâng
nhaøn, neân ngaïi hoïc hoûi, khoâng quan
taâm tôùi BVMT...
7. Nhieàu laøng ngheà chöa quan taâm tôùi
xaây döïng cô sôû haï taàng kyõ thuaät cho BVMT
Caïnh tranh trong moät soá loaïi hình saûn
xuaát ñaõ thuùc ñaåy moät soá laøng ngheà ñaàu tö
ñoåi môùi coâng ngheä, kyõ thuaät saûn xuaát.
Tuy nhieân ñaây khoâng phaûi laø ñaàu tö cho
kyõ thuaät baûo veä moâi tröôøng. Vì vaäy haàu
heát caùc cô sôû saûn xuaát trong laøng ngheà
ñeàu khoâng coù caùc heä thoáng xöû lyù chaát
thaûi tröôùc khi thaûi ra moâi tröôøng.
Haàu heát caùc laøng ngheà khoâng coù ñuû cô
sôû haï taàng kyõ thuaät ñeå thu gom vaø xöû lyù
chaát thaûi ñaït tieâu chuaån moâi tröôøng, nhö
khoâng coù heä thoáng thu gom vaø xöû lyù
Khoùi töø caùc loø nung goám
Nguoàn: Tö lieäu
15
Chöông 1
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
Khung 1.9. Caùc yeáu toá chính taùc ñoäng ñeán söï phaùt trieån cuûa laøng ngheà
Coù 5 yeáu toá chính laøm cho laøng ngheà coù theå ñöôïc hình thaønh, phaùt trieån hoaëc bò mai moät:
1. Noäi löïc saûn xuaát, trong ñoù ñoùng vai troø quan troïng laø: ngöôøi ñöùng ñaàu cô sôû saûn xuaát, cô
sôû vaät chaát vaø maët baèng, coâng ngheä saûn xuaát, nguyeân nhieân lieäu, baûn saéc vaên hoùa, voán
vaø naêng löïc kinh doanh cuûa moät cô sôû saûn xuaát trong laøng ngheà;
2. Chính saùch nhaø nöôùc bao goàm caùc theå cheá vaø chính saùch cuûa caùc caáp quaûn lyù töø trung
öông ñeán ñòa phöông nhö toå chöùc hieäp hoäi, chính saùch thueá, hoã trôï voán, haäu thuaãn cuûa
caùc cô quan quaûn lyù ñòa phöông;
3. Taùc ñoäng cuûa thò tröôøng vaø vaán ñeà hoäi nhaäp quoác teá;
4. Yeáu toá xaõ hoäi nhö taïo coâng aên vieäc laøm, ña daïng hoùa loaïi hình kinh teá, baûo toàn giaù trò vaên
hoùa,…;
5. Yeáu toá moâi tröôøng nhö taùc haïi cuûa oâ nhieãm tôùi söùc khoeû coäng ñoàng, caûnh quan, gaây toån
thaát kinh teá, xaõ hoäi.
Nguoàn: Ñeà taøi KC 08-09, 2005
Baûng 1.2. Caùc xu theá phaùt trieån chính cuûa laøng ngheà Vieät Nam ñeán naêm 2015
Deät
Cheá bieán löông
thöïc, thöïc
phaåm, chaên
nuoâi, gieát moå
Taùi cheá
pheá lieäu
Thuû
coâng myõ
ngheä
Saûn xuaát vaät
lieäu xaây
döïng, khai
thaùc ñaù
nhuoäm,
öôm tô,
thuoäc da
Vuøng kinh teá
Ñoàng baèng soâng Hoàng
Ñoâng Baéc
2
1
1
1
2
1
1
1
1
1
1
2
2
0
1
1
2
0
0
1
1
0
1
1
2
1
1
2
2
2
2
2
-1
0
Taây Baéc
0
Baéc Trung Boä
Nam Trung Boä
Taây nguyeân
1
1
1
Ñoâng Nam Boä
Ñoàng baèng soâng Cöûu Long
-1
-1
Ghi chuù: -1: Suy thoaùi; 0: Duy trì, khoâng phaùt trieån ; 1: Phaùt trieån vöøa; 2: Phaùt trieån maïnh
Nguoàn: Ñeà taøi KC 08-09, 2005
16
Chöông 1
TOÅNG QUAN PHAÙT TRIEÅN LAØNG NGHEÀ VIEÄT NAM
Khu vöïc Ñoàng baèng soâng Hoàng coù soá
löôïng laøng ngheà lôùn nhaát (khoaûng gaàn
60% toång soá laøng caû nöôùc) vaø vaãn tieáp tuïc
taêng tröôûng neân khu vöïc naøy seõ ñöôïc coi
laø ñaïi dieän cho xu theá moâi tröôøng laøng
ngheà trong caùc döï baùo tieáp theo veà taûi
löôïng vaø möùc ñoä oâ nhieãm moâi tröôøng
(Chöông 2).
Bieåu ñoà 1.4 laø keát quaû döï ñoaùn soá
löôïng laøng ngheà khu vöïc Ñoàng baèng soâng
Hoàng ñeán naêm 2015. Coù theå nhaän thaáy xu
theá phaùt trieån cuûa laøng ngheà thay ñoåi ít
veà soá löôïng. Moät soá laøng ngheà môùi coù theå
phaùt trieån do trôû thaønh “veä tinh” saûn
xuaát, gia coâng hoaëc phuïc vuï cho caùc khu
coâng nghieäp quanh vuøng. Tuy nhieân, khi
ñoù coù theå coù söï thay ñoåi veà chaát löôïng
(coâng ngheä, kyõ thuaät, quy moâ, cô sôû haï
taàng kyõ thuaät cho BVMT...) laøm cho moâi
tröôøng laøng ngheà ít bò oâ nhieãm hôn vaø söï
phaùt trieån seõ beàn vöõng hôn.
Caùc vaán ñeà veà hieän traïng oâ nhieãm vaø
xu höôùng trong töông lai, taùc ñoäng cuûa oâ
nhieãm moâi tröôøng, thöïc traïng vaø nhöõng
toàn taïi trong quaûn lyù moâi tröôøng laøng
ngheà, caùc giaûi phaùp toång hôïp nhaèm caûi
thieän moâi tröôøng laøng ngheà seõ ñöôïc
phaân tích vaø laøm roõ hôn trong nhöõng
phaàn tieáp theo cuûa Baùo caùo.
Bieåu ñoà 1.4. Döï ñoaùn soá löôïng laøng ngheà khu vöïc
ÑBSH ñeán naêm 2015
Nguoàn: Ñeà taøi KC 08-09, 2005
Raùc thaûi “taán coâng” loøng ñöôøng
Nguoàn: Tö lieäu
17
Neùt queâ
Nguoàn: Tö lieäu
18 trang
24740
Free
Bạn đang xem tài liệu "Báo cáo Môi trường Quốc gia 2008", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bao_cao_moi_truong_quoc_gia_2008.pdf
- Chuong2.pdf
- Chuong3.pdf
- Chuong4.pdf
- Chuong5.pdf
- phandau.pdf
- Report full.pdf
