Bài giảng Công trình xử lý nước thải (Phần 1)
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA CÔNG NGHỆ
--- oOo ---
BÀI GIẢNG MÔN HỌC
CÔNG TRÌNH
XỬ LÝ NƯỚC THẢI
(Wastewater Treatment Works)
GIÁO TRÌNH DÙNG CHO CÁC SINH VIÊN
CHUYÊN NGÀNH KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG
Biên soạn
LÊ ANH TUẤN
- 2005 -
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
------------------------------------------------------------------------------
LỜI MỞ ĐẦU
--- oOo ---
Con người là một trong các sinh vật sống trong tự nhiên và là một phần của hệ
sinh thái môi trường. Các hoạt động của con người ngày càng tác động đến môi
trường sống càng rõ rệt. Nước thải từ các hoạt động sản xuất, sinh hoạt đang là
một trong các nguy cơ làm ô nhiễm và hủy hoạt môi trường sống. Việc hạn chế
và ngăn chận ô nhiễm do nước thải là một trong các yêu cầu quan trọng của kỹ
thuật môi trường. Bài giảng môn học CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI này
dành cho các sinh viên chuyên ngành Kỹ thuật Môi trường. Bài giảng đặt trọng
tâm cho sinh viên các nguyên lý tính toán và thiết kế cơ bản cho một số hạng
mục công trình xử lý nước thải. Sinh viên học môn học này còn bắt buộc thực
hiện thêm 1 đồ án môn học, được xem như một chuyên đề nghiên cứu thực tế
(case study).
Môn học có 2 phần: Phần lý thuyết có 2 tín chỉ (30 tiết) và phần Đồ án 1 tín chỉ.
Phần Đồ án sẽ thực hiện sau khi học phần lý thuyết. Trong điều kiện cho phép,
Khoa Công nghệ sẽ phối hợp với giảng viên tổ chức cho sinh viên đi thăm một
số chuyến viếng thăm các công trình xử lý nước thải trong khu vực.
Các thuật ngữ sử dụng trong bài giảng là các từ tương đối quen thuộc trong
nước. Để tránh nhầm lẫn, một số thuật ngữ có phần chú thích tiếng Anh đi kèm.
Ngoài các bài giảng chính, sinh viên có thể tham khảo thêm một số tài liệu tham
khảo trình bày ở cuối giáo trình. Sinh viên có thể sử dụng các tài liệu tham khảo
như một tài liệu thứ hai cho việc bổ sung kiến thức của mình.
Tài liệu này biên soạn dựa vào nhiều tài liệu tham khảo và nghiên cứu khác
nhau mà người viết tích lũy được. Một số ví dụ, hình vẽ, câu giải thích ... trong
bài giảng được trích dịch từ các tài liệu của các tác giả trong tài liệu tham khảo.
Do không có điều kiện tiếp xúc, trao đổi để xin phép để trích dẫn các nguồn khác
nhau, mong quí vị vui lòng miễn chấp. Bài giảng này chỉ sử dụng trong nội bộ,
không mang tính kinh doanh vụ lợi.
Mặc dầu có nhiều cố gắng nhưng bài giảng không thể tránh khỏi các khuyết
điểm, sai sót, tác giả mong được nhận các phê bình đóng góp của các bạn để
hoàn chính dần cho các biên soạn kế tiếp.
Trân trọng.
Lê Anh Tuấn
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
MỞ ĐẦU - MỤC LỤC
ii
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
------------------------------------------------------------------------------
MỤC LỤC
==========
trang ...
TRANG BÌA....................................................................................................
LỜI MỞ ĐẦU .................................................................................................ii
MỤC LỤC.......................................................................................................iii
Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI................1
1.1 ĐỊNH NGHĨA VÀ CÁC KHÁI NIỆM.........................................................1
1.1.1 Định nghĩa Nước thải ...........................................................................1
1.1.2 Giới thiệu môn học ...............................................................................1
1.1.3 Khái niệm về Công trình Xử lý Nước thải ............................................2
1.1.4 Các phương pháp cơ bản để Xử lý Nước thải ....................................3
1.1.5 Các yêu cầu chính của một Công trình XLNT......................................7
1.2 CÁC BƯỚC HÌNH THÀNH MỘT DỰ ÁN XỬ LÝ NƯỚC THẢI ..............7
1.2.1 Tiến trình tổng quát...............................................................................7
1.2.2 Điều tra, khảo sát..................................................................................8
1.2.3 Định khối lượng nước thải....................................................................8
1.2.4 Đề xuất Phương án .............................................................................9
1.2.5 Phân tích các Phương án.....................................................................9
1.3 HỒ SƠ CÔNG TRÌNH XLNT...................................................................9
1.3.1 Yêu cầu.................................................................................................9
1.3.2 Tóm tắt công trình.................................................................................10
1.3.3 Tập thuyết minh Công trình..................................................................10
1.3.3 Các số liệu - Phụ lục.............................................................................11
Chương 2 XÁC ĐỊNH KHỐI LƯỢNG VÀ THÀNH PHẦN NƯỚC
THẢI LIÊN QUAN ĐẾN CÁC CHỈ SỐ THIẾT KẾ CÔNG TRÌNH.................12
2.1 NƯỚC THẢI SINH HOẠT........................................................................12
2.1.1 Khối lượng ............................................................................................12
2.1.2 Thành phần và tính chất.......................................................................13
2.2 NƯỚC THẢI SẢN XUẤT .........................................................................17
2.2.1 Khối lượng ............................................................................................17
2.2.2 Thành phần và tính chất.......................................................................18
2.3 CÁC VÍ DỤ CƠ BẢN XÁC ĐỊNH CHỈ SỐ THIẾT KẾ THỦY LỰC...........19
2.3.1 Phương trình Manning và phương trình Hazen-Williams ....................19
2.3.2 Xác định đường kính tối ưu cho máy bơm...........................................20
2.3.3 Đập tràn thành mỏng............................................................................21
2.3.4 Đo lưu lượng nước thải........................................................................21
2.3.5 Cân bằng dòng chảy.............................................................................22
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
MỞ ĐẦU - MỤC LỤC
iii
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
------------------------------------------------------------------------------
Chương 3 CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI BẰNG CƠ HỌC ................25
3.1 CÔNG TRÌNH LÀM SẠCH CƠ HỌC.......................................................25
3.1.1 Song chắn rác ......................................................................................25
3.1.2 Một số kiểu song chắn rác ...................................................................27
3.2 BỂ LẮNG CÁT .........................................................................................31
3.3 BỂ LẮNG SƠ CẤP ..................................................................................37
3.4 BỂ THU DẦU, BỂ THU MỠ ....................................................................42
3.5 BỂ LỌC....................................................................................................43
Chương 4 CÔNG TRÌNH LÀM SẠCH NƯỚC THẢI DƯỚI ĐẤT ................48
4.1 CÔNG TRÌNH NHÀ VỆ SINH..................................................................48
4.1.1 Khái quát...............................................................................................48
4.1.2 Bố trí Nhà vệ sinh .................................................................................49
4.1.3 Phân loại Nhà vệ sinh...........................................................................51
4.1.4 Bể tự hoại .............................................................................................53
4.3 HỆ THỐNG GÒ LỌC ..............................................................................61
4.2 CÔNG TRÌNH GIẾNG THẤM ..................................................................62
4.2.1 Nguyên lý và Sơ đồ giếng thấm ...........................................................62
4.2.2 Kết cấu giếng thấm...............................................................................64
4.3 CÁNH ĐỒNG LỌC, TƯỚI.......................................................................65
4.3.1 Nguyên lý .............................................................................................65
4.3.2 Thiết kế ................................................................................................65
4.3.3 Tính toán mức tải thủy lực và xác định diện tích..................................70
Chương 5 TỔ HỢP CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI ...........................81
5.1 NGUYÊN LÝ ...........................................................................................81
5.2 CÁC CHỈ TIÊU THIẾT KẾ .......................................................................83
5.2.1 Số liệu thiết kế .....................................................................................83
5.2.2 Sơ đồ hệ thống công trình ...................................................................83
5.2.3 Chọn phương án xử lý .........................................................................85
5.3 VÍ DỤ THIẾT KẾ MẠNG LƯỚI NƯỚC THẢI ĐÔ THỊ VÀ KỸ NGHỆ .....86
5.4 QUẢN LÝ CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI ......................................90
5.4.1 Nguyên tắc chung ................................................................................90
5.4.2 Công tác đo lường ...............................................................................90
5.4.3 Công tác quản lý ..................................................................................91
BẢNG QUI ĐỔI ĐƠN VỊ................................................................................92
PHỤ LỤC ......................................................................................................93
TÀI LIỆU THAM KHẢO.................................................................................99
===========================================================
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
MỞ ĐẦU - MỤC LỤC
iv
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
-------------------------------------------------------------------------------
Chương
Ø
KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
--- oOo ---
1.1 ĐỊNH NGHĨA VÀ CÁC KHÁI NIỆM
1.1.1 Định nghĩa Nước thải
Tất cả các hoạt động sinh hoạt và sản xuất trong mỗi cộng đồng đều tạo ra các
chất thải, ở các thể khí, lỏng và rắn. Thành phần chất thải lỏng, hay nước thải
(wastewater) được định nghĩa như một dạng hòa tan hay trộn lẫn giữa nước
(nước dùng, nước mưa, nước mặt, nước ngầm, ...) và chất thải từ sinh hoạt trong
cộng đồng cư dân, các khu vực sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp,
thương mại, giao thông vận tải, nông nghiệp, ... Ở đây cần hiểu là sự ô nhiễm
nước (water pollution) xảy ra khi các chất nguy hại xâm nhập vào nước lớn hơn
khả năng tự làm sạch của chính bản thân nguồn nước.
Nước thải chưa xử lý (untreated wastewater) là nguồn tích lũy các chất độc hại
lâu dài cho con người và các sinh vật khác. Sự phân hủy các chất hữu cơ trong
nước thải có thể tạo ra các chất khí nặng mùi. Thông thường, nước thải chưa xử
lý là nguyên nhân gây bịnh do nó chứa các loại độc chất phức tạp hoặc mang các
chất dinh dưỡng thuận lợi cho việc phát triển cho các loại vi khuẩn, các thực vật
thủy sinh nguy hại.
Tại nhiều quốc gia trên thế giới, việc đòi hỏi phải kiểm soát và xử lý nguồn nước
thải đã trở thành luật lệ bắt buộc. Hầu hết các ngành sản xuất đều có các tài liệu
chỉ dẫn về tiêu chuẩn làm sạch nước thải.
1.1.2 Giới thiệu môn học
Môn học Công trình Xử lý Nước thải (Wastewater Treatment Works) là một trong
những môn học bắt buộc đối với chuyên ngành học Kỹ thuật Môi trường. Môn này
là phần tiếp nối tiếp môn học Phương pháp Xử lý Nước thải. Môn học đặt trọng
tâm phần giới thiệu các thiết bị, công trình trong chuỗi xử lý nước. Các kiến thức
khoa học cơ bản như Toán học,Vật lý, Hóa học, ... tạo nền móng ban đầu cho
môn học. Các môn cơ sở như Thủy lực, Thủy văn, Kết cấu công trình, Ô nhiễm
môi trường ... là các môn tiên quyết cho môn học này. Phương pháp và Công
trình Xử lý Nước thải là môn học chuyên ngành cho việc đào tạo Kỹ sư ngành Kỹ
thuật Môi trường.
Tuy nhiên do giới hạn thời gian và qui mô đào tạo, môn học này chỉ giới hạn ở
mức hướng dẫn việc khảo sát, thiết kế, xây dựng và quản lý vận hành các công
trình làm sạch nước thải sinh hoạt dân dụng và một phần công nghiệp với qui mô
nhỏ (liên quan đến một cộng đồng khoảng 5.000 cư dân trở lại, mức nước thải tối
đa trung bình cho 1 cư dân là 250 lít/ngày đêm) và vừa (mức độ từ 5.000 đến
50.000 - 100.000 cư dân). Phần công trình xử lý nước thải cho một cộng đồng
trên 100.000 cư dân nằm trong một chuyên đề khác (như Luận văn Tốt nghiệp).
Mục tiêu chính của môn học là:
---------------------------------------------------------------------------------------
Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
1
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
-------------------------------------------------------------------------------
• Hiểu được tiêu chuẩn chất lượng đòi hỏi cho một hệ thống xử lý nước thải
sinh hoạt và một số ngành công nghiệp.
• Có khả năng định lượng việc chuyển tải thủy lực nước thải đến trạm/nhà
máy xử lý nước thải.
• Có khả năng xác định việc bố trí và tập trung các ảnh hưởng của nước thải
đến trạm /nhà máy xử lý nước thải.
• Có khả năng thiết kế các hạng mục công trình xử lý nước thải.
• Biết cách quản lý, vận hành một hệ thống xử lý nước thải.
1.1.3 Khái niệm về Công trình Xử lý Nước thải
Công trình Xử lý Nước thải là một khái niệm chung để chỉ một hệ thống tổ hợp
bao gồm các hạng mục công trình và thiết bị đi kèm để biến nước thải thành nước
sạch ở mức độ chấp nhận được.
Có 4 loại nước thải có thể chảy vào hệ thống xử lý nước:
• Nước thải sinh hoạt cư dân (domestic watsewater): do các hộ dân thải ra qua
sinh hoạt gia đình, mua bán, văn phòng, ...
• Nước thải công nghiệp (industrial watsewater): do các nhà máy sản xuất công
nghiệp và tiểu thủ công nghiệp nói chung.
• Nước thẩm lậu/nước chảy tràn (infiltration/inflow): nước thẩm lậu là tất cả các
loại nước chảy vào hệ thống cống rãnh do sự rò rỉ, bể vỡ đường ống hoặc
thấm qua tường chắn. Nước chảy tràn là lượng nước mưa chảy vào hệ thống
cống rãnh từ hệ thống tiêu nước mưa, mái nhà, hè phố, ...
• Nước mưa (stormwater): nước tràn mặt do mưa tại chỗ hoặc tuyết tan.
Tùy theo nhiệm vụ công trình và khả năng tài chính, người ta có thể tách ra từng
hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp và nước mưa riêng rẽ
hoặc tổng hợp. Theo thời gian, nước thải có thể tự làm sạch một phần nhờ quá
trình chuyển hóa nước toàn cầu. Tuy nhiên, hiện nay con người chưa thể có
những tác động lớn vào sự cân bằng nước trong thiên nhiên nhằm làm sạch
nguồn nưóc mà chỉ có thể can thiệp, tạo ra các hệ thống xử lý nước thải đã bị ô
nhiểm trưóc khi đổ vào nguồn tiếp nhận theo một số tiêu chuẩn đã được nhà
nước ban hành.
Qui trình tổng quát của nguồn cấp nước và việc xử lý nước thải:
---------------------------------------------------------------------------------------
Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
2
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
-------------------------------------------------------------------------------
NGUỒN TIẾP NHẬN
NƯỚC THÔ
3
Á
HỆ THỐNG
CẤP NƯỚC
CÔNG TRÌNH
LÀM SẠCH NƯỚC
)
MẠNG LƯỚI
SỬ DỤNG NƯỚC
XỬ LÝ NƯỚC THẢI
TRIỆT ĐỂ (LẦN III)
NƯỚC THẢI
CHƯA XỬ LÝ
@
+
XỬ LÝ NƯỚC THẢI
THỨ CẤP (LẦN II)
XỬ LÝ NƯỚC THẢI
SƠ CẤP (LẦN I)
A
@
HỆ THỐNG XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Hình 1.1: Liên quan giữa nguồn cấp nước và xử lý nước thải
1.1.4 Các phương pháp cơ bản để Xử lý Nước thải
Có nhiều phương pháp khác nhau trong xử lý nước thải, bảng dưới đây cho một
tổng quan về từng công nghệ và phương pháp. Trong thực tế tùy điều kiện địa
phương, tài chính và chính sách mà ta có các chọn lựa có thể khác nhau (ví dụ
như hình 1.2). Sinh viên tham khảo giáo trình Phương pháp xử lý nước thải và tài
liệu liên quan để hiểu thêm về việc lựa chọn công trình.
---------------------------------------------------------------------------------------
Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
3
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
-------------------------------------------------------------------------------
Bảng 1.1 : Tổng quan về công nghệ và phương pháp xử lý nước thải
Công nghệ Phương pháp
xử lý xử lý
+ Hóa Lý
Công trình
Mục tiêu
xử lý
- Tách các chất lơ
lửng và khử màu
xử lý
- Tuyển nổi
- Hấp phụ
- Keo tụ...
Xử lý
sơ bộ
+ Hóa học
+ Cơ học
- Oxy hóa
- Trung hòa
- Trung hòa và khử
độc nước thải
- Song chắn rác
- Bể chắn rác
- Bể lắng đợt I
- Tách các tạp chất
rắn và cặn lơ lửng
- Tách các chất
hữu cơ dạng lơ
lửng và hòa tan
+ Sinh học
- Hồ sinh vật
- Cánh đồng lọc, tưới
- Kênh oxy hóa
- Aeroten
- Bể lọc sinh học
- Bể lắng đợt II
Xử lý
- Khử trùng trước
khi xả ra nguồn
tập trung
+ Khử trùng
- Trạm trộn Clor
- Máng trộn
- Bể tiếp xúc
- Ổn định và làm
khô nguồn cặn
+ Xử lý bùn cặn - Bể metan
- Sân phơi bùn
- Trạm xử lý cơ học bùn
cặn
+ Cơ học
- Bể lọc cát
- Tách các chất lơ
lửng
+ Sinh học
- Bể aeroten bậc II
- Bể lọc sinh học bậc II
- Hồ sinh vật
- Khử nitơ và
phốtpho
Xử lý
triệt để
- Bể khử nitơrat
+ Hóa học
- Bể oxy hóa
- Khử nitơ,
phốtpho và các
chất khác
---------------------------------------------------------------------------------------
Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
4
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
-------------------------------------------------------------------------------
Lưới chắn
rác, sỏi đá
lớn
Nước thải
chưa xử lý
Lưới chắn
rác nhỏ hơn
Hệ thống
thu gom
nước thải
Máy bơm
nước thải
Bể lắng cát
+ )
Thu gom rác, bùn cát
về bãi đổ
XỬ LÝ SƠ BỘ
XỬ LÝ THỨ CÂP
XỬ LÝ SƠ CÂP
Bể sục khí
Xử lý bùn thứ cấp
Xử lý bùn sơ cấp
Chlorire sắt
(Loại Phophorus)
Máy nén khí
Bể lắng bùn cát
và váng nổi
Hoàn lưu bùn hoạt tính
Thu gom bùn hoạt tính để cô đặc
Sân phơi bùn
Khử trùng
XỬ LÝ TRIỆT ĐỂ
3
San lấp/
Betón hóa
RA NGUỒN NƯỚC
Bể tiếp xúc Chlorine
Hình 1.2: Một ví dụ về sơ đồ xử lý nước thải
---------------------------------------------------------------------------------------
Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
5
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
-------------------------------------------------------------------------------
Ví dụ 1.1: Sơ đồ hướng dẫn chọn lựa một hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt dựa
vào độ đục của nước (hình 1.3).
Nước có độ đục nhỏ
Không bị nhiễm các loại bào
xác (cysts) và trứng (ova)
Khử bằng Chlor (Cl)
và Lắng trữ
Nước có độ đục trung bình
Lọc
Thẩm thấu
Lọc chậm qua cát
Nước có độ đục cao
và có phòng thí nghiệm tốt
Xây dựng nhà máy
xử lý nước thải theo
tiêu chuẩn
Có đủ tiền
Có đủ
Kinh phí?
Ít tiền
Lọc chậm qua cát,
với biện pháp tiền
xử lý như:
Có đủ cát?
+ Bể lắng
+ Bể lắng cát nước
chảy ngang
Ít
+ Bộ lọc cát sạn
Lọc nhiều lớp:
Màng lọc bằng tro
trấu/ xơ dừa / cát
Hình 1.3: Sơ đồ hướng dẫn chọn phương án xử lý độ đục của nước thải
---------------------------------------------------------------------------------------
Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
6
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
-------------------------------------------------------------------------------
1.1.5 Các yêu cầu chính của một Công trình XLNT
Một công trình Xử lý nước thải phải được xem xét trên cả 3 chỉ tiêu
(3E): kỹ thuật (Engineering), kinh tế (Economics) và môi trường
(Environment).
Tổng quát, một dự án xử lý nước thải tốt cần có một số đặc điểm sau:
• Sau khi xử lý, nước thải phải giảm được độ đục, màu, mùi, độ cứng và các
chất hữu cơ gây bệnh thỏa các yêu cầu của Nhà nước.
• Công trình càng đơn giản, càng bền vững và hiện thực thì càng tốt
• Công trình cần xem xét các liên quan đến mức độ lao động với chi phí
thấp, giới hạn việc phải nhập khẩu nguyên vật liệu và chuyên gia nước
ngoài.
• Công trình phải thỏa nhu cầu phát triển dân số.
• Công trình cần thiết phải nằm trong khả năng quản lý, vận hành và bảo
dưỡng của cộng đồng địa phương.
• Công trình cần được thừa nhận và đồng tình cao của cộng đồng và có sự
tham gia càng nhiều càng tốt của cư dân, nguyên vật liệu tại chỗ, ...
1.2 CÁC BƯỚC HÌNH THÀNH MỘT DỰ ÁN XỬ LÝ NƯỚC THẢI
1.2.1 Tiến trình tổng quát
Việc hình thành một dự án hay một công trình cụ thể phải bắt nguồn từ một hay
nhiều chính sách chung (general policies), các chủ trương cấp chính quyền sẽ
được thể hiện bằng các văn bản, nghị quyết. Sau đó, các qui hoạch tổng thể
(master plans) cụ thể sẽ được vạch định. Từ qui hoạch này, các chương trình
(programs) ra đời và tiếp theo là các dự án (project) cụ thể. Trong chi tiết dự án có
thể có nhiều hạng mục công trình. Tuy nhiên, cũng có nhiều dự án hay công trình
(đặc biệt là loại nhỏ hoặc vừa) có thể trực tiếp từ các chủ trương chính sách mà
không qua các bước trung gian như qui hoạch tổng thể, chương trình mục tiêu, ...
Một tiến trình tổng quát từ chính sách đến một công trình như sau:
Chính sách
Qui hoạch
Chương trình mục tiêu
Dự án
Công trình
---------------------------------------------------------------------------------------
Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
7
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
-------------------------------------------------------------------------------
Hình 1.2: Tiến trình tổng quát của việc xây dựng và thực hiện dự án
Việc thực hiện một công trình sẽ có những bước đi cơ bản sau:
ª Điều tra, Khảo sát
ª Phương án công trình
ª Chọn lựa phương án
ª Thiết kế các hạng mục
ª Dự toán công trình
ª Duyệt, điều chỉnh
ª Thi công, Xây dựng
ª Bàn giao, Quản lý
Hình 1.3. Các bước cơ bản trong thực hiện một công trình
1.2.2 Điều tra, khảo sát
Trước khi tiến hành việc xây dựng một đề án xứ lý nước thải, cần thiết phải có
bước điều tra, khảo sát và đánh giá hiện trạng của khu vực công trình cần
thực hiện. Một nhóm điều tra khảo sát sẽ được thành lập nhằm mục đích thu
thập các dữ liệu sau:
• Bản đồ tự nhiên khu vực với các điểm hoặc đường đồng cao độ với tỉ lệ
xích 1/500 - 1/5 000.
• Số liệu và biểu đồ các diễn biến tình hình khí tượng thủy văn khu vực.
• Số dân và số hộ trong khu vực công trình: số cư dân hiện tại và số cư
dân phỏng đoán cho 5, 10 và 15 năm sau.
• Số lượng và qui mô các hoạt động sản xuất trong vùng: tiểu thủ công
nghiệp, công nghiệp, chế biến nông thủy hải sản, ...
• Mức độ nước thải do sinh hoạt và sản xuất: lưu lượng thải, thời đoạn
thải và thành phần lượng nước thải.
• Phỏng vấn và đánh giá nguồn thu nhập và sức khoẻ của cộng đồng cư
dân. Đánh giá sơ bộ theo cảm tính ảnh hưởng của lượng nước thải lên
các hoạt động và sức khoẻ cộng đồng cũng như cảnh quan môi trường.
• Các chủ trương của chính quyền (định hướng phát triển, các qui hoạch
trước đó, qui định chung về môi trường, ...) và nguyện vọng nhân dân
khu vực.
• Diện tích xây dựng cho phép và các nguồn nguyên vật liệu xây dựng
cũng như nguồn năng lượng cho công trình về sau.
•
Ước lượng khả năng cung cấp tài chính cho dự án.
Các dữ liệu được tập hợp và hình thành một báo cáo sơ bộ đánh giá ban đầu.
1.2.3 Định khối lượng nước thải
Lưu lượng nước thải trong một ngày đêm (m3/day) và lưu lượng nước thải cần
làm sạch qua công trình (l/s hoặc m3/h) phụ thuộc vào nhiều yếu tố như số người,
thời điểm, mùa vụ, giai đoạn sản xuất... Tổ hợp các điều kiện bất lợi nhất để có số
liệu thiết kế.
---------------------------------------------------------------------------------------
Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
8
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
-------------------------------------------------------------------------------
1.2.4 Đề xuất Phương án
Các chuyên gia cần xây dựng càng nhiều phương án xem xét càng tốt. Trước khi
xây dựng cac phương án cần đánh giá mức độ vấn đề cần giải quyết. Hiện nay,
có nhiều phương pháp xử lý nước thải, vậy cần chọn phương án nào? Kết cấu
công trình nào là phù hợp? Chi phí xây dựng và vận hành có vượt qua khả năng
tài chính cho phép không? Các giới hạn về diện tích đất? Quản lý công trình ra
sao? Mỗi phương án phải nêu lên mặt mạnh và mặt yếu của nó. Chọn phương án
tối ưu (lợi ích cao, thỏa yêu cầu, chi phí ít, vận hành dễ, ...).
Khi xem xét một hệ thống xử lý nước thải, cần thiết lưu ý ba yếu tố sau:
+ Nguồn xả nước thải
+ Khối lượng và thành phần nước thải
+ Xây dựng và quản lý công trình làm sạch nước thải
Công trình xử lý nước thải, với mục tiêu chính là ngăn ngừa ảnh hưởng xấu của
nước thải đến nguồn nước chung, sức khoẻ cộng đồng và sinh thái khu vực. Cơ
quan quản lý tài nguyên nước phải cung cấp yêu cầu làm sạch và đánh giá tình
trạng nơi nưóc thải xả ra. Việc thiết kế xây dựng công trình cần chú ý đến khả
năng hợp nhất các trạm xử lý nước thải khác nhau nhằm làm giảm chi phí xây
dựng, ngay cả trong trường hợp xây dựng công trình biệt lập như xử lý nước thải
sinh hoạt riêng, xử lý nước tràn mặt (mưa) và xử lý nước thải sản xuất.
1.2.5 Phân tích các Phương án
Việc xem xét phân tích các phương án bao gồm các mặt sau:
• Phân tích tính hợp lý trong việc xây dựng công trình.
• Phân tích qui mô công trình
• Phân tích tuyến công trình
• Phân tích việc chọn lựa các phương pháp xử lý
• Phân tích chi phí
• Phân tích khả năng quản lý và bảo dưỡng công trình
Phần này, sinh viên có thể tham khảo thêm các giáo trình kinh tế xây dựng, kinh
tế môi trường và các tài liệu tham khảo về phân tích dự án.
1.3 HỒ SƠ CÔNG TRÌNH XLNT
1.3.1 Yêu cầu
Bất kỳ công trình hay dự án nào cũng phải có một hồ sơ thuyết minh công trình
đó. Mục đích chính của việc lập hồ sơ là tóm tắt các nghiên cứu khảo sát, phân
tích, tính toán và kết luận kiến nghị. Mỗi công trình và nguồn ngân sách thường
được qui định theo một hình thức trình bày riêng (format). Một hồ sơ thường gồm
có 3 phần trong mục lục chính:
Tóm tắt công trình
Phần thuyết minh
Phần phụ lục
---------------------------------------------------------------------------------------
Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
9
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
-------------------------------------------------------------------------------
Hồ sơ công trình thường được in ra rõ ràng theo khổ giấy A4 (210 x 297 mm),
kiểu chữ chân phương, có đánh số trang và sắp xếp theo một trình tự nhất định.
Hồ sơ phải được đóng thành tập với bìa cứng. Phần phụ lục có thể đóng chung
với tập hồ sơ nếu không quá dày. Trường hợp công trình lớn, biểu bảng tính toán,
bản đồ, sơ đồ nhiều thì có thể tách ra thành một tập phụ lục riêng.
Số lượng hồ sơ cần in ra tùy thuộc vào số lượng các cấp thẩm quyền xem xét.
1.3.2 Tóm tắt công trình
Phần này dùng để tóm lượt các tiêu chí quan trọng liên quan đến công trình. Phần
tóm tắt không dài quá 1 trang A4. Thứ tự trình bày có thể như sau:
Tên công trình
Vị trí, địa danh
Cơ quan chủ trì
+ Khảo sát
+ Thiết kế
+ Xây dựng...
Thời gian
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
Mã số:
Kinh phí
+ Địa phương
+ Quốc gia
+ Quốc tế
1.3.3 Tập thuyết minh Công trình
Tập thuyết minh công trình nhằm lý giải, mô tả phương pháp và minh họa các tính
toán cho công trình. Lời lẽ trong tập thuyết minh phải rõ ràng, ngắn gọn nhưng
đầy đủ, các ngôn từ chuyên môn đôi khi cũng có thêm phần giải thích:
1. Bối cảnh (Background)
2. Lý giải (Justification)
3. Mục tiêu (Objectives)
4. Đầu ra và các hoạt động (Outputs and Activities)
5. Đầu vào (Inputs)
6. Sắp xếp việc thực hiện (Implementation Arrangements)
7. Quản lý dự án (Project Management)
---------------------------------------------------------------------------------------
Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
10
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
-------------------------------------------------------------------------------
1.3.3 Các số liệu - Phụ lục
- Các chỉ tiêu thiết kế do nhà nước ban hành, tiêu chuẩn môi trường, ...
- Các số liệu khảo sát ban đầu
- Bản đồ khu vực
- Bình đồ bố trí công trình
- Bản vẽ kết cấu
- Bản dự toán công trình
Các số liệu, phụ lục phải được đánh số và ghi rõ nguồn cung cấp số liệu.
==============================================================
---------------------------------------------------------------------------------------
Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
11
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
--------------------------------------------------------------------------------
Chương
Ù
XÁC ĐỊNH KHỐI LƯỢNG VÀ THÀNH PHẦN NƯỚC THẢI
LIÊN QUAN ĐẾN CÁC CHỈ SỐ THIẾT KẾ CÔNG TRÌNH
--- oOo ---
2.1 NƯỚC THẢI SINH HOẠT
2.1.1 Khối lượng
Nước thải sinh hoạt thường không cố định lượng xả ra theo thời gian trong ngày
và theo tháng hoặc mùa. Lượng nước thải sinh hoạt thường được tính gần đúng
dựa vào kinh nghiệm đánh giá qua qui mô khu vực sinh sống (thành thị, ngoại ô,
nông thôn), chất lượng cuộc sống (cao, trung bình, thấp), ... Việc đo lưu lượng
lượng nước thải cũng rất cần thiết nếu có điều kiện. Trong ngày, việc đo lưu
lượng có thể thực hiện vào các thời điểm từ 6:00 - 8:00, 11:00 - 13:00 và 17:00 -
19:00. Trong năm, nên chọn việc đo nước thải vào mùa hè (tháng 3, 4, 5).
Sơ bộ trong 1 ngày đêm, có thể lấy lượng nước thải khoảng 200 - 250 l/người cho
khu vực có dân số P < 10.000 người. Khu vực có P > 10.000 người có thể lấy vào
khoảng 300 - 380 l/người. Trong hoàn cảnh hiện tại ở khu vực Đồng bằng sông
Cửu Long có thể lấy lượng nước thải khoảng 150 - 200 l/người.
Lượng nước thải sinh hoạt và tính chất tập trung ô nhiễm thường biến động cao.
Nếu lượng nước cấp giảm, thì độ tập trung ô nhiễm gia tăng.
Lưu lượng dòng chảy nhỏ nhất cho hệ thống xử lý nước thải có thể lấy vào
khoảng 25% lưu lượng dòng chảy trung bình.
Đối với nước thải sinh hoạt, có thể lấy theo các bảng sau:
Bảng 2.1 Khối lượng chất bẩn có trong 1 m3 nước thải sinh hoạt
Chất
Chất bẩn (g/m3)
Khoáng
50
Hữu cơ
Tổng cộng
200
BOD5
100
50
Lắng
Không lắng
Hòa tan
150
50
250
25
375
75
625
150
Cộng toàn bộ
450
450
900
300
Nguồn: Imhoffk, 1972
Bảng 2.2 Khối lượng chất bẩn có trong nước thải sinh hoạt cho 1 người
Chất bẩn (g/người/ngày-đêm)
Chất
Khoáng
Hữu cơ
30
Tổng cộng
BOD5
20
Lắng
10
5
40
15
Không lắng
Hòa tan
10
10
75
50
125
30
Cộng toàn bộ
90
90
180
60
Nguồn: Imhoffk, 1972
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Chương 2: XÁC ĐỊNH KHỐI LƯỢNG VÀ THÀNH PHẦN NƯỚC THẢI
12
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
--------------------------------------------------------------------------------
Bảng 2.3 Lượng nước thải hằng ngày ở các công trình sinh hoạt và thương mại
Loại công trình
Đơn vị
(Đv)
Lượng
nước thải
BOD5
(kg/ Đv. ngày)
(l/ Đv. ngày)
Phi trường
Nhà thờ
Câu lạc bộ đồng quê
Xưởng (không chất thải công nghiệp) công nhân
Bệnh viện
khách
chỗ ngồi
hội viên
20
20
0.01
0.01
0.03
0.04
0.24
biến đổi
0.06
0.02
0.01
0.01
0.08
0.02
0.02
0.02
0.01
0.01
0.01
100
135
950
2200
190
60
20
20
380
60
75
gường
máy giặt
gường
nhân viên
người
Tiệm giặt ủi
Nhà trọ (không kèm nhà hàng)
Văn phòng (không kèm căn tin)
Công viên
Nhà hàng
món
Trường nội trú
Trường tiểu học
Trường trung học
Siêu thị
Hồ bơi
Sân vận động
Nhà hát
học sinh
học sinh
học sinh
người
người
người
60
40
20
20
chỗ ngồi
Nguồn: S.N. Goldstein, W.J. Woberg, Wastewater Treatment Systems for Rural
Communities, 1973
Bảng 2.3 Lượng nước thải và BOD5 gần đúng ở Hoa Kỳ và Châu Âu
Nơi thải
Đơn vị
Mức thải
(l/ngày)
Trung bình
(l/ngày)
BOD5
(kg/ngày)
Nhà ở
- Hoa Kỳ
- Châu Âu
người
người
250 - 1100
-
630
225
0.1
0.1
Trường học
- Nội trú
- Trường có căn tin
- Trường không có căn tin học sinh
Nhà hàng
Khách sạn
Bệnh viện
Văn phòng
Cửa hàng tạp phẩm
học sinh
học sinh
180 - 370
40 - 80
20 - 60
280
60
40
0.1
0.03
0.02
0.03
0.1
0.14
0.02
002
khách
khách
bệnh nhân
nhân viên
nhân viên
20 - 40
30
160 - 240
300 - 1000
30 - 80
200
600
60
30 - 50
40
Nguồn: định mức của Benefield và Randall, 1980 (trích đoạn)
2.1.2 Thành phần và tính chất
Nước thải sinh hoạt thường không được xem một cách phức tạp như là nguồn
nước thải công nghiệp vì nó không có nhiều thành phần độc hại như phenol, và
các chất hữu cơ độc hại. Trong thiết kế các trạm xử lý nước thải, các thông số về
lượng chất rắn lơ lửng (suspended solids, SS) và BOD5, ... thường được sử dụng
giới hạn. Tổng chất rắn (total solids, TS) có thể lấy theo hình 2.1 hoặc chừng 225
l/người/ngày đêm hoặc xấp xỉ 800 mg/l. Lượng chất rắn lơ lửng có thể lấy chừng
40% tổng lượng rắn, hoặc chừng 350 mg/l. Trong số này, khoảng 200 mg/l là
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Chương 2: XÁC ĐỊNH KHỐI LƯỢNG VÀ THÀNH PHẦN NƯỚC THẢI
13
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
--------------------------------------------------------------------------------
lượng rắn lơ lửng có thể lắng đọng chừng 60% sau khoảng 1 giờ để yên nước,
được lấy ra khỏi nước và xử lý vật lý như một biện pháp lắng sơ cấp (primary
settling). Phần còn lại, chừng 100 mg/l là những chất không thể lắng đọng và có
thể dùng các biện pháp xử lý hóa học hoặc sinh học để loại thải. Hầu hết biện
pháp xử lý thứ cấp (secondary treatment process) là sinh học. Phần còn lại cuối
cùng phần lớn là vi chất vô cơ của chất rắn không lắng đọng được, muốn loại bỏ
hoàn toàn phải dùng những biện pháp xử lý triệt để.
Tổng chất rắn
720 mg/L
Chất rắn lơ lửng
Chất rắn lọc được
220 mg/L
500 mg/L
Hình 2.1. Phân loại chất rắn trong nước thải loại vừa
Nguồn: Metcalf & Eddy, Wastewater Engineering, 1991
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Chương 2: XÁC ĐỊNH KHỐI LƯỢNG VÀ THÀNH PHẦN NƯỚC THẢI
14
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
--------------------------------------------------------------------------------
Bảng 2.4: Thành phần đặc trưng của các loại nước thải sinh hoạt
Chất ô nhiễm trong nước thải
Nồng độ (mg/lít)
Loại mạnh*
≥1 200
≥ 350
≥ 85
≥ 300
≥ 1 500
≥ 20
Loại yếu*
≤ 350
≤ 100
≤ 20
≤ 100
≤ 250
≤ 6
Trung bình*
Tổng chất rắn (TS)
Chất rắn lơ lửng (SS)
Nitơ tổng số
Nhu cầu oxy sinh hóa (BOD5)
Nhu cầu oxy hóa học (COD)
Phốt phát tổng số
700
250
40
200
500
10
100
0
0
Dầu, mỡ
Nitơrít NO2
≥ 150
≤ 50
0
0
-
0
0
-
Nitơrát NO3
Nguồn: Ng.Thị Kim Thái, Lê Hiền Thảo, 1999
*: có thể phân theo ô nhiễm cao (mạnh), vừa (trung bình) và nhẹ (yếu)
Ví dụ 2.1:
Xác định lưu lượng nước thải trung bình ngày và lượng BOD5 cho
một khu cư dân đô thị với các số liệu sau:
(a) Dân số
: 150 000 người
(b) Bệnh viện
(c) Nhà hàng
: 1 000 giường
: 40 tiệm ăn, số thực khách trung bình 40 người/tiệm
(d) Đại học và cao đẳng : 1 trường với 15 000 sinh viên, có căn tin.
(e) Trung tiểu học : 30 000 học sinh, không có căn tin.
Giải: Sử dụng bảng 2.3, ta có:
Nguồn thải
Mức thải
(m3/ngày)
150 000 x 0.225
Lưu lượng
(m3/ngày)
33 750
600
BOD5
(kg/ngày)
150 000 x 0.10
1 000 x 0.14
1 600 x 0.03
15 000 x 0.03
30 000 x 0.02
BOD5
(kg/ngày)
15 000
40
Dân cư
Bệnh viện
Nhà hàng
Đại học
1 000 x 0.6
1 600 x 0.03
15 000 x 0.06
30 000 x 0.04
48
900
1 200
48
450
600
Trung học
Σ = 36 498
Σ = 16 238
Ví dụ 2.2: Xác định lượng tập trung BOD5 trung bình của lượng nước thải đô thị
đo được trong liên tiếp 12 ngày đêm như sau:
Ngày thứ
BOD5 (mg/l)
525
Ngày thứ
BOD5 (mg/l)
300
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
350
475
200
250
375
425
525
475
300
400
Xác định thêm độ lệch chuẩn, độ tập trung ở mức 90% và 50%.
Giải: Sắp xếp chuỗi số liệu đo BOD5 từ nhỏ đến lớn. Tính xác suất xuất hiện nhỏ
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Chương 2: XÁC ĐỊNH KHỐI LƯỢNG VÀ THÀNH PHẦN NƯỚC THẢI
15
Giáo trình CÔNG TRÌNH XỬ LÝ NƯỚC THẢI
Lê Anh Tuấn
--------------------------------------------------------------------------------
hơn hoặc bằng giá trị quan trắc được (vị trí điểm) theo công thức, trong đó m
khoảng thứ tự giá trị và n là tổng số quan trắc. Bảng tính như sau:
Thứ tự
BOD5
200
250
300
300
350
375
Vị trí điểm
4.17
Thứ tự
BOD5
400
425
475
475
525
525
Vị trí điểm
54.20
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
12.50
20.80
29.20
37.50
45.80
62.50
70.80
79.20
87.50
95.80
Hình 2.2 Quan hệ
BOD5 ~ P (x ≤ xi) %
Lấy kết quả đã tính
chấm điểm lên giấy
bán logarit (giấy tần
suất, trục hoành vẽ
theo logarit).
Trục tung chỉ lượng
BOD5, trục hoành là
P (x ≤ xi) %.
Vẽ đường thẳng đi
qua trung tâm các
điểm,
sao
cho
khoảng lệch là nhỏ
nhất.
Trung bình = 383 mg/l
Trị ở 90%
Trị ở 50%
Trị ở 10%
= 510 mg/l
= 380 mg/l
= 255 mg/l
Độ lệch chuẩn=(2/3).(90% - 10%) = 2/3 (510 - 255) = 170 mg/l
*Ghi chú: Phương pháp này tương tự cách xác định tần suất lũ xuất hiện trong
thủy văn.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Chương 2: XÁC ĐỊNH KHỐI LƯỢNG VÀ THÀNH PHẦN NƯỚC THẢI
16
Tải về để xem bản đầy đủ
50 trang
13/01/2024
14200
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Công trình xử lý nước thải (Phần 1)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_giang_cong_trinh_xu_ly_nuoc_thai.pdf
