Giáo trình An toàn điện - Chương 1: Nhập môn về khoa học bảo hộ lao động và vệ sinh lao động

Giáo trình An Toàn Điện

Trang

1

CHƯƠNG MỘT

NHẬP MÔN VỀ KHOA HỌC BẢO HỘ LAO

ĐỘNG VÀ VỆ SINH LAO ĐỘNG

1.1. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ KHOA HỌC KỸ THUẬT BẢO HỘ LAO ĐỘNG

1.1.1. Mục đích, ý nghĩa, tính chất của công tác bảo hộ lao động (BHLĐ)

a. Mục đích, ý nghĩa của công tác BHLĐ

Mục đích của BHLĐ là thông qua các biện pháp về khoa học kỹ thuật, tổ chức,

kinh tế, xã hội để loại trừ các yếu tố nguy hiểm và có hại phát sinh trong quá trình sản

xuất; tạo nên một điều kiện lao động thuận lợi và ngày càng được cải thiện để ngăn

ngừa tai nạn lao độngvà bệnh nghề nghiệp, hạn chế ốm đau, giảm sút sức khoẻ cũng

như những thiệt hại khác đối với người lao động, nhằm bảo đảm an toàn, bảo vệ sức

khoẻ và tính mạng người lao động trực tiếp góp phần bảo vệ và phát triển lực lượng

sản xuất, tăng năng suất lao động.

Bảo hộ lao động trước hết là phạm trù sản xuất, do yêu cầu của sản xuất và gắn

liền với quá trình sản xuất nhằm bảo vệ yếu tố năng động, quan trọng nhất của lực

lượng sản xuất là người lao động. Mặt khác, việc chăm lo sức khoẻ của người lao

động mang lại niềm vui, hạnh phúc cho mọi người.mà công tác BHLĐ mang lại còn

có ý nghĩa nhân đạo.

b. Tính chất của công tác bảo hộ lao động

BHLĐ Có 3 tính chất chủ yếu là: Pháp lý, Khoa học kỹ thuật và tính quần

chúng.

- BHLĐ mang tính chất pháp lý

Những quy định và nội dung về BHLĐ được thể chế hoá chúng thành những luật

lệ, chế độ chính sách, tiêu chuẩn và được hướng dẫn cho mọi cấp mọi ngành mọi tổ

chức và cá nhân nghiêm chỉnh thực hiện. Những chính sách, chế độ, quy phạm, tiêu

chuẩn, được ban hành trong công tác bảo hộ lao động là luật pháp của Nhà nước.

- BHLĐ mang tính KHKT

Mọi hoạt động của BHLĐ nhằm loại trừ các yếu tố nguy hiểm, có hại, phòng và

chống tai nạn, các bệnh nghề nghiệp... đều xuất phát từ những cơ sở của KHKT. Các

hoạt động điều tra khảo sát phân tích điều kiện lao động, đánh giá ảnh hưởng của các

yếu tố độc hại đến con người để đề ra các giải pháp chống ô nhiễm, giải pháp đảm

bảo an toàn đều dựa trên các cơ sở khoa học kỹ thuật.

Bộ môn Hệ thống điện - Khoa Điện - Trường Đại Học Bách Khoa Đà Nẵng

Giáo trình An Toàn Điện

Trang

2

- BHLĐ mang tính quần chúng

BHLĐ là hoạt động hướng về cơ sở sản xuất và con người và trước hết là người

trực tiếp lao động. Nó liên quan với quần chúng lao động, bảo vệ quyền lợi và hạnh

phúc cho mọi người, mọi nhà, cho toàn xã hội. Vì thế BHLĐ luôn mang tính quần

chúng

Tóm lại: Ba tính chất trên đây của công tác bảo hộ lao động: tính pháp lý, tính

khoa học kỹ thuật và tính quần chúng có liên quan mật thiết với nhau và hỗ trợ lẫn

nhau.

1.1.2. Điều kiện lao động và các yếu tố liên quan

a. Điều kiện lao động.

Điều kiện lao động là tập hợp tổng thể các yếu tố tự nhiên, kỹ thuật, kinh tế xã

hội được biểu hiện thông qua các công cụ và phương tiện lao động, đối tượng lao

động, trình công nghệ, môi trường lao động, và sự sắp xếp bố trí cũng như các tác

động qua lại của chúng trong mối quan hệ với con người tạo nên những điều kiện

nhất định cho con người trong quá trình lao động. Điều kiện lao động có ảnh hưởng

đến sức khoẻ và tính mạng con người.

Những công cụ và phương tiện lao động có tiện nghi, thuận lợi hay gây khó

khăn nguy hiểm cho người lao động, đối tượng lao động cũng ảnh hưởng đến người

lao động rất đa dạng như dòng điện, chất nổ, phóng xạ, ... Những ảnh hưởng đó còn

phụ thuộc quy trình công nghệ, trình độ sản xuất (thô sơ hay hiện đại, lạc hậu hay tiên

tiến), môi trường lao động rất đa dạng, có nhiều yếu tố tiện nghi, thuận lợi hay ngược

lại rất khắc nghiệt, độc hại, đều tác động lớn đến sức khoẻ của người lao động.

b. Các yếu tố nguy hiểm và có hại

Trong một điều kiện lao động cụ thể, bao giờ cũng xuất hiện các yếu tố vật

chất có ảnh hưởng xấu, nguy hiểm, có nguy cơ gây tai nạn hoặc bệnh nghề nghiệp

cho người lao động, ta gọi đó là các yếu tố nguy hiểm và có hại. Cụ thể là:

• Các yếu tố vật lý như nhiệt độ, độ ẩm, tiếng ồn, rung động, các bức xạ có

hại, bụi.

• Các yếu tố hoá học như hoá chất độc, các loại hơi, khí, bụi độc, các chất

phóng xạ.

• Các yếu tố sinh vật, vi sinh vật như các loại vi khuẩn, siêu vi khuẩn, ký

sinh trùng, côn trùng, rắn.

• Các yếu tố bất lợi về tư thế lao động, không tiện nghi do không gian chỗ

làm việc, nhà xưởng chật hẹp, mất vệ sinh.

• Các yếu tố tâm lý không thuật lợi... đều là những yếu tố nguy hiểm và có

hại.

Bộ môn Hệ thống điện - Khoa Điện - Trường Đại Học Bách Khoa Đà Nẵng

Giáo trình An Toàn Điện

Trang

3

c. Tai nạn lao động

Tai nạn lao động là tai nạn không may xảy ra trong quá trình lao động, gắn

liền với việc thực hiện công việc hoặc nhiệm vụ lao động làm tổn thương cho bất kỳ

bộ phận, chức năng nào của người lao động, hoặc gây tử vong. Nhiễm độc đột ngột

cũng là tai nạn lao động.

Những tiêu chuẩn đặc trưng cho tai nạn lao động là:

• Sự cố gây tổn thương và tác động từ bên ngoài.

• Sự cố đột ngột.

• Sự cố không bình thường.

• Hoạt động an toàn

d. Bệnh nghề nghiệp:

Bệnh phát sinh do tác động của điều kiện lao động có hại đối với người lao

động được goil là bệnh nghề nghiệp. Bệnh nghề nghiệp làm suy yếu sức khoẻ một

cách dần dần và lâu dài.

1.1.3. Những nội dung chủ yếu của khoa học kỹ thuật bảo hộ lao động

a) . Nội dung khoa học kỹ thuật.

Nội dung khoa học kỹ thuật chiếm một vị trí rất quan trọng, là phần cốt lõi để

loại trừ các yếu tố nguy hiểm và có hại, cải thiện điều kiện lao động.

Khoa học kỹ thuật bảo hộ lao động là lĩnh vực khoa học rất tổng hợp và liên

ngành, được hình thành và phát triển trên cơ sở kết hợp và sử dụng thành tựu của

nhiều ngành khoa học khác nhau, từ khoa học tự nhiên (như toán, vật lý, hoá học,

sinh học ...) đến khoa học kỹ thuật chuyên ngành và còn liên quan đến các ngành kinh

tế, xã hội, tâm lý học ...Những nội dung nghiên cứu chính của Khoa học bảo hộ lao

động bao gồm những vấn đề:

- Khoa học vệ sinh lao động (VSLĐ).

VSLĐ là môn khoa học nghiên cứu ảnh hưởng của những yếu tố có hại trong sản

xuất đối với sức khoẻ người lao động, tìm các biện pháp cải thiện điều kiện lao động,

phòng ngừa các bệnh nghề nghiệp và nâng cao khả năng lao động cho người lao

động.

Nội dung của khoa học VSLĐ chủ yếu bao gồm :

- Phát hiện, đo, đánh giá các điều kiện lao động xung quanh.

- Nghiên cứu, đánh giá các tác động chủ yếu của các yếu tố môi

trường lao động đến con người.

-

Đề xuất các biện pháp bảo vệ cho người lao động.

Bộ môn Hệ thống điện - Khoa Điện - Trường Đại Học Bách Khoa Đà Nẵng

Giáo trình An Toàn Điện

Trang

4

Để phòng bệnh nghề nghiệp cũng như tạo ra điều kiện tối ưu cho sức khoẻ và

tình trạng lành mạnh cho người lao động chính là mục đích của vệ sinh lao động.

. Cơ sở kỹ thuật an toàn

Kỹ thuật an toàn là hệ thống các biện pháp, phương tiện, tổ chức và kỹ thuật

nhằm phòng ngừa sự tác động của các yếu tố nguy hiểm gây chấn thương sản xuất

đối với người lao động.

. Khoa học về các phương tiện bảo vệ người lao động

Ngành khoa học này có nhiệm vụ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo những phương

tiện bảo vệ tập thể hay cá nhân người lao động để sử dụng trong sản xuất nhằm chống

lại những ảnh hưởng của các yếu tố nguy hiểm và có hại, khi các biện pháp về mặt kỹ

thuật an toàn không thể loại trừ được chúng. Ngày nay các phương tiện bảo vệ cá

nhân như mặt nạ phòng độc, kính màu chống bức xạ, quần áo chống nóng, quần áo

kháng áp, các loại bao tay, giày, ủng cách điện... là những phương tiện thiết yếu trong

lao động.

. Ecgônômi với an toàn sức khoẻ lao động

Ecgônômi là môn khoa học liên ngành nghiên cứu tổng hợp sự thích ứng giữa

các phương tiện kỹ thuật và môi trường lao động với khả năng của con người về giải

phẩu, tâm lý, sinh lý nhằm đảm bảo cho lao động có hiệu quả nhất, đồng thời bảo vệ

sức khoẻ, an toàn cho con người.

Ecgônômi tập trung vào sự thích ứng của máy móc, công cụ với người điều

khiển nhờ vào việc thiết kế, tuyển chọn và huấn luyện. Ecgônômi tập trung vào việc

tối ưu hoá môi trường xung quanh thích hợp với con người và sự thích nghi của con

người với điều kiện môi trường. Ecgônômi coi cả hai yếu tố bảo vệ sức khoẻ ngưòi

lao động và năng suất lao động quan trọng như nhau.

Trong Ecgônômi người ta thường nhấn mạnh tới khái niệm nhân trắc học

Ecgônômi tức là quan tâm tới sự khác biệt về chủng tộc và nhân chủng học khi nhập

khẩu hay chuyển giao công nghệ của nước ngoài.

b) Nội dung xây dựng và thực hiện pháp luật về bảo hộ lao động.

1.1.4. Sự phát triển bền vững

Phát triển bền vững là cách phát triển “thoả mãn nhu cầu của thế hệ hiện tại

mà không ảnh hưởng đến khả năng thoả mãn nhu cầu của thế hệ mai sau”

Phát triển bền vững có thể được xem là một tiến trình đòi hỏi sự tiến triển

đồng thời 4 lĩnh vực: kinh tế, nhân văn, môi trường và kỹ thuật.

1.2. Luật pháp,chế độ chính sách bảo hộ lao động

1.2.1. Hệ thống luật pháp chế độ chính sách BHLĐ của Việt nam

Đảng và nhà nước Việt Nam ta nhất là trong công cuộc đổi mới luôn luôn

Bộ môn Hệ thống điện - Khoa Điện - Trường Đại Học Bách Khoa Đà Nẵng

Giáo trình An Toàn Điện

Trang

5

quan tâm đến người lao động nói chung và công tác BHLĐ nói riêng. Đến nay chúng

ta đã có một hệ thống văn bản pháp luật chế độ chính sách BHLĐ tương đối đầy đủ.

Hệ thống pháp luật BHLĐ gồm 3 phần:

Phần I: Bộ luật lao động và các luật khác có liên quan đến ATVSLĐ.

Phần II: Nghị định 06/CP và các nghị định khác liên quan đến ATVSLĐ.

Phần III: Các thông tư, Chỉ thị, Tiêu chuẩn qui phạm ATVSLĐ.

a. Bộ luật lao động và các luật pháp có liên quan đến ATVSLĐ

- Một số điều của Bộ luật lao động có liên quan đến ATVSLĐ

Ngoài chương IX về “an toàn lao động, vệ sinh lao động” còn một số điều liên

quan đến ATVSLĐ với nội dung cơ bản sau:

Điều 29. Chương IV qui định hợp đồng lao động ngoài nội dung khác phải có

nội dung điều kiện về an toàn lao động, vệ sinh lao động.

Điều 23. Chương IV qui định một trong nhiều trường hợp về chấp dứt hợp đồng

là: người sử dụng lao động không được đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động khi

người lao động bị ốm đau hay bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp đang điều trị,

điều dưỡng theo quyết định của thầy thuốc.

Điều 46. Chương V qui định một trong những nội dung chủ yếu của thoả ước

tập thể là ATLĐ, vệ sinh lao động.

Điều 68 Chương IIV qui định việc rút ngắn thời gian làm việc đối với những

người làm công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.

Điều 69 quy định số giờ làm thêm không được vượt quá trong một ngày, một

năm.

Điều 284 Chương VIII qui định các hình thức xử lý người vi phạm kỷ luật lao

động trong đó có vi phạm nội dung ATVSLĐ.

b. Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp

Nội dung này được quy định trong bộ luật lao động và được củ thể hoá trong

các điều 9, 10, 11, 12 chương III Nghị định 06/CP như sau:

• Trách nhiệm người sử dụng lao động đối với người bị tai nạn lao động:

Sơ cứu cấp cứu kịp thời; tai nạn lao động nặng, chết người phải giữ

nguyên hiện trường và báo ngay cho cơ quan Lao động, Y tế, Công đoàn

cấp tỉnh và công an gần nhất.

• Trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người mắc bệnh nghề

nghiệp là phải điều trị theo chuyên khoa, khám sức khoẻ định kỳ và lập

hồ sơ sức khoẻ riêng biệt.

• Trách nhiệm người sử dụng lao động bồi thường cho người bị tai nạn lao

động hoặc bệnh nghề nghiệp.

• Trách nhiệm người sử dụng lao động tổ chức điều tra các vụ tai nạn lao

Bộ môn Hệ thống điện - Khoa Điện - Trường Đại Học Bách Khoa Đà Nẵng

Giáo trình An Toàn Điện

Trang

6

động có sự tham gia của các đại diện BCH Công đoàn, lập biên bản theo

đúng quy định.

1.3. Kỹ thuật vệ sinh lao động (VSLĐ).

1.3.1. Đối tượng và nhiệm vụ và nội dung của VSLĐ

Vệ sinh lao động là môn khoa học dự phòng, nghiên cứu điều kiện thiên nhiên,

điều kiện sản xuất, sức khoẻ con người, ngưỡng sinh lý cho phép và những ảnh

hưởng của điều kiện lao động, quá trình lao động, gây nên tai nạn lao động và bệnh

nghề nghiệp. Trong đó vệ sinh lao động (VSLĐ) chủ yếu đi sâu nghiên cứu các tác

hại nghề nghiệp, từ đó mà có biện pháp phòng ngừa các tác nhân có hại một cách có

hiệu quả.

Nội dung của VSLĐ bao gồm :

- Nghiên cứu đặc điểm vệ sinh của các quá trình sản xuất.

- Nghiên cứu các biến đổI sinh lý, sinh hoá của cơ thể người.

- Nghiên cứu việc tổ chức lao động và nghỉ ngơi hợp lý.

- Nghiên cứu các biện pháp đề phòng tình trạng mệt mỏI trong lao động,

hạn chế ảnh hưởng của các yếu tố tác hạI nghề nghiệp trong sản xuất, đánh

giá hiệu quả các biện pháp đó.

- Qui định các chế độ bảo hộ lao động, các tiêu chuẩn vệ sinh, chế độ vệ sinh

xí nghiệp và cá nhân.

- Tổ chức khám tuyển và sắp xếp hợp lý công nhân vào làm việc ở các bộ

phận sản xuất khác nhau trong xí nghiệp.

- Quản lý, theo dõi tình hình sức khoẻ công nhân, tổ chức khám sức khoẻ

định kỳ, phát hiện sớm bệnh nghề nghiệp.Giám định khả năng lao động cho

công nhân bị tai nạn lao động, mắc bệnh nghề nghiệp và các bệnh mãn tính

khác.

- Đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện các biện pháp vệ sinh an toàn lao động

trong sản xuất.

1.3.2. Các tác hại nghề nghiệp .

Các tác hại nghề nghiệp đối với người lao động có thể do các yếu tố vi khí hậu;

tiếng ồn và rung động; bụi; phóng xạ; điện từ trường; chiếu sáng gây ra.

Các tác hại nghề nghiệp có thể phân ra các loại sau:

- Tác hại liên quan đến quá trình sản xuất như các yếu tố vật lý, hoá học,sinh

vật xuất hiện trong quá trình sản xuất.

- Tác hại liên quan đến tổ chức lao động như chế độ làm việc, nghỉ ngơi không

hợp lý,cường độ làm việc quá cao, thời gian làm việc quá dài…

- Tác hại liên quan đến điều kiện vệ sinh an toàn như thiếu các thiết bị thông

gió, chống bụi, chống nóng, chống tiếng ồn, thiếu trang bị phòng hộ lao

Bộ môn Hệ thống điện - Khoa Điện - Trường Đại Học Bách Khoa Đà Nẵng

Giáo trình An Toàn Điện

Trang

7

động, không thực hiện đúng và triệt để các qui tắc vệ sinh và an toàn lao

động…

a. Vi khí hậu.

Vi khí hậu là trạng thái lý học của không khí trong khoảng không gian thu hẹp

gồm các yếu tố nhiệt độ không khí, độ ẩm tương đối của không khí, vận tốc chuyển

động không khí và bức xạ nhiệt. Điều kiện vi khí hậu trong sản xuất phụ thuộc vào

tính chất của quá trình công nghệ và khí hậu địa phương.

Về mặt vệ sinh, vi khí hậu có ảnh hưởng đến sức khoẻ, bệnh tật của công nhân.

Làm việc lâu trong điều kiện vi khí hậu lạnh và ẩm có thể mắc bệnh thấp khớp, viêm

đường hô hấp trên, viêm phổi và làm cho bệnh lao nặng thêm. Vi khí hậu lạnh và khô

làm cho rối loạn vận mạch thêm trầm trọng, gây khô niêm mạc, nứt nẻ da. Vi khí hậu

nóng ẩm làm giảm khả năng bay hơi mồ hôi, gây ra rối loạn thăng bằng nhiệt, làm

cho mệt mọi xuất hiện sớm, nó còn tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển, gây các

bệnh ngoài da.

b. Tiếng ồn và rung động.

Tiếng ồn là những âm thanh gây khó chịu , quấy rối sự làm việc và nghỉ ngơi

của con người.

Rung động là dao động cơ học của vật thể đàn hồi sinh ra khi trọng tâm hoặc

trục đối xứng của chúng xê xích (dịch) trong không gian hoặc do sự thay đổi có tính

chu kỳ hình dạng mà chúng có ở trạng thái tĩnh.

Tiếng ồn tác động trước hết đến hệ thần kinh trung ương,sau đó đến hệ thống tim

mạch và nhiều cơ quan khác. Tác hại của tiếng ồn chủ yếu phụ thuộc vào mức ồn.

Tuy nhiên tần số lặp lại của tiếng ồn, đặc điểm của nó cũng ảnh hưởng lớn đến

người.Tiếng ồn liên tục gây tác dụng khó chịu ít hơn tiếng ồn gián đoạn. Tiếng ồn có

các thành phần tần số cao khó chịu hơn tiếng ồn có tần số thấp.Khó chịu nhất là tiếng

ồn thay đổi cả về tần số và cường độ. Ảnh hưởng của tiếng ồn đối với cơ thể còn phụ

thuộc vào hướng của năng lượng âm thanh tới, thời gian tác dụng, vào độ nhạy riêng

của từng người cũng như vào lứa tuổi, giới tính và trạng thái cơ thể của ngưòi công

nhân.

c. Bụi

Bụi là tập hợp nhiều hạt có kích thước lớn nhỏ khác nhau tồn tại lâu trong không

khí dưới dạng bụi bay bay hay bụi lắng và các hệ khí dung nhiều pha như hơi, khói,

mù . Bụi phát sinh tự nhiên do gió bão, động đất, núi lửa nhưng quan trọng hơn là

trong sinh hoạt và sản xuất của con người như từ các quá trình gia công, chế biến, vận

chuyển các nguyên vật liệu rắn.

Bụi gây nhiều tác hại cho con người mà trước hết là các bệnh về đường hô hấp,

bệnh ngoài da, bệnh tiêu hoá…như các bệnh về phổi, bệnh viêm mũi, họng, phế quản,

bệnh mụn nhọt, lở loét…

Bộ môn Hệ thống điện - Khoa Điện - Trường Đại Học Bách Khoa Đà Nẵng

Giáo trình An Toàn Điện

Trang

8

d. Chiếu sáng.

Chiếu sáng hợp lý không những góp phần làm tăng năng suất lao động mà còn

hạn chế các tai nạn lao động, giảm các bệnh về mắt.

e. Phóng xạ.

Nguyên tố phóng xạ là những nguyên tố có hạt nhân nguyên tử phát ra các tia có

khả năng ion hoá vật chất, các tia đó gọi là tia phóng xạ. Hiện tại người ta đã biết

được khoảng 50 nguyên tố phóng xạ và 1000 đồng vị phóng xạ nhân tạo. Hạt nhân

nguyên tử của các nguyên tố phóng xạ có thể phát ra những tia phóng xạ như tia α,β,γ

tia Rơnghen, tia nơtơron…,những tia này mắt thường không nhìn thấy được, phát ra

do sự biến đổi bên trong hạt nhân nguyên tử .

Làm việc với các chất phóng xạ có thể bị nhiễm xạ. Nhiễm xạ cấp tính thường

xảy ra sau vài giờ hoặc vài ngày khi toàn than nhiễm xạ 1 liều lượng nhất định (trên

200Rem).Khi bị nhiễm xạ cấp tính thường có những triệu chứng như :

- Da bị bỏng, tấy đỏ ở chổ tia phóng xạ chiếu vào.

- Chức năng thần kinh trung ương bị rối loạn.

- Gầy, sút cân, chết dần chết mòn trong tình trạng suy nhược…

Trường hợp nhiễm xạ cấp tính thường ít gặp trong sản xuất và nghiên cứu mà

chủ yếu xảy ra trong các vụ nổ vũ khí hạt nhân và tai nạn ở các lò phản ứng nguyên

tử.

Nhiễm xạ mãn tính xảy ra khi liều lượng ít hơn (nhỏ hơn 200 Rem) nhưng trong

một thời gian dài và thường có các triệu chứng sau :

- Thần kinh bị suy nhược.

- Rối loạn các chức năng tạo máu.

- Có hiện tượng đục nhân mắt, ung thư da, ung thư xương.

- Cần lưu ý là các cơ quan cảm giác của người không thể phát hiện được các

tác động của phóng xạ lên cơ thể, chỉ khi nào có hậu quả mới biết được.

1.4 Các yếu tố nguy hiểm gây chấn thương và biện pháp phòng ngừa.

1.4.1 Các yếu tố nguy hiểm gây chấn thương sản xuất.

Các yếu tố nguy hiểm gây chấn thương sản xuất chủ yếu do cơ cấu, đặc

trưng quá trình công nghệ của các dây chuyền sản xuất gây ra như :

+ Có các cơ cấu chuyển động, khớp nối truyền động.

+ Chi tiết, vật liệu gia công văng bắn ra (cắt, màiđập, nghiền…)…

+ Điện giật.

+Yếu tố về nhiệt : Kim loại nóng chảy,vật liệu nung nóng,nước nóng ( luyện

kim,sản xuất vật liệu xây dựng…)….

+ Chất độc công nghiệp , các chất lỏng hoạt tính (a xít, kiềm..)

+ Bụi (sản xuất xi măng…)

Bộ môn Hệ thống điện - Khoa Điện - Trường Đại Học Bách Khoa Đà Nẵng

Giáo trình An Toàn Điện

Trang

9

+ Nguy hiểm về nổ, cháy, áp suất cao (sản xuất pháo hoa, vũ khí,lò hơi …)

+ Làm việc trên cao, vật rơi từ trên cao xuống (xây dựng).

1.4.2 Nguyên nhân gây chấn thương .

a) Nhóm các nguyên nhân kỹ thuật.

- Quá trình công nghệ chứa đựng các yếu tố nguy hiểm, có hại: có các bộ phận

chuyển động,bụi, tiếng ồn…

- Thiết kế, kết cấu không đảm bảo, không thích hợp với đặc điểm sinh lý của

người sử dụng; độ bền kém; thiếu các tín hiệu, cơ cấu báo hiệu, ngăn ngừa quá tải

như van an toàn, phanh hãm, chiếu sáng không thích hợp; ồn, rung vượt quá mức

cho phép , …

- Không thực cơ khí hoá, tự động hoá những khâu lao động nặng nhọc, nguy

hiểm .

- Không thực hiện hoặc thực hiện không đúng các qui tắc kỹ thuật an toàn như

các thiết bị áp lực không được kiểm nghiệm trước khi đưa vào sử dụnh, thiếu hoặc sử

dụng không đúng các phương tiện bảo vệ cá nhân….

b) Nhóm các nguyên nhân về quản lý, tổ chức.

- Tổ chức, sắp xếp chỗ làm việc không hợp lý, tư thế thao tác khó khăn.

- Tổ chức tuyển dụng, phân công, huấn luyện, giáo dục không đúng, không đạt

yêu cầu.

1.4.3 Các biện pháp và phương tiện kỹ thuật an toàn cơ bản.

a) Biện pháp an toàn đối với bản thân người lao động .

- Thực hiện thao tác, tư thế lao động phù hợp, đúng nguyên tắc an toàn,

tránh các tư thế cúi gập người, các tư thế có thể gây chấn thương cột sống,

thoát vị đĩa đệm…

- Bảo đảm không gian vận động, thao tác tối ưu, sự thích nghi giữa người và

máy…

- Đảm bảo các điều kiện lao động thị giác, thính giác, xúc giác….

- Đảm bảo tâm lý phù hợp, tránh quá tải, căng thẳng hay đơn điệu.

b) Thực hiện các biện pháp che chắn an toàn.

Mục đích của thiết bị che chắn an toàn là cách li các vùng nguy hiểm đối với

người lao động như các vùng có điện áp cao, có các chi tiết chuyển động, những nơi

người có thể rơi, ngă .

Yêu cầu đối với thiết bị che chắn là :

- Ngăn ngừa được các tác động xấu, nguy hiểm gây ra trong quá trình sản

xuất.

Bộ môn Hệ thống điện - Khoa Điện - Trường Đại Học Bách Khoa Đà Nẵng

Giáo trình An Toàn Điện

Trang

10

- Không gây trở ngại, khó chịu cho người lao động.

- Không ảnh hưởng đến năng suất lao động, công suất thiết bị.

Phân loại các thiết bị che chắn :

- Che chắn các bộ phận, cơ cấu chuyển động.

- Che chắn các bộ phận dẫn điện.

- Che chắn các nguồn bức xạ có hại.

- Che chắn hào, hố, các vùng làm việc trên cao..

- Che chắn cố dịnh, che chắn tạm thời.

c) Sử dụng thiết bị và cơ cấu phòng ngừa.

Mục đích sử dụng thiết bị và cơ cấu phòng ngừa là để ngăn chặn các tác động

xấu do sự cố của quá trình sản xuất gây ra, ngăn chặn, hạn chế sự cố lan rộng.Sự cố

gây ra có thể do sự quá tải (về áp suất, nhiệt độ, điện áp…) hoặc do các hư hỏng

ngẫu nhiên của các chi tiết, phần tử của thiết bị.

Nhiệm vụ của thiết bị và cơ cấu phòng ngừa là phải tự động loại trừ nguy cơ

sự cố hoặc tai nạn khi đối tượng phòng ngừa vượt quá giới hạn qui định.

Thiết bị phòng ngừa chỉ làm việc tốt khi đã tính toán đúng ở khâu thiết kế, chế

tạo và nhất là khi sử dụng phải tuân thủ các qui định về kỹ thuật an toàn.

Phân loại thiết bị và cơ cấu phòng ngừa :

- Hệ thống có thể tự phục hồi lại khả năng làm việc khi đối tượng phòng

ngừa đã trở lại dướI giới hạn qui định như van an toàn kiểu tải trọng, rơ le

nhiệt…

- Hệ thống phục hồi lại khả năng làm việc bằng cách thay thế cái mới như

cầu chì, chốt cắm…

d) Sử dụng các tín hiệu, dấu hiệu an toàn.

Tín hiệu an toàn nhằm mục đích:

- Báo trước cho ngườI lao động những nguy hiểm có thể xảy ra.

- Hướng dẫn các thao tác cần thiết .

- Nhận biết qui định về kỹ thuật và an toàn qua các dấu hiệu qui ước về màu

sắc, hình vẽ (biển báo chỉ đường…).

Tín hiệu an toàn có thể dung :

- Ánh sáng, màu sắc.

- Âm thanh : còi chuông…

- Màu sơn, hình vẽ, chữ.

Bộ môn Hệ thống điện - Khoa Điện - Trường Đại Học Bách Khoa Đà Nẵng

Giáo trình An Toàn Điện

Trang

11

- Đồng hồ, dụng cụ đo lường.

Yêu cầu đối với tín hiệu an toàn :

- Dễ nhận biết.

- Độ tin cậy cao, ít nhầm lẫn.

- Dễ thực hiện, phù hợp với tập quán, cơ sở khoa học kỹ thuật và yêu cầu

của tiêu chuẩn hoá.

e) Đảm bảo khoảng cách và kích thước an toàn.

Khoảng cách an toàn là là khoảng không gian tối thiểu giữa người lao động và

các phương tiện, thiết bị, hoặc khoảng cách nhỏ nhất giữa chúng với nhau để không

bị tác động xấu của các yếu tố sản xuất như khoảng cách giữa đường dây dẫn điện

đến người, khoảng cách an toàn khi nổ mìn, khoảng cách giữa các máy móc, khoảng

cách trong chặt cây, kéo gỗ, khoảng cách an toàn về phóng xạ…

Tuỳ thuộc vào quá trình công nghệ, đặc điểm của từng loại thiết bị mà qui

định các khoảng cách an toàn khác nhau..

f) Thực hiện cơ khí hoá, tự động hoá và điều khiển từ xa..

Đó là biện pháp nhằm giải phóng người lao động khỏi khu vực nguy hiểm ,

độc hại. Các trang thiết bị cơ khí hoá, tự động hoá và điều khiển từ xa thay thế con

người thực hiện các thao tác từ xa, trong điều kiện khó khăn, nguy hiểm , đồng thời

nâng cao được năng suất lao động.

g) Trang bị các phương tiện bảo vệ cá nhân.

Trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân là biện pháp bảo vệ bổ sung, hỗ trợ

nhưng có vai trò rất quan trọng khi các biện pháp bảo vệ khác vẫn không đảm bảo an

toàn cho người lao động, nhất là trong điều kiện thiết bị, công nghệ lạc hậu.

Các trang bị , phương tiện bảo vệ cá nhân có thể bao gồm :

- Trang bị bảo vệ mắt :các loại kính bảo vệ khác nhau.

- Trang bị bảo vệ cơ quan hô hấp :mặt nạ, khẩu trang, bình thở…

- Trang bị bảo vệ cơ quan thính giác nhằm ngăn ngừa tiếng ồn.như

nút bịt tai, bao úp tai..

- Trang bị bảo vệ đầu, chân tay : các loại mũ, giày, bao tay..

- Quần áo bảo hộ lao động : bảo vệ người lao động khỏi các tác động

về nhiệt, về hoá chất, về phóng xạ, áp suất…

Bộ môn Hệ thống điện - Khoa Điện - Trường Đại Học Bách Khoa Đà Nẵng

Giáo trình An Toàn Điện

Trang

12

Trang bị phương tiện cá nhân phải được sản xuất theo tiêu chuẩn chất lượng

nhà nước, việc cấp phát, sử dụng phải theo qui định của pháp luật. Người sử dụng lao

động phải tiến hành kiểm tra chất lượng phương tiện bảo vệ cá nhân trước khi cấp

phát và kiểm tra định kỳ theo tiêu chuẩn khi đưa vào sử dụng.

h) Thực hiện kiểm nghiệm dự phòng thiết bị.

Kiểm nghiệm độ bền, độ tin cậy của máy móc, thiết bị, công trình, các bộ phận

của chúng là biện pháp an toàn nhất thiết trước khi đưa chúng vào sử dụng.Mục đích

của kiểm nghiệm dự phòng là đánh giá chất lượng của thiết bị về các mặt tính năng ,

độ bền, độ tin cậy để quyết định có đưa thiết bị vào sử dụng hay không. Kiểm nghiệm

dự phòng được tiến hành định kỳ, hoặc sau những kỳ sữa chữa, bão dưỡng.

Bộ môn Hệ thống điện - Khoa Điện - Trường Đại Học Bách Khoa Đà Nẵng