Biến tấu hay khả năng tạo sinh của nhạc điệu thơ lục bát (Từ nền tảng của ca dao)
BIÏËN TÊËU HAY KHAÃ NÙNG TAÅO SINH
CUÃA NHAÅC ÀIÏUÅ THÚ LUÅC BAÁT
(tûâ nïìn tanã g cuãa ca dao)
.
Chêu Minh Huâng*
Khöng roä úã àêu, tûå bao giúâ luåc baát ra
àúâi vaâ trúã thaânh êm hûúãng chuã àaåo cuãa
taåi cuãa cacá cêëu truác, thò àïën cêëu truác luêån taåo
sinh vaâ giaãi cêëu truác, vúái N. Chomsky vaâ J.
Derrida, àaä hoaá giaãi sûå cûåc àoan êëy bùçng sûå phaát
hiïån tñnh vêån àöång chuyïín hoaá liïn tuåc trong
baãn thên cacá cêëu truác vaâ sûå tûúng taác xêm thûåc
giûäa caác hïå thöëng taoå nïìn taãng cho nhûäng phên
tñch ngön ngûä - vùn hoåc àûúng àaåi. Vúái N.
Chomsky, möåt trong nhûäng phöí quaát ngön ngûä
laâ qui tùæc caãi biïën (giöëng nhû trong toaán hoåc söë
2 taåo sinh ra möåt daäy söë 2, 4, 8, 16..., söë 2 laâ cú
söë vaâ laâ cêuë truác àûúåc taåo sinh tûâ 2, coân n laâ biïën
söë) [2]; vúái J. Derrida, giûaä caái biïíu àatå (signifier)
vaâ caái àûúcå biïíu àaåt (signified) laâ möåt quan hïå
ài tûâ öín àõnh sang bêët àõnh (differance) [3], dêîn
àïën hiïån tûúång möîi tûâ ngûä khöng chó quan hïå coá
qui tùæc vúiá nhûäng tûâ khaác trong vùn caãnh maâ
coân coá nhûnä g quan hïå bêët qui tùæc vúái nhûäng tûâ
khaác ngoaiâ vùn caãnh (chùèng haån löië thú Àaáy àôa
muâa ài nhõp haãi haâ/ Nhaiâ àaân roát nguyïåt vuá àöi
thúm cuãa nhoám Xuên Thu nhaä têåp laâ nhûäng kïët
húåp bêët qui tùæc àiïín hònh). Àöëi vúái thú ca, sûå caãi
biïën hay nhûäng kïët húåp bêët qui tùæc laâ saáng taåo
vö haån, vaâ chó coá thïí giaiã quyïët tñnh qui luêåt cuãa
noá trïn phûúng diïnå cêëu truác êm thanh.
thi ca dên töåc. Duâ hiïån taåi coá nhiïìu quan
àiïím khaác nhau vïì göëc gaác cuãa thú luåc baát1,
nhûng coá thïí thöëng nhêët rùçng luåc batá töìn taåi vaâ
coá sûác söëng lêu bïìn nhêtë trong lõch sûã thi caViïåt
Nam. Noá tûâng àûúåc mïnå h danh laâ "quöëc phong",
"quöëc tuyá" cuãa thi phaáp thú Viïåt.
Caác cöng trònh nghiïn cûáu khi noiá àïën thïí
thú - luêåt thú àaä àùåt lucå baát vaâo hïå thöëng phên
loaåi vúái caác thïí thú - luêåt thú khaác nhau nhû
song thêët luåc baát, cöí thïí, cêån thïí, höîn húåp, tûå
do… Sûå khu biïåt naây chó mang tñnh tûúng àöëi
khi baãn thên luåc baát (cuäng nhû möåt thïí thú göëc -
chuêín khaác) coá nhûäng biïën thïí vaâ chuyïín hoaá
vïì mùåt loaåi hònh àïí tönì taåi nïëu khöng muöën àaná h
mêët tñnh àa daång cuãa noá.
Vïì cêëu truác luêån, bêtë cûá hïå thönë g naâo cunä g
coá haåt nhên caác giaá trõ bêët biïën (coá thïí xem nhû
nhûäng tïë baâo göëc) àïí tûâ àoá phaát sinh nhûäng biïën
àöíi vúái nhûäng giaá trõ múái trong àúiâ söëng sinh
àöång cuãa chuáng. Cêëu truác luêån cöí àiïín, tûâ F. de
Saussure [9] àïën C. Leávi-Strauss [8], àaä àöëi lêåp
tuyïåt àöëi giûäa caác hïå thöëng vaâ tñnh àöåc lêåp nöåi
* NCS chuyïn ngaânh Vùn hoåc Viïåt Nam
1. Theo Nguyïnî Vùn Hoaân (1974), "thïí lucå baát, súám nhêtë cuäng chó xuêtë hiïån vaâo khoaãng cuöëi thïë kó XV" [7]. Coân
theo Lam Giang (1967), coá nhûnä g chûáng cúá khùèng àõnh luåc baát Viïåt coá tûâ thúâi thuöåc Haán maâ tiïìn thên vöën àaä nùçm
trong ca dao Mûúâng, vaâ caã nhûäng àiïåu haát Champa [4].
26♦K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N
2. Biïën thïí cuãa luåc batá , theo chuáng töi, trûúác
hïët laâ nhûäng biïën têuë vaâ taåo sinh vïì êm hònh
nhaåc àiïåu. Nïëu xem thïí thú - luêtå thú laâ möåt
kiïíu cêëu truác êm thanh (tûúng àûúng vúái caác
cêëu truác ngûä phaáp) thò nhûäng biïën thïí cuãa luåc
baát chñnh laâ khaã nùng biïën têëu vaâ taåo sinh cuãa
"ngûä phaáp êm thanh".
hay vêìn lûng" [1], vaâ theo chuáng töi, noá seä àõnh
hònh vïì cêuë truác tûâ sú giaãn àïën tinh tïë, tûâ phi
chuêín àïën chuêín hoaá vaâ bùæt àêìu nhûnä g caãi biïën
vaâ taåo sinh vïì giai àiïåu, tiïët têëu trong quaá trònh
phaát triïní thïí thú. Rêtë dïî nhêån ra, yïu vêån cuãa
thú Viïåt àaä tûâng xuêët hiïån trong tucå ngûä, àöìng
dao möåt cacá h tûå do: Khön cho ngûúiâ vaái/ Daåi
cho ngûúiâ ta thûúng/ Dúã dúã ûúng ûúng chó töí
ngûúâi ta gheát; Dung dùng dung de/ã Dùæt treã ài
chúi/ Àïën cûãa nhaâ trúiâ / Laåy cêåu laåy múå/ Cho
chaáu vïì quï/ Cho dï ài hoåc/ Cho cocá úã nhaâ/ Cho
gaâ búái bïpë / Ngöìi xïåp xuöëng àêy. Nhûng àïën khi
löëi thú nayâ leo thang bùnç g caách núiá giaän êm tiïët
thò yïu vêån àaä dêìn dêìn ài vaâo trêåt tûå: Quaã cau
nho nhoã/ Caái voã vên vên/ Nay anh hoåc gêìn/ Mai
anh hoåc xa/ Em lêëy anh tûâ thuúã mûúâi ba/ Àïën
nay mûúâi tamá thiïëp àaâ nùm con. Giaã thuyïët luåc
baát gieo vêìn lûng úã êm tiïët 4 cuãa doâng baát cöí
hún loaåi gieo vêìn lûng úã êm tiïët thûá 6 nghe chûâng
húåp lñ. Nïuë xem vêìn laâ hònh thûác kiïën taåo caác
"tiïëng vonå g" theo chu kò cuãa soáng êm thanh laâm
nïn sûå hoaâ êm mang tñnh nhaåc thò buöåc noá phaãi
àùåt àuáng võ trñ cho mötå quaäng cacá h êm thanh
vûâa àuã cho möåt bûúác thú. Nhû thï,ë trong quaá
trònh ài àïnë chuêín hoaá êm thanh, sûå àiïìu chónh
vêìn lûng trong tuåc ngûä, àöìng dao möåt caách coá trêåt
tûå vaâ dõch chuyïín àïën võ trñ êm tiïët thûá 4 (röìi sau
àoá chuyïín sang êm tiïët thûá 6 trong luåc baát) laâ möåt
quaá trònh coá chuã àñch. Hiïín nhiïn, khi dõch chuyïín
vêìn, hiïåu ûáng tiïëp theo seä laâ sûå àiïìu chónh êm
hònh cuãa giai àiïuå lêîn tiïët têëu.
2.1. Caái phöi àêìu tiïn cuãa thú luåc baát
Saáng taåo naâo cuäng vênå àöång theo hûúáng: phi
chuêín, chuêín hoaá, phaá chuêín (têtë nhiïn seä coá
hiïån tûúång quay ngûúåc laåi nhûng úã möåt trònh àöå
khaác). Vïì mùåt lõch sû,ã sûå vêån àönå g naây laâ caã
möåt quaá trònh lêu daâi, tûâ saáng taoå caá nhên àïën
phöí quaát xaä höåi, röìi nhû möåt cuöåc bûtá phaá ngoaån
muåc, caá nhên laåi laâm ra nhûäng giaá trõ múái trïn
caái nïìn cuãa nhûäng phöí quaát êëy àïí chûáng toã sûå
töìn taåi àöåc àaáo àa daång cuãa nghïå thuêåt. Vïì mùåt
cêëu truác, nhûäng gò àaåt àïën chuêín mûåc chùåt cheä
seä àöng cûáng laåi (nhû thêët ngön batá cuá Àûúâng
luêåt chùèng haån) thêåm chñ bõ diïåt vong trong sûå
caånh tranh sinh töìn cuãa thïí loaåi.
Möåt phaát hiïån khaá thuá võ cuãa taác giaã Lam
Giang, yïu vêån laâ möåt neát àùåc thuâ cuãa thi phaáp
thú Viïåt vaâ tûâ caái hatå nhên khu biïtå naây, thú ca
Viïåt Nam vêån àöång qua nhûäng thïí thûác khaác
nhau: "Ngoaâi cûúác vêån, thi luêåt cuaã Quöëc Phong
coân sûã duång möåt löëi gieo vêìn khöng hïì coá trong
thi phaápTrung Hoa: yïu vêån"; "Quöëc Phong yïu
vêån bònh sau naây àûúåc vùn chûúng bacá hoåc àiïín
chïë thaânh thú luåc batá "; "Quöëc Phong yïu vêån
trùæc sau naây àûúåc àiïní chïë thaânh thú song thêët
luåc baát hay luåc baát gianá thêët" [4]. Hiïín nhiïn,
luåc baát khöng chó coá yïu vêån maâ coân sûã duång
cûúác vêån, nhûng cûúác vêån chó laâ sûå chi viïån àïí
nöëi kïët caác cùåp luåc baát vúái nhau2. Xeát vïì mùåt
cêëu truác, cûúác vêån chó laâ nhên töë ngoaåi biïn, maâ
haåt nhên chñnh cuãa lucå baát vêîn laâ yïu vêån.
Phaát hiïån naây coá giaá trõ khi chuáng ta ài tòm
möëi quan hïå giûäa caác thïí thú thuêìn Viïåt (àöëi lêåp
vúái thú baác hoåc göëc Haná ) trong tû duy saáng taåo
êm hònh nhaåc àiïåu cuãa dên töåc. Vênì coá thïí xem
laâ caái phöi àêìu tiïn cuãa thú, theo Jakobson laâ
"tiïëng vang", "hònh tûúång êm thanh" àûúåc cêëu
truác bùçng "pheáp song haânh" [6], theo Nguyïîn
Phan Caãnh laâ "caái nutá cuãa àöång lûåc êm thanh"
"seä giaän núã vïì moåi phña: söë lûúång êm tiïët cuãa
cêu thú, hiïåp vêìn bùçng hay vêìn trùcæ vaâ vêìn chên
Êm hònh lucå baát gieo vêìn úã êm tiïtë thûá 4 cuãa
doâng batá coá mùtå roä nhêët trong ca dao:
"Thuâng thuâng tröëng àaánh nguä liïn
Chên bûúác xuöëng thuyïìn nûúác mùæt nhû
mûa".
"Ai ài búâ coã möåt mònh
Coá núå ên tònh phaãi gheá thùm nhau".(Xin xem
baãng 1)
Êm hònh lucå baát gieo vêìn úã êm tiïtë thûá 6 cuãa
cêu baát xuêtë hiïån phöí biïën hún, cunä g tûâ ca dao:
"Ta vïì ta tùæm ao ta
Duâ trong duâ àucå ao nhaâ vêîn hún".
"Coân duyïn keã àoán ngûúâi àûa
Hïët duyïn ài súám vïì trûa möåt mònh". (Xin
xem baãng 2)
Nhòn chiïuì doåc, thanh àiïåu caác êm tiïët úã võ
2. Baâi ca dao: "Trong àêìm gò àeåp bùçng sen…" khöng cênì coá vêìn chên giûäa hai cùpå luåc baát maâ vêîn tûå nhiïn.
K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N ♦27
Doâng thú
Võ trñ tiïëng
1
1
2
3
3
4
5
5
6
7
7
8
Donâ g 6
Donâ g 8
Bùçng
Trùæc
Bùçng
(hiïåp vêìn)
Trùæc
Bùçng (thêëp)
(hiïåp vêìn)
Bùçng
(cao)
Trùæc
Baãng 1
Doâng thú
Võ trñ tiïëng
2
4
6
8
Donâ g 6
Donâ g 8
Baãng 2
Bùçng
Trùæc
Bùçng
(hiïåp vêìn)
Bùçng
Trùæc
Bùçng (cao/thêpë )
(hiïåp vêìn)
Bùçng
(thêëp/cao)
trñ chùén trong loaåi luåc baát gieo vêìn úã êm tiïët thûá
4 khöng niïm vaâo nhau (cuâng bùnç g hay cunâ g
trùæc) nhû luåc baát gieo vêìn úã êm tiïët thûá 6 maâ laåi
àöëi nghõch nhau, cho nïn bûúác soná g maånh hún,
vang hún. Têët nhiïn, dûúái caái nhòn cuãa êm luêåt
cöí àiïín thò phûúng thûác húåp êm naây chûa àaåt
chuêín cuãa sûå hoaâ phöië nhõp nhaâng uyïín chuyïín
trong giai àiïåu vaâ tiïët têëu: giûäa cêu luåc vaâ cêu
baát gêìn nhû laâ möåt nghõch êm giûäa thêëp vaâ cao,
nheå vaâ maånh; nhõp cuaã doâng batá hoùåc giaän ra
hoùåc thu ngùæn laåi (maâ Nguyïîn Phan Caãnh goåi laâ
phuát ngêåp ngûâng) àïí cho vêìn úã võ trñ thûá 4 cuãa
doâng baát nùçm trong quanä g thúâi gian vûâa àuã möåt
bûúác soáng 6 êm tiïët. Phaãi àïën khi dõch chuyïín
gieo vêìn sang võ trñ thûá 6 thò êm hònh luåc baát
chuêín theo nghôa cöí àiïní múái thûcå sûå hònh thanâ h
trong thïë nhõp nhaâng tïì chónh giûäa caác truåc êm
thanh.
Em lêëy chöìng anh tiïëc lùæm thay!
Ba àöìng mötå múá trêìu cay
Sao anh khöng hoãi nhûäng ngaây coân khöng?
Bêy giúâ em àaä coá chöìng
Nhû chim vaâo löìng nhû caá cùæn cêu"…
"Traách lonâ g cha meå cö dò
Àïí con lúä thò nhû giïëng muâa àöng.
Giïëng muâa àöng ngûúâi ta coân muác,
Gaái lúä thò nhû suác tröi söng!
Suác tröi söng ngûúâi ta coân vúát,
Gaái lúä thò nhû úát chñn cêy"…
Khi baãn dõch Chinh phuå ngêm, Cung oaán
ngêm khuác ra àúâi, thïë hönî húåp kia ài vaâo trêåt tûå,
thïí song thêët luåc baát ra àúâi àaä thanâ h àiïín chïë
àïën khùæc nghiïåt vaâ söë phêån cuãa noá khöng khaác
thêët ngön baát cuá Àûúâng luêåt. Mùåc duâ khöng phaãi
boá buöåc trong baãy chûä taám cêu vúiá nhûäng niïm
luêåt traái phaãi, trïn dûúiá chónh tïì nhû Àûúâng luêåt,
nhûng sûå múã röång àún võ tïë baâo chuêní (böën doâng
thú: möåt cùpå luåc baát, möåt cùåp song thêët vúái vêìn
vûâa lûng vûaâ chên, vûâa bùçng vûâa trùcæ cûåc kò khoá
chõu, chûa noái phaãi dunâ g pheáp àöië trïn - dûúiá ,
traái - phaiã ) àaä laâm cho song thêët luåc baát phaãi
söëng eâo uöåt trong tiïën trònh thú Viïåt.
Tuy nhiïn, caái phi chuêín laåi mang trong mònh
noá tñnh àöåc àaáo àïí khöng rêåp vaoâ khuön khöí
chung, luåc baát gieo vêìn úã êm tiïët thûá 4 cuãa doâng
baát seä coân söëng àöång vaâ chó laâm möåt caãi biïën
nûäa tûâ yïu vêån bònh sang yïu vêån trùæc, thïm
möåt cho doâng luåc, búát möåt cho doâng baát, cuâng
vúái cú chïë tûå àöång cuãa baãn hoaâ êm bùçng trùæc vaâ
nhõp, möåt êm hònh múái xuêët hiïån trong thïë höîn
húåp:
2.2. Luåc baát lûåa choån con àûúnâ g sinh töìn
bùçng caái tïë baâo göëc - chuêín laâ cêu saáu - taám
vúái caách gieo vêìn úã êm tiïët thûá 6 cuaã doâng baát.
Rêët dïî àöìng tònh vúiá caác nhaâ ngön ngûä hoåc
vaâ folklore, "cùåp 6 tiïnë g + 8 tiïëng laâ möåt chónh
thïí töëi thiïuí cuãa thïí lucå baát" [7]. Búiã vò noá hoaân
"Treâo lïn cêy bûúãi haái hoa
Bûúác xuöëng vûúân caâ haái nuå têìm xuên.
Nuå têìm xuên núã ra xanh biïëc,
28♦K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N
chónh vïì mùåt ngûä nghôa vaâ nhêët laâ hoaân chónh
vïì mùåt cêëu êm theo chiïët àoaån trong qui luêåt
hoaâ thanh cuãa êm nhacå . Cho nïn, ca dao chó cêìn
möåt cùåp 6 - 8 laâ àuã:
Toám laåi, sûå böë trñ donâ g 6 - doâng 8 duâ êën àõnh
möåt êm hònh so le vïì söë lûúång êm tiïtë nhûng laåi
àïìu àùån vïì tiïët àiïåu: troång êm, keáo theo luêåt
bùçng trùæc vúái sûå àöëi lêpå cao thêëp, trêìm böíng vaâ
caã nhõp seä vêån àöång möåt caách àïuì àùån. Cacá h
hiïåp vêìn, vïì mùåt êm võ hoåc laâ "sûå tûúng àöìng"
trong chuöiî nhûäng "dõ biïåt" [5]; vïì ngûä phaáp êm
thanh laâ hònh thûác àiïåp nöëi kïët hai ngûä àoaån vúái
nhau; vïì mùåt nhaåc àiïuå laâ "sûå àönì g voång" cuãa
möåt chuöiî soáng êm mang laåi chûác nùng thi ca vaâ
caãm xuác thêím myä cuaã noá. Vúái êm hònh cú baãn
êëy, luåc batá àaåt trònh àöå mêîu mûåc cuaã nhaåc thú cöí
àiïín: giai àiïåu, tiïët têuë àaåt àïën sûå haâi hoaâ, nhõp
nhaâng vaâ trêåt tûå nhû chñnh caái chuêín mûåc cuãa
thú Àûúâng luêåt.
"Anh ài anh nhúá quï nhaâ
Nhúá canh rau muöëng nhúá caâ dêmì tûúng".
Chuêín úã àêy àûúåc hiïíu laâ caái töìn taåi öín àõnh
vaâ mang tñnh phöí quatá . Söë lûúnå g cuãa êm hònh
luåc baát naây chiïëm àa söë trong saáng taác dên gian
lêîn baác hoåc, vaâ quan troång hún, trúã thaânh cú chïë
tûå àöång trong nghïå thuêåt cêëu êm. Trûúác tiïn laâ
cú chïë tûå àöång trong cêëu truác nöåi taiå cuãa thïí thú.
Vúái sûå böë trñ doâng thú coá söë lûúång chùén vïì êm
tiïët àaä êën àõnh cho tronå g êm - ngûä àiïåu rúi hùèn
vaâo caác êm tiïët úã võ trñ chùén vaâ hiïín nhiïn dïî
keáo theo khuön nhõp chùné . Luêåt bùnç g trùæc maâ
hiïåu quaã êm thanh laâ àöå cao - thêëp, trêìm - böíng
cuäng chó àûúåc tñnh àïën caác êm tiïët úã caác võ trñ
chùén êëy. Àiïìu thuá võ laâ yïu vêån bònh khöng phaãi
àùåt úã võ trñ naâo khaác maâ úã ngay chñnh êm tiïët thûá
6 cuãa caã hai doâng thú taåo nïn húåp êm nhõp nhaâng
cên àöëi àïën chuêín mûåc: quaäng caách vêìn (kïí caã
khi doâng 6 sau hiïåp vênì chên vúái doâng 8 trûúcá )
luön luön laâ 6 àún võ êm tiïët. Noái theo caách cuãa
F. de Saussure, caái cú chïë tûå àöång nayâ trúã thaânh
möåt "khïë ûúác xaä höåi" trong sûå töìn taåi cuãa luåc
baát. Ngûúâi saáng taác vaâ caã ngûúâi àoåc thú nïëu
khöng coá möåt yá thûác caiã biïën caá nhên seä khöng
thoaát khoãi caái cú chïë tûå àöång êëy. Nguyïîn Phan
Caãnh chó ra "hiïån tûúnå g kñ sinh úã vêìn lûng thïí
luåc baát àaä chuã yïëu laâ möåt vêën àïì cuãa cêëu truác
trûúác khi laâ möåt vêën àïì lõch sûã" [1], "ÚÃ luåc baát,
ngay sau tiïëng chuöng baáo kïët thucá cêu luåc thò
söë phêån ngûä êm cuãa êm tiïët thûá 6 cêu baát àaä bõ
àõnh àoaåt röìi; vaâ, sau noá coân hai àún võ mang
nghôa nûäa. Möåt cêu thú göìm coá 8 êm tiïët chûá
khöng phaãi 8 êm tiïët laâ möåt cêu thú!" [1]. Chuáng
töi noái thïm, vïì khuön nhõp cuäng thïë, cú chïë êm
thanh àaä gêy aáp lûåc phaá vúä qui tùæc kïët húåp ngûä
nghôa. Trong trûúâng húpå : Gioá luâa/ maái toác/ hoa
rêm/. Múái hay/ àöi súåi/ vêîn lêìm/ luäi xanh
(Nguyïîn Ngoåc Hûng), biïët laâ löîi vïì ngûä nghôa
khi cuåm tûâ "lêìm luäi" nùçm trong hai khuön nhõp
khaác nhau, nhûng khöng coá caách àiïuì chónh töët
hún. Trûúâng húåp caá nhên cöë tònh biïnë àöíi khuön
nhõp: AÁo chaâm àûa/ buöií phên li. Cêmì tay nhau/
biïët noái gò/ höm nay (Töë Hûäu) thò laiå coi chûâng
ngûúâi àoåc àoåc theo quaán tñnh, cûá phên àöi nhõp
maâ àoåc nhû caái cú chïë tûå àöång cuãa thïí thú.
Êm hònh trïn chó coá thïí àûúåc thay àöíi roä neát
qua sûå caãi biïën nhõp àiïuå búãi thiïn taâi xûã lñ cuãa
taác giaã Truyïån Kiïìu. Vúái caái böåi söë chung 6 - 8,
luåc baát chuêín êm khöng nhêët thiïët phaãi laâ nhõp
chùén. Thi haâo hoå Nguyïnî àaä laâm mötå pheáp phên
àöi vúái thïë àöië xûáng êm thanh:
"Mai cöët caách/ tuyïët tinh thêìn
Möîi ngûúiâ möåt veã/ mûúâi phên veån mûúâi".
"Duyïn höåi ngöå/ àûác cuâ lao
Bïn tònh bïn hiïëu/ bïn naâo nùång hún".
Löëi tiïíu àöëi naây khöng phaãi khöng coá trong
ca dao nhûng àïënTruyïån Kiïìu múái thûåc sûå hoaân
chónh möåt caách mêîu mûcå cöí àiïín. Nhûng chûâng
nhû caãm thêyë löëi chuêní hoaá naây coá nguy cú rúi
vaâo khuön khöí àiïín chïë kiïíu Àûúâng luêåt, taác
giaã Truyïnå Kiïìu àaä tòm caách thoatá ra àïí ài tòm
nhiïìu biïnë thïí sinh àönå g khaác nhau cho taác phêím
luåc baát daiâ húi cuãa mònh.
2.3. Caác biïën têëu vaâ khaã nùng taåo sinh vïì
mùåt nhaåc àiïuå cuãa luåc baát
2.3.1. Khacá vúái song thêët luåc baát, vúái ûu thïë
vïì mùåt cêuë truác êm thanh: tônh maâ àöång, kheáp
maâ múã, thïí thú luåc baát vêîn söëng àönå g bùçng chñnh
noá vaâ bùçng nhûäng biïën thïí vaâ taåo sinh trong doâng
chaãy liïn tuåc cuãa tiïën trònh thú Viïåt.
Caái ûu thïë cuãa yïu vênå so vúái cûúcá vêån chñnh
laâ caái öín àõnh nhûng laiå bêët àõnh cuaã noá. Cûúác
vêån, úã thú cêån thïí, vúiá võ trñ aáp àùtå úã cuöëi möîi
doâng thú; möåt laâ taåo nïn sûå chónh tïì vïì hònh
thûác; hai laâ tiïëng vonå g êm thanh vò thïë bõ ngûng
laåi khi donâ g thú kïët thuác; ba laâ ênë àõnh nïn möåt
löëi thú àöcå vêån tai haiå , noá khöng coân coá khaã
nùng vêån àönå g àïí coá nhûnä g biïën thïí vaâ taåo sinh
xoay quanh caái haåt nhên cêëu truác cuaã thïí loaåi.
K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N ♦29
Coá chùng, noá chó coá thïí phaá vúä toaân böå hïå thöëng
cêëu truác nhû àaä tûâng nùçm trong thú cöí thïí vaâ
àöìng dao, sau naây laâ hiïån tûúång caách tên cuãa
Thú Múái. Têët nhiïn, cûúcá vêån úã hònh thûác tûå do
nhêët, vêîn coá khaã nùng taåo sinh tûâ möåt haåt nhên
cêëu truác nhûng haån chïë theo hai cacá h: möåt laâ,
tòm caách giaãi toãa sûå bïë tùæc cuãa hònh thûác àöåc vêån
bùçng caách chuyïín àöíi khöí thú (mötå baâi thú göìm
nhiïìu khöí tûá tuyïåt, möiî khöí tûá tuyïtå coá möåt vêìn
riïng); hai laâ, thay gianá caách àöåc vêån thaânh liïn
hoaân chuyïín vêån (möåt cùåp vêìn bùnç g tiïëp liïìn
vúái möåt cùåp vêìn trùæc) theo kiïíu àöìng dao: Têåp
têìm vöng/ Chõ coá chönì g/ Em úã goa/á Chõ ùn caá/
Em muát xûúng/ Chõ nùmç giûúâng/ Em nùçm àêtë /
Chõ uöëng mêåt/ Em muát ve/ Chõ ùn cheâ/ Em liïëm
baát… Trong khi àoá, yïu vêån, mùåc duâ êën àõnh võ
trñ hiïåp vêìn úã êm tiïët naâo ài nûäa, xeát vïì mùåt êm
hònh vêîn coá sûå so le vaâ möåt àöå dû nhêët àõnh cho
sûå tiïëp biïën vaâ vêån àönå g. Àöìng dao laâ möåt àiïín
hònh cho sûå nöëi daâi khöng mïåt moiã : Öng giùnè g
öng giùng/ Xuöëng chúi vúái töi/ Coá bêìu coá baån/
Coá vaán cúm xöi/ Coá nöiì cúm nïëp/ Coá neåp baná h
chûng/ Coá lûng huä rûúuå / Coá khûúuá àaánh àu/
Thùçng cu vöî chaâi/ Bùæt trai boã gioã... Àöëi vúái thú
luåc baát, cùåp luåc baát chuêín nhû möåt àún võ tïë baâo
göëc àêìu tiïn, xeát vïì mùåt êm hònh tûúãng chûâng
kheáp laåi cho möåt doâng chaãy êm thanh hoaân chónh,
nïëu tiïëp tuåc seä lùåp laiå möåt caách àún àiïåu, nhûng
xeát úã chiïìu sêu cêëu trucá , caái àún võ tïë baâo göëc êëy
laåi mang mêìm möëng taoå sinh vö tênå . Àoá laâ do
yïu vêån nùçm taåi caái "eo" cuãa donâ g thú thuöåc
nhõp yïëu àïí bùæc cêìu sang nhõp maånh, sau noá coân
thûâa hai êm tiïët àïí cho tiïëng voång êm thanh vêîn
coân, vaâ àùåc biïåt, khöng bao giúâ àêyí àïën hiïån
tûúång àöåc vêån, vêìn naây chïët, vêìn khaác laåi tiïëp
tuåc naãy sinh, vaâ nhû thïë noá àaä phaá vúä thïë àún
àiïåu vïì tiïëng voång êm thanh. Sûå so le 6 - 8 vúái
hònh thûác thùæt lûng ong àaä taåo nïn sûå tùng giaãm
vaâ àöå co giaän vïì êm thanh biïën caiá tônh thanâ h
àöång, vaâ àêy chñnh laâ nhên töë chuã àaoå àïí luåc baát
naãy sinh haâng loaåt caác biïën thïí vaâ taåo sinh trong
"ngûä nùng" cuãa noá.
chuyïín cuaã luåc baát khöng coân nûaä , búãi vò noá
khöng cêìn sûå truyïìn caãm maâ chó cêìn àuác kïët
kinh nghiïmå : chùæc chùnæ , cö àoång, khaái quaát.
.
Phöí biïën hún laâ chó giaãm söë lûúnå g êm tiïët
úã doâng lucå , coân donâ g baát giûä nguyïn àïí duy trò
êm hûúãng chuã àaoå cuãa thïí loaåi:
"Trùm hoa àua núã thaáng Giïng
Coá böng hoa caãi núã riïng thaáng mûúâi
Trùm caánh hoa cûúâi
Trùm nuå hoa núã laâ muâa xuên sang"…
Hiïån tûúång giaãm söë lûúång êm tiïët seä dêîn àïën
sûå co laåi hay núái giaän trûúâng àöå êm thanh. Àïën
àêy seä thêyë möåt lêìn nûäa, yïu vêån laâ haåt nhên
tônh taåi cuaã cêëu truác lucå baát, nhûng laåi laâ trung
têm àöång lûcå cuãa tiïën trònh thi phapá . Vúái võ trñ
cuãa noá, mötå khi coá sûå dõch chuyïín, lêåp tûác tiïët
têëu, giai àiïåu thú seä biïën àöång theo cú chïë tûå
àöång. Trûúnâ g húåp luåc baát gieo vênì úã êm tiïtë 4
àaä noái trïn kia laâ möåt àiïín hònh, àöå cao thêëp,
trêìm böíng, daâi ngùæn khacá hùèn luåc batá chuêín. Coân
úã hai vñ duå trïn: úã vñ duå thûá nhêët, caã hai êm tiïët
"ngay", "chay" nùçm úã võ trñ 4, hiïní nhiïn donâ g
thûá hai phaiã kïët thuác bùnç g thanh trùæc vaâ tiïët nhõp
cuãa noá phaiã biïën àöång, co bïn naây giaän bïn kia
(hoùåc Conâ hún/ ùn chay noái döëi hoùåc Coân hún
ùn chay/ noiá döëi); úã vñ duå thûá hai, sau cùåp luåc
baát chuêín laâ möåt biïën thïí, êm tiïët "cûúâi" úã võ trñ
thûá 4 (do donâ g luåc bõ giamã vïì lûúång êm tiïët) laåi
hiïåp vêìn vúái êm tiïët "muâa" úã võ trñ thûá 6 cuãa
doâng baát (nguyïn daång), cho nïn, hoùåc trûúâng
àöå cuãa donâ g luåc - böën êm tiïët phaiã giaän ra vúái
trûúâng àöå tûúng àûúng vúiá 6 êm tiïët, hoùåc trûúâng
àöå cuãa doâng baát phaãi tûå co laåi àïí taoå nïn thïë cên
bùçng vïì nhõp trong baãn phöí êm chung.
- Nhûng gia tùng söë lûúnå g êm tiïët múái laâ qui
luêåt àñch thûåc cuaã nguyïn lñ taåo sinh.
.
Gia tùng doâng luåc, doâng baát giûä nguyïn:
"Chaâng trêíy ài nûúác mùæt thiïëp töi chaãy quanh
Chên ài thêët thïuí lúâi anh dùån do"â .
.
Doâng lucå giûä nguyïn, doâng batá gia tùng:
"Àïën àêy àêët nûúác laå luâng
Con chim kïu phaãi súå, con caá vêîy vuâng phaãi
- Giaãm söë lûúång êm tiïët laâ möåt neát khaã dô
cuãa biïën thïí luåc baát.
lo".
.
Gia tùng caã hai:
.
Giaãm caã doâng luåc lênî doâng baát thaânh möåt
"Súám mûa, trûa baäo, töëi nöìm àöng
cùåp 4 - 6:
Öng trúâi kia coân thay àöíi nûäa laâ têëm loâng
"Ùn mùån noái ngay
àöi ta".
Coân hún ùn chay noái döëi".
Trûúâng húåp naây êm hûúãng mûútå maâ uyïín
Theo chuáng töi, àiïìu quan troång khöng phaãi
gia tùng söë lûúång êm tiïët bao nhiïu (coá thïí lïn
30♦K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N
9, 10, 11, 12, 13, thêåm chñ nhiïìu hún theo nguyïn
lñ taåo sinh) maâ úã chêët lûúång cuãa sûå biïën àöíi. Gia
tùng nhiïìu hay ñt söë lûúnå g êm tiïët seä keáo theo sûå
biïën àöíi vïì giai àiïåu, tiïët têëu. Cêu ca dao sau coá
vaâi baãn khaác nhau úã söë lûúnå g êm tiïtë :
"Tûúãng nûúác giïëng sêu, nöëi súiå gaâu daâi
Hay àêu giïëng caån, tiïëc hoaiâ súåi dêy".
"Tûúãng nûúác giïëng sêu, em nöëi súåi gaâu daâi
Hay àêu giïëng caån, em tiïëc hoaiâ súåi dêy".
Caái khaác cuãa caác dõ banã , theo caác nhaâ folklore,
laâ do quaá trònh truyïìn miïång (tam sao thêët böín),
hay do quaá trònh diïîn xûúáng; úã àêy coá thïí noái
thïm, laâ do nguyïn lñ caiã biïën vaâ taåo sinh cuãa
ngûä phaáp êm thanh. ÚÃ baãn thûá hai trong vñ duå
trïn, vïì ngûä phaáp ngûä nghôa, viïåc thïm "em"
vaâo ngûä àoaån thûá hai àaä xuêët hiïån roä neát, cuå thïí
chuã thïí diïîn xûúáng àöìng thúâi laâ chuã thïí trûä tònh;
vïì ngûä phaáp êm thanh laiå laâ viïåc taåo sinh thïm
möåt àún võ ngûä êm (tûúng àûúng vúiá möåt nöët
nhaåc trong möåt khuön nhõp) dêîn àïnë hiïåu ûáng:
nïëu hai ngûä àoaån êm thanh theo banã 1 àang giaán
caách thò úã baãn 2 laåi tiïpë liïìn nhau, êm hûúãng trúã
nïn ngên nga, mïìm maiå vaâ quyïnë ruä hún. Nhû
thïë viïåc thïm nhûäng tûâ àïåm trong caác baãn dên ca
nhû "êëy", "mêëy", "tang tònh"..., hay àiïåp nhêën möåt
ngûä àoaån naâo àoá (danå g nhû êëy mêëy vöng nïn
vöng...) chùèng qua laâ viïåc taåo sinh cuãa ngûä phaáp
êm thanh trong sûå cho pheáp cuãa luêtå hoaâ thanh.
2.3.2. Trong cuöåc chaåy àua vúiá thi ca baác
hoåc, nhûäng doâng luåc batá biïën thïí vúái caác daång
taåo sinh trïn àaä sinh söi liïn tuåc, trûúác tiïn noá
nùçm sùén trong caác loaåi hoâ, haát dên gian... úã traång
thaái nguyïn húåp: thú vaâ nhacå laâ mötå :
"Meå ra ài maâ cûãa song loan trïn àoáng dûúái
caâi
Ai ngöìi ai cêu, ai sêìu, ai thaãm, ai thûúng, ai
caãm, ai nhúá, ai tröng?
Thuyïìn ai thêëp thoaáng bïn söng,
Àûa cêu maiá àêíy, chaånh loâng nûúác non".
(Ca Huïë)
Röìi, möåt caách lùång le,ä nhûäng lucå baát biïën thïí
laåi chui vaoâ thú caác nhaâ thú baác hocå thúâi trung -
cêån àaåi, vaâ taái sinh trong thú hiïån àaåi:
"Búãi vò em maâ anh phaãi ra ài
Treâo non röìi lùån suöië , anh chùnè g coá quaãn gò
caái têëm thên".
(Taãn Àaâ - Cêu hatá àûúâng trûúâng)
"Súå chi soáng gioá taâu bay
Têy kia mònh àaä thùæng, Myä naây ta chùèng
thua!"
(Töë Hûäu - Meå Suöët)
"Àaãng ta vô àaåi nhû biïín röång nhû söng sêu
Ba mûúi nùm phêën àêëu vaâ thùæng lúiå biïët bao
nhiïu tònh".
(Höì Chñ Minh)
3. Möåt kïtë cuåc qui chuêín vaâ biïnë têëu khaác
cuãa luåc baát
Biïën thïí luåc baát, theo caách hiïíu lêu nay, chuã
yïëu dûâng laåi úã sûå gia giaãm söë lûúnå g êm tiïët hay
caách hiïåp vêìn. Vïì cêëu hònh nhaåc àiïuå , biïën thïí -
noái theo thuêåt ngûä êm nhaåc laâ biïën têëu - sûå caãi
biïën úã nghôa röång nhêët vïì giai àiïåu lêîn tiïët têëu.
Trong yá nghôa naây, biïnë thïí luåc batá khöng nhêët
thiïët phaiã giaãm thiïíu hay gia tùng êm tiïët maâ chó
cêìn biïën têëu thanh àiïuå , tiïët àiïuå . Coá nghôa laâ
noá coá thïí qui chuêín úã hònh thaái chung nhûng laåi
biïën têuë úã nhûäng àún võ cêëu truác khaác.
Giai àiïåu laâ àöå cao thêpë , trêìm böní g cuãa donâ g
chaãy êm thanh. Chûâng nhû luåc baát àõnh hònh luêåt
bùçng trùæc úã caác êm tiïët chùén khöng àûúåc chùåt cheä
cho lùæm, cho nïn nhaâ thú khi cêìn rêët dïî phaá luêåt.
Loaåi luåc batá gieo vêìn úã êm tiïët thûá 4 cuãa doâng baát,
vïì nguyïn tùæc, êm tiïët thûá 2 phaãi mang thanh trùæc
àïí taåo nïn thïë quên bònh tam phên:
Anh thûúng em chi cho lùæm thò cuäng àûáng
ngoaâi ngoá vö".
(Hoâ giaä gaoå miïìn Trung)
"Nguä sûå lû hûúng àöìng,
Anh muöën chúi hûúng aná phaãi vïì chöìng tiïìn
trùm
2
T
4
B
6
T
Anh àêy hai baân tay trùæng, hai nùæm tay
khöng,
Tiïìn trùm àêu coá maâ em baão chöìng,
Anh vïì tùæm sacå h nöìi àöìng,
Röìi treâo lïn hûúng aná daåo böën voâng cho em
coi".
Nhûng sûå thûåc, êm tiïtë naây coá thïí mang thanh
bùçng maâ khöng phaá vúä luêåt hoaâ êm:
"Boáng ai thêëp thoaáng vûúân àaâo
Phaãi duyïn cö naoâ thò cûá viïåc ra".
(Ca dao)
Coi nhû boã qua luêåt cho êm tiïët naây vaâ thay
vaâo àoá thïë quên bònh tam phên úã võ trñ khaác cho
doâng thú:
(Haát phûúâng vaãi)
"Chiïìu chiïìu trûúác Phuá Vùn Lêu;
K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N ♦31
4
6
8
- Da chiïìu/ múái toã sao höm
B
T
B
Maâu thanh thiïn/ àaä vaâo öm giûäa höìn
Möåt khi doâng baát àoná g vai troâ chuã àaåo vïì
luêåt quên bònh trong nguyïn tùæc hoaâ thanh, thò
doâng luåc coá thïí bêtë chêëp moiå qui tùcæ :
"Caách mêëy mûúi con söng sêu
(Huy Cêån - Tröng lïn)
- AÁo chaâm àûa/ buöíi phên ly
Cêìm tay nhau/ biïët noái gò/ höm nay
(Töë Hûäu - Viïåt Bùæc)
Vaâ trùm ngaân vaån nhõp cêìu chïnh vïnh".
(Nguyïîn Bñnh - Lúä bûúác sang ngang)
"ÚÁ Àõch úi! Lïå coá nguöìn
Haäy chia búát nûãa nöîi buöìn sang töi".
(Haân Mùåc Tûã- Naây àêy lúâi ngocå song song)
"Höìn bay! hönì bay! höìn bay!
- Bao giúâ/ cho túái ngaây xûa
yïu nhû caác cu/å cho vûâa loâng ta
caái thúâi/ chûa nhiïîm SIDA
yïu lùn yïu loác/ la àaâ/ àaä chûa.
(Nguyïîn Duy - Àûúcå yïu nhû thïí ca dao)
Vúái sûác söëng maånh meä tûå nhiïn êyë , luåc baát
khöng cêìn biïën thïí - taåo sinh vïì êm hònh nhaåc
àiïåu nûäa. Chó cêìn chuöiì theo doâng chaãy cuãa êm
thanh theo cú chïë tûå àönå g, Buâi Gianá g trong cún
mï - höìn nhiïn - vö thûcá - tuöíi thú àaä laâm nïn
nhûäng vêìn thú bêët chêëp moåi qui tùæc kïët húåp ngûä
nghôa:
Ngûãa nghiïng tùæm maát vaâng lay nhaåc
hûúâng".
(Bñch Khï - Mú tiïn)
Têët nhiïn, àöëi vúái thú Viïåt, luêtå bùçng trùæc
chó laâ möåt caách mö phoãng êm luêtå hoåc Trung
Hoa, noá coân möåt thûá luêtå hoaâ thanh khaác nhúâ hïå
àöëi lêåp cao thêëp trong cuâng möåt hïå thanh bùçng
hoùåc hïå thanh trùæc cunä g nhû caác àöëi lêåp êm võ
hoåc khaác maâ tiïnë g Viïåt cho pheáp.
Tiïët têëu laâ àöå daâi ngùæn, nhùåt khoan cuãa caác
àún võ êm thanh trong nhûäng khoaãng caách thúâi
gian bùçng nhau. Nïëu xem tiïët têëu laâ neát khu biïåt
roä nhêët cuãa chûác nùng thi ca, thò nhûnä g biïën thïí
vïì tiïët têëu múái laâ hònh thûác taåo sinh cao nhêët cuãa
thú luåc baát.
Ta trúã laåi Nguyïîn Du vúái kiïåt taác Truyïnå
Kiïìu. Nhûäng luác cêìn hònh thûác nghiïm trang,
nhaâ thú duâng löëi àöëi xûáng tïì chónh trïn kia. Khi
muöën taåo nïn nhûäng àötå biïën bêtë thûúâng, nhaâ
thú lêåp tûác thay àöíi tiïtë nhõp taåo nïn àöå co giaän
maånh meä cuãa soáng êm:
Möåt höm gêìu guöëc gêìm ghò
Hai höm gêìn guiä cuäng vò ba höm
Böm ha? Àaån haã? bao göìm
Böìm gao gaåo àoã boã göìm gaåo àen
(Ngêîu hûáng)
Giai nhên tinh thïí mùåt trúâi
Nam nhi chñ khñ muön àúâi mùåt trùng
Mùåt trúâi yïu dêëu mùåt trùng
Thaánh nhên yïu dêëu mùåt trùng mùåt trúâi
(Chuyïån giai nhên)
Cêu chuyïnå Xuên Thu nhaä têåp möåt thúâi bõ
xem laâ "tùæc tõ", "huä nuát" àaä àûúåc nhaâ thú kò dõ naây
laâm cho noá höìi sinh vaâ söëng àöång bùnç g chñnh thïí
luåc baát. Noá coá thïí tùæc tõ vïì ngûä nghôa nhûng khöng
tùæc tõ vïì êm thanh. Trong khi caác qui tùæc kïët húåp
ngûä nghôa coá thïí bõ "phên maãnh" dûúái caãm quan
hêåu hiïån àaåi thò möåt qui tùæc kïët húåp khaác hònh
thaânh: sûå hoaâ àiïåu cuãa caác àún võ êm thanh.
Troâ chúi ngûä nghôa cuãa thi ca coá xu hûúáng
quay vïì troâ chúi ngûä êm cuãa möåt thúiâ àöìng dao.
R. Jakobson khùèng àõnh rùçng "vênë àïì cùn baãn
cuãa thi ca laâ sûå song haânh", "Thú ca khöng phaãi
lônh vûåc duy nhêët trong àoá yá nghôa tûúång trûng
cuãa êm thanh böåc löå ra hiïåu ûáng cuãa chuáng,
nhûng àoá laâ vuâng àêët maâ möëi liïn hïå giûäa êm
thanh vaâ yá nghôa tûâ chöî tiïìm êín trúã thaânh hiïín
nhiïn - vaâ àûúåc biïíu hiïån ra roä rïtå vaâ àêåm àaâ
nhêët" [6]. Coá leä àêy laâ lñ do maâ qui tùæc kïët húåp
ngûä nghôa dûúái caái nhòn cuãa ngûä phaáp hònh thûác
bõ rúi vaâo thûá yïëu, caác chûác nùng khaác, nhêët laâ
chûác nùng qui chiïëu hiïån thûåc, cuãa ngön ngûä
"Ngûúâi lïn ngûaå / keã chia baâo
Rûâng phong thu/ àaä nhuöëm mauâ quan san".
"Kiïëp höìng nhan/ coá mong manh
Nûãa chûâng xuên/ thoùæt/ gaäy caânh thiïn
hûúng".
Luåc baát tûúãng chûâng àaä bõ vùæt kiïåt sûác khi
noá leo tûâ ca dao lïn àïën àónh cao kiïtå taác Truyïån
Kiïìu, thïë maâ noá vêîn cûá àuã sûác àïí söëng àöång,
trûúâng töìn. Noá nghiïîm nhiïn vêîn múái trong
phong traâo Thú Múái vaâ hiïån àaåi trong thú ca
hiïån àaåi:
"Lúån khöng nuöi/ àùåc ao beâo
Giêìu khöng dêy/ chùnè g buöìn leo vaâo giaân
Giïëng thúi/ mûa ngêåp nûúác traân
Ba gian/ àêìy caã ba gian/ nùæng chiïìu".
(Nguyïîn Bñnh - Qua nhaâ)
32♦K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N
nhûúâng bûúác cho chûcá nùng thi ca. Àiïìu maâ J.
Derrida quan têm vïì "tñnh chêët bêët àõnh cuãa cêëu
truác ngön ngûä" [3], vúiá ngön ngûä thöng thûúâng,
coân coá chöî mú höì, nhûng vúái ngön ngûä thi ca laâ
coá thûåc. Sûå liïn tûúãng vö têån giûaä caác lúáp êm
thanh cuãa ngön tûâ cho pheáp coá nhûnä g kïët húåp
àöåc àaáo nùmç ngoaâi lögic thöng thûúnâ g àïí tûâ àoá
taåo nïn mötå thûá lögic ngûä nghôa ngêìm êín bïn
trong. Àiïuì naây khöng àún giaãn, chuáng ta seä
baân trong möåt dõp khaác.
TAÂI LIÏÅU THAM KHAÃO
1. Nguyïîn Phan Caãnh, 1987, Ngön ngûä thú, Àaåi hoåc vaâ Giaáo duåc chuyïn nghiïåp, Haâ Nöåi.
2. Àöî Hûäu Chêu, Buâi Minh Toaán, 1993, Àaåi cûúng ngön ngûä hoåc, Giaáo duåc, Haâ Nöåi (taái baãn 2006)
3. J. Derrida, 1974, Of Grammatology, John Hopkins University Press.
4. Lam Giang, 1967, Khaão luêån luêåt thú, Sún Quang xuêët baãn, Saigon.
5. R. Jakobson, 1937, Six Lectures on Sound & Meaning, MIT Press, Cambridge, Mass.
6. R. Jakobson, 1960, Thi phaáp hoåc (trñch Tiïíu luêån ngön ngûä hoåc àaåi cûúng - Trêìn Duy Chêu dõch 1994), Trûúâng
Àaåi hoåc Sû phaåm thaânh phöë Höì Chñ Minh.
7. Nguyïîn Xuên Kñnh, 2006, Thi phaáp ca dao, Nxb. Khoa hoåc xaä höåi, Haâ Nöåi.
8. C. Leávi-Strauss, 1968, Structural Anthropology, Allen Lane, The Penguin Press.
9. F. Saussure, 1910, Giaáo trònh ngön ngûä hoåc àaåi cûúng, (Cao Xuên Haåo dõch), Nxb. Khoa hoåc xaä höåi, Haâ Nöåi (taái
baãn 2005).
SUMMARY
VARIATIONS OR GENERATIVE ABILITY
OF VIETNAMESE SIX-AND-EIGHT WORD VERSES
(ON THE BASIC OF FOLK VERSES)
.
Chêu Minh Huâng, M.A.
The writing focuses on the following issues:
1. Elucidating the structural kinetic mechanism of six-and-eight word verses: with
the nucleus of medial rhyme the verses go through several changes of rhyme position,
number of syllables... resulting in changes of rhythm, tune and hence the diversified
vitality of the verses.
2. Notwithstanding a generative from, the six-eight word verses are not self-
destructible. In its evolution, the six-eight word verses have returned to itself as a self-
assertion in the struggle for existence among other forms.
3. Once achieving the natural beauty of rhythm, poets of six-eight word verses tend
to renew it with irregular semantic combination, the semantic game of poetry in its
turn tends to get back to the phonological game.
K H O A H OÏ C X AÕÕ H OÄ I V AØØ N H AÂ N V AÊ N ♦33
8 trang
15/01/2024
12560
Free
Bạn đang xem tài liệu "Biến tấu hay khả năng tạo sinh của nhạc điệu thơ lục bát (Từ nền tảng của ca dao)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bien_tau_hay_kha_nang_tao_sinh_cua_nhac_dieu_tho_luc_bat_tu.pdf
