Báo chí di động tại Việt Nam - Một loại hình truyền thông mới
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Trường Đại học Khoa học – Đại học Huế
Tập 4, Số 2 (2016)
BÁO CHÍ DI ĐỘNG TẠI VIỆT NAM - MỘT LOẠI HÌNH TRUYỀN THÔNG MỚI
Phan Quốc Hải
Khoa Báo chí - Truyền thông, Trường Đại học Khoa học – Đại học Huế
Email: [email protected]
TÓM TẮT
Sự phát triển của báo chí di động hiện nay đang có những tác động lớn đến đời sống báo
giới tại Việt Nam. Chính sự ra đời của báo chí di động đã làm thay đổi cách làm báo của
nhà báo và cách tiếp nhận thông tin của công chúng. Bài viết chỉ ra những đặc điểm hình
thức của phiên bản báo chí dành cho di động và cung cấp những thông tin thực tế về sự
biến đổi nhu cầu thông tin, hình thành một lớp công chúng với những đặc điểm riêng khác
so với các loại hình báo chí truyền thống.
Từ khoá: Báo chí di động, nhu cầu thông tin, báo chí truyền thống, công chúng báo chí.
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1. Thuật ngữ “Báo chí di động” dịch từ các từ tiếng Anh “Mobile Media”, “Mobile
Journalism” hay “Mobile News” để chỉ những hoạt động báo chí trên thiết bị di động lần đầu
tiên được đề cập vào năm 1990 trong báo cáo của James Katz, nhà truyền thông học người Mỹ,
về nghiên cứu những tác động của truyền thông đến công chúng. Trong báo cáo này, James
Katz đã chỉ ra một loại phương tiện truyền thông mới, đó là báo chí di động, và dự đoán trong
tương lai, báo chí di động là phương tiện truyền thông được sử dụng nhiều nhất trong hệ thống
các phương tiện truyền thông.[1]
Trong thực tiễn hoạt động báo chí hiện nay, báo chí di động được hiểu là báo chí sử
dụng thiết bị di động để sản xuất và truyền tải thông tin. Như vậy, báo chí di động được hiểu
theo hai nghĩa: 1/sử dụng công cụ di động để làm báo, tức làm báo bằng thiết bị di động; 2/thiết
bị di động trở thành một kênh để chuyển tải thông tin đến công chúng, tức làm báo cho thiết bị
di động [2].
1.2. Cùng với sự phát triển của báo chí thế giới, báo chí Việt Nam những năm gần đây
đã có những bước phát triển vượt bậc về công nghệ làm báo và chuyển tải thông tin trên các
thiết bị đầu cuối. Thành tựu đáng ghi nhận nhất phải kể đến là các phiên bản báo chí trên các
thiết bị di động.
1
James Katz, “The Future of Mobile News”, Pew Research Center, New Media & Society, 10(4), 547–
564.
2 Các thiết bị di động ở đây được hiểu là các thiết bị nhận thông tin đầu cuối bao gồm điện thoại di động,
máy tính bảng, những thiết bị nhỏ dễ di chuyển và có thể truy cập mọi lúc, mọi nơi.
155
Báo chí di động tại Việt Nam - một loại hình truyền thông mới
Từ những năm 2010, các tờ báo lớn của Việt Nam đã bắt đầu trào lưu làm wap, rồi
app[3] cho smartphone. Nhiều báo online đều có wap, một số báo đã xây dựng các ứng dụng
(app) cho điện thoại thông minh và máy tính bảng như Moza (Tinh Vân), Socbay iMedia
(Naiscorp), Tin ngắn (Viettel), Báo Mới (ePi), Thanh Niên (báo Thanh Niên), Người Đưa Tin
(Netlink), Vitalk (FPT – nguyên thuỷ là một sản phẩm hỗ trợ chat Yahoo trên di động thành một
mạng xã hội tin tức cho mobile)...[4] Đến nay, hầu hết các tờ báo lớn ở Việt Nam đã có những
thay đổi đáng kể về mặt hình thức, giao diện trên các thiết bị di động để chuyển tải thông tin đến
người dùng. Song song với sự ra đời một hình thức báo chí mới-báo chí di động, công chúng
báo chí cũng có những thay đổi đáng kể. Sự thay đổi rõ nhất là sự hình thành nên một bộ phận
công chúng mới, công chúng báo chí di động với những đặc điểm và nhu cầu riêng khác.
2. THỰC TRẠNG
Câu chuyện làm báo cho các thiết bị di động tại Việt Nam đã được xây dựng thành
chiến lược từ nhiều năm trước. Một trong những tờ báo đầu tiên đi tiên phong trong lĩnh vực
này là Vietnamplus thuộc Thông tấn xã Việt Nam. Trong đề án xây dựng trang Vietnamplus,
định hướng phát triển báo chí trên các thiết bị di động là một trong những nhiệm vụ ưu tiên
hàng đầu mà lãnh đạo tờ báo hướng đến. Đây có thể xem là tờ báo đầu tiên lúc bấy giờ có chiến
lược phát triển báo chí di động một cách nghiêm túc tại Việt Nam. Chiến lược đó bắt đầu từ
năm 2009 và đến năm 2010, báo Vietnamplus đã tung ra ứng dụng đọc báo trên điện thoại trên
nền tảng Android và các ứng dụng trên AOS, Iphone. Theo số liệu thống kê năm 2013,
Vietnamplus đã có 500.000 người sử dụng qua thiết bị di động và mỗi ngày có khoảng 500
người sử dụng mới [5]. Tiếp theo Vietnamplus là các tờ báo lớn khác cũng bắt tay vào việc xây
dựng các phiên bản mới dành cho các thiết bị di động. báo Tuổi trẻ (9/2010) Báo Thanh Niên
(9/2013), Vietnamnet, Dân Trí, Vnmedia, VnExpress...
2.1. Giao diện và công nghệ truyền tải web cho mobile
Thực tế khảo sát cho thấy các tờ báo online ở Việt Nam hiện nay có hai phương thức
chuyển tải thông tin đến công chúng qua các thiết bị di động. Một là, xây dựng riêng phiên bản
dành cho thiết bị di động, khác với các phiên bản dành cho desktop và laptop. Hai là, xây dựng
giao diện tùy biến dùng chung cho tất cả các thiết bị đầu cuối.
Phiên bản dành cho điện thoại di động có những đặc điểm khác biệt so với các phiên
bản dành cho PC và Desktop. Với kích thước màn hình từ 4 inch đến 6 inch, hình thức, giao
diện, nội dung và phương thức trình bày thông tin trên điện thoại di động cũng có điểm khác so
3 Wap, viết tắt của từ tiếng Anh là Wrireless Application Protocol, là một trang web đặc biệt thiết kế nhỏ
gọn, phù hợp với điện thoại di động. Đây là giao thức không dây cho phép các thuê bao di động có thể sử
dụng điện thoại truy cập vào nội dung để lấy thông tin và trao đổi. App là một ứng dụng chỉ sử dụng cho
thiết bị di động hay tablet, của các hãng như App Store của Apple hay Google Play của Google.
4 Theo Phan Văn Tú:https://phanvantu.wordpress.com/2014/04/25/bao-chi-thoi-di-dong/
5
Thanh Vân, “Nhà báo Lê Quốc Minh – Tổng biên tập Vietnamplus: Mobile News- Quan trọng là biết
đón đầu”, Nhà báo & Công luận - 09/05/2013 14:07.
156
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Trường Đại học Khoa học – Đại học Huế
Tập 4, Số 2 (2016)
với PC và Desktop vốn có màn hình từ 10 inch đến 20 inch. Các tin tức, hệ thống sản xuất và
xuất bản được ứng dụng và vận hành riêng so với các phiên bản dành cho Desktop và PC. Ở
đây, từ nội dung đến hình thức đều được thiết kế phù hợp với tính chất của màn hình nhỏ gọn.
Hình 1. Những trang báo có giao diện dành cho thiết bị di động được mở trên các smartphone.
Để phân biệt được phiên bản dành riêng cho các thiết bị di động, người dùng có thể xem
các URL của các trang web các tờ báo. Nếu mở bất kỳ một báo nào trên các thiết bị di động có
chữ “m” (viết tắt của từ mobile) phía trước tên tờ báo và cách nhau bằng dấu chấm (.) thì đó là
phiên bản online dành cho các thiết bị di động. Ví dụ: http://m.thanhnien.com.vn
Trường hợp thứ hai, xây dựng giao diện tùy biến cho tất cả các thiết bị đầu cuối. Ở dạng
giao diện tùy biến này, các báo sử dụng công nghệ responsive design để các thiết bị đầu cuối có
thể tùy biến theo kích cỡ màn hình của mình mà không cần phải có phiên bản dành riêng cho
từng thiết bị. Ở Việt Nam, đi đầu trong công nghệ tùy biến giao diện với thiết bị đầu cuối là
vietnamplus, tờ báo này xây dựng giao diện tùy biến vào tháng 11/2013, tiếp đến là vnexpress
3/2014, tiếp sau đó là Tuổi trẻ 9/2014 và nhiều tờ báo khác cũng bắt đầu hướng đến tiện ích này.
157
Báo chí di động tại Việt Nam - một loại hình truyền thông mới
Hình 2. Những trang báo có giao diện tùy biến trên các thiết bị đầu cuối
được mở bằng thiết bị điện thoại di động.
Nhìn chung, về mặt hình thức, các giao diện báo điện tử khi hiển thị trên màn hình di
động có những đặc điểm sau đây:
Thứ nhất, Menu thông tin (các mục, chuyên mục) của các báo được trình bày bằng 3
cách khác nhau. Cách 1: Đưa menu thông tin lên đầu trang báo (top) nhưng cho ẩn trong biểu
tượng. Người đọc muốn đọc nội dung theo từng chuyên mục phải kích vào biểu tượng này để
các nội dung có thể cuộn ra màn hình. Cách trình bày này giúp tiết kiệm diện tích và đỡ làm rối
mắt khi đọc báo trên các thiết bị di động.
158
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Trường Đại học Khoa học – Đại học Huế
Tập 4, Số 2 (2016)
Hình 3. Báo Lao động và Vietnamplus đưa biểu tượng menu lên đầu trang.
Cách 2: Đặt các Menu thông tin xuống chân trang của web (footer). Cách đặt menu
dưới các Footer của các tờ báo sẽ tạo điều kiện thuận lợi để đặt các thông tin nóng phù hợp với
tính cập nhật thông tin thời sự, tức thời của tính năng báo chí dành cho điện thoại di động. Tuy
vậy cách thiết kế này gây khó khăn cho việc tìm kiếm và tốn thời gian cho các độc giả muốn lựa
chọn thông tin theo chủ đề và nội dung.
159
Báo chí di động tại Việt Nam - một loại hình truyền thông mới
Hình 4. Các cách bố trí menu của các tờ báo trên điện thoại di động
Cách 3: vừa có menu chân trang vừa có menu đặt thành biểu tượng trên đầu của các
trang báo. Cách này kết hợp cả hai cách trên nhằm khắc phục những hạn chế của cách đặt menu
trên hoặc menu dưới chân trang của các website. Tuy vậy, với cách thiết kế này sẽ có dung
lượng lớn có thể bị ảnh hưởng đến tốc độ của người truy cập. Vnexpress và Vnmedia, hai tờ báo
điện tử độc lập lớn của Việt Nam đang sử dụng cách này.
160
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Trường Đại học Khoa học – Đại học Huế
Tập 4, Số 2 (2016)
Hình 5. VnExpress cùng lúc sử dụng hai dạng menu khác nhau một đặt vào biểu tượng đầu trang,
một đặt dưới Footer của của trang web.
Thứ hai, trang chủ và giao diện của phiên bản dành cho điện thoại di động được sắp xếp
rất nhiều hình đại diện. Các phiên bản báo chí dành cho điện thoại di động tại Việt Nam đa số
đưa các list tin, bài nóng lên đầu và trên trang chủ. Mỗi list tin, bài bao gồm tít kèm một ảnh đại
diện được bố trí theo thời gian upload: tin, bài xuất bản sau được xếp lên đầu và lần lượt các tin,
bài cũ được đẩy xuống cuối trang web.
Theo số liệu thống kê của chúng tôi từ 8 tờ báo lớn tại Việt Nam cho thấy, mỗi ngày
những tờ báo này có khoảng từ 110 đến 120 tin, bài được cập nhật liên tục trên phiên bản báo
mobile. Và mỗi list tin, bài trên trang chủ của một phiên bản có khoảng 25 đến 50 tít kèm hình
đại diện. Sự xuất hiện của nhiều tin bài như vậy có thể giúp cho công chúng có nhiều lựa chọn
về nội dung liên quan đến nhu cầu thông tin của mình. Đây có thể xem là một ưu điểm của báo
chí mobile.
Bảng 1. Thống kê các list tin, bài và ảnh kèm theo của các tờ báo lớn trên phiên bản điện thoại di động
Tên tờ báo
Số tin, bài/ngày
Số ảnh kèm theo
17
15
12
20
15
15
10
20
VNExpress
VNMedia
VietNamNet
Vietnamplus
161
Báo chí di động tại Việt Nam - một loại hình truyền thông mới
14
16
12
10
12
16
10
9
Thanhnienonline
Tuoitreonline
Laodongonline
Tienphongonline
Nguồn: Thống kê ngày 9/4/2015.
Tuy vậy, với cách bố trí list và hình đại diện như trên nếu không có những khoảng trắng
giữa các tin bài sẽ làm cho giao diện bị đóng kín, nhất là với màn hình của điện thoại di động
vốn rất nhỏ gây rối cho người đọc. Hơn nữa nếu bố trí quá nhiều ảnh trên trang chủ có thể gây
nên tình trạng load chậm. Độc giả sử đụng điện thoại 3G phải mất gần 1 phút để load xong trang
chủ với dung lượng khoảng 1,7MB. Nếu điện thoại 2G thì phải mất hơn 4 phút để load xong
Hình 6. Cách bố trí ảnh trên trang giao diện của TNO và LĐO.
Trong khi đó một số tờ báo khác vẫn sử dụng hình đại diện kèm theo tít nhưng hình ảnh
nhỏ, có những khoảng trắng nhất định nên tạo được sự thông thoáng dễ tiếp nhận hơn. Vnmedia,
Vnexpress, Tuoitreonline, Tienphongonline, Vietnamnet... là những phiên bản như vậy.
162
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Trường Đại học Khoa học – Đại học Huế
Tập 4, Số 2 (2016)
Hình 7. Giao diện báo vnmedia và vietnamnet phiên bản điện thoại di động.
Về công nghệ chuyển tải nội dung cho web mobile tại Việt Nam hiện nay, các báo sử
dụng song song công nghệ webmobile và appmobile.
Lựa chọn xây dựng nội dung trên phiên bản di động của website (Mobile web) hay trên
ứng dụng di động (Mobile App) để tiếp cận tốt nhất đến công chúng luôn là điều mà những tờ
báo có phiên bản mobile quan tâm. Mobile web giống như các website phiên bản tiêu chuẩn,
hiển thị dựa trên nền tảng trình duyệt + các công nghệ liên quan đến html, css… Mobile web
cho phép hiển thị đa dạng thông tin từ văn bản, hình ảnh, âm thanh, video, flash, tương tác qua
các thao tác chạm, bấm (cảm ứng) trên chính màn hình thiết bị truy cập. Mobile website có giao
diện người dùng thu nhỏ hơn so với phiên bản tiêu chuẩn, có thể tích hợp nhiều tiện ích gắn liền
với thiết bị như “click to call”, “click to sms”, “location finder”…
Hiện nay một số tờ báo điên tử lớn đã tập trung vào bản web mobile. Đây là công nghệ
HTML5 mới, được nhiều báo trên thế giới sử dụng và dễ dàng thuận tiện cho người dùng, vì
xem bằng trình duyệt Internet (browser) nên không phải tạo lập ứng dụng riêng cho từng hệ điều
hành như native app và không phải tạo nhiều phiên bản cho các loại màn hình khác nhau. Với
công nghệ mới của phiên bản mobile web, người dùng sẽ có đầy đủ mọi phương thức tiếp cận
thông tin, cho dù họ đang ở đâu và sử dụng bất cứ thiết bị gì. Để sử dụng phiên bản web mobile
người dùng chỉ cần gõ địa chỉ trang web trên trình duyệt của điện thoại di động và hệ thống tự
nhận diện để chuyển sang trang dành riêng cho các thiết bị cầm tay. Và độc giả có thể dễ dàng
thay đổi giao diện điện thoại sang máy tính nhờ việc nhấn vào biểu tượng desktop trên màn hình
163
Báo chí di động tại Việt Nam - một loại hình truyền thông mới
điện thoại. Khi đó, lập tức các giao diện điện thoại di động chuyển sang giao diện PC hoặc
Desktop, với font chữ nhỏ hơn rất nhiều. Và ngược lại, click vào biểu tượng điện thoại bên góc
phải màn hình, màn hình sẽ chuyển sang giao diện điện thoại một cách nhanh chóng.
Trong khi đó, Mobile App là ứng dụng di động được tải và cài đặt trên từng thiết bị,
khác với mobile web cần phải có trình duyệt để hiển thị nội dung. Người dùng có thể tải ứng
dụng từ nhiều nguồn khác nhau như Apple Store, Google Play… tuỳ theo hệ điều hành của thiết
bị. Ứng dụng di động có thể hiển thị nội dung từ Internet theo mô hình của mobile web, hoặc
cũng có thể tải nội dung về thiết bị để hiển thị, sau đó người dùng có thể truy cập vào ứng dụng
để theo dõi nội dung mà không cần có kết nối dữ liệu. Thannienonline có Thanh niên for
Android, VnExpress có ứng dụng VnExpress for Android, V-News có V-News for Windows
Phone, Dân trí có Dân trí for Android, Vietnamnet có Vietnamnet for Windows Phone,
Tuoitreonline có Tuổi trẻ Mobile for Android...
2.2. Thay đổi nội dung thông tin
Cùng với sự thay đổi về hình thức, giao diện, các phiên bản dành cho điện thoại di
động cũng đã kịp thời có những điều chỉnh về nội dung cho phù hợp với cách tiếp cận thông tin
mới của thiết bị.
Phần lớn nội dung thông tin trên các phiên bản báo chí di động tại Việt Nam luôn có
tính thời sự cao, được cập nhật nhanh chóng, thuận tiện, hỗ trợ trên 80% số máy điện thoại di
động hiện có trên thị trường Việt Nam, hiển thị hoàn toàn bằng tiếng Việt có dấu và nhiều ngôn
ngữ khác. Quan trọng nhất vẫn là tiết kiệm tối đa chi phí GPRS cho nhu cầu cập nhật tin tức
trên mobile. Điều đặc biệt là các phiên bản báo chí di động tại Việt Nam đã tích hợp 3 xu hướng
chính: tính di dộng, việc sử dụng nhiều video, và gắn tin tức với các trang mạng xã hội dựa trên
sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin vào loại hình điện thoại di động hiện nay.
Nội dung được phản ánh trên các thiết bị di động được cập nhật liên tục. Theo số liệu
thống kê của chúng tôi lượng thông tin được upload lên các trang trong một ngày trung bình ở
mỗi tờ báo lớn tại Việt Nam là 10 đến 30 nội dung thông tin. Tính tỉ lệ trung bình là cứ 40 đến
65 phút có một thông tin được xuất bản trên các phiên bản báo chí di động. Đây là một tần suất
sản xuất thông tin khá cao đối với báo chí và có thể xem là cao nhất trong hệ thống phát hành
sản phẩm báo chí ở Việt Nam.
Không chỉ cung cấp một lượng thông tin phong phú, đa dạng nhiều chiều, các nội dung
thông tin được chuyển tải trên các thiết bị di động cũng đã nhanh chóng cập nhật liên tục những
sự kiện nóng từ giây, từ phút để công chúng kịp theo dõi. Sự kiện sập giàn giáo ở Formosa cảng
Vũng Áng tại Hà Tĩnh vào lúc 20 giờ ngày 25 tháng 03 năm 2015 khiến 17 công nhân tử vong,
và 24 người khác bị thương nặng, chỉ trong khoảng thời gian 12 giờ ngày hôm sau (26/3),
Vietnamplus mobile đã đưa đến 14 tin, bài liên quan đến sự kiện này và tiếp 3 ngày sau có thêm
17 tin, bài mới được cập nhật về sự kiện này. Tương tự, sự kiện thảm sát tại Bình Phước xảy ra
rạng sáng ngày7/7/2015 gây rúng động dư luận đã được các báo mobile quan tâm đặc biệt. Chỉ
164
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Trường Đại học Khoa học – Đại học Huế
Tập 4, Số 2 (2016)
trong vòng 24 tiếng, báo Pháp luật thành phố Hồ Chí Minh phiên bản dành cho mobile tại
http://m.phapluattp.vn đã thông tin đến 19 lần, tiếp sau 3 ngày báo này đã đăng thêm 21 thông
tin nữa. Riêng báo tuoitremobile đăng về sự kiện này là 12 tin, bài, thanhnienmobile là 14,
vnmedia là 19, vnexpress là 17 trong vòng 5 ngày.
Một trong những cách thay đổi lớn về nội dung thông tin cho phiên bản báo chí di động
nữa là việc các báo điều chỉnh các chuyên mục ngày càng đa dạng hơn, mở nhiều nội dung
thông tin mang tính cá nhân hóa, tính chuyên biệt để cung cấp những thông tin thiết yếu theo
nhu cầu cá nhân của người đọc. Thống kê cho thấy số chuyên mục trên các phiên bản mobile
của 6 tờ báo lớn tại Việt Nam gồm Vietnamplus, Vietnamnet, Vnmedia, Vnexpress,
Thanhnienonline, Tuoitreonline đã lên đến con số 500. Đặc biệt có một số tờ báo đã xây dựng
những chuyên mục riêng phục vụ công chúng theo khu vực rất hiệu quả như Vietnamplus hay
Zing. Vietnamplus hiện có 63 trang tin địa phương được thiết kế như những trang web nhỏ với
nội dung thông tin phong phú, khi độc giả truy cập có thể đọc được thông tin giống như một
trang tin điện tử địa phương. Ngoài ra, tờ báo này còn thiết kế 200 trang tin các quốc gia khác
nhau với đầy đủ các nội dung từ kinh tế, văn hóa, xã hội đến khoa học, công nghệ, môi
trường…Nâng tổng số các trang tin chuyên biệt của tờ báo lên con số 300. Có thể nói chưa có
báo điện tử nào trong nước có số trang phụ lớn như thế. Lợi ích lớn nhất mà Vietnamplus mang
lại cho công chúng là cách tiếp cận thông tin mới với sự lựa chọn nội dung phong phú và
chuyên biệt. Ngoài ra, Vietnamplus còn thử nghiệm thành công loại ảnh 360 xem theo hình cầu,
sử dụng máy bay không người lái flycam trong trong tác nghiệp. Trong khi đó, Zing đã bắt đầu
thay đổi các tiếp cận công chúng qua các nội dung được chia nhỏ theo nhóm lứa tuổi, nghề
nghiệp và khu vực địa lý. Tờ báo đã thiết kế nội dung với nhiều mục mới như Sống trẻ (gồm các
chuyên mục dành cho giới trẻ: gương mặt trẻ, cộng đồng mạng, sự kiện), Sống khoẻ (gồm các
thông tin chỉ dẫn ở các chuyên mục Mẹ và Bé, Dinh dưỡng, khoẻ đẹp…), Thế giới (gồm các
chuyên mục theo khu vực địa lý Thế giới quanh ta, người Việt bốn phương).
165
Báo chí di động tại Việt Nam - một loại hình truyền thông mới
Biểu đồ 1. Số lượng các mục, chuyên mục của các tờ báo qua truy cập trên điện thoại di động.
120
100
80
60
40
20
0
97
96
82
72
67
65
58
37
39
42
25
27
i
t
s
e
a
i
tr
ne
ne
ne
hn
ne
i
ne
ne
n
ne
i
i
i
l
i
i
l
on
i
i
l
n
da
ne
l
es
r
l
ed
n
nl
go
nl
no
nl
eo
p
on
on
on
i
x
ne
mm
g
go
an
nm
a
ng
ue
nh
e
i
v
tr
i
o
ph
mo
oi
on
ph
en
on
od
v
n
etn
i
e
tuo
i
n
n
v
a
l
da
a
i
thi
ha
a
ti
tha
ng
thu
go
ai
s
Nguồn: Khảo sát tháng 5/2013.
2.3. Công chúng báo chí mobile
Sự thay đổi các thiết bị tiếp nhận thông tin gắn với sự phát triển của công nghệ đã làm
thay đổi thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng và hình thành một bộ phận công chúng
mới, công chúng báo chí mobile. Theo số liệu thống kê của của công ty Nielsen hiện nay, Việt
Nam có khoảng 145 triệu thuê bao điện thoại di động, trong đó số người sử dụng Internet trên
điện thoại đã hơn 20 triệu và 30% số điện thoại đang được sử dụng là điện thoại thông minh
(smartphone). Việt Nam hiện đã có gần 2/3 (62%) người dùng điện thoại thông minh để lướt
web, hơn một nửa số người dùng điện thoại tính năng thường muốn sử dụng là đọc báo và thực
hiện các công việc giải trí, mua bán và liên lạc hàng ngày. Con số trên so với năm 2012 là 109,1
triệu người, số người dùng điện thoại lướt web là 12 triệu, cho thấy chỉ trong vòng 3 năm, số
người sử dụng điện thoại di động ở Việt Nam đã tăng 36 triệu người, số người dùng điện thoại
để online tăng 183%. Thống kê cho thấy 23% người dùng thanh toán qua điện thoại, 56% online
bằng điện thoại với các hoạt động chính là 82% đọc tin, 67% tìm kiếm thông tin, 48% gửi tin
nhắn trực tuyến và 35% tham gia các mạng xã hội [6 ]
Cuộc điều tra công chúng báo chí mobile độ tuổi 15 – 45 tại thành phố Đà Nẵng và Huế
cho thấy: trong 400 người được khảo sát có 279/400 người đọc báo trên điện thoại di động,
(chiếm 69,75%). 242/279 người thuộc độ tuổi từ 20 – 35 tuổi (chiếm 86,7%), 172/279 là nam
166
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Trường Đại học Khoa học – Đại học Huế
Tập 4, Số 2 (2016)
giới, (chiếm 61,0%) 107/279 là nữ giới (chiếm 39,0% ), 212/279 là viên chức và sinh viên
(chiếm 75.9 %).[7]
Từ khảo sát trên cho thấy, công chúng của báo chí mobile hầu hết là công chúng trẻ
tuổi, nghề nghiệp là sinh viên và viên chức lao động. Nhóm công chúng này thường xuyên quan
tâm các nội dung chính trị, xã hội và giải trí. Trong đó, nhóm công chúng trẻ đang là sinh viên
thường tiếp cận các trang 24h.com, baomoi.com, zing.com. Trong khi đó các trang
thanhnienonline, tuoitreonline, laodongonline được đối tượng viên chức truy cập thường xuyên.
Biểu đồ 2. Tỉ lệ công chúng khu vực Đà Nẵng và Huế truy cập các trang báo.
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
vietnam+
zing
dantri
thanhnien
vnexpress
vnmedia
24h
tuoitre
baomoi
Nguồn: Điều tra tháng 4/2015.
Nội dung truy cập của nhóm công chúng qua thiết bị di động có sự phân hoá rõ rệt.
Nhóm nội dung chính trị, xã hội được truy cập cao nhất (97, 2%), tiếp đến là các nội dung du
lịch, đời sống, thị trường...Với cách lựa chọn nội dung như trên, có thể thấy, công chúng báo chí
mobile đã nghiêng hẳn về thông tin thời sự chính luận. Đây là mảng thông tin được các báo điện
tử trên điện thoại di động xuất bản khá nhanh và thường xuyên.
Bảng 2. Tỉ lệ nội dung công chúng truy cập
Lượng công chúng
Lượng công chúng
Chuyên mục
Chính trị
Thế giới
Kinh tế
Chuyên mục
quan tâm (%)
97,2
quan tâm (%)
Khoa học
Môi trường
Du lịch
Thị trường
Y tế
10,0
7,3
72,7
58,0
20,8
32,5
67,6
42,2
97,2
68,3
37,3
12,0
Xã hội
Đời sống
Văn hóa
Thể thao
Giáo dục
Nguồn: Điều tra tháng 4/2015.
7 Điều tra tháng 4/2015
167
Báo chí di động tại Việt Nam - một loại hình truyền thông mới
Cũng qua cuộc khảo sát trên, 92/279 (chiếm 32.9%) người cho rằng chất lượng tin, bài
của báo chí mobile rất tốt không cần thay đổi bất cứ điều gì, 75/279 (chiếm 26,8%) người phản
ánh rằng chất lượng thông tin của trang báo này chỉ đạt mức trung bình và cần phải thay đổi,
chỉnh sửa cả nội dung và hình thức cho phù hợp với cách tiếp cận bằng các thiết bị di động.
Nhóm này còn khẳng định rằng, Việt Nam chưa có báo chí mobile theo đúng nghĩa. Để có được
một phiên bản mobile hoàn chỉnh không phải chỉ là sự tuỳ biến hay sắp xếp lại các mục, chuyên
mục của phiên bản báo dành cho desktop, laptop mà phải được thiết kế phiên bản riêng bao gồm
cả hình thức và nội dung phù hợp với các thiết bị di động.
3. KẾT LUẬN
Tại Việt Nam trong những năm gần đây, sự cải thiện về chất lượng truyền phát thông
tin đã góp phần không nhỏ cho sự phát triển dịch vụ đọc báo trên điện thoại. Với nhu cầu cần
cập nhật thông tin thời sự, giải trí, nhanh, kịp thời, mọi lúc mọi nơi, đọc báo trên điện thoại là sự
lựa chọn số một của công chúng Việt Nam, nhất là giới viên chức và sinh viên. Các con số
thống kê của các đơn vị cung cấp dịch vụ đọc báo trên điện thoại di động cho thấy số người sử
dụng điện thoại di động tại Việt Nam truy cập internet và đọc báo tăng đều qua các năm.
Tuy vậy, thực tế khảo sát cho thấy, báo chí trên điện thoại di động tại Việt Nam vẫn còn
không ít những hạn chế cần phải khắc phục. Đó là: 1/Giao diện và bố cục trang báo còn cũ, chật
chội, stream rối rắm, chậm thay đổi, chưa tạo sự thoải mái cho người đọc; 2/ Đa phần các tờ báo
chưa có các phiên bản dành riêng cho điện thoại di động, chỉ dùng lại hoặc tuỳ biến từ các trang
của desktop và laptop; 3/ nội dung được chuyển y hệt từ báo mạng điện tử dùng cho desktop và
laptop sang. Một số khác không chuyển hết mà có sự lựa chọn nhưng vẫn mang tính “sao chép”
nên nội dung khá dài không phù hợp với cách đọc báo trên điện thoại; 4/ Trang chủ quá nhiều
ảnh gây nặng và rối, màu sắc giao diện của báo chưa tinh tế.
Để thúc đẩy sự phát triển của báo điện tử dành cho thiết bị di động thì cần có tư duy
chiến lược trong việc thiết kế hình thức và sản xuất nội dung. Nghĩa là các cơ quan báo chí phải
xây dựng hình thức và nội dung dành riêng cho thiết bị di động phù hợp với nhu cầu và thói
quen của người sử dụng. Thậm chí, tư duy đó còn phải tiến xa hơn khi tính đến sản xuất nội
dung cho các thiết bị di động cũng khác nhau. Hiện tại, trên thế giới, nhiều cơ quan báo chí và
truyền thông đã xác định “Mobile first, web later”, tức là ưu tiên nội dung cho thiết bị di động
trước, sau đó mới đến báo mạng điện tử cho desktop, laptop và báo in. Để làm được điều này,
theo chúng tôi, báo chí di động tại Việt Nam cần tính đến một số phương án sau:
Thứ nhất, về hình thức nên đơn giản hoá các giao diện, không để quá nhiều hình ảnh,
mục, chuyên mục trên các trang chủ gây rối và tốc độ truy cập chậm, chỉ để tối đa 5 hình ảnh
nổi bật cho tin mới với kích thước nhỏ, nhẹ trên trang chủ và 3 hình trên từng chuyên mục. Điều
này làm cho việc load các nội dung trở nên nhẹ và nhanh hơn.
168
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Trường Đại học Khoa học – Đại học Huế
Tập 4, Số 2 (2016)
Thứ hai, khi lựa chọn đối tượng phục vụ, phiên bản báo chí di động cần xác định nhóm
độc giả hẹp hơn. Độc giả hẹp là xu hướng của báo chí hiện đại. Nhóm độc giả này một khi quan
tâm đến thông tin của tờ báo họ có khả năng trở thành những độc giả trung thành nhất của tờ
báo. Xu hướng báo chí hiện nay là nếu không đủ sức xây dựng những trang tin mang tính tổng
hợp và quy mô lớn thì nên tập trung vào đối tượng hẹp, chuyên sâu vào từng lĩnh vực thì sẽ hiệu
quả hơn.
Thứ ba, cập nhật nhanh các thông tin thời sự, rút ngắn dung lượng bài viết, tăng nội
dung xã hội, giải trí và chỉ dẫn; ưu tiên đăng tải tin tức nhiều hơn các thể loại bài viết dài có
dung lượng lớn và tuyệt đối không đăng các bài viết dài kỳ.
Thứ tư, xây dựng tin, bài theo phương thức thông tin nhiều cửa và vận dụng triệt để
ngôn ngữ truyền thông đa phương tiện để độc giả có nhiều lựa chọn tiếp cận thông tin và truy
xuất thông tin cần nhanh hơn.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Châu An, (2014). Xu hướng báo chí mobile trong kỷ nguyên di động, Tạp chí Báo chí và Tuyên
truyền, Tập 2 (2014), tr 25-37.
[2]. Nguyễn Vân Anh (2013). Đọc báo qua mobile một trào lưu mới, Saigon Time, 15/3/2013, tr5.
[3]. Lê Quốc Minh (2012). Hướng đến báo chí “di động”, Tuổi Trẻ - 19/06/2012.
[4]. Helles R, Wei R.(2007). Điện thoại di động công nghệ cao: bản sắc xã hội và sự phụ thuộc vào mục
tiêu cá nhân”, Tạp chí Nghiên cứu Truyền thông châu Á , 3 (1), 5 - 24 .
[5]. Jensen K. B.(2010). Động cơ sử dụng của điện thoại di động cho truyền thông đại chúng và giải trí,
Tạp chí Quốc tế về Viễn thông & Công nghệ thông tin , 25 (1), 36
[6]. Wei R. (2006). Lối sống và phương tiện truyền thông mới, New Media & Xã hội , 8 (6), Tr 991 –
1008.
[7]. Lo V. (2015). Lối sống và phương tiện truyền thông mới, New Media & Xã hội, 8 (6), 991 - 1008.
169
Báo chí di động tại Việt Nam - một loại hình truyền thông mới
MOBILE MEDIA IN VIETNAM: A TYPE OF NEW MEDIA
Phan Quoc Hai
Department of Journalism and Communications, Hue University College of Sciences
Email: [email protected]
ABSTRACT
The development of mobile media has recently impacted on Vietnam’s journalism. The
appearance of mobile media has changed the working of journalists and the receiving of
information from the public. This article indicates the form characteristics of the version of
mobile media and provides practical information on the change of information needs,
forming a group of public with specific characteristics compared to traditional types of
media.
Keywords: mobile media, information needs, traditional media, public press.
170
16 trang
12/01/2024
18780
Free
Bạn đang xem tài liệu "Báo chí di động tại Việt Nam - Một loại hình truyền thông mới", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bao_chi_di_dong_tai_viet_nam_mot_loai_hinh_truyen_thong_moi.pdf
