Tính chuyên nghiệp trong việc soạn thảo thông cáo báo chí
TꢀP CHÍ KHOA HꢁC VÀ CÔNG NGHꢂ, TRƯꢃNG ðH KHOA HꢁC HUꢄ TꢅP 1, Sꢆ 2 (2014)
TÍNH CHUYÊN NGHIꢀP TRONG VIꢀC SOꢁN THꢂO THÔNG CÁO BÁO CHÍ
Hoàng Lê Thúy Nga
Khoa Báo chí - Truyꢀn thông, Trưꢁng ðꢂi hꢃc Khoa hꢃc Huꢄ
Email: hoanglethuyng[email protected]
TÓM TꢃT
Thông cáo báo chí ( Press Release) là bài viꢄt mang thông tin chính thꢅc cꢆa mꢇt doanh
nghiꢈp, tꢉ chꢅc, hiꢈp hꢇi, cá nhân...gꢊi ñꢄn các cơ quan thông tꢋn báo chí. Thông cáo
báo chí (TCBC) là công cꢌ quan trꢃng ñưꢍc các chuyên viên PR sꢊ dꢌng ñꢎ truyꢀn tꢏi
thông tin tꢐi công chúng vꢐi sꢑ tham gia cꢆa bên thꢅ ba- giꢐi báo chí.
Hꢒng ngày, các cơ quan báo chí nhꢓn nhiꢀu TCBC. Làm thꢄ nào ñꢎ TCBC không bꢔ
“lãng quên” là ñiꢀu hꢄt sꢅc cꢕn thiꢄt. ðꢎ hoꢂt ñꢇng PR có hiꢈu quꢏ, ñꢖc biꢈt là quan hꢈ
báo chí, TCBC phꢏi thꢎ hiꢈn sꢑ chuyên nghiꢈp, ꢋn tưꢍng, ñꢂt giá trꢔ thông tin cao nhꢋt
nhưng vꢗn ngꢘn gꢃn, súc tích. Mꢇt bꢏn thông cáo báo chí tꢙt thì yêu cꢕu phꢏi có nꢇi dung
ñꢆ quan trꢃng và thuyꢄt phꢌc giꢐi truyꢀn thông chꢋp nhꢓn nó như là thông tin cơ sꢚ cꢆa
mꢇt bài viꢄt ñưꢍc ñăng tꢏi. Bài viꢄt này sꢛ bàn ñꢄn các yêu cꢕu vꢀ nꢇi dung ñꢎ bꢏo ñꢏm
tính chuyên nghiꢈp cꢆa mꢇt thông cáo báo chí.
Tꢀ khóa: Quan hꢈ công chúng; Quan hꢈ báo giꢐi; Thông cáo báo chí
1. ðꢄt vꢅn ñꢆ
Quan hꢀ công chúng (Public Relations, viꢁt tꢂt là PR) là ngành thuꢃc lĩnh vꢄc
truyꢅn thông, có chꢆc năng và nhiꢀm vꢇ xây dꢄng, duy trì thông ñiꢀp, quꢈn lý truyꢅn
thông làm cho công chúng hiꢉu và có thiꢀn chí vꢊi mꢃt tꢋ chꢆc hoꢌc cá nhân nào ñó.
Ngày nay, hoꢍt ñꢃng quan hꢀ công chúng ñóng vai trò hꢁt sꢆc quan trꢎng trong cꢃng
ñꢏng, tꢋ chꢆc chính phꢐ, phi chính phꢐ và doanh nghiꢀp. Hoꢍt ñꢃng PR sꢑ dꢇng tiꢁng
nói cꢐa bên thꢆ ba là báo chí ñꢉ truyꢅn tꢈi thông tin ñꢁn công chúng.
Thông cáo báo chí (TCBC) là văn bꢈn cꢄc kì quan trꢎng ñưꢒc các tꢋ chꢆc truyꢅn
tꢈi thông tin tꢊi công chúng vꢊi sꢄ tham gia cꢐa các phương tiꢀn truyꢅn thông ñꢍi
chúng. Có thꢉ hiꢉu TCBC là sꢄ thꢉ hiꢀn mꢓi quan hꢀ qua lꢍi giꢔa PR và các phương
tiꢀn truyꢅn thông. Các chuyên viên PR cꢕn các phương tiꢀn truyꢅn thông như là kênh
giao tiꢁp vꢊi công chúng và hꢎ phát ñi TCBC vꢊi tư cách là tài liꢀu ñꢅ nghꢖ ñưꢒc công
bꢓ bꢗi báo giꢊi. Còn các phương tiꢀn truyꢅn thông lꢍi cꢕn các TCBC ñꢉ có thông tin
viꢁt bài, lúc này TCBC có tư cách là nguꢏn tin.
Vꢅ nguyên tꢂc, cách tꢋ chꢆc nꢃi dung và hình thꢆc phꢈi thꢄc sꢄ bꢋ ích và có
thông tin cho giꢊi báo chí thì hꢎ mꢊi giúp tꢋ chꢆc ñưa tin ñꢁn công chúng. Do vꢘy, ꢗ
bài viꢁt này, chúng tôi muꢓn bàn vꢅ các yêu cꢕu cꢐa tính chuyên nghiꢀp khi soꢍn mꢃt
thông cáo báo chí ñꢉ gꢑi ñꢁn giꢊi báo chí.
151
TꢀP CHÍ KHOA HꢁC VÀ CÔNG NGHꢂ, TRƯꢃNG ðH KHOA HꢁC HUꢄ TꢅP 1, Sꢆ 2 (2014)
2. Hoꢇt ñꢈng quan hꢉ báo chí và sꢊ cꢋn thiꢌt cꢍa thông cáo báo chí
2.1. Trong quan hꢀ công chúng, quan hꢀ báo chí là mꢃt hoꢍt ñꢃng, mꢃt nhiꢀm vꢇ
trung tâm. Quan hꢀ báo chí ( media relations) là thiꢁt lꢘp và cꢐng cꢓ (duy trì) mꢓi quan
hꢀ giꢔa báo chí và tꢋ chꢆc. Báo chí có mꢃt vꢖ trí quan trꢎng trong xã hꢃi. ðó không chꢙ
là phương tiꢀn phꢋ biꢁn thông tin trong xã hꢃi mà còn là lꢄc lưꢒng có sꢆc tác ñꢃng và
ꢈnh hưꢗng lꢊn trong xã hꢃi. Vì thꢁ, quan hꢀ tꢓt vꢊi giꢊi báo chí là mꢃt trong nhꢔng
chiꢁn lưꢒc quan trꢎng cꢐa bꢚt kỳ tꢋ chꢆc hay cá nhân nào. Cꢇ thꢉ là “ bꢒng viꢈc phát
triꢎn và duy trì mꢙi quan hꢈ tꢙt ñꢜp vꢐi giꢐi truyꢀn thông, nhꢝng chuyên gia vꢀ PR thꢋy
trưꢐc hꢃ sꢛ thành công hơn trong viꢈc giành ñưꢍc viꢈc ñưa tin vꢀ tꢉ chꢅc cꢆa mình mꢇt
cách công bꢒng và tích cꢑc trên các phương tiꢈn truyꢀn thông ñó. Khi mꢇt tin bài tiêu
cꢑc xuꢋt hiꢈn, viꢈc duy trì mꢙi quan hꢈ tꢙt ñꢜp vꢐi báo giꢐi sꢛ làm cho tꢉ chꢅc ñó có
nhiꢀu cơ hꢇi hơn ñꢎ thông tin mꢇt cách rõ ràng và có trách nhiꢈm vꢐi giꢐi truyꢀn thông.
Trong trưꢁng hꢍp phương tiꢈn truyꢀn thông mꢘc sai lꢕm/mꢘc lꢞi khi ñưa mꢇt tin bài
nào ñó vꢀ tꢉ chꢅc cꢆa mình, ngưꢁi chuyên gia PR có mꢙi quan hꢈ và duy trì tꢙt mꢙi
quan hꢈ vꢐi truyꢀn thông sꢛ ñꢂt ñưꢍc nhiꢀu hiꢈu quꢏ hơn trong viꢈc ñính chính lꢂi
thông tin cho ñúng” [1, tr.75]. Nhꢘn thꢆc ñưꢒc tꢕm quan trꢎng này, các nhà hoꢍt ñꢃng
PR liên tꢇc cung cꢚp cho giꢊi báo chí nhꢔng tin tꢆc cꢕn thiꢁt.
Quan hꢀ vꢊi báo chí bao gꢏm các hoꢍt ñꢃng: tꢋ chꢆc hꢎp báo, gꢌp mꢌt báo chí,
thu xꢁp các buꢋi phꢛng vꢚn, soꢍn TCBC. Công viꢀc chính cꢐa mꢃt nhân viên PR là làm
sao ñꢉ giꢊi báo chí chuyꢉn tꢈi thông tin cꢐa tꢋ chꢆc, công ty, doanh nghiꢀp ñꢁn vꢊi các
ñꢓi tưꢒng công chúng khác nhau. Có rꢚt nhiꢅu công cꢇ ñꢉ nhân viên PR thꢄc hiꢀn viꢀc
chuyꢉn thông tin ñꢁn vꢊi nhà báo và thông cáo báo chí (TCBC) là mꢃt trong nhꢔng
công cꢇ ñó.
2.2. Thông cáo báo chí ( Press Release) là “bài viꢁt mang thông tin chính thꢆc
cꢐa mꢃt doanh nghiꢀp, tꢋ chꢆc, hiꢀp hꢃi, cá nhân...gꢑi ñꢁn các cơ quan thông tꢚn báo
chí” [3, tr.17]. TCBC là công cꢇ tꢓi quan trꢎng ñưꢒc các chuyên viên PR sꢑ dꢇng ñꢉ
truyꢅn tꢈi thông tin tꢊi công chúng vꢊi sꢄ tham gia cꢐa bên thꢆ ba- giꢊi báo chí.
ðꢓi vꢊi các tꢋ chꢆc, doanh nghiꢀp, cá nhân, thông cáo báo chí là mꢃt phꢕn
không thꢉ thiꢁu trong hoꢍt ñꢃng PR. Mꢇc ñích cꢐa TCBC là :cung cꢚp thông tin cho báo
chí; giꢈi ñáp câu hꢛi cꢐa dư luꢘn; hꢜ trꢒ phóng viên tìm hiꢉu vꢅ dꢖch vꢇ, sꢈn phꢝm cꢐa
công ty; là cách ñꢉ quꢈng bá hình ꢈnh. Mꢇc ñích cao nhꢚt là ñưꢒc ñăng tin tꢓt nhꢚt.
Như vꢘy, TCBC là mꢃt trong nhꢔng công cꢇ thiꢁt yꢁu thu hút giꢊi báo chí ñꢏng
thꢞi chuyꢉn tꢈi thông tin cꢐa doanh nghiꢀp, tꢋ chꢆc mꢃt cách công khai, chính thꢓng,
khoa hꢎc và chuyên nghiꢀp ñꢉ tꢟ ñó nhꢔng thông tin này sꢠ trꢗ thành nhꢔng tin, bài
ñăng trên các loꢍi hình báo chí.
ðꢓi vꢊi giꢊi báo chí, hꢕu hꢁt tꢚt cꢈ các bài vꢗ ñꢅu xuꢚt phát tꢟ 3 nguꢏn: nguꢏn
quan sát thꢄc tꢁ, nguꢏn tꢟ phꢛng vꢚn và nguꢏn tꢟ các văn bꢈn. Thông cáo báo chí là
mꢃt dꢍng nguꢏn tin bꢡng văn bꢈn. Vꢊi nguꢏn tin cung cꢚp cho báo chí mꢃt cách chính
thꢆc, TCBC ñã giúp phóng viên tìm kiꢁm, khai thác thông tin mꢃt cách nhanh nhꢚt.
152
TꢀP CHÍ KHOA HꢁC VÀ CÔNG NGHꢂ, TRƯꢃNG ðH KHOA HꢁC HUꢄ TꢅP 1, Sꢆ 2 (2014)
Thông cáo báo chí thưꢞng gꢂn vꢊi các sꢄ kiꢀn cꢐa tꢋ chꢆc như: giꢊi thiꢀu sꢈn
phꢝm/ dꢖch vꢇ mꢊi, giꢊi thiꢀu chương trình khuyꢁn mãi, giꢊi thiꢀu dꢄ án ñꢕu tư mꢊi,
công bꢓ dꢄ án tài trꢒ, ñꢃng thꢋ/khánh thành, công bꢓ dꢄ án hꢒp tác, công bꢓ kꢁt quꢈ
khꢈo sát/nguyên cꢆu/giꢈi thưꢗng/kꢁt quꢈ kinh doanh, giꢊi thiꢀu Tꢋng giám ñꢓc mꢊi,
phát ngôn vꢅ vꢚn ñꢅ liên quan, …
Thꢄc tꢁ,hꢡng ngày,hꢡng tuꢕn,các nhà báo nhꢘn nhiꢅu TCBC nhưng trong ñó
không ít nhꢔng TCBC bꢖ nhà báo “ bꢛ qua”, nghĩa là không ñưꢒc sꢑ dꢇng ñꢉ viꢁt thành
nhꢔng tin, bài trên báo chí. Vꢚn ñꢅ này do nhiꢅu nguyên nhân, tuy nhiên, nguyên nhân
sâu xa chính là mꢃt sꢓ TCBC ñưꢒc viꢁt không chuyên nghiꢀp, dài dòng, không nêu bꢘt
ñưꢒc thông ñiꢀp cꢓt lõi, không có nhiꢅu thông tin thu hút giꢊi báo chí. Chính vì vꢘy,
chiꢁn lưꢒc quꢈng bá, truyꢅn thông cho cơ quan, tꢋ chꢆc, doanh nghiꢀp sꢠ kém hiꢀu quꢈ.
3. Bꢎ cꢏc cꢍa TCBC và các yêu cꢋu cꢍa tính chuyên nghiꢉp trong viꢉc xây
dꢊng TCBC
3.1. TCBC là công cꢇ quan trꢎng trong hoꢍt ñꢃng quan hꢀ báo giꢊi cꢐa tꢋ chꢆc.
Thông thưꢞng, mꢃt TCBC gꢏm các phꢕn sau:
a. Nguꢏn tin: tên, ñꢖa chꢙ, thông tin lin lꢍc cꢐa tꢋ chꢆc, cá nhân ra TCBC
b. Ghi ra thꢉ loꢍi văn bꢈn THÔNG CÁO BÁO CHÍ
c. Tiêu ñꢅ hoꢌc khái quát nꢃi dung cꢐa bꢈn thông cáo
d. Ngày tháng năm, thꢞi ñiꢉm ra thông cáo
e. Nꢃi dung chính ( Lꢞi dꢢn (Lead)– ñoꢍn 1;Thân bài (body) – ñoꢍn 2,3,4)
f. Thông tin vꢅ công ty
g. Thông tin liên lꢍc cꢐa ngưꢞi phꢇ trách PR hoꢌc chꢖu trách nhiꢀm vꢅ thông
cáo báo chí
3.2. Mꢃt TCBC chuyên nghiꢀp là thông cáo mà nhà báo không thꢉ bꢛ qua và
khó lòng tꢟ chꢓi ñăng tꢈi thông tin. Tính chuyên nghiꢀp thꢉ hiꢀn ꢗ cꢈ nꢃi dung lꢢn hình
thꢆc. Trên cơ sꢗ 7 phꢕn trên, ꢗ phꢍm vi bài viꢁt này chúng tôi ñꢅ xuꢚt mꢃt sꢓ yêu cꢕu ñꢉ
nâng cao tính chuyên nghiꢀp trong viꢀc soꢍn TCBC. Nhꢔng yêu cꢕu này xuꢚt phát tꢟ
công viꢀc viꢁt tin, bài hꢡng ngày cꢐa giꢊi báo chí và sꢄ quan tâm, chꢎn lꢎc, xꢑ lý thông
tin khi hꢎ tiꢁp xúc vꢊi TCBC.
Ngưꢞi viꢁt TCBC chuyên nghiꢀp là ngưꢞi hiꢉu rꢚt rõ cách làm báo, viꢁt lách cꢐa
giꢊi báo chí, ñꢌc biꢀt là cách làm tin. Vì vꢘy, hꢎ áp dꢇng mꢎi nguyên tꢂc cꢐa kꢣ thuꢘt
viꢁt tin hiꢀu quꢈ trong soꢍn thꢈo TCBC. Mꢃt bꢈn TCBC tꢓt sꢠ ñáp ꢆng mꢎi tiêu chí cꢐa
mꢃt tin thꢞi sꢄ. Theo chúng tôi yêu cꢕu cꢐa tính chuyên nghiꢀp trong TCBC phꢈi:
a. Trꢁ lꢂi công thꢃc 5W+ 1H, làm nꢄi bꢅt thông tin quan trꢆng kꢇt hꢈp vꢉi mô
hình hình tháp ngưꢈc
Cũng giꢓng như tin báo chí, mꢃt TCBC hiꢀu quꢈ phꢈi trꢈ lꢞi ñưꢒc công thꢆc 5W
+ 1H ( Ai? Cái gì? ꢤ ñâu? Khi nào? Tꢍi sao và Như thꢁ nào?). Kꢣ năng viꢁt TCBC
chuyên nghiꢀp là phꢈi viꢁt như mꢃt sꢈn phꢝm tin báo chí hiꢀn ñꢍi. Mꢃt TCBC có giá trꢖ
tin tꢆc và tiꢅm năng thu hút sꢄ quan tâm cꢐa báo chí phꢈi rõ ràng, mꢍch lꢍc, chuꢝn xác
153
TꢀP CHÍ KHOA HꢁC VÀ CÔNG NGHꢂ, TRƯꢃNG ðH KHOA HꢁC HUꢄ TꢅP 1, Sꢆ 2 (2014)
vꢊi văn phong báo chí và ñưꢒc trình bày theo cꢚu trúc hình tháp ngưꢒc. ðó là kiꢉu cꢚu
trúc phù hꢒp vꢊi xu thꢁ truyꢅn thông nhanh chóng và cꢍnh tranh, khi mà quꢣ thꢞi gian
tiꢁp nhꢘn các sꢈn phꢝm truyꢅn thông cꢐa ñꢓi tưꢒng công chúng ( trong ñó có cꢈ nhà
báo) ngày càng “ eo hꢥp”. Cũng như ñꢃc giꢈ, nhà báo không có nhiꢅu thꢞi gian ñꢎc và
xꢑ lý các TCBC quá dài dòng mà thông tin lꢍi chꢏng chéo. ðꢓi vꢊi hꢎ, TCBC phꢈi có
giá trꢖ tin tꢆc và góc ñꢃ tin. Giá trꢖ tin phꢈi có ích cho xã hꢃi, cho cꢃng ñꢏng, cꢕn thiꢁt
cho ñꢃc giꢈ và có cꢈ nhà báo.
Vꢊi cꢚu trúc hình tháp ngưꢒc, mꢆc ñꢃ quan trꢎng cꢐa thông tin trong mꢃt bꢈn
TCBC giꢈm dꢕn tꢟ ñáy xuꢓng ñꢙnh hình tháp ngưꢒc. Phꢕn ñꢕu cꢐa TCBC là thông tin
có mꢆc ñꢃ quan trꢎng nhꢚt có thꢉ chꢆa ñꢕy ñꢐ 5W+1H. Phꢕn tiꢁp theo kém quan trꢎng
hơn, ñó có thꢉ là sꢄ chi tiꢁt hóa cꢐa phꢕn ñꢕu, hoꢌc nhꢔng lꢞi trích dꢢn…Cuꢓi cùng là
thông tin cꢐa tꢋ chꢆc ra TCBC và thông tin liên hꢀ.
Hình 1. Mô hình hình tháp ngưꢍc
Mꢃt sꢓ tài liꢀu dꢍy cách viꢁt TCBC cho rꢡng nên viꢁt TCBC theo lꢓi hình tháp
ngưꢒc là có lý do. Bꢗi lꢠ, xuꢚt phát tꢟ thói quen và thꢞi gian làm viꢀc cꢐa nhà báo có
thꢉ thꢚy hꢕu hꢁt hꢎ sꢠ giꢔ lꢍi các thông tin cꢐa mꢃt ñꢁn hai ñoꢍn ñꢕu cꢐa TCBC. Thꢘm
chí, ñꢓi vꢊi nhꢔng TCBC ñưꢒc coi là chuyên nghiꢀp và viꢁt “ chuꢝn” thì có khi nhà báo
chꢙ “ bꢛ” bꢊt mꢃt vài chi tiꢁt, thông tin kém quan trꢎng, thꢘm chí chꢙ bꢛ vài dòng ꢗ cuꢓi
TCBC. Và khi ñó ý ñꢏ cꢐa tꢋ chꢆc, doanh nghiꢀp sꢠ không hoꢌc ít bꢖ “ lꢎt” so vꢊi
TCBC gꢓc.
Dưꢊi ñây là mꢃt TCBC ñưꢒc viꢁt khá tꢓt, phóng viên có thꢉ sꢑ dꢇng gꢕn hꢁt
thông tin có trong thông cáo ñꢉ viꢁt tin:
154
TꢀP CHÍ KHOA HꢁC VÀ CÔNG NGHꢂ, TRƯꢃNG ðH KHOA HꢁC HUꢄ TꢅP 1, Sꢆ 2 (2014)
Thông cáo báo chí
ðꢔa chꢟ liên lꢂc:
Nguyꢠn Bꢏo Châu (Ms)
Hꢍp tác Phát triꢎn ðꢅc
Văn phòng GIZ Hà Nꢇi
Tꢕng 6, Tháp Hà Nꢇi
49 Hai Bà Trưng
Hà Nꢇi, Viꢈt Nam
T +84 4 39 34 49 51
F +84 4 39 34 49 50
M +84 983 100 685
CUꢊC THI ꢋNH ðÀ NꢌNG 2012: THANH NIÊN THÀNH PHꢍ CꢋM NHꢎN Vꢏ MÔI
TRƯꢐNG XUNG QUANH
ðà Nꢑng, 1.8.2012- Hôm nay, dꢑ án hꢍp tác kꢡ thuꢓt giꢝa Viꢈt Nam và ðꢅc vꢀ“ Phát
triꢎn ðô thꢔ ðà Nꢢng thân thiꢈn vꢐi Môi trưꢁng và Khí hâu” (ECUD) do Bꢇ Hꢍp tác Kinh tꢄ và
Phát triꢎn CHLB ðꢅc (BMZ) tài trꢍ chính thꢅc phát ñꢇng cuꢇc thi ꢣnh ðà Nꢢng 2012 vꢐi chꢆ
ñꢀ “ Thanh niên Thành phꢙ cꢏm nhꢓn vꢀ môi trưꢁng xung quanh”. Cuꢇc thi nhꢒm nêu bꢓt thꢑc
trꢂng và các thách thꢅc vꢀ môi trưꢁng tꢂi ðà Nꢢng-thành phꢙ cꢆa nhꢝng bãi biꢎn, ngꢃn núi và
con sông ñꢜp. Phát triꢎn ñô thꢔ mꢓt ñꢇ thꢋp và phân tán khiꢄn viꢈc tiꢄp cꢓn hꢈ thꢙng giao thông
công cꢇng trꢚ nên khó khăn. Tꢙc ñꢇ mꢚ rꢇng và chuyꢎn ñꢉi ñꢋt nông nghiꢈp ñô thꢔ nhanh chóng
tꢂo sꢅc ép lên hꢈ thꢙng thoát nưꢐc và làm tăng nguy cơ ngꢓp lꢌt nghiêm trꢃng. Ngoài ra, do vꢔ
trí và ñꢔa hình tꢑ nhiên, ðà Nꢢng rꢋt dꢠ bꢔ tꢉn thương trưꢐc nhꢝng tác ñꢇng cꢆa biꢄn ñꢉi khí
hꢓu. Cùng vꢐi sꢑ phát triꢎn cꢆa thành phꢙ, các thách thꢅc này càng trꢚ nên ña dꢂng, ñꢖc biꢈt ꢚ
khu trung tâm vꢐi mꢅc ñꢇ ñô thꢔ hóa cao.
Cuꢇc thi kêu gꢃi các bꢂn trꢤ trong ñꢇ tuꢉi tꢥ 16 ñꢄn 30 ñang sinh sꢙng tꢂi ðà Nꢢng
tham gia, thꢎ hiꢈn nhꢝng góc nhìn cꢆa bꢏn thân vꢀ môi trưꢁng và nhꢝng thách thꢅc cꢆa thành
phꢙ qua các bꢅc ꢏnh chꢌp vꢀ môi trưꢁng xung quanh. Nhꢒm ñꢏm bꢏo tính công bꢒng vꢀ tiêu
chuꢦn kꢡ thuꢓt và chꢋt lưꢍng, thí sinh chꢟ ñưꢍc phép sꢊ dꢌng máy ꢏnh cơ mꢇt chiꢀu ( analog-
one-way camera) do Ban Tꢉ chꢅc cꢋp ñꢎ chꢌp ꢏnh. Ngoài ra, kꢡ thuꢓt chꢌp ꢏnh analog giúp
tꢂo nên tính ñꢇc ñáo cho các bꢅc ꢏnh. Sau cuꢇc thi, máy ꢏnh-ñưꢍc làm bꢒng 82% vꢓt liꢈu tái
chꢄ sꢛ ñưꢍc nhà cung cꢋp thu hꢧi ñꢎ tiꢄp tꢌc tái chꢄ.
Sꢙ lưꢍng thí sinh tham dꢑ giꢐi hꢂn là 200 ngưꢁi. Ban Giám khꢏo gꢧm các chuyên gia
và ñꢂi diꢈn tꢥ các tꢉ chꢅc trong lĩnh vꢑc nghꢈ thuꢓt và môi trưꢁng. ꢣnh dꢑ thi ñưꢍc ñánh giá
dꢑa trên các tiêu chí: phù hꢍp vꢐi nꢇi dung cuꢇc thi, có ý nghĩa, sáng tꢂo và có chꢋt lưꢍng nghꢈ
thuꢓt. Lꢠ trao giꢏi và triꢎn lãm các bꢅc ꢏnh lꢃt vào vòng chung kꢄt sꢛ diꢠn ra tꢥ ngày 22-24
tháng 8 năm 2012 tꢂi tiꢀn sꢏnh tòa nhà Công viên Phꢕn mꢀm (the Software Building), sꢙ 2
Quang Trung, T.p ðà Nꢢng.
ECUD là dꢑ án ñưꢍc thꢑc hiꢈn bꢚi Tꢉ chꢅc Hꢍp tác Phát triꢎn ðꢅc GIZ. Mꢌc tiêu dài
hꢂn cꢆa dꢑ án là hꢞ trꢍ T.p ðà Nꢢng thꢑc hiꢈn có hiꢈu quꢏ chương trình nghꢔ sꢑ vꢀ môi trưꢁng
và biꢄn ñꢉi khí hꢓu thông qua hꢍp tác liên ngành.
-------------
ðꢎ biꢄt thêm thông tin chi tiꢄt vꢀ cuꢇc thi, mꢁi truy cꢓp các trang web sau:
155
TꢀP CHÍ KHOA HꢁC VÀ CÔNG NGHꢂ, TRƯꢃNG ðH KHOA HꢁC HUꢄ TꢅP 1, Sꢆ 2 (2014)
Tꢟ nhꢔng thông tin cꢐa thông cáo, nhà báo có thꢉ chꢎn nhꢔng thông tin quan
trꢎng ꢗ các ñoꢍn ñꢉ ñưa vào tin. Nhà báo cũng có thꢉ lꢚy lꢍi tít cꢐa thông cáo trên ñꢉ ñꢌt
cꢐa tác giꢈ Tùng Lâm, báo Quân ñꢃi nhân dân (01/08/2012) như sau:
“Thanh niên thành phꢒ cꢁm nhꢅn vꢓ môi trưꢂng xung quanh”
QðND Online – Ngày 1 – 8, Văn phòng Dꢔ án Phát triꢕn ñô thꢖ ðà Nꢑng
thân thiꢗn vꢉi Môi trưꢂng và Khí hꢅu (ECUD) ñã tꢄ chꢃc khai mꢘc cuꢙc thi ꢁnh ðà
Nꢑng 2012 vꢉi chꢚ ñꢓ: “Thanh niên thành phꢒ cꢁm nhꢅn vꢓ môi trưꢂng xung
quanh”.
ðꢙi tưꢍng tham gia là thanh niên tꢥ 16 ñꢄn 30 tuꢉi, ñang sinh sꢙng và làm viꢈc
tꢂi thành phꢙ ðà Nꢢng. Thí sinh ñưꢍc Ban Tꢉ chꢅc cꢋp mꢇt máy ꢏnh (loꢂi sꢊ dꢌng mꢇt
lꢕn) ñꢎ chꢌp ꢏnh dꢑ thi. ꢣnh dꢑ thi không ñưꢍc sꢊ dꢌng kꢡ thuꢓt photoshop ñꢎ chꢟnh
sꢊa.
Ban tꢉ chꢅc bꢘt ñꢕu nhꢓn ꢏnh dꢑ thi tꢥ ngày 1 ñꢄn 5 – 8. Lꢠ trao giꢏi và triꢎn
lãm các bꢅc ꢏnh lꢃt vào vòng Chung kꢄt sꢛ diꢠn ra tꢥ ngày 22 ñꢄn ngày 24 – 8 tꢂi Công
viên Phꢕn mꢀm ðà Nꢢng.
Cuꢇc thi nhꢒm tꢂo cho thanh niên cơ hꢇi chia sꢤ quan ñiꢎm vꢀ sꢑ ña dꢂng cꢆa
môi trưꢁng thành phꢙ, cũng như các vꢋn ñꢀ và thách thꢅc vꢀ môi trưꢁng hiꢈn trong bꢙi
cꢏnh hiꢈn nay.
Mꢃt văn bꢈn PR thành công nên ñꢈm bꢈo ba yꢁu tꢓ: Phꢏi rõ ràng, dꢠ ñꢃc, dꢠ
xem; Hꢋp dꢗn; Giꢏm thiꢎu công tác biên tꢓp ñꢎ có thꢎ ngay lꢓp tꢅc ñưꢍc sꢊ dꢌng. Tuy
nhiên, trong thꢄc tꢁ không thꢉ tránh khꢛi viꢀc các phóng viên, biên tꢘp viên chꢙnh sꢑa,
cꢂt gꢎt, thêm bꢊt so vꢊi nꢃi dung trong TCBC ñꢉ phù hꢒp vꢊi nꢃi dung và phong cách
tꢞ báo cꢐa hꢎ. Nhiꢅu khi, mꢃt bꢈn TCBC rꢚt công phu nhưng chꢙ ñưꢒc nhà báo thu gꢎn
thành mꢃt tin ngꢂn. Dù không kiꢉm soát ñưꢒc nꢃi dung tin bài ñăng báo, ngưꢞi làm PR
vꢢn phꢈi có mꢃt bꢈn viꢁt chuyên nghiꢀp ñꢉ thu hút sꢄ chú ý cꢐa các phóng viên,biên tꢘp
viên báo chí.
Do vꢘy, TCBC cꢕn ñưꢒc viꢁt ngꢂn gꢎn, tꢘp trung vào chꢐ ñꢅ, nêu bꢘt ý quan
trꢎng, giꢓng như mꢃt tin báo chí ñꢉ giúp cho nhà báo dꢧ dàng chꢎn lꢎc và biên tꢘp. Và
mꢃt tiêu chí không kém quan trꢎng cꢐa mꢃt TCBC ñó là kích thích sꢄ tò mò nhꢡm thu
hút sꢄ quan tâm cꢐa báo giꢊi. Sꢄ kích thích ñó thꢉ hiꢀn qua nhiꢅu yꢁu tꢓ: thông tin cꢓt
lõi, nꢃi dung hꢚp dꢢn, hình thꢆc trình bày,…và ñꢌc biꢀt là title (tít) và lead (lꢞi mꢗ ñꢕu)
cꢐa TCBC.
ðꢓi vꢊi mꢎi sꢈn phꢝm báo chí mà nói thì tiêu ñꢅ (tít) là vô cùng quan trꢎng. Nó
là yꢁu tꢓ kích thích sꢄ tò mò, sꢄ “ bꢂt mꢂt” ñꢓi vꢊi cꢐa công chúng. Thꢁ nên, hꢕu hꢁt
các nhà báo ñꢅu chú ý ñꢁn yꢁu tꢓ này khi viꢁt tin, bài. Cách làm cꢐa hꢎ là ñꢌt tít trꢄc
tiꢁp, ngꢂn, nêu bꢘt thông tin cꢓt lõi và thꢘm chí giꢘt gân... Cũng giꢓng như nhà báo luôn
muꢓn giꢔ chân ñꢃc giꢈ thông qua nhꢔng tít báo, ngưꢞi soꢍn TCBC cũng phꢈi ñꢌt tiêu ñꢅ
sinh ñꢃng, hꢚp dꢢn, gây sꢄ chú ý và ngꢂn gꢎn. Tiêu ñꢅ phꢈi nêu lên chꢐ ñꢅ, nꢃi dung
chính cꢐa TCBC. Mꢇc ñích cꢐa tiêu ñꢅ là giúp phóng viên có sꢄ nhìn nhꢘn nhanh chóng
vꢅ nꢃi dung cꢐa TCBC. Do vꢘy, tiêu ñꢉ phꢈi ñưꢒc viꢁt làm sao ñꢉ cho nhà báo “ñꢉ mꢂt”
156
TꢀP CHÍ KHOA HꢁC VÀ CÔNG NGHꢂ, TRƯꢃNG ðH KHOA HꢁC HUꢄ TꢅP 1, Sꢆ 2 (2014)
tꢊi. Nhiꢅu chuyên viên PR cũng khuyên không nên viꢁt tiêu ñꢅ quá dài, “chꢙ nên khoꢈng
14 ñꢁn 16 chꢔ” [3; 56].
ðꢓi vꢊi phꢕn lead, TCBC cũng nên trꢈ lꢞi câu hꢛi: Câu chuyꢀn/ sꢄ kiꢀn/thông
tin chính ꢗ ñây là gì? Theo ñó, ñoꢍn ñꢕu tiên cꢐa TCBC sꢠ làm cho nhà báo chú ý và lôi
kéo nhà báo vào câu chuyꢀn.Áp dꢇng mô hình hình tháp ngưꢒc thì ñoꢍn ñꢕu tiên là rꢚt
quan trꢎng. ðó là ñoꢍn mꢗ rꢃng cꢐa tiêu ñꢅ và nên ñưꢒc viꢁt như mꢃt tin ngꢂn. Phꢕn
này cũng không nên viꢁt quá dài và lan man, phꢈi tóm tꢂt ñưꢒc toàn bꢃ câu chuyꢀn.
Trong công viꢀc cꢐa nhà báo, nꢁu hꢎ chꢙ có ý ñꢖnh viꢁt mꢃt mꢢu tin khoꢈng 100 chꢔ thì
thưꢞng mꢢu tin ñó là ñoꢍn ñꢕu tiên cꢐa TCBC vꢊi nhꢔng thông tin quan trꢎng nhꢚt cꢐa
câu chuyꢀn, sꢄ kiꢀn. Như vꢘy, ꢗ mꢃt sꢓ trưꢞng hꢒp, mꢃt TCBC hiꢀu quꢈ là có thꢉ cꢂt tꢟ
dưꢊi lên trên cho tꢊi khi chꢙ còn mꢃt ñoꢍn mà vꢢn không mꢚt ñi thông tin cꢓt lõi cꢐa sꢄ
kiꢀn.
Báo chí là kênh thông tin ñáng tin cꢘy mà qua ñó các tꢋ chꢆc, doanh nghiꢀp tìm
ñꢁn các nhà báo ñꢉ gꢑi gꢂm thông tin và mong muꢓn nꢃi dung nhꢔng TCBC thành tin
bài ñăng báo theo ñúng ý ñꢏ cꢐa tꢋ chꢆc. ðꢉ nhꢔng nꢃi dung cꢐa TCBC có thꢉ có trong
tin, bài cꢐa phóng viên, ngưꢞi soꢍn TCBC cꢕn biꢁt cách thꢉ hiꢀn chuyên nghiꢀp như
trình bày mꢃt tin báo chí, thꢘt ngꢂn gꢎn, thông tin quan trꢎng nên ñưa lên ñoꢍn ñꢕu ñꢉ
nhà báo tránh bꢛ sót trong quá trình chꢎn lꢎc và xꢑ lý thông tin.
b. Sꢛ dꢜng trích dꢝn trong TCBC
Giꢓng như mꢃt tin báo chí, TCBC có trích dꢢn lꢞi phát biꢉu sꢠ tăng ñꢃ tin cꢘy và
tăng tính thuyꢁt phꢇc. Các ñoꢍn trích thưꢞng là phát ngôn cꢐa ngưꢞi ñꢆng ñꢕu tꢋ chꢆc.
Yꢁu tꢓ trích dꢢn trong TCBC là vô cùng quan trꢎng. Thꢅ nhꢋt, phꢕn lꢊn các trích dꢢn
trong TCBC sꢠ ñưꢒc ñưa vào các sꢈn phꢝm tin, bài cꢐa nhà báo. Chính viꢀc “dàn xꢁp”
các phát ngôn ñã ñem lꢍi thꢁ chꢐ ñꢃng cho tꢋ chꢆc khi mà thông tin chính ñi ñúng ý ñꢏ
cꢐa mình trong viꢀc quꢈng bá hình ꢈnh thương hiꢀu ñꢁn vꢊi các ñꢓi tưꢒng công chúng.
Do vꢘy, ngưꢞi viꢁt TCBC phꢈi chꢎn trích dꢢn hay, có thông tin, cꢇ thꢉ, rõ ràng và “ có
lꢒi” cho tꢋ chꢆc ñꢉ quꢈng bá, truyꢅn thông, ñꢌc biꢀt là thông tin “cꢕn thiꢁt” ñꢓi vꢊi báo
giꢊi. Thꢅ hai, khi ngưꢞi làm PR sꢑ dꢇng trích dꢢn trong TCBC sꢠ tiꢁt kiꢀm thꢞi gian
cho cꢈ hai bên, cꢇ thꢉ ꢗ mꢃt sꢓ tình huꢓng, nhà báo không phꢈi “tꢓn công” ñꢉ phꢛng
vꢚn và bꢈn thân ngưꢞi trꢈ lꢞi phꢛng vꢚn ( ꢗ ñây là ngưꢞi cꢐa tꢋ chꢆc cꢕn PR) cũng
không mꢚt nhiꢅu thꢞi gian bꢗi sꢄ “ bꢐa vây” cꢐa các phóng viên. Thꢅ ba, trong mꢃt vài
trưꢞng hꢒp, ñꢌc biꢀt là khꢐng hoꢈng, chính viꢀc chꢎn sꢨn trích dꢢn ñꢉ ñưa vào TCBC sꢠ
hꢍn chꢁ ñưꢒc viꢀc “ săn” tin, “hóng” tin gây bꢚt lꢒi cho tꢋ chꢆc… ꢗ nhꢔng nơi không
chính thꢆc. ꢤ mꢃt góc ñꢃ nào ñó, “ phát ngôn” cꢐa ngưꢞi ñꢍi diꢀn tꢋ chꢆc sꢠ là mꢃt
phꢕn cꢐa công viꢀc kiꢉm soát tin ñꢏn.
c. Viꢇt ngꢞn gꢆn, súc tích và không viꢇt theo lꢒi mꢗnh lꢗnh
Hꢡng ngày, các phóng viên, biên tꢘp viên nhꢘn rꢚt nhiꢅu thông cáo báo chí tꢟ
nhiꢅu nơi gꢑi ñꢁn, nꢁu ñꢎc chi tiꢁt và hꢁt toàn bꢃ nhꢔng thông cáo báo chí thì cꢕn mꢃt
lưꢒng thꢞi gian lꢊn. Các biên tꢘp viên thưꢞng ñꢎc lưꢊt qua, ñꢎc phꢕn ñꢕu cꢐa thông cáo
157
TꢀP CHÍ KHOA HꢁC VÀ CÔNG NGHꢂ, TRƯꢃNG ðH KHOA HꢁC HUꢄ TꢅP 1, Sꢆ 2 (2014)
báo chí. Do vꢘy, ngưꢞi soꢍn TCBC cꢕn phꢈi lưu ý ñꢁn dung lưꢒng chꢔ . Theo ñó,
TCBC không nên viꢁt dài, lý tưꢗng nhꢚt là 1 trang, nꢁu có thêm nhꢔng thông tin liên
quan mà không thꢉ cꢂt bꢛ ñưꢒc thì cũng không nên viꢁt quá 2 trang khꢋ giꢚy A4. Viꢁt
ngꢂn, tꢘp trung vào các chi tiꢁt quan trꢎng và các chi tiꢁt bꢋ trꢒ cho thông ñiꢀp chính là
cách thꢉ hiꢀn tính chuyên nghiꢀp cꢐa ngưꢞi viꢁt.
Ngưꢞi viꢁt cũng không nên dùng cꢇm tꢟ “Dùng ñꢎ ñăng ngay” ngay góc trái
hoꢌc giꢔa cꢐa TCBC. Trong cuꢓn “ Phong cách PR chuyên nghiꢀp”, tác giꢈ Hoàng
Xuân Phương và Nguyꢧn Thꢖ Ngꢎc Châu cho rꢡng “ Theo cách viꢄt TCBC cũ, dưꢐi
dòng chꢝ TCBC là dòng “for immediate release” ( ñꢎ ñăng ngay). Hiꢈn nay, dòng ñꢎ
ñăng ngay ít ñưꢍc sꢊ dꢌng”[ 3, tr.44]. Các tác giꢈ này lý giꢈi “ tꢙt nhꢋt không nên sꢊ
dꢌng trên bꢋt cꢅ tin tꢅc thông báo nào vì câu này ñã lꢞi thꢁi và không có nghĩa. Vì ñꢙi
vꢐi nhà báo, khi nhꢓn ñưꢍc TCBC là hꢃ sꢛ viꢄt và gꢊi ñăng ngay chꢅ không trì hoãn”
[3, tr.44]. Theo chúng tôi, cách lý giꢈi này chưa thꢘt sꢄ thuyꢁt phꢇc. Bꢗi vì, chưa hꢦn
mꢎi TCBC ñꢅu ñưꢒc nhà báo sꢑ dꢇng ñꢉ ñăng tin, ngay cꢈ viꢀc có ghi dòng chꢔ “ dùng
ñꢎ ñăng ngày”. Thꢄc tꢁ, có mꢃt lý do khác khiꢁn nó trꢗ nên “ lꢜi thꢞi” và cũng chính vì
vꢘy mà chúng tôi không ꢐng hꢃ viꢀc sꢑ dꢇng cꢇm tꢟ này khi viꢁt TCBC. ðó là cách viꢁt
mang tính chꢚt mꢀnh lꢀnh, vô hình trung, chính ñiꢅu này ꢈnh hưꢗng ñꢁn mꢓi quan hꢀ
giꢔa tꢋ chꢆc vꢊi nhà báo, cơ quan báo chí. Vꢅ lý thuyꢁt mꢓi quan hꢀ giꢔa tꢋ chꢆc và
báo chí là mꢓi quan hꢀ qua lꢍi, hay còn gꢎi là mꢓi quan hꢀ cho và nhꢘn, ñôi bên cùng có
lꢒi, là mꢓi quan hꢀ “ win-win” ( hai bên cùng thꢂng). Nghĩa là tꢋ chꢆc, doanh nghiꢀp
cꢕn báo chí ñꢉ quꢈng bá, xây dꢄng thương hiꢀu và tình cꢈm ñꢓi vꢊi công chúng, còn
giꢊi báo chí cꢕn thông tin cꢐa tꢋ chꢆc ñꢉ viꢁt bài. Tuy nhiên, trong thꢄc tꢁ mꢓi quan hꢀ
này, phía tꢋ chꢆc thưꢞng có sꢄ yꢁu thꢁ hơn, nghĩa là các tꢋ chꢆc, doanh nghiꢀp luôn cꢕn
truyꢅn thông, quꢈng bá ra bên ngoài bꢡng kênh báo chí hơn là báo chí cꢕn nguꢏn tin ñꢉ
ñăng bài (do nguꢧn tin báo chí là phong phú). Vì vꢘy viꢀc “ lꢀnh” cho báo chí ñăng
ngay là ñiꢅu ñôi khi gây hiꢀu ꢆng trꢗ lꢍi.
d. Có thông tin liên hꢗ
Phꢕn thông tin liên hꢀ nꢡm ꢗ vꢖ trí cuꢓi cùng cꢐa TCBC. Phꢕn này thưꢞng là hꢎ
tên, ñꢖa chꢙ, sꢓ ñiꢀn thoꢍi, ñꢖa chꢙ hꢃp thư ñiꢀn tꢑ cꢐa ngưꢞi viꢁt TCBC hoꢌc là ngưꢞi
phꢇ trách sꢄ kiꢀn. Trong TCBC phꢈi hꢁt sꢆc chú ý ñꢁn thông tin liên hꢀ. Nhiꢅu TCBC
bꢛ qua phꢕn này. ðó là ñiꢅu sai lꢕm. Bꢈn chꢚt cꢐa nghꢅ báo là cꢕn tin, nghe tin, tìm
kiꢁm tin và ñưa tin. TCCB là nguꢏn tin cho nhà báo nhưng mꢃt sꢓ văn bꢈn chưa hꢦn ñã
“ thꢛa mãn” viꢀc khai thác cꢐa hꢎ. Thông tin liên hꢀ chính là ñꢖa chꢙ mà nhà báo sꢠ liên
lꢍc ñꢉ tìm kiꢁm thêm thông tin ngoài TCBC.
4. Kꢌt luꢐn
TCBC là công cꢇ quan trꢎng và hꢔu hiꢀu trong viꢀc quꢈng bá hình ꢈnh cꢐa tꢋ
chꢆc và cung cꢚp thông tin cꢘp nhꢘt, có giá trꢖ tꢊi các công chúng. Hꢡng ngày các cơ
quan báo chí nhꢘn nhiꢅu TCBC. Làm thꢁ nào ñꢉ TCBC không bꢖ “lãng quên” là ñiꢅu hꢁt
sꢆc quan trꢎng. ðꢉ hoꢍt ñꢃng PR có hiꢀu quꢈ, ñꢌc biꢀt là quan hꢀ báo chí, TCBC phꢈi
thꢉ hiꢀn sꢄ chuyên nghiꢀp, ꢚn tưꢒng, chꢆa hàm lưꢒng thông tin quan trꢎng ñꢉ thu hút sꢄ
158
TꢀP CHÍ KHOA HꢁC VÀ CÔNG NGHꢂ, TRƯꢃNG ðH KHOA HꢁC HUꢄ TꢅP 1, Sꢆ 2 (2014)
quan tâm cꢐa nhà báo Thông cáo báo chí nên ngꢂn gꢎn, súc tích ñꢉ nhà báo không tꢓn
nhiꢅu thꢞi gian trong viꢀc chꢎn lꢎc và xꢑ lý thông tin. TCBC càng chuyên nghiꢀp nhà
báo càng dꢧ dàng tiꢁp nhꢘn và biên tꢘp. Và hơn hꢁt, mꢃt bꢈn thông cáo báo chí hiꢀu quꢈ
thì cꢕn thiꢁt phꢈi có nꢃi dung ñꢐ quan trꢎng và thuyꢁt phꢇc giꢊi truyꢅn thông chꢚp nhꢘn
nó như là thông tin cơ sꢗ cꢐa mꢃt bài viꢁt ñưꢒc ñăng tꢈi. Thꢘm chí, ñꢉ viꢁt mꢃt bꢈn
thông cáo báo chí cꢕn phꢈi am hiꢉu các phương tiꢀn truyꢅn thông nói chung, nhꢘn biꢁt
rõ ràng nhꢔng ñꢌc ñiꢉm cꢇ thꢉ, khác biꢀt giꢔa các phương tiꢀn ñó, ñꢏng thꢞi phꢈi nhìn
nhꢘn nꢃi dung thông cáo báo chí theo cách suy nghĩ cꢐa mꢃt phóng viên, biên tꢘp viên.
TÀI LIꢀU THAM KHꢂO
[1].ðinh Thꢖ Thúy Hꢡng (2007). PR kiꢄn thꢅc cơ bꢏn và ñꢂo ñꢅc nghꢀ nghiꢈp. Nxb
Lao ñꢃng - Xã hꢃi.
[2].ðinh Thꢖ Thúy Hꢡng (2008). PR lý luꢓn và ꢅng dꢌng. Nxb Lao ñꢃng - Xã hꢃi.
[3].Hoàng Xuân Phương, Nguyꢧn Thꢖ Ngꢎc Châu. Phong cách PR chuyên nghiꢈp.
Nxb Lao ñꢃng - Xã hꢃi.
PROFESSIONALISM IN WRITING PRESS RELEASES
Hoang Le Thuy Nga
Department of Journalism and Communication, Hue University of Sciences
E-mail:hoanglethuyng[email protected]
ABSTRACT
Press Releases are the articles of official information that businesses, organizations,
associations or individuals send to press agencies. Press releases are often used by PR
experts as an important tool of conveying information to the public with the participation
of the third part – the Press.
Press agencies everyday receive a large number of Press releases which should not be
“forgotten”. In order that the PR activities, especially media relations, become effective,
Press releases have to indicate the professionalism, impression, obtain the highest value
of information and make sure of brief and concise features.
A good press release is usually required to provide the information important and
persuasive enough to convince the media accept it as a basic information of a published
article. This article will discuss content’s requirements to assure the professionalism for
writing press releases.
Key words: Public relations; Media relations; Press Releases.
159
9 trang
12/01/2024
10020
Free
Bạn đang xem tài liệu "Tính chuyên nghiệp trong việc soạn thảo thông cáo báo chí", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tinh_chuyen_nghiep_trong_viec_soan_thao_thong_cao_bao_chi.pdf
