Nâng cao đạo đức nhà báo theo tư tưởng Hồ Chí Minh
NÂNG CAO ĐẠO ĐỨC NHÀ BÁO
THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
HOÀNG ANH TUẤN *
Tóm tắt: Đạo đức nhà báo là một dạng đạo đức nghề nghiệp được xã hội
đặc biệt quan tâm. Ở Việt Nam hiện nay, đại bộ phận nhà báo có phẩm chất
tốt về đạo đức nghề nghiệp. Bên cạnh đó, vẫn còn một số nhà báo vi phạm
đạo đức nghề nghiệp. Bài viết trình bày tư tưởng của Hồ Chí Minh về đạo
đức nhà báo. Những tư tưởng của Hồ Chí Minh về đạo đức nhà báo là: đạo
đức cách mạng là phẩm chất quan trọng hàng đầu của nhà báo; nhà báo phải
hết lòng phục vụ nhân dân; nhà báo phải trung thực; nhà báo phải có ý thức
nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các
giải pháp nhằm nâng cao đạo đức nhà báo ở nước ta hiện nay theo tư tưởng
Hồ Chí Minh.
Từ khóa: Hồ Chí Minh, đạo đức, báo chí, đạo đức báo chí, đạo đức nhà báo.
1. Tư tưởng của Hồ Chí Minh về Minh là phẩm chất quan trọng hàng đầu
đạo đức nhà báo
của các cán bộ cách mạng nói chung và
Tư tưởng của Hồ Chí Minh là một các nhà báo cách mạng nói riêng. Người
kho tàng vô giá. Nói đến tư tưởng của viết: “Cũng như sông thì có nguồn mới
Hồ Chí Minh trước hết là nói đến tư có nước, không có nguồn thì sông cạn.
tưởng của Người về đạo đức. Trong tư Cây phải có gốc, không có gốc thì cây
tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh có tư héo. Người cách mạng phải có đạo đức,
tưởng đạo đức nhà báo. Nội dung tư không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy
tưởng đạo đức nhà báo của Hồ Chí cũng không lãnh đạo được nhân dân”(1).
Minh mang giá trị lý luận và thực tiễn Theo Hồ Chí Minh, nhà báo cũng phải
sâu sắc, đã và đang định hướng hoạt là chiến sĩ cách mạng: “Để làm tròn
động cho các thế hệ nhà báo Việt Nam nhiệm vụ vẻ vang của mình, cán bộ báo
hiện nay. Tư tưởng của Hồ Chí Minh về chí cần phải tu dưỡng đạo đức cách
đạo đức nhà báo có thể được khái quát ở mạng, cố gắng trau rồi tư tưởng, nghiệp
những nội dung cơ bản sau đây.
vụ và văn hoá; chú trọng học tập chính
Thứ nhất, đạo đức cách mạng là
phẩm chất quan trọng hàng đầu của nhà
báo. Đạo đức cách mạng theo Hồ Chí
(*) Thạc sĩ, Đài Phát thanh - Truyền hình Hà Nội.
Hồ Chí Minh (2005), Toàn tập, Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội, t. 5, tr. 251, 252.
(1)
10
Nâng cao đạo đức nhà báo...
trị để nắm vững chủ trương, chính sách phải làm chủ, đường lối chính trị đúng
của Đảng và Chính phủ; đi sâu vào thực thì những việc khác mới đúng được.
tế, đi sâu vào quần chúng lao động”(2); Cho nên các báo chí của ta phải có
“Người cán bộ cách mạng phải có đạo đường lối chính trị đúng”(4); “Nhiệm vụ
đức cách mạng. Phải giữ vững đạo đức của người làm báo là quan trọng và vẻ
cách mạng mới là người cán bộ cách vang. Muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ ấy
mạng chân chính. Mọi việc thành hay thì phải cố gắng học tập chính trị, nâng
bại, chủ chốt là do cán bộ có thấm cao tư tưởng, đứng vững trên lập trường
nhuần đạo đức hay không”. Khi nói giai cấp vô sản; phải nâng cao trình độ
chuyện ở Đại hội lần thứ III của Hội văn hóa, phải đi sâu vào nghiệp vụ của
Nhà báo Việt Nam tháng 9 năm 1962, mình”(5). Tháng 5 năm 1949, trong thư
Người khẳng định: “Cán bộ báo chí gửi lớp học viết báo Huỳnh Thúc Kháng
cũng là chiến sỹ cách mạng. Cây bút, đầu tiên ở chiến khu Việt Bắc, Người
trang viết là vũ khí sắc bén của họ. Để chỉ rõ: “Nhiệm vụ của tờ báo là tuyên
làm tròn nhiệm vụ vẻ vang của mình, cán truyền, cổ động, huấn luyện, giáo dục và
bộ báo chí cần phải tu dưỡng đạo đức tổ chức dân chúng để đưa dân chúng
cách mạng”(3). Trong thư gửi anh em văn đến mục đích chung”. Đối với Hội nhà
hoá và trí thức Nam bộ ngày 25 tháng 5 báo, Người khẳng định: “Nói về Hội nhà
năm 1947, Người viết: “Ngòi bút của các báo. Đó là một tổ chức chính trị và
bạn cũng là những vũ khí sắc bén trong nghiệp vụ. Nhiệm vụ của Hội là phải
sự nghiệp phò chính, trừ tà”.
làm cho hội viên đoàn kết chặt chẽ, giúp
Thứ hai, nhà báo phải có lập trường đỡ lẫn nhau để nâng cao trình độ chính
chính trị đúng đắn, hết lòng phục vụ trị và nghiệp vụ. Có như thế thì Hội nhà
nhân dân. Theo Người, hoạt động báo báo mới làm tròn nhiệm vụ của mình và
chí là hoạt động chính trị xã hội, nhiệm những người làm báo mới phục vụ tốt
vụ của báo chí là phục vụ cách mạng, nhân dân, phục vụ tốt cách mạng”(6). Tại
phục vụ nhân dân, nhà báo phải là chiến Đại hội lần thứ II (1959) và Đại hội lần
sĩ trên mặt trận cách mạng. Để hoàn thứ III của Hội nhà báo Việt Nam,
thành nhiệm vụ cách mạng của mình, Người đã chỉ rõ: “Nhiệm vụ của báo chí
nhà báo phải có lập trường chính trị
(2)
Tạ Ngọc Tấn (biên soạn) (1995), Hồ Chí
Minh về vấn đề báo chí, Cục xuất bản, Hà Nội,
tr. 23.
đúng đắn. Tại Đại hội lần thứ II của Hội
Nhà báo Việt Nam ngày 16 tháng 4 năm
1959, Người nói: “Tất cả những người
làm báo (người viết, người in, người sửa
bài, người phát hành...) phải có lập
trường chính trị vững chắc. Chính trị
(3)
Hồ Chí Minh (2005), Toàn tập, Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội, t. 10, tr. 616.
(4)
Sđd, t. 9, tr. 415.
(5) Sđd, t. 9, tr. 415.
(6) Sđd, t. 9, tr. 414.
11
Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 6(79) - 2014
là phục vụ nhân dân, phục vụ cách nhất cũng phải biết một thứ tiếng nước
mạng. Đó là nhiệm vụ của toàn Đảng, ngoài để xem báo nước ngoài mà học
toàn dân ta, cũng là nhiệm vụ của báo kinh nghiệm của người; khi viết xong
chí ta”(7).
một bài, tự mình phải xem lại ba bốn
Người coi báo chí vừa là một bộ lần, sửa chữa lại cho cẩn thận; tốt hơn
phận cấu thành văn hoá, là phương tiện nữa, là đưa nhờ một vài người ít văn hóa
xây dựng và truyền bá văn hoá; nhà báo xem và hỏi họ những câu nào, chữ nào
là đội quân tiên phong trong công tác tư không hiểu thì sửa lại cho dễ hiểu; thứ
tưởng. Người sớm nhận ra vai trò và tác ba là luôn luôn gắng học hỏi, luôn luôn
động to lớn của báo chí trong đấu tranh cầu tiến bộ. Người có nhiều bài nói về
xã hội. Người tâm đắc câu nói của công việc viết báo, chia sẻ kinh nghiệm
Lênin: “Cái mà chúng ta nhất thiết phải viết báo với đồng nghiệp hoặc cán bộ
có lúc này là một tờ báo chính trị. cấp dưới. Trong bài nói chuyện tại Đại
Trong thời đại ngày nay, không có tờ hội lần thứ III của Hội Nhà báo Việt
báo chính trị thì không thể có phong Nam ngày 8 tháng 9 năm 1962, Người
trào gọi là chính trị... Không có tờ báo, nói: "Kinh nghiệm của tôi là thế này:
thì không thể tiến hành hệ thống cuộc Mỗi khi viết một bài báo, thì đặt câu
tuyên truyền, cổ động có nguyên tắc và hỏi: Viết cho ai xem? Viết để làm gì?
toàn diện”(8).
Viết thế nào cho phổ thông dễ hiểu,
Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định ngắn gọn dễ đọc? Khi viết xong, thì nhờ
rằng: chế độ ta là chế độ dân chủ, nhân anh em xem và sửa giùm"(10).
dân là người; cán bộ cách mạng nói
Trong nhiều bài viết của mình, Người
chung và các nhà báo cách mạng nói luôn nhắc đi nhắc lại yêu cầu đối với các
riêng đều là đầy tớ của nhân dân, đều nhà báo trước khi viết phải trả lời các
phải một lòng, một dạ phục vụ nhân câu hỏi: “Vì ai mình viết? Viết cho ai?
dân. Tại Đại hội lần thứ II của Hội nhà Viết để làm gì?. Người đòi hỏi các nhà
báo Việt Nam (1959), Người chỉ rõ: báo phải xác định rõ đối tượng tiếp nhận
“Nhiệm vụ của báo chí là phục vụ nhân thông tin trước khi cầm bút viết; đối
dân, phục vụ cách mạng. Đó là nhiệm tượng của tờ báo là đại đa số dân chúng;
vụ của toàn Đảng, toàn dân ta, cũng là vì thế, văn phong báo chí phải “giản
nhiệm vụ của báo chí ta”(9). Trong thư
(7) Sđd, t. 10, tr. 613.
gửi lớp viết báo đầu tiên Huỳnh Thúc
(8) Phan Quang (2010), “Bác Hồ, tấm gương sáng
Kháng, Người nói rằng, muốn viết báo
thì: thứ nhất là cần phải gần gũi dân
chúng, cứ ngồi trong phòng giấy mà viết
thi không thể viết thiết thực; thứ hai là ít
về đạo đức báo chí”, Báo Hà Nội mới, ngày 21
tháng 6.
(9)
Hồ Chí Minh (2005), Toàn tập, Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội, t. 10, tr. 613.
(10) Sđd, t. 10, tr. 615.
12
Nâng cao đạo đức nhà báo...
đơn, dễ hiểu, phổ thông, hoạt bát”. Theo nhiệm vụ cách mạng, thì tính phổ thông,
Người cần viết những cái hay, cái tốt dễ hiểu là cách giao tiếp chủ yếu, công
của dân ta, của bộ đội ta, của bạn bè ta, việc đó là để phục vụ đại bộ phận quần
đồng thời phê bình khuyết điểm của chúng nhân dân.
chúng ta, của cán bộ, nhân dân, bộ đội;
Tháng 7 năm 1924, tại Đại hội lần
cần viết cho công - nông - binh, viết cho thứ năm Quốc tế Cộng sản, Người đã
mọi tầng lớp người Việt Nam, không trình bày quan điểm của mình về vai trò
phân biệt già trẻ, nam nữ, tôn giáo, đảng của báo chí: "Báo chí cộng sản chủ
phái; cần viết để tuyên truyền, để giác nghĩa có nhiệm vụ làm cho các chiến sĩ
ngộ, để đoàn kết, để thức tỉnh quần của chúng ta hiểu rõ vấn đề thuộc địa,
chúng; cần viết gọn gàng, sáng sủa, làm thức tỉnh sự đồng tình hưởng ứng
mạch lạc, có đầu có đuôi, có nội dung. quần chúng lao động của các nước thuộc
Người rất coi trọng về hình thức bài địa, tranh thủ họ tham gia sự nghiệp của
báo; hình thức phải ngắn gọn với ngôn chủ nghĩa cộng sản". Người làm báo là
ngữ trong sáng, giản dị, dễ hiểu. Theo để thức tỉnh quần chúng nhân dân lao
Người ngắn gọn không có nghĩa là cộc động, giai cấp thợ thuyền; đồng thời
lốc mà là gọn gàng, rõ ràng, có đầu, có Người cũng yêu cầu các nhà báo cách
đuôi, có nội dung thiết thực. Muốn viết mạng phải thức tỉnh quần chúng; giúp
được trong sáng, giản dị, dễ hiểu thì nhà người đọc tự nhận thức được các vấn đề
báo phải học cách nói của quần chúng; trong nước và quốc tế, kinh tế và văn
phải thực sự học quần chúng. Sự trong hoá, đạo đức và xã hội; giúp người đọc
sáng, giản dị, dễ hiểu là bắt nguồn từ sự hiểu và có đủ khả năng nhận thức được
hiểu biết thấu đáo về bản chất của sự thế giới xung quanh một cách đúng đắn,
vật, từ sự gắn bó với truyền thống dân từ đó có hành vi ứng xử thích hợp bằng
tộc trong cách cảm, nếp nghĩ. Người một quan điểm đúng đắn, xuất phát từ
không những am hiểu ngôn từ của nhiều lợi ích dân tộc, lợi ích giai cấp. Người
dân tộc, mà còn là bậc thầy về sử dụng nhắc nhở: “Ngành nào cũng phải làm
ngôn ngữ tiếng Việt. Người luôn tâm công tác tuyên truyền, giới thiệu. Và các
niệm rằng: "viết và nói phải có mục chú nhớ ở trang đầu mỗi cuốn sách đều
đích, có nội dung"; nói và viết dù chỉ phải ghi một câu “Hoan nghênh bạn đọc
một câu cũng làm cho người dân bình phê bình”. Từ nay trở đi, trên sách hay
thường nhất hiểu và làm theo được. Trả trên báo, các chú nên luôn luôn có câu
lời câu tự hỏi: "Nói và viết như thế đó. Bác biết các chú văn hay chữ tốt,
nào?", Người khẳng định: "Viết thế nào nhưng dù sao, nhân dân trăm tay nghìn
cho phổ thông, dễ hiểu". Bởi vì, với đối mắt vẫn có nhiều ý kiến thông minh có
tượng là quần chúng và mục đích là vì thể giúp cho các chú tiến bộ hơn. Không
13
Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 6(79) - 2014
riêng gì viết sách báo, mà công tác gì phải có ý thức nâng cao trình độ chuyên
muốn làm tốt đều phải coi trọng ý kiến môn nghiệp vụ, bởi vì nếu không như
của nhân dân”(11).
vậy thì họ không thể có trình độ chuyên
Thứ ba, nhà báo phải trung thực. Hồ môn nghiệp vụ vững vàng, mà không có
Chí Minh coi trung thực là một tiêu chuyên môn vững vàng thì không thể
chuẩn đạo đức rất quan trọng của nhà hoàn thành nhiệm vụ của mình. Người
báo. Người nói: “Không biết rõ, hiểu rõ, nói: “Muốn tiến bộ, muốn viết hay thì
chớ nói, chớ viết. Khi không có gì cần phải cố gắng học hỏi, ra công rèn
nói, không có gì cần viết, chớ nói, chớ luyện”; “Một người phải biết học nhiều
viết càn” và “chưa điều tra, chưa nghiên người. Hơn nữa, cần phải làm cho món
cứu, chưa biết rõ, chớ nói, chớ viết”(12); ăn tinh thần được phong phú, không nên
“Viết giản dị thôi, và phải đúng sự thật. bắt mọi người chỉ được ăn một món
Không được bịa ra”; “Không nên chỉ thôi. Cũng như vào vườn hoa, cần cho
viết cái tốt và giấu đi cái xấu. Nhưng mọi người được thấy nhiều loại hoa
phê bình phải đúng đắn. Nêu cái hay, cái đẹp”(14). Người căn dặn: “Nhà báo phải
tốt thì phải có chừng mực, chớ phóng có trách nhiệm đối với người đọc khi
đại... Phê bình thì phải phê bình một viết bài, phải viết sao cho người đọc dễ
cách thật thà, chân thành, đúng đắn”(13). hiểu; khi viết cho nhân dân thì phải học
Người đòi hỏi các nhà báo trong mọi cách nói của nhân dân (cách nói mộc
trường hợp khen cũng như chê phải có mạc, giản dị mà chân thành); phải trau
động cơ trong sáng; không viết báo vì dồi kiến thức, chịu khó học hỏi, khiêm
mục đích vụ lợi, cá nhân, ích kỷ. Nhà tốn, tự phê bình và thành khẩn đón nhận
báo phải phản ánh đúng những ý kiến sự phê bình của nhân dân”(15).
xây dựng của nhân dân; nói lên tâm tư,
Muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ cách
nguyện vọng, kiến nghị của nhân dân; mạng của mình, nhà báo phải có trình
phải đem đến cho công chúng niềm tin ở độ chuyên môn vững vàng, nhưng muốn
sự thật, ở sự nghiêm minh của pháp luật, có trình độ chuyên môn vững vàng thì
đặc biệt niềm tin vào sự lãnh đạo của họ phải không ngừng học tập, khổ công
Đảng, vào truyền thống cách mạng và rèn luyện, trau dồi kiến thức nghề
nhân văn của nhân dân ta.
nghiệp. Người luôn kêu gọi mọi người
Thứ tư, nhà báo phải có ý thức nâng thi đua học tập, coi học tập là nhiệm vụ
cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ.
(11) Sđd, t. 8, tr. 657.
Trình độ chuyên môn nghiệp vụ không
thuộc phạm trù đạo đức, nhưng ý thức
nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp
vụ thì thuộc phạm trù đạo đức. Nhà báo
(12)
Sđd, t. 5, tr. 306.
(13) Sđd, t. 7, tr. 118.
(14) Sđd, t. 9, tr. 415.
(15) Sđd, t. 9, tr. 415.
14
Nâng cao đạo đức nhà báo...
thường xuyên, suốt đời, “còn sống thì của chúng ta có hạn. Muốn tiến bộ kịp
còn phải học”. Trong việc học tập sự biến đổi vô cùng tận, thì chúng ta
Người đặc biệt chú trọng đến động cơ, phải nghiên cứu, học tập”(19); “nếu
thái độ học tập: “Muốn học tập có kết không chịu khó học thì không tiến bộ
quả thì phải có thái độ đúng và phương được ... không chịu học thì lạc hậu, mà
pháp đúng”(16). Tức là, trước hết phải có lạc hậu là bị đào thải, tự mình đào thải
động cơ học tập đúng để xác định rõ và mình”. Người thường dẫn câu nói của
đúng xu hướng nghề nghiệp chân chính Lênin “Học, học nữa, học mãi” để giáo
của mình là vì mục tiêu, lý tưởng cao cả dục cán bộ cách mạng nói chung và nhà
của cách mạng, vì Tổ quốc, vì nhân dân, báo cách mạng nói riêng. Người nói:
vì con người và vì sự tiến bộ của chính “Bác thường nghe nói có đồng chí mới
bản thân mình. Theo Người: “Học để 40 tuổi mà đã cho mình là già nên ít
làm việc, làm người, làm cán bộ, học để chịu học tập. Nghĩ như vậy là không
phụng sự đoàn thể, phụng sự giai cấp và đúng, 40 tuổi chưa phải là già. Bác đã
nhân dân, phụng sự Tổ quốc và nhân 76 tuổi nhưng vẫn cố gắng học thêm.
loại”(17); “Học để sửa chữa tư tưởng, học Chúng ta phải học và hoạt động cách
để tu dưỡng đạo đức cách mạng, học để mạng suốt đời. Còn sống thì còn phải
tin vào đoàn thể, vào nhân dân, vào học, còn phải hoạt động cách mạng”(20).
tương lai của dân tộc và tương lai của Người chỉ rõ: tự học, tự rèn, tự tu dưỡng
cách mạng, học để hành”; “học để làm cũng giống như “mài ngọc luyện vàng”,
việc”; chứ không phải học để “làm ông “ngọc càng mài càng sáng, vàng càng
nọ bà kia”, hay là để “làm quan cách luyện càng trong”; “Năng lực của con
mạng”; “tất cả những động cơ học tập người không phải hoàn toàn do tự nhiên
không đúng đắn đều phải tẩy trừ cho mà có, mà một phần lớn do công tác, do
sạch”(18).
Hồ Chí Minh thấy rõ vai trò của việc
luyện tập mà có”(21).
Trên đây là những nội dung cơ bản
học tập đối với người cán bộ cách mạng trong tư tưởng của Hồ Chí Minh về đạo
nói chung và các nhà báo cách mạng nói đức nhà báo. Tư tưởng của Hồ Chí Minh
riêng. Trong nhiều lần nói chuyện với về đạo đức nhà báo với nội dung như
giới trí thức, Người thường nhấn mạnh
(16) Sđd, t. 2, tr. 94.
tầm quan trọng của công việc học tập:
“Học hỏi là một việc phải tiếp tục suốt
đời”; “Tình hình thế giới và trong nước
luôn luôn biến đổi, công việc của chúng
ta nhiều và mới, kỹ thuật của thế giới
ngày càng tiến bộ, nhưng sự hiểu biết
(17) Sđd, t. 4, tr. 161, 162.
(18)
Sđd, t. 5, tr. 235.
(19) Sđd, t. 6, tr. 5- 52.
(20)
Hồ Chí Minh (1990), Về vấn đề giáo dục,
Nxb Giáo dục, Hà Nội, tr. 67.
(21)
1975, Những lời Bác dạy, Nxb Thanh niên,
Hà Nội, tr. 43.
15
Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 6(79) - 2014
trên có ý nghĩa quan trọng trong việc méo sự thật. Họ thương mại hoá tờ báo
nâng cao đạo đức nhà báo ở nước ta bằng việc đưa tin bài, hình ảnh phản
hiện nay. Trong cuộc vận động học tập cảm, thiếu văn hoá, thiếu tính thẩm mỹ,
và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí phản giáo dục. Nhiều nhà báo lợi dụng
Minh, các nhà báo Việt Nam cần nhận danh nghĩa nhà báo để vụ lợi cá nhân.
thức đầy đủ hơn tư tưởng của Người về Đặc biệt, một số nhà báo vi phạm pháp
đạo đức nhà báo, đồng thời phải vận luật, tiếp tay cho các thế lực thù địch,
dụng tư tưởng đó vào hoạt động nghề tuyên truyền chống lại Đảng và Nhà
nghiệp của mình.
2. Giải pháp nhằm nâng cao đạo đức đạo đức nhà báo, nhiều người chỉ nói
nhà báo theo tư tưởng Hồ Chí Minh đến những hành vi không đúng như:
nước. Lâu nay, khi nói đến sự vi phạm
Theo số liệu của Bộ Thông tin và thông tin sai sự thật (do phóng viên bịa
Truyền thông, năm 2012 cả nước có hơn ra), thông tin méo mó (sai một phần),
812 cơ quan báo chí, với khoảng 1.084 không quan tâm đến hậu quả tiêu cực
ấn phẩm; 67 đài phát thanh - truyền của thông tin, ứng xử nhẫn tâm, v.v..
hình; hơn 62 báo điện tử, khoảng 1.024 Thế nhưng, biểu hiện vi phạm đạo đức
trang tin điện tử tổng hợp; trên 2 triệu nhà báo phức tạp hơn nhiều. Không phải
blog và hơn 17.000 người làm báo được chỉ có “hành vi không đúng đắn” như
cấp thẻ nhà báo, trong số đó chiếm đa trên mới là vi phạm đạo đức, mà cả
phần là phóng viên, nhà báo. Chưa bao “không có hành vi gì” cũng là sự vi
giờ nhà báo Việt Nam phát triển như phạm đạo đức. Bởi vì, khi xã hội cần
hiện nay về số lượng và chất lượng, về nhà báo lên tiếng mà họ lại im lặng thì
nội dung và hình thức, về cán bộ và sự im lặng đó là biểu hiện của sự suy
công nghệ, sản xuất và phát hành.
thoái đạo đức. Sự suy thoái về đạo đức
Phần đông các nhà báo nước ta có nghề nghiệp ở một số nhà báo nước ta
phẩm chất đạo đức tốt, có lập trường hiện nay có nhiều nguyên nhân khách
chính trị đúng đắn, có trình độ chuyên quan và chủ quan, nhưng trong đó
môn vững vàng; tích cực tuyên truyền, những nguyên nhân chủ quan là chính.
giáo dục, cổ vũ, động viên toàn dân Để khắc phục những biểu hiện suy thoái
đoàn kết, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đạo đức nhà báo và nâng cao đạo đức
tích cực tham gia vào việc đấu tranh nhà báo theo tư tưởng Hồ Chí Minh,
chống các hiện tượng tiêu cực, chống chúng ta cần thực hiện nhiều giải pháp,
âm mưu phá hoại của thế lực thù địch. trong đó có các giải pháp sau:
Nhưng bên cạnh đó còn không ít nhà
Thứ nhất, phát huy tính tự giác của
báo vi phạm đạo đức nghề nghiệp. nhà báo trong việc giáo dục đạo đức. Sự
Nhiều nhà báo thông tin sai sự thật, bóp hình thành và phát triển những phẩm
16
Nâng cao đạo đức nhà báo...
chất đạo đức nghề nghiệp trong mỗi nhà được hạn chế. Nâng cao tính chuyên
báo không diễn ra một cách tự phát. Yếu nghiệp của nền báo chí trước hết là nâng
tố quan trọng nhất giúp nâng cao đạo cao tính chuyên nghiệp của nhà báo.
đức nghề nghiệp của nhà báo là sự tự Muốn thế phải đầu tư xây dựng cơ sở vật
rèn luyện và tự tu dưỡng đạo đức. chất, phương tiện, thiết bị kỹ thuật tiên
Người làm nghề nào cũng cần có đạo tiến; đổi mới cơ chế quản lý báo chí.
đức. Đặc biệt nhà báo càng phải chú ý
Thứ tư, hoàn thiện Luật Báo chí. Luật
rèn luyện đạo đức. Bởi vì, cùng lúc báo Báo chí của nước ta còn thiếu hoặc
chí có thể tác động đến nhiều người, không rõ ràng; trong nhiều trường hợp
nhiều tầng lớp trong xã hội, nhiều lĩnh khó xác định được ranh giới giữa vi
vực của cuộc sống. Chỉ cần một chút phạm hay không vi phạm đạo đức và
thiếu thận trọng của nhà báo, xã hội pháp luật. Vì thế, nhiều khi không có sự
cũng phải gánh chịu những hậu quả tiêu thống nhất giữa các cơ quan chức năng
cực to lớn. Để giúp nhà báo tự rèn luyện với nhau trong việc xác định một hành
đạo đức thì cần đẩy mạnh việc học tập vi nào đó của một nhà báo là có vi phạm
tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức nói đạo đức và pháp luật hay không. Để
chung, tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo khắc phục tình trạng này, cần hoàn thiện
đức báo chí nói riêng; tăng cường giáo khung pháp luật về báo chí; bổ sung
dục các giá trị đạo đức truyền thống của những quy định mới mà trong Luật Báo
dân tộc, các quy tắc đạo đức nghề chí hiện hành chưa có. Đặc biệt trong
nghiệp báo chí; tăng cường giáo dục lý các văn bản pháp luật về báo chí cần
luận chính trị, giáo dục pháp luật cho quy định rõ và cụ thể về những điều
đội ngũ nhà báo.
không được thông tin trên báo chí.
Thứ hai, nâng cao đời sống vật chất Chẳng hạn, đó là:
cho đội ngũ người làm báo (tăng nhuận
- Không được đăng, phát những tác
bút, tăng lương, tăng các chế độ hỗ trợ phẩm báo chí, tài liệu trái pháp luật, có
khác). Nếu đội ngũ nhà báo có được một nội dung chống đối Nhà nước Cộng hoà
mức sống ổn định, có thể sống bằng lao xã hội chủ nghĩa Việt Nam và phá hoại
động nghề nghiệp chân chính của mình, khối đoàn kết toàn dân.
thì họ sẽ có điều kiện thuận lợi để phát
triển tài năng, để hạn chế những ham hành động dâm ô, chém giết rùng rợn
muốn tiêu cực. trong các tin, bài, hình ảnh về các vụ án
- Không được miêu tả tỉ mỉ những
Thứ ba, nâng cao tính chuyên nghiệp và hành động tội ác; không được đăng,
của nền báo chí. Một nền báo chí càng phát tin, bài, hình ảnh, tranh, ảnh khỏa
chuyên nghiệp thì những sai sót, vi thân và có tính chất kích dục, thiếu thẩm
phạm pháp luật, vi phạm đạo đức càng mỹ, không phù hợp với thuần phong mỹ
17
Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 6(79) - 2014
tục Việt Nam.
quan chủ quản đối với đội ngũ nhà báo.
- Không được đăng, phát ảnh của cá Cơ quan chủ quản báo chí cần phải tạo
nhân mà không có chú thích rõ ràng điều kiện thuận lợi cho nhà báo hoạt
hoặc làm ảnh hưởng đến uy tín, danh dự động; đồng thời giáo dục, động viên,
của cá nhân đó (trừ ảnh thông tin các nhắc nhở, răn đe, xử lý kịp thời những
buổi họp công khai, sinh hoạt tập thể, hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp
các buổi lao động, biểu diễn nghệ thuật, của nhà báo.
thể dục thể thao, những người có lệnh
Thứ sáu, tăng cường vai trò của Hội
truy nã, các cuộc xét xử công khai của nhà báo. Nếu Hội nhà báo thực sự hoạt
Tòa án, những người phạm tội trong các động tốt, trở thành mái nhà chung không
vụ trọng án đã bị tuyên án).
thể thiếu của hội viên, bảo vệ, giúp đỡ
- Không được đăng, phát tin bài ảnh hội viên về mọi mặt, thì việc nâng cao
hưởng xấu đến đời tư, tài liệu, thư riêng đạo đức nghề nghiệp của nhà báo là điều
của cá nhân khi chưa được sự đồng ý hoàn toàn có thể làm được.
của người viết thư, người nhận thư hoặc
Thứ bảy, tăng cường vai trò giám sát
người chủ sở hữu hợp pháp tài liệu, bức của công chúng đối với đội ngũ nhà
thư đó. Đối với văn kiện, tài liệu của tổ báo. Sự giám sát của nhân dân đối với
chức, tài liệu, thư riêng của cá nhân có đội ngũ nhà báo được ví như vị thần có
liên quan đến các vụ án đang được điều nghìn tai, nghìn mắt. Đó cũng là sự
tra hoặc chưa xét xử, cơ quan báo chí có đảm bảo cho một nền báo chí của dân
quyền khai thác theo nguồn tin của mình và vì dân.
và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật
về những nội dung thông tin đó.
Thứ tám, tăng tính chuyên nghiệp của
cơ quan báo chí. Điều này bắt đầu từ
- Không được đăng, phát tin, bài nâng cao tính tinh nhuệ cho chính đội
truyền bá hủ tục, mê tín, dị đoan. Đối ngũ phóng viên, biên tập viên. Mỗi cơ
với loại thông tin về những vấn đề khoa quan báo chí cần có cuộc khảo sát toàn
học mới chưa được kết luận, những diện về nhân sự; trên cơ sở nhiệm vụ và
chuyện thần bí thì cần có chú dẫn xuất định hướng phát triển của mình xây
xứ tư liệu (nguồn gốc tác phẩm, nơi dựng chiến lược đào tạo, đào tạo lại để
công bố, thời gian).
xây dựng một đội ngũ những người làm
Thứ năm, tăng cường vai trò quản lý báo có kiến thức sâu, kỹ năng chuyên
của cơ quan chủ quản. Sự vi phạm đạo môn cao và phong cách hành xử chuyên
đức của một số nhà báo có nguyên nhân nghiệp. Mỗi cơ quan báo chí cần có
ở sự buông lỏng quản lý của cơ quan chính sách hỗ trợ phóng viên, biên tập
chủ quản. Vì vậy, rất cần sự theo dõi viên, nhất là đội ngũ trẻ để họ có điều
thường xuyên, chỉ đạo kịp thời của cơ kiện tiếp cận và khai thác thông tin, có
18
Nâng cao đạo đức nhà báo...
điều kiện học tập nâng cao trình độ, Lý luận chính trị, Hà Nội.
phối hợp các bộ phận khi xử lý những
3. Phạm Văn Đồng (1992), Góp phần tìm
đề tài lớn, những vấn đề có sức tác động hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Sự thật, Hà Nội.
4. Võ Nguyên Giáp (1996), "Nguồn gốc tư tưởng
cần có chế độ ưu đãi về nhuận bút và Hồ Chí Minh", Tạp chí Cộng sản, (23), tr. 3-9.
5. Trần Văn Giàu (1997), Sự hình thành về
mạnh đến dư luận xã hội. Bên cạnh đó,
khen thưởng kịp thời những tác phẩm
báo chí có chất lượng cao, gây được cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị
hiệu ứng xã hội. Việc tuyển chọn, đào quốc gia, Hà Nội.
tạo, bồi dưỡng đội ngũ lãnh đạo các cơ
6. Nguyễn Thị Trường Giang (2011), Đạo
quan báo chí vừa có trình độ chuyên đức nghề của nhà báo, Nxb Chính trị hành
môn, nghiệp vụ, vừa có phẩm chất chính chính, Hà Nội.
trị cũng là điều kiện tạo nên tính chuyên
7. Mai Trung Hậu (2000), "Vấn đề con
nghiệp của cơ quan báo chí. Nâng cao người trong tư tưởng Hồ Chí Minh", Tư tưởng
tính chuyên nghiệp của cơ quan báo chí triết học Hồ Chí Minh, Nxb Lao động, Hà Nội.
đòi hỏi ngay trong công tác toà soạn.
8. Vũ Khiêu (chủ biên) (1993), Tư tưởng
Ngoài ra, trong mối quan hệ tương tác đạo đức Hồ Chí Minh - truyền thống dân tộc và
với bạn đọc, cần đẩy mạnh công tác tiếp nhân loại, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
và xử lý đơn thư bạn đọc; đẩy mạnh các
9. Phan Quang (2001), Diện mạo báo chí
chương trình từ thiện, các cuộc tương Việt Nam - Tiểu luận và chân dung, Nxb Chính
tác, trao đổi trên mặt báo, các diễn đàn, trị quốc gia, Hà Nội
các cuộc vận động xã hội. Nâng cao tính
10.Bùi Đình Phong (2007), Vận dụng và
chuyên nghiệp của cơ quan báo chí còn phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong
thể hiện trong cách thức đưa sản phẩm sự nghiệp đổi mới, Nxb Lao Động, Hà Nội
đến tay bạn đọc, xây dựng mạng lưới
11.Tạ Ngọc Tấn, Đinh Thị Thúy Hằng
phát hành, chiến lược nâng cao thương (2010), Cẩm nang đạo đức báo chí, Bộ Thông
hiệu, khai thác nguồn quảng cáo, tăng tin và Truyền thông và Đại sứ quán Thụy Điển
nguồn thu cho cơ quan báo chí tiến tới tại Việt Nam, Hà Nội.
xoá bỏ bao cấp.
12.Tạ Ngọc Tấn (biên soạn) (1995), Hồ Chí
Minh về vấn đề báo chí, Cục xuất bản, Hà Nội.
13.Lê Văn Yên (2010), Tư tưởng Hồ Chí
Tài liệu tham khảo
1. Nguyễn Hữu Công (2010), Tư tưởng Hồ Minh về báo chí xuất bản, Nxb Chính trị quốc
Chí Minh về phát triển con người toàn diện , gia, Hà Nội.
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
14.G.V.Ladutina (2004), Những vấn đề cơ
2. Thành Duy - Lê Quý Đức (2007), Học bản của đạo đức nghề nghiệp nhà báo, Cục
tập tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, xây dựng xuất bản, Hà Nội.
nền văn hoá đạo đức ở nước ta hiện nay, Nxb
19
20
Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam - 3/2013
11 trang
12/01/2024
16000
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nâng cao đạo đức nhà báo theo tư tưởng Hồ Chí Minh", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nang_cao_dao_duc_nha_bao_theo_tu_tuong_ho_chi_minh.pdf
