Nghiên cứu yếu tố ảnh hưởng và hệ quả của cảm nhận bị làm phiền trong quảng cáo trực tuyến
116 Đỗ Thị Lệ Huyền. Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, 56(5), 116-130
NGHIÊN CỨU YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ HỆ QUẢ CỦA CẢM
NHẬN BỊ LÀM PHIỀN TRONG QUẢNG CÁO TRỰC TUYẾN
ĐỖ THỊ LỆ HUYỀN
(Ngày nhận: 03/01/2017; Ngày nhận lại: 05/03/2017; Ngày duyệt đăng: 04/08/2017)
TÓM TẮT
Mục đích nghiên cứu nhằm đo lường các yếu tố ảnh hưởng và hệ quả của cảm nhận bị làm phiền đối với quảng
cáo trực tuyến tại Thành phố Hồ Chí Minh. Kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, dữ liệu thu
thập trong khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 10 năm 2015 thông qua phỏng vấn chuyên gia, thảo luận nhóm và
160 phiếu khảo sát được phát đến đáp viên. Kết quả cho thấy tác động cùng chiều khá rõ ràng của sự che khuất nội
dung và việc mất kiểm soát từ phía người dùng web đến cảm nhận bị làm phiền khi mẫu quảng cáo xuất hiện.
Nghiên cứu cũng chỉ ra cảm nhận bị làm phiền tác động rõ rệt đến sự khó chịu và kéo theo là cách nhìn tiêu cực đối
với trang web. Nghiên cứu xây dựng mô hình lý thuyết về cảm nhận bị làm phiền trong môi trường quảng cáo trực
tuyến cùng các nhân tố tác động và biến hệ quả phát sinh. Kết quả mang đến những hàm ý quản trị trong kế hoạch
tăng doanh thu đối với doanh nghiệp sở hữu trang web và chiến lược quảng cáo trực tuyến dành cho các nhà tiếp thị.
Từ khóa: cảm nhận bị làm phiền; né tránh quảng cáo; quảng cáo trực tuyến; sự cuốn hút; sự khó chịu.
Antecedants and consequences of intrusiveness in digital advertising
ABSTRACT
The purpose of this paper is to define and measure the determinants and effects of consumers’ intrusive
perception towards internet advertising in Ho Chi Minh City. The study utilizes qualitative and quantitative methods
with 160 questions delivered to internet-using respondents. Results suggest that site content obscuring and the loss
of ads control explain highly for intrusiveness. The research also shows an obvious influence of perceived
intrusiveness on customers’ irritation. This results in negative attitude towards websites. The study provides a
theoretical framework of intrusiveness in online advertising environment as well as indicates affecting factors and
consequences. Not only do the outcomes contribute managerial implications in increasing the turnover to site
owners but these findings also provide support for professional marketers in digital advertising strategy.
Keywords: ads avoidance; ads intrusiveness; ads involvement; ads irritation; internet advertising.
hướng càng xuất hiện dồn dập và khó kiểm
soát dẫn đến cái nhìn thiếu thiện cảm từ phía
người dùng web. Hơn nữa, chi phí cho các
chiến dịch trực tuyến là các con số vô cùng
đắt đỏ, điều này đang đặt ra khá nhiều thách
thức cho các nhà quản lý và chuyên gia tiếp
thị. Như vậy bên cạnh những hiệu ứng vượt
trội so với phương pháp truyền thống, hệ quả
tiêu cực mà các hình thức quảng cáo trực
tuyến gây phiền hà để lại cũng rất đáng được
quan tâm và đánh giá một cách có hệ thống.
Nhiều nghiên cứu cho thấy cảm nhận bị làm
phiền (intrusive perception) được xem là một
1. Giới thiệu
Cùng với sự phổ biến của internet, thị
trường quảng cáo trực tuyến tại Việt Nam
đang có sự phát triển mạnh mẽ, vượt qua
ngành quảng cáo báo in truyền thống vào năm
2011 và sau đó trở thành kênh tiếp thị phổ
biến thứ hai sau truyền hình (Matthaes, 2011).
Quảng cáo trực tuyến được chú trọng nhiều
hơn nhờ tính hiệu quả và kinh tế trong phương
thức tiếp cận với khách hàng mục tiêu cũng
như quản lý cơ sở dữ liệu và đo lường hiệu
quả quảng cáo. Tuy nhiên, trong thời gian gần
đây các hình thức quảng cáo trực tuyến có xu
Đỗ Thị Lệ Huyền. Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, 56(5), 116-130
117
trong những yếu tố trung gian dẫn đến thái độ
tiêu cực từ phía người tiêu dùng đối với nhãn
hàng quảng cáo và các trang web xuất hiện
quảng cáo. Nghiên cứu xác định và đánh giá
các yếu tố tác động đến cảm nhận bị làm
phiền cùng những hệ quả nhằm giúp các nhà
quản trị có những cân nhắc hợp lý trước các
dự án tiếp thị trực tuyến của doanh nghiệp.
Cảm nhận bị làm phiền trong môi trường tiếp
thị nói chung và quảng cáo trực tuyến nói
riêng đã được rất nhiều nhà nghiên cứu trên
thế giới quan tâm, tuy nhiên đề tài xem xét
thêm tác động của nhân tố “sự cuốn hút đối
với quảng cáo” lên cảm nhận bị làm phiền và
cũng là điểm khác biệt mà các nghiên cứu
trước chưa đánh giá.
ức chế khi quảng cáo quá lâu và quá lớn
(Aaker, D. A. & Bruzzone, D. E., 1985), họ
lại nhàm chán khi xem mẫu quảng cáo quá
ngắn, đơn lẻ và lặp lại nhiều lần (Bauer, R. A.
& Greyser, S. A., 1968). Kết quả của những
trạng thái này là sự khó chịu và xu hướng tìm
cách thoát khỏi ngữ cảnh quảng cáo đang diễn
ra. Cảm nhận bị làm phiền được xem là yếu tố
trung gian giải thích xu hướng khó chịu và né
tránh này. Theo Ha (1996), cảm nhận bị làm
phiền là mức độ mà các mẫu quảng cáo làm
gián đoạn nội dung chính của thông tin. Li và
cộng sự (2002) đã mở rộng khái niệm này
thành phản ứng tâm lý đối với quảng cáo khi
nó gây gián đoạn quá trình nhận thức đang
diễn ra của người dùng web. Thuyết sự chú ý
xác nhận con người xử lý thông tin hời hợt
hơn khi họ bị làm phiền, điều này xảy ra do
những hao hụt tiềm ẩn trong thời gian xử lý
thông tin hay nói cách khác là sự ngắt quãng
làm suy yếu toàn bộ quá trình tư duy, hệ
thống công việc (Naveh-Benjamin, 2003), do
đó người dùng web càng khó chịu với quảng
cáo khi họ đang tập trung xử lý công việc.
Thêm vào đó, thuyết tâm lý phản kháng lý
giải phản ứng của cảm nhận mất tự do trong
một môi trường cụ thể, cụ thể hơn là khi con
người đánh mất tự do hành động hoặc tự do
lựa chọn thì họ sẽ có xu hướng cố gắng để
giành lại tự do đó. Tương tự, khách hàng có
khuynh hướng chủ động phản ứng lại đối với
quảng cáo khi nhận thấy nó đang tác động vào
mục tiêu họ đang nhắm đến hay công việc
đang thực hiện. Vì vậy khi tiếp xúc những
quảng cáo mang tính ép buộc, người xem sẽ
có khuynh hướng tìm mọi cách để có thể
không nhìn thấy nó.
2. Cơ sở lý thuyết và phương pháp
nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý thuyết và khung phân tích
2.1.1. Mô hình lý thuyết và khái niệm cảm
nhận bị làm phiền
Theo (Harker, 2008), quảng cáo trực
tuyến là các hình thức quảng cáo xuất hiện
trên các kênh khác nhau từ internet nhằm mục
đích quảng bá thông tin về sản phẩm hay dịch
vụ. Tuy đã có một vài nghiên cứu nhận thấy
rằng quảng cáo trực tuyến ít gây phiền hà hơn
so với quảng cáo truyền hình và sự ồn ào của
nó mang lại hiệu quả tốt hơn quảng cáo qua
báo in trong xây dựng thương hiệu và tăng dự
định mua hàng nhưng các nghiên cứu gần đây
cho thấy nhiều hình thức quảng cáo trực tuyến
làm gián đoạn công việc của người dùng
internet dẫn đến xu hướng né tránh và nảy
sinh khó chịu từ phần lớn người dùng web
(Li, H., Edwards, S. M. & Lee, J. H., 2002),
điều này dẫn đến sự phản cảm của người tiêu
dùng đối với thương hiệu cũng như giảm hiệu
quả của chiến dịch tiếp thị (Chatterjee, 2008).
Nhiều nghiên cứu đã xác định một số đặc
điểm nổi bật của quảng cáo làm nảy sinh thái
độ tiêu cực từ phía khách hàng như nội dung
quá sự thật hay mức độ xuất hiện thường
xuyên (Bauer, R. A. & Greyser, S. A., 1968).
Thêm vào đó, người tiêu dùng cũng cảm thấy
2.1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến cảm
nhận bị làm phiền của người tiêu dùng đối với
quảng cáo trực tuyến
Quảng cáo trực tuyến che khuất nội dung
trang web
Theo Ha (1996), mục tiêu của quảng cáo
trực tuyến là làm gián đoạn nội dung trang
web và thu hút sự chú ý của người đang lướt
118 Đỗ Thị Lệ Huyền. Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, 56(5), 116-130
web. Để làm được điều này các mẫu quảng
cáo trực tuyến có xu hướng che khuất một
phần hoặc toàn bộ nội dung chính của trang
web. Những quảng cáo xuất hiện với hình ảnh
kích thước lớn có khuynh hướng tạo cảm giác
phiền hà đến người xem nhiều hơn, riêng
những trang đệm (interstitials) xuất hiện và
che lấp toàn bộ trang web người dùng đang
xem gây ra cảm giác bị làm phiền cao nhất
(Ying, 2009). Từ đó, giả thuyết H1 được
xây dựng:
H1: Nếu những quảng cáo trực tuyến
xuất hiện càng làm che khuất nội dung và
càng chiếm diện tích hiển thị của nội dung cần
xem sẽ tạo cảm nhận bị làm phiền nhiều hơn
các quảng cáo khác.
sự cuốn hút đã được xem xét nhiều hơn trong
truyền thông tiếp thị, quảng cáo và nghiên cứu
hành vi khách hàng. Giả thuyết đề xuất:
H3: Sự cuốn hút với quảng cáo trực
tuyến càng cao thì cảm nhận bị làm phiền
càng giảm.
2.1.3. Hệ quả của cảm nhận bị làm phiền
đối với quảng cáo trực tuyến
Sự khó chịu
Trong quảng cáo truyền thống, nhiều
nghiên cứu trước đã chỉ ra hệ quả kéo theo từ
cảm nhận bị làm phiền đối với quảng cáo là
sự khó chịu (Kennedy, 1971). Xét riêng trong
ngữ cảnh trực tuyến, Li và cộng sự (2002) đã
cho thấy có mối liên hệ giữa cảm nhận bị làm
phiền và sự khó chịu. Theo Aaker và
Bruzzone (1985), những quảng cáo gây khó
chịu thường tạo ra bất mãn và cảm giác bực
bội tức thời. Do đó đề xuất giả thuyết H4
như sau:
Có chức năng đóng tắt trên mẫu quảng
cáo trực tuyến
Con người có khuynh hướng né tránh
những rào cản gây xao lãng, chệch hướng ý
định chính mà họ đang nhắm đến. Nếu những
mẫu quảng cáo có chức năng “ĐÓNG TẮT”
sẽ cho phép người lướt web khả năng bỏ qua
nó và do đó làm giảm thiểu thời gian gián
đoạn. Vì vậy, khi tương tác với quảng cáo
trực tuyến làm che khuất nội dung chính của
trang web nhưng người lướt web có thể chủ
động từ chối xem thì cảm nhận bị làm phiền
hình thành có xu hướng ở mức độ thấp hơn
đối với những loại hình trình chiếu mà người
lướt web không thể loại bỏ. Giả thuyết H2 nêu
ra như sau:
H4: Có mối quan hệ trực tiếp giữa cảm
nhận bị làm phiền và sự khó chịu, quan hệ
cùng chiều.
Sự né tránh quảng cáo
Sự né tránh của khách hàng đối với quảng
cáo truyền thống đã được chú ý trong nhiều
nghiên cứu trước (Abernethy, A. M., 1991;
Bellamy Jr, R. V., & Walker, J. R. , 1996).
Đối với quảng cáo trực tuyến, Cronin và cộng
sự (1992) chỉ ra rằng người xem có xu hướng
tránh quảng cáo dựa trên cách thức hiển thị
của nó mà không phải căn cứ vào nội dung cụ
thể nào cả. Tuy có khác biệt trong động cơ và
phương thức phản ứng của khách hàng đối với
các quảng cáo gây phiền hà nhưng nhìn chung
các nghiên cứu này đều đánh giá ảnh hưởng
của khả năng kiểm soát mà người xem có
được đối với quảng cáo và thậm chí nếu có
một hình thức nào đó để né được quảng cáo
thì họ sẽ thực hiện ngay lập tức. Giả thuyết
H5 đề xuất:
H2: Nếu quảng cáo trực tuyến xuất hiện
và càng khó khăn để người dùng web chủ
động kết thúc nó thì cảm nhận bị làm phiền
hình thành lớn hơn quảng cáo cho phép người
dùng kiểm soát.
Sự cuốn hút đối với quảng cáo
Sự cuốn hút, xét trong phạm vi quảng
cáo, được định nghĩa là các thúc đẩy tiềm
năng của một quảng cáo, thể hiện bằng thông
tin chứa đựng bên trong mẫu quảng cáo và cả
hình ảnh bên ngoài khi nó được truyền thông
đến công chúng (Chaudhuri, A. & Buck, R.,
1997). Trong những năm gần đây, khái niệm
H5: Có mối quan hệ trực tiếp giữa cảm
nhận bị làm phiền và né tránh, quan hệ cùng
chiều.
Thái độ đối với trang web
Đỗ Thị Lệ Huyền. Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, 56(5), 116-130
119
Người sở hữu trang web nên cân nhắc
giữa lợi nhuận họ có được từ việc cho thuê đặt
quảng cáo và cái giá họ phải trả đối với những
phản ứng tiêu cực tiềm ẩn từ khách hàng khi
quảng cáo xuất hiện trên trang web của mình.
Do đó, đôi khi lợi nhuận ngắn hạn từ doanh
thu cho thuê quảng cáo có thể phải trả giá
bằng thái độ tiêu cực trong dài hạn từ phía
người tiêu dùng đối với trang web ấy. Giả
thuyết được đưa ra:
trước, sự cuốn hút đối với quảng cáo bao gồm
các đặc điểm như tính thông tin, tính giải trí,
tính tương đồng nội dung quảng cáo, và đây
cũng là các yếu tố có tác động đến cảm nhận
bị làm phiền đã được đánh giá trong các
nghiên cứu liên quan (Li, H., Edwards, S. M.
& Lee, J. H., 2002; Ying, 2009); (4) Hai hệ
quả trực tiếp của cảm nhận bị làm phiền đối
với quảng cáo, sự khó chịu và hành vi né tránh,
đã được Li và cộng sự (2002) xem xét trong
nghiên cứu phát triển thang đo của cảm nhận bị
làm phiền đối với quảng cáo. Ngoài ra, tác
động trực tiếp của cảm nhận bị làm phiền đối
với hành vi né tránh đã được đánh giá trong
nghiên cứu về hình thức quảng cáo bật lên
(pop-up) (Edwards, S. M., Li, H. & Lee, J. H.,
2002) và hình thức quảng cáo qua di động
(Wang, 2009); (5) Hệ quả thứ ba là thái độ đối
với trang web được xem xét nhằm đánh giá tác
động của cảm nhận bị làm phiền đến trang web
đặt quảng cáo. Tuy nhiên, tác giả đưa ra giả
thuyết cảm nhận bị làm phiền tác động trực
tiếp đến thái độ của người dùng đối với trang
web, không thông qua biến trung gian (sự khó
chịu) như mô hình của McCoy; (6) Hệ quả
gián tiếp trong mô hình của McCoy là dự định
hành vi được loại bỏ trong mô hình đề xuất,
nghiên cứu tập trung đánh giá các tác động trực
tiếp từ cảm nhận bị làm phiền.
H6: Có mối quan hệ trực tiếp giữa cảm
nhận bị làm phiền và thái độ tiêu cực đối với
trang web, quan hệ cùng chiều.
Mô hình đề xuất được kế thừa từ nghiên
cứu của McCoy và cộng sự (2008) cùng một
số điều chỉnh với lý do như sau: (1) Che khuất
nội dung bổ sung thêm các biến quan sát theo
tham khảo từ các nghiên cứu có liên quan; (2)
Thay đổi biến độc lập che khuất nội dung
cùng với có chức năng đóng tắt thành khái
niệm cách thức kết thúc quảng cáo; (3) Yếu
tố cuốn hút được đề xuất thêm trong mô hình
này với hai lý do sau: Thứ nhất, kế thừa từ đề
xuất định hướng nghiên cứu của Ying và cộng
sự (2009), các tác giả cho rằng nghiên cứu
trong tương lai nên xem xét liệu sự cuốn hút
đối với quảng cáo có làm giảm nhẹ cảm nhận
bị làm phiền từ phía người xem hay không.
Thứ hai, qua tổng quan lý thuyết nghiên cứu
Che khuất nội dung
Sự khó chịu
+(H4)
+(H1)
+(H5)
+ (H2)
Cảm nhận
bị làm phiền
Cách thức kết thúc quảng cáo
Sự né tránh
-(H3)
+(H6)
Thái độ đối với
Sự cuốn hút đối với quảng
trang web
cáo
Hình 1. Mô hình nghiên cứu đề xuất
120 Đỗ Thị Lệ Huyền. Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, 56(5), 116-130
vực tiếp thị, trên cở sở đó điều chỉnh mô hình
và giả thuyết cho phù hợp nhằm phát triển
biến quan sát cho các thang đo. Sau phỏng
vấn chuyên gia mô hình nghiên cứu đề xuất
không thay đổi. Tiếp theo, thảo luận nhóm (10
người) được tiến hành nhằm điều chỉnh các
biến quan sát cho phù hợp (xem Bảng 1).
2.2. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu kế thừa và bổ sung các thang
đo đã được sử dụng trên thế giới, kết hợp
phương pháp nghiên cứu định tính và định
lượng. Nghiên cứu định tính bằng phỏng vấn
chuyên gia và thảo luận nhóm. (1) Tiến hành
phỏng vấn 5 chuyên gia làm việc trong lĩnh
Bảng 1
Các thang đo và biến quan sát sau thảo luận nhóm
Thang đo
Biến quan sát
Giải thích
Q/c trực tuyến xuất hiện và che khuất hầu hết nội dung cần
xem trên trang web
CK1
Q/c trực tuyến xuất hiện và lặp lại nhiều lần trong một thời
gian ngắn
CK2
CK3
Che khuất nội dung
Q/c trực tuyến xuất hiện có kích thước chiếm hơn một nửa
màn hình hiển thị
DT1
DT2
DT3
CH1
CH2
CH3
XP1
XP2
XP3
XP4
XP5
XP6
XP7
KC1
KC2
KC3
KC4
KC5
NT1
NT2
NT3
Không có nút đóng (x) để người xem chủ động tắt quảng cáo
Q/c xuất hiện và kết thúc khi người xem chuyển trang
Q/c xuất hiện và tự kết thúc sau ít nhất 6 giây
Q/c có liên quan đến nhu cầu tôi đang tìm kiếm
Q/c sống động và lôi cuốn
Cách thức kết thúc
quảng cáo
Sự cuốn hút đối với
quảng cáo
Q/c khá cần thiết vì cung cấp thông tin hữu ích
Gây gián đoạn công việc
Xâm chiếm màn hình làm việc
Ép buộc xem
Làm nhiễu loạn sự tập trung
Cảm thấy nó phiền hà
Cảm nhận bị làm phiền
Làm tốn nhiều thời gian hơn cho việc chính
Gây khó chịu
Tồi tệ
Nó thật giả tạo
Thông tin vô lý
Sự khó chịu
Sự né tránh
Ngớ ngẩn
Phát cáu
Hầu như không xem gì
Đóng quảng cáo trước khi kết thúc
Kéo nó sang một bên và không để ý đến nó
Đỗ Thị Lệ Huyền. Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, 56(5), 116-130
121
Thang đo
Biến quan sát
NT4
Giải thích
Sử dụng phần mềm chặn quảng cáo
Không có thiện cảm
TD1
TD2
Thất vọng
Thái độ đối với trang
web
TD3
Chán ngắt
TD4
Khó khăn để tiếp tục xem
Nghiên cứu định lượng chính thức với
phương pháp lấy mẫu thuận tiện qua 160
bảng câu hỏi được phát đến người dùng web
tại Thành phố Hồ Chí Minh có độ tuổi từ 18
đến 34, nhóm tuổi tiếp cận internet chiếm tỉ
trọng lớn nhất tại Việt Nam (Nielsen, 2014).
Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS
18.0 và Amos 20, sau khi được mã hóa và
làm sạch, số liệu sẽ qua các phân tích sau:
(1) Thống kê mô tả đặc điểm của đối tượng
phỏng vấn; (2) Đánh giá độ tin cậy của các
thang đo (Cronbach’s Alpha) nhằm loại bỏ
các biến có hệ số tương quan biến tổng nhỏ
hơn 0,3; (3) Phân tích nhân tố khám phá
(EFA); (4) Phân tích nhân tố khẳng định
(CFA); (5) Phân tích mô hình cấu trúc tuyến
tính (SEM) để kiểm định các mô hình
nghiên cứu. Phương pháp Bootstrap được sử
dụng để ước lượng lại các tham số mô hình
nhằm kiểm định độ tin cậy của các ước
lượng.
3. Kết quả và thảo luận
3.1. Kết quả nghiên cứu
3.1.1. Mô tả mẫu
Kết quả thống kê cho thấy, hầu hết số
người tham gia khảo sát thuộc độ tuổi từ 18 -
22 (67%) và 33% thuộc nhóm tuổi từ 22- 34,
trong đó 66% đối tượng phỏng vấn là nữ.
3.1.2. Đánh giá thang đo bằng hệ số tin
cậy Cronbach’s Alpha
Thang đo che khuất nội dung loại bỏ biến
quan sát CK3; yếu tố cách thức kết thúc
quảng cáo loại bỏ biến DT3; cảm nhận bị làm
phiền loại XP1 và XP2 còn lại 5 biến quan sát
đạt độ tin cậy; hệ quả né tránh quảng cáo loại
bỏ NT3; hệ quả sự khó chịu và thái độ đối với
trang web giữ nguyên các biến quan sát vì đều
đạt độ tin cậy (Bảng 2).
Bảng 2
Cronbach’s Alpha của các khái niệm nghiên cứu đạt độ tin cậy
Phương sai thang đo
Trung bình thang đo
nếu loại biến (Scale
Mean if Item Deleted)
Tương quan biến-tổng Hệ số Alpha nếu loại
(Corrected Item-Total biến (Cronbach's Alpha
nếu loại biến (Scale
Variance if Item
Deleted)
Correlation)
if Item Deleted)
Thang đo Che khuất nội dung (CK), Cronbach’s Alpha = 0,695
3,79
3,93
1,001
0,964
0,533
0,533
,a
,a
CK1
CK2
Thang đo Cách thức kết thúc quảng cáo (DT), Cronbach’s Alpha = 0,65
4,09
3,74
1,010
1,484
0,490
0,490
,a
,a
DT1
DT2
122 Đỗ Thị Lệ Huyền. Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, 56(5), 116-130
Phương sai thang đo
Trung bình thang đo
nếu loại biến (Scale
Mean if Item Deleted)
Tương quan biến-tổng Hệ số Alpha nếu loại
(Corrected Item-Total biến (Cronbach's Alpha
nếu loại biến (Scale
Variance if Item
Deleted)
Correlation)
if Item Deleted)
Thang đo Sự cuốn hút đối với quảng cáo (CH), Cronbach’s Alpha = 0,834
6,30
6,36
6,54
3,503
3,727
3,921
0,743
0,704
0,638
0,720
0,761
0,823
CH1
CH2
CH3
Thang đo Cảm nhận bị làm phiền (XP), Cronbach’s Alpha = 0,86
12,83
12,53
12,72
12,42
12,37
14,104
13,365
13,685
12,739
13,323
0,587
0,752
0,628
0,729
0,694
0,853
0,812
0,843
0,816
0,826
XP3
XP4
XP5
XP6
XP7
Thang đo Sự khó chịu (KC), Cronbach’s Alpha = 0,892
14,52
14,89
14,99
14,97
14,89
13,897
11,944
11,582
12,025
12,316
0,569
0,783
0,791
0,816
0,722
0,902
0,857
0,855
0,850
0,871
KC1
KC2
KC3
KC4
KC5
Thang đo Sự né tránh quảng cáo (NT), Cronbach’s Alpha = 0,726
8,50
8,34
8,10
2,796
2,643
2,635
0,489
0,562
0,594
0,708
0,621
0,583
NT1
NT2
NT4
Thang đo Thái độ đối với trang web (TD), Cronbach’s Alpha = 0,824
10,43
10,43
10,47
10,08
5,386
5,500
5,390
6,265
0,725
0,700
0,732
0,456
0,742
0,753
0,739
0,864
TD1
TD2
TD3
TD4
3.1.3. Đánh giá thang đo bằng EFA
Lần 1: các biến quan sát NT4, TD4, KC1
sự thay đổi lớn đó là (1) thang đo che khuất
nội dung và cách thức kết thúc quảng cáo gộp
vào nhân tố trích thứ 4, đổi tên thành đặc
điểm hiển thị; (2) thang đo né tránh quảng cáo
hoàn toàn bị loại khỏi mô hình. KMO = 0,848
(0, 5≤ KMO≤ 1), đảm bảo phân tích nhân tố
thích hợp với dữ liệu nghiên cứu; kiểm định
và NT2 có trọng số bé hơn 0,5 đều bị loại,
riêng trọng số NT1 có giá trị là 0,634 thỏa
điều kiện lớn hơn 0,5 nhưng xuất hiện một
mình ở nhân tố thứ 6, do đó cũng bị loại.
Lần 2: kết quả còn 5 nhân tố trích với hai
Đỗ Thị Lệ Huyền. Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, 56(5), 116-130
123
này có ý nghĩa thống kê khi sig. = 0,000 <
0,05 nên bác bỏ giả thuyết H0, tức là các biến
quan sát có tương quan với nhau, chứng tỏ dữ
liệu thích hợp để phân tích nhân tố; kết quả
EFA của các thang đo được trình bày trong
Bảng 3 cho thấy có năm yếu tố được trích tại
Eigenvalue là 1,172 > 1 chứng tỏ nhân tố rút
ra có ý nghĩa tóm tắt thông tin tốt và tổng
phương sai trích được là 62% > 50% nên
thang đo được chấp nhận; các trọng số của các
thang đo đều đạt yêu cầu (>0,5) nên các biến
có liên hệ chặt chẽ với nhau. Như vậy từ bảy
thang đo với 24 biến quan sát sau khi phân
tích Cronbach’s Alpha được đưa vào phân
tích EFA, kết quả cuối cùng còn lại 5 thang đo
với 19 biến quan sát, chạy lại kiểm định
Cronbach’s Alpha năm thang đo và kết quả
đều đạt độ tin cậy (Bảng 3).
Bảng 3
Kết quả EFA
Thang đo
Biến quan sát
Xâm phạm
Khó chịu
Thái độ
Hiển thị
Cuốn hút
0,854
0,783
0,758
0,674
0,622
XP4
XP5
XP6
XP7
XP3
0,948
0,843
0,831
0,662
C4
KC3
KC2
KC5
0,923
0,789
0,721
TD2
TD3
TD1
0,787
0,722
0,648
0,599
CK1
DT2
DT1
CK2
0,933
0,775
0,666
1,172
4,676
0,834
CH1
CH2
CH3
6,317
31,341
0,86
2,577
11,719
0,902
2,021
8,771
0,864
1,491
5,459
0,799
Eigenvalue
Phương sai trích
Cronbach's Alpha
3.1.4. Kiểm định thang đo bằng CFA
Dữ liệu được đưa vào phân tích CFA với
124 Đỗ Thị Lệ Huyền. Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, 56(5), 116-130
mô hình điều chỉnh (Hình 2). Giả thuyết H12
thêm vào: Đặc điểm hiển thị của mẫu quảng cáo
trực tuyến càng che khuất nội dung và càng mất
kiểm soát thì cảm nhận bị làm phiền càng cao.
Sự khó chịu
Đặc điểm hiển thị
+(H12)
+(H4)
Cảm nhận
bị làm phiền
+(H6)
-H3
Thái độ đối
với trang web
Sự cuốn hút đối với quảng
cáo
Hình 2. Mô hình nghiên cứu điều chỉnh sau phân tích EFA
Kết quả phân tích CFA cho thấy mô hình
giữa các khái niệm với sai lệch chuẩn kèm
theo cho chúng ta thấy hệ số này bé hơn 1 (có
ý nghĩa thống kê). Các khái niệm nghiên cứu
trong mô hình đều đạt được giá trị phân biệt
tới hạn có 142 bậc tự do với giá trị Chi – bình
phương là 184,29; giá trị p = 0,01. Mô hình có
p < 5% tuy nhiên các chỉ tiêu khác cho thấy
mô hình này phù hợp với dữ liệu của thị
trường (χ2 / df = 1,298; CFI = 0,972; TLI =
0,966). Các thành phần đạt được tính đơn
hướng, không có mối tương quan giữa các sai
số của các biến quan sát. Hệ số tương quan
(Bảng 4). Các trọng số chuẩn hóa ( i) đều
lớn hơn 0,5 và đạt mức ý nghĩa thống kê (các
giá trị p đều bé hơn 5%) nên các biến quan sát
dùng để đo lường các khái niệm nghiên cứu
đều đạt được hội tụ.
Bảng 4
Kết quả kiểm định giá trị phân biệt giữa các thành phần trong mô hình
Mối quan hệ
<-->
r
S.E.
C.R.
3,906
2,352
4,132
2,994
5,607
4,922
2,955
4,133
1,107
2,149
P
KC
TD
HT
CH
TD
HT
CH
HT
CH
CH
0,29
0,074
0,065
0,068
0,077
0,077
0,074
0,078
0,064
0,07
***
XP
XP
XP
XP
KC
KC
KC
TD
TD
HT
<-->
0,152
0,283
0,229
0,433
0,363
0,232
0,266
0,077
0,146
0,019
***
<-->
<-->
0,003
***
<-->
<-->
***
<-->
0,003
***
<-->
<-->
0,268
0,032
<-->
0,068
Đỗ Thị Lệ Huyền. Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, 56(5), 116-130
125
Hình 3. Kết quả phân tích CFA
3.1.5. Kiểm định mô hình nghiên cứu
Kiểm định mô hình lý thuyết chính thức
đánh giá mức phù hợp khác đều đạt yêu cầu
(Hình 4). RMSEA < 0,08 nên mô hình được
chấp nhận, do đó mô hình này thích hợp với dữ
liệu thu thập từ thị trường; các mối quan hệ đều
có ý nghĩa thống kê (p<5%) và các thang đo
lường của các khái niệm trong mô hình đều đạt
giá trị liên hệ lý thuyết vì “mỗi một đo lường có
mối liên hệ với các đo lường khác như đã kỳ
vọng về mặt lý thuyết” (Churchill, 2010).
Kết quả phân tích cấu trúc tuyến tính mô
hình lý thuyết cho thấy có 147 bậc tự do với giá
trị thống kê Chi – bình phương là 258,162 (p =
0,000). Khi điều chỉnh với bậc tự do CMIN/df
= 1,756 thỏa điều kiện bé hơn 3 với quy mô
mẫu < 200, điều này cho thấy mô hình thích
hợp với dữ liệu thị trường. Hơn nữa các chỉ tiêu
126 Đỗ Thị Lệ Huyền. Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, 56(5), 116-130
Hình 4. Kết quả SEM mô hình lý thuyết (chuẩn hóa)
Bảng 5
Kết quả kiểm định mối quan hệ nhân quả giữa các khái niệm trong mô hình lý thuyết
Mối quan hệ
Ước lượng ML
0,515
S.E.
C.R.
4,559
2,426
4,936
3,03
P
<---
<---
<---
<---
HT
CH
XP
XP
0,113
0,078
0,095
0,089
***
XP
XP
KC
TD
0,189
0,015
***
0,468
0,27
0,002
Kiểm định mô hình cạnh tranh
trang web qua giả thuyết H7: Có mối quan hệ
giữa sự khó chịu và thái độ tiêu cực đối với
trang web, quan hệ cùng chiều (Hình 5). Mối
quan hệ này cũng đã được đánh giá trong
nghiên cứu của McCoy và cộng sự (2008).
Chỉ số điều chỉnh (MI) từ kết quả SEM của
mô hình lý thuyết có giá trị là 36,911 cho mối
tương quan giữa e21 và e22, do đó đề xuất mối
quan hệ giữa yếu tố khó chịu và thái độ đối với
Đỗ Thị Lệ Huyền. Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, 56(5), 116-130
Sự khó chịu
127
Đặc điểm hiển thị
+(H12)
+(H4)
+(H7)
Cảm nhận bị
làm phiền
+(H6)
-(H3)
Thái độ đối với
trang web
Sự cuốn hút đối với quảng
cáo
Hình 5. Mô hình cạnh tranh
Kết quả phân tích mô hình cạnh tranh
cho thấy mô hình thích hợp với dữ liệu thị
trường (Hình 6). So với mô hình lý thuyết
chính thức, ∆ χ 2 = 42,408> 3.84 khi giảm
một bậc tự do từ 147 thành 146, như vậy mối
quan hệ đề nghị trong mô hình cạnh tranh
làm tăng độ tương thích của mô hình với dữ
liệu thị trường (Hair, J. F., 2009). Như vậy,
sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê. Giả
thuyết xây dựng trong mô hình cạnh tranh có
ý nghĩa thống kê (r= 0,54; se = 0,083; p
<5%) được chấp nhận.
Hình 6. Kết quả SEM mô hình cạnh tranh
128 Đỗ Thị Lệ Huyền. Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, 56(5), 116-130
Kiểm định ước lượng mô hình cạnh tranh bằng Bootstrap
Bảng 6
Kết quả ước lượng bằng Bootstrap với N = 1000
Ước lượng ML
Ước lượng Bootstrap
Mối quan hệ
ML
0,504
0,19
S.E.
SE
SE-SE
0,003
0,002
0,003
0,002
0,002
Mean
0,509
0,191
0,439
-0,012
0,545
Bias
0,005
0,001
-0,001
-0,011
0,004
SE-Bias
0,004
0,003
0,004
0,004
0,003
CR
1,25
0,114
0,079
0,093
0,083
0,083
0,129
0,095
0,121
0,112
0,104
XP-HT
XP-CH
KC-XP
TD-XP
TD-KC
0,3333
-0,25
-2,75
1,3333
0,439
-0,001
0,541
Giả thuyết H0: Bias = 0/ Ha: Bias ≠ 0. Từ
Bảng 6 cho thấy các giá trị CR tính được đều
bé hơn 1,96 suy ra p-value >5% nên bác bỏ
Ha và chấp nhận H0 tức độ lệch (Bias) khác 0
không có ý nghĩa thống kê ở mức tin cậy
95%, do đó kết luận được các ước lượng trong
mô hình cạnh tranh có thể tin cậy được.
cảm nhận bị làm phiền, kết quả là 0,19 với sai
lệch chuẩn se=0,079 và có mức ý nghĩa thống
kê p=0,016<5% nên giả thuyết H3 không
được chấp nhận, mối quan hệ này trái với kỳ
vọng ban đầu, đó là tác động cùng chiều và
mức độ giải thích không cao. Theo khảo sát,
sự cuốn hút đối với quảng cáo trực tuyến
không làm giảm cảm nhận bị làm phiền, trái
lại cuốn hút càng cao càng có xu hướng làm
chệch đi mục đích chính mà người xem đang
nhắm đến, cảm nhận bị làm phiền vì thế cũng
tăng lên.
+) Riêng mối quan hệ giữa cảm nhận bị
làm phiền và thái độ có hệ số tương quan (-
0,001) với sai lệch chuẩn se = 0,083 không có
ý nghĩa thống kê (p=0,993>5%), do đó bác bỏ
giả thuyết H6. Như vậy mối quan hệ giữa cảm
nhận bị làm phiền và thái độ tiêu cực đối với
trang web còn mơ hồ, không thể hiện rõ trong
nghiên cứu này. Kết quả mối quan hệ này
cũng khá mờ nhạt và không rõ ràng trong
nghiên cứu của McCoys và cộng sự (2008),
mức độ giải thích 5,4%.
Kiểm định giả thuyết và thảo luận kết quả
nghiên cứu
+) Kết quả ước lượng cho thấy mối quan
hệ giữa hiển thị và cảm nhận bị làm phiền là
0,504 với sai lệch chuẩn se = 0,114, ước
lượng này có mức ý nghĩa thống kê p<5%,
như vậy giả thuyết H12 được chấp nhận. Kết
quả gần như tương đồng so với các nghiên
cứu trước, việc che khuất nội dung người
dùng internet đang xem gây tác động khá
mạnh đến cảm nhận bị làm phiền hình thành
trong họ. Tương tự, chấp nhận giả thuyết H4,
cảm nhận bị làm phiền tác động trực tiếp cùng
chiều đến sự khó chịu (0,439). Các nghiên
cứu trước cũng cho thấy điều tương tự, hệ số
tương quan giữa hai mối quan hệ này đạt
0,687 trong quảng cáo trực tuyến (McCoy,
2008); lớn hơn 0,7 trong nghiên cứu phát triển
thang đo cho cảm nhận bị làm phiền (Li, H.,
Edwards, S. M. & Lee, J. H., 2002); hay mức
độ tương quan mạnh hơn (0,83) đối với hình
thức quảng cáo qua di động (Wang, 2009).
+) Xét mối quan hệ giữa sự cuốn hút và
+) Cuối cùng, kết quả ước lượng mối
quan hệ trong giả thuyết H7 là 0,541 với sai
lệch chuẩn se =0,083 và có ý nghĩa thống kê
(p=0,03< 5%) cho thấy rằng giả thuyết này
được chấp nhận. Sự khó chịu tác động rõ rệt
đến thái độ tiêu cực của người tiêu dùng đối
với trang web và kết quả nghiên cứu này cũng
Đỗ Thị Lệ Huyền. Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, 56(5), 116-130
129
khá tương đồng trong nghiên cứu của McCoy
và cộng sự (2008), qua đó nhóm tác giả đã
nhấn mạnh nếu sự khó chịu làm yếu tố trung
gian giữa cảm nhận bị làm phiền và thái độ
tiêu cực đối với trang web thì mức độ giải
thích tăng lên đáng kể.
4. Kết luận và hàm ý chính sách
4.1. Kết luận và đề xuất ứng dụng kết
quả nghiên cứu
nhà tiếp thị cũng nên thận trọng hơn trong
việc tận dụng các đặc trưng nhằm làm tăng sự
cuốn hút đối với mẫu quảng cáo.
Zaichkowsky (1994) cho thấy tính cuốn hút
mang đến những hiệu ứng tích cực như tăng
nhận diện thương hiệu hay mức độ nhận diện
quảng cáo, tuy kết quả nghiên cứu cho thấy
cuốn hút làm tăng tính phiền hà nhưng ở mức
độ không cao, do đó cũng không nên quá khắt
khe với tính cuốn hút mà cần dung hòa giữa
nội dung quảng cáo tương đồng, nhiều ý nghĩa
với khách hàng mục tiêu và việc lựa chọn loại
hình quảng cáo trực tuyến phù hợp cùng
khung thời gian hợp lý để mẫu quảng cáo tiếp
cận khách hàng. Đối với các chủ sở hữu trang
web, việc cân nhắc giữa lợi nhuận thu được và
cái giá phải trả khi cung cấp dịch vụ quảng
cáo là cần thiết vì khi cảm nhận bị làm phiền
xuất hiện sẽ kéo theo sự khó chịu và dẫn đến
những thái độ tiêu cực đối với trang web trong
dài hạn.
Đề tài xây dựng mô hình lý thuyết bao
gồm các yếu tố ảnh hưởng đến cảm nhận bị
làm phiền và các hệ quả trong môi trường
quảng cáo trực tuyến. Vấn đề đã được quan
tâm và nghiên cứu nhiều trên thế giới, tuy
nhiên tại Việt Nam, cảm nhận bị làm phiền là
một khái niệm hoàn toàn mới và chưa nhận
được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên
cứu. Thêm vào đó, đề tài còn đánh giá thêm
tác động của “sự cuốn hút đối với quảng cáo”
đến cảm nhận bị làm phiền. Kết quả phân tích
cho thấy việc che phủ nội dung và quảng cáo
xuất hiện với sự mất kiểm soát từ người dùng
web tác động lớn đến cảm nhận bị làm phiền
(0,504) và khi cảm nhận bị làm phiền hình
thành thì sẽ kéo theo sự khó chịu (0,439),
đồng thời thái độ tiêu cực từ phía người tiêu
dùng với trang web đặt quảng cáo cũng tăng
lên (0,541). Không như dự đoán ban đầu, sự
cuốn hút đối với quảng cáo không làm giảm
nhẹ cảm nhận bị làm phiền mà ngược lại,
càng cuốn hút, tính phiền hà càng tăng, tuy
nhiên mức độ tác động không lớn. Hệ quả né
tránh bị loại bỏ trong quá trình nghiên cứu, do
đó mối quan hệ giữa cảm nhận bị làm phiền
và hành vi né tránh quảng cáo không thể hiện
rõ trong nghiên cứu này.
4.2. Các hạn chế và hướng nghiên cứu
tiếp theo
Nghiên cứu vẫn còn tồn tại vài hạn chế
nhất định như: thái độ đối với trang web còn
được giải thích bởi nhiều yếu tố khác, không
chỉ đơn thuần là hình thức quảng cáo mà nó
cung cấp, chẳng hạn như giao diện, tính năng
dễ sử dụng hay lợi ích thông tin. Ngoài ra, sự
cuốn hút đối với quảng cáo là yếu tố chịu
nhiều ảnh hưởng từ chuẩn chủ quan
(Krugman, 1966), do đó kết quả có thể rõ ràng
hơn khi xem xét các biến quan sát của thang
đo cuốn hút trong nghiên cứu này dựa trên
một nghiên cứu khám phá về đặc trưng sự
cuốn hút của người Việt Nam đối với riêng
loại hình quảng cáo trực tuyến. Ngoài ra, mẫu
khảo sát được thực hiện theo phương pháp lấy
mẫu thuận tiện nên tính đại diện chưa cao.
Mặc dù còn tồn tại một số hạn chế nhưng
nghiên cứu đã đóng góp về mặt lý thuyết
trong việc xây dựng mô hình của cảm nhận bị
làm phiền đối với quảng cáo trực tuyến và đề
xuất một số hàm ý quản trị thông qua kết quả
nghiên cứu
Kết quả nghiên cứu đóng góp ứng dụng
thực tiễn trong chiến lược tiếp thị trực tuyến,
kế hoạch nên được tiến hành với cân nhắc kỹ
càng về cách thức hiển thị hay cơ chế tiếp cận
khách hàng mục tiêu. Quảng cáo xuất hiện với
kích thước vừa phải, vị trí phù hợp, tránh sự ồ
ạt mang tính tấn công dồn dập là điều quan
trọng mà các nhà quản trị nên cân nhắc khi
hoạch định chiến lược tiếp thị. Ngoài ra, các
130 Đỗ Thị Lệ Huyền. Tạp chí Khoa học Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh, 56(5), 116-130
Tài liệu tham khảo
Aaker, D. A. & Bruzzone, D. E. (1985). Causes of irritation in advertising. Journal of Marketing, 49(2), 47-57.
Abernethy, A. M. (1991). Physical and mechanical avoidance of television commercials: An exploratory study of
Zipping Zapping and Leaving. In Proceedings of the American Academy of Advertising (pp. 223-231). New
York: The American Academy of Advertising.
Bauer, R. A. & Greyser, S. A. (1968). Advertising in America, the consumer view. Boston: Harvard University Press.
Bellamy Jr, R. V., & Walker, J. R. (1996). Television and the remote control: grazing on a vast wasteland. Guilford
Press.
Brehm & Jack, W. (1966). A theory of psychological reactance. New York: Academic Press.
Chatterjee, P. (2008). Are unclicked ads wasted? Enduring effects of banner and pop-up ad exposures on brand
memory and attitudes. Journal of Electronic Commerce Research, 9(1), 51-61.
Chaudhuri, A. & Buck, R. (1997). Communication, cognition and involvement: A theoretical framework for
advertising. Journal of Marketing Communications, 3(2), 111-125.
Churchill, G. A. (1999). Marketing Research: Methodological Foundations. Orlando: Dryden Press, 7th ed, 32-44
Cronin, J. J., & Menelly, N. E. (1992). Discrimination vs Avoidance: 'Zipping' of Television Commercials. Journal
of Advertising, 21(2), 1-7.
Edwards, S. M., Li, H. & Lee, J. H. (2002). Forced exposure and psychological reactance: Antecedents and
consequences of the perceived intrusiveness of Pop-up ads. Journal of Advertising, 31(3), 83-95.
Ha, L. (1996). Advertising clutter in consumer magazines: Dimensions and effects. Journal of Advertising Research,
36(4), 76-85.
Hair, J. F. (2009). Multivariate data analysis. Upper Saddle River, NJ: Prentice hall, 5(3), 207-219.
Harker, D. (2008). Regulating online advertising: The benefit of qualitative insights. Qualitative Market Research:
An International Journal, 11(3), 295-315.
Kennedy, J. (1971). How program environment affects TV commercials. Journal of Advertising Research, 11(1),
33-38.
Krugman, H. (1966). The measurement of advertising involvement. Public Opinion Quarterly, 30(4), 583-596.
Li, H., Edwards, S. M. & Lee, J. H. (2002). Measuring the intrusiveness of advertisements: Scale development and
validation. Journal of Advertising, 31(2), 37-47.
Matthaes, R. (2011). Vietnamese people are much more open to online advertising than internet users elsewhere.
Vietnam Economic Times.
McCoy, S. E. (2008). An experimental study of antecedents and consequences of online ad intrusiveness. Journal of
Human-Computer Interaction, 24(7), 672-699.
Naveh-Benjamin, M. G. (2003). The effects of divided attention at encoding on item and associative memory.
Memory & Cognition, 31(7), 1021–1035.
Nielsen. (2014). Báo cáo người dùng Internet Vietnam 2014. Truy cập ngày 10/07/2015, từ
Wang, T. O. (2009). Antecedents and consequences of mobile advertising intrusiveness. In The 9th International
Conference on Electronic Business. Macau.
Ying, L. K. (2009). The effect of ad value, ad placement and ad execution on the perceived intrusiveness of web
advertisements. International Journal of Advertising, 28(4), 623-638.
Zaichkowsky, J. (1994). The personal involvement inventory: Reduction, revision, and application to advertising.
Journal of advertising, 23(4), 59-70.
15 trang
12/01/2024
10660
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nghiên cứu yếu tố ảnh hưởng và hệ quả của cảm nhận bị làm phiền trong quảng cáo trực tuyến", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nghien_cuu_yeu_to_anh_huong_va_he_qua_cua_cam_nhan_bi_lam_ph.pdf
