Bài giảng Tự động hoá thư viện
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
Môn: TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
------
1. Thông tin tài liệu
- Bản quyền tài liệu thuộc về Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân
văn Thành phố Hồ Chí Minh, môn Tự động hoá Thư viện.
- Tài liệu được chuyển từ dạng PowerPoint sang tập tin văn bản dạng
Word và được phân phối trên mạng Internet cho sinh viên thư viện sử
tin học khoá 2004 – 2008.
2. Tài liệu tham khảo
- Nguyễn Thị Bắc. Bài giảng “Lập kế hoạch tự động hóa trong Thư viện”
- Cohn, John M. và Ann L.Kelsey. Planning for automation, 2000
- Cohn, John M. và Ann L.Kelsey. Managing the library automation
project, 2001
- Robert K. Wysocki. Effective Project Management, 2003
- Lê Ngọc Phương Anh d. Quản lý dự án, 2005
- Website IFLA, …
3. Nội dung
- Nhập môn Tự động hoá thư viện
- Hệ thống thư viện tự động hoá
- Yêu cầu chung
- Phân hệ Biên mục – OPAC – Bạn đọc
- Phân hệ lưu thông, bổ sung, quản lý kho
- Phân hệ quản lý ấn phẩm định kỳ
- Phân hệ quản trị nội dung số
- Phân hệ quản trị hệ thống
4. Phần lý thuyết
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 1
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
Phần 1:
NHẬP MÔN TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
1. Lịch sử tự động hoá trong thư viện (Theo báo cáo của IFLA)
-
-
-
1963-1970: Khởi đầu và chia sẻ kinh nghiệm
1964 IBM giới thiệu dòng máy tính thương mại đầu tiên (series 360)
Trong 1960s các quốc gia đã có báo cáo về việc TĐH: Canada, Đức, Thụy điển,
Anh, Mỹ và Liên xô.
-
-
-
1970-1975: Định dạng biểu ghi thư mục, chuẩn và trao đổi dữ liệu
1979-1987: Mạng máy tính, Công nghệ mới
1987-1992: Mạng, Các Giao thức, Phân phối tài liệu điện tử, và OPAC (Online
Public Access Catalog)
-
-
-
-
-
-
Giao diện người dùng (GUI)
1993-1997: Kết nối Internet, Web, Giao thức và xuất bản điện tử
Giao thức Internet
Giao thức Z39.50, giao thức mượn liên thư viện, mail, font chữ Unicode, …
1998-2002: Hướng đến Thư viện số
2002-nay: Ứng dụng công nghệ mới. VD: mạng không dây, bảo quản tài liệu số
hóa, quản lý CSDL số hóa, …
2. Một vài thuật ngữ
-
-
-
-
-
Phần cứng/ phần mềm (Hardware/ Software)
Hệ điều hành: Windows, Macintosh, UNIX,..)
Phần mềm chuyên dụng
Phần mềm mã nguồn mở (Open source software – Viết tắt: OSS)
Mạng máy tính
3. Tự động hoá trong thư viện (TĐH)
-
Khái niệm tự động hoá trong thư viện:
-
Mục đích của Tự động hoá trong thư viện
Nâng cao chất lượng dịch vụ và chất lượng phục vụ
Nâng cao khả năng cung cấp nhu cầu ngày càng tăng của bạn đọc, mà trước
đây hệ thống băng tay không đáp ứng được
Nâng cao hiệu quả công việc của cán bộ thư viện
Kiểm soát và chia sẻ được các nguồn lực thông tin
4. Các khu vực cần TĐH
-
Các chức năng về nghiệp vụ thư viện
Xem hình minh hoạ các chức năng về nghiệp vụ thư viện
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 2
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
Hình minh hoạ các chức năng về nghiệp vụ thư viện
-
-
-
-
Bổ sung và sử dụng tài liệu điện tử (CD ROM, cơ sở dữ liệu,..)
Truy cập từ xa các nguồn lực tài liệu
Tự động hóa các chức năng công tác văn phòng
Các dịch vụ phục vụ bạn đọc
5. Chi phí cho TĐH
Chú ý triển khai nội dung lý thuyết.
-
-
-
-
-
-
-
Cho cố vấn và việc lập Kế hoạch
Chi phí bổ sung hệ thống: phần cứng & phần mềm
Chi phí thiết lập hệ thống mạng/ viễn thông
Chi phí kết nối Internet
Chi phí hồi cố biểu ghi thư mục
Chi phí vận hành tiếp tục
Chi phí bảo hành, bảo trì: cơ sở dữ liệu, hệ thống thiết bị
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 3
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
Phần 2:
HÊ THỐNG TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
1. Khái niệm
-
-
Hệ thống truyền thống (bằng tay): nhân viên thực hiện mọi nhiệm vụ
Hệ thống TĐH thư viện: nhân viên và máy tính chia sẻ thực hiện các công việc,
công đoạn để hoàn thành 1 công việc
Ví dụ: xem hình minh hoạ
2. Các thành phần của hệ thống TĐH thư viện
Mục tiêu HT
-
-
-
-
Quy trình xư lý nghiệp vụ
Nguồn lực
Quản lý và lãnh đạo hệ thống
Môi trường
Quy trình xử lý
-
Ví dụ: xem hình minh hoạ
Output
Step 2
Step n
Input
Step 1
Môi trường HT
Nguồn lực
Software
Computer
Nhân sự Thiết bị
Tài liệu
Thông tin
Công cụ khác
Tiền
Truyền dữ liệu
hướng dẫn
Quản lý và Lãnh đạo HT
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 4
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
3. Mục tiêu hệ thống
-
Mục đích hệ thống
-
-
Quy trình xử lý nghiệp vụ: input, tiến trình xử lý, Output
Nguồn lực: máy tinh, Phần mềm, truyền dữ liệu, thông tin, nhân sự, Tài liệu
hướng dẫn, thiết bị, dụng cụ khác, tiền
Lãnh đạo và quản lý hệ thống
-
-
Môi trường cho hệ thống
4. Phương pháp phát triển hệ thống TĐH
Chú ý triển khai nội dung lý thuyết.
-
-
-
Hệ thống chìa khóa trao tay
Hệ thống tự phát triển
Hệ thống chia sẻ
5. Tác động của hệ thống TĐH thư viện
Chú ý triển khai nội dung lý thuyết.
-
-
-
-
Hoạt động hệ thống
Nhân viên thư viện
Dịch vụ thư viện
Chi phi
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 5
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
Phần 3:
YÊU CẦU CHUNG TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
1. Yêu cầu về công nghệ
Chú ý triển khai nội dung lý thuyết.
-
-
-
-
-
-
-
Hệ quản trị cơ sở dữ liệu
Cơ sở dữ liệu lớn
Hệ điều hành (mạng)
Hỗ trợ đa ngôn ngữ, nhiều bảng mã tiếng Việt
Giao diện
Bảo mật
Đáp ứng các chức năng
Các phân hệ cần có
Chú ý triển khai nội dung lý thuyết.
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Phân hệ biên mục
Phân hệ tra cứu (OPAC)
Phân hệ quản lý bạn đọc
Phân hệ lưu thông tài liệu
Phân hệ bổ sung
Phân hệ quản lý ấn phẩm nhiều kỳ
Phân hệ quản trị hệ thống
Phân hệ xuất nhập dữ liệu
Phân hệ mượn liên thư viện
Phân hệ tìm kiếm toàn văn
Phân hệ quản trị nội dung số
Ví dụ: xem hình minh hoạ các phân hệ trong phần mềm Libol và Ilib
n quan
Trang 6
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
2. Yêu cầu về chuẩn thư viện
Chú ý triển khai nội dung lý thuyết.
-
-
-
-
-
Chuẩn MARC
Chuẩn ISO 2709: chuẩn trao đổi dữ liệu
Chuẩn Z39.50: Tra cứu liên thư viện (cả client và server)
Chuẩn biên mục ISBD, AACR2,..
Khung phân loại: BBK, DDC, …
3. Yêu cầu chung về nghiệp vụ thư viện
Chú ý triển khai nội dung lý thuyết.
-
-
-
-
-
-
Tuỳ biến theo template
Tuỳ biến khung biên mục
Mã vạch
Xuất nhập dữ liệu
Kiến trúc kho
Đặc thù thư viện Việt Nam
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 7
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
Phần 4:
PHÂN HỆ BIÊN MỤC – OPAC – BẠN ĐỌC
1. Yêu cầu chi tiết về phân hệ biên mục
-
Chuần hoá
Cung cấp các trường chuẩn theo MARC 21/ MARC21 VN
Dễ dàng lựa chọn tạo các mẫu biên mục
Mọi trường đều được hỗ trợ đầy đủ với idicator và các trường con.
Hỗ trợ sẵn các trường theo chuẩn riêng- 9XX
Thông tin về v
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
-
Biên mục tiện lợi
Hỗ trợ mọi khâu: tạo mới, chỉnh sửa, xoá, xem, xuất nhập, gắn kết…
Trợ giúp biên mục cho từng trường con theo chuẩn MARC
Sử dụng phím tắt, di chuyển nhanh giữa các trường khi biên mục
Kiểm tra trùng
Kiểm tra tính hợp lệ MARC, hợp lệ dữ liệu, chính tả
Thiết lập chế độ ngầm định, dùng lại
Kiểm tra chính tả tiếng Việt
Cập nhật những thay thế 1 hay hàng loạt
Hỗ trợ ngôn ngữ khác
Giá trị ngầm định
Sửa đổi đồng thời nhiều bản ghi
Liên kết các bản ghi
In, trình bày biểu ghi biên mục theo một số
khuôn dạng: MARC, ISO 2709 XML, ISBD,
..
Tự động sinh giá trị số cutter theo thông tin
đưa vào theo chuẩn của TVQG, OCLC
Quy định cấp độ mật cho tài liệu
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 9
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
-
Tuỳ biến khung biên mục
Tạo và chỉnh sửa các mẫu biên mục
Bổ sung các trường cục bộ (phi MARC) – 9XX
Phân quyền: quyền tạo, thay đổi và xoá 1 biểu ghi được gán cho người
dùng cụ thể.
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 10
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
-
Từ điển từ chuẩn: dựng sẵn và tự tạo
Duyệt xem, xoá sửa, lọc dữ liệu
-
Khả năng trao đổi dữ liệu với các phần mềm TV khác
Xuất nhập dữ liệu theo chuẩn
Xuất khẩu có chọn lọc theo yêu cầu
Nhập khẩu trực tuyến: cho phép kết nối đến server z39.50 để nhập khẩu.
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 11
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
-
Tạo và in các sản phẩm thư mục
Cho phép tạo các sản phẩm thư mục, in phích, nhãn sách theo khuôn
dạng được định nghĩa qua template.
In danh mục trực tiếp hoặc lưu ra file
In thư mục, sắp xếp theo các tiêu chí khác nhau, tạo index
Phân quyền biên mục
Tích hợp với dữ liệu số hoá: gán file dữ liệu số hoá với bản ghi
Báo cáo - Thống kê - Nhật ký
-
-
-
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 12
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
2. Yêu cầu về phân hệ tra cứu
-
Tìm kiếm theo thông tin biên mục
Tìm theo từ khoá, cụm từ
Toán tử
Sử dụng ký tự thay thế, chặt phải
Tìm trên mọi trường
Tìm trong khoản thời gian
Kết hợp với tự điển
Không phân biệt chữ hoa và chữ thường, cách bỏ dấu
Chọn lọc kết quả tìm
-
-
Giao diện thân thiện, dễ sử dụng
Phân quyền tìm kiếm theo cấp độ mật tài liệu đối với người dùng
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 13
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 14
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
-
Kết quả tìm kiếm
Sắp xếp kết quả tìm
Lựa chọn cách thức hiển thị: đơn giản, ISBD, MARC21, tóm tắt hoặc đầy
đủ
Hiển thị thông tin xếp giá, nơi lưu trữ: trạng thái bận, rỗi, khoá …
Hiển thị ấn phẩm liên quan thông qua các mục từ truy cập
Hiển thị trực quan vị trí ấn phẩm
Xuất kết quả: print, email, files
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 15
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 16
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
-
Tra cứu qua Z39.50
Chọn nhiều thư viện
Giới hạn thời gian tìm kiếm
Hai mức hiển thị kết quả: tóm tắt và chi tiết
Tiếng Việt cho giao diện: Người dùng có thể chọn bảng mã phù hợp
Các chức năng bạn đọc
Đặt mượn ấn phẩm, đặt chỗ, gia hạn
Xem tình trạng sách
Xem thông báo sách mới các lĩnh vực mình quan tâm
Xem lịch hoạt động của TV
Tham gia diễn đàn, góp ý.
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 17
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 18
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
3. Phân hệ quản lý bạn đọc
Hồ sơ bạn đọc: Quản lý mọi thông tin cần thiết
Hỗ trợ các nghiệp vụ gia hạn thẻ, rút hạn thẻ, xoá thẻ, in thẻ…
Phân loại bạn đọc theo nhóm
Chính sách thích hợp cho các đối tượng bạn đọc khác nhau: quy định
quyền cho từng nhóm
Cấp độ mật của tài liệu mà nhóm bạn đọc có thể truy cập
Báo cáo - Thống kê
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 19
TỰ ĐỘNG HOÁ THƯ VIỆN
Thông tin về văn hoá đọc, tài liệu tham khảo, Internet, sách điện tử chọn lọc, văn bản luật (toàn văn) liên quan
Trang 20
Tải về để xem bản đầy đủ
56 trang
25360
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Tự động hoá thư viện", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_giang_tu_dong_hoa_thu_vien.pdf
