Giới thiệu khung phân loại LCC

GIỚI THIỆU KHUNG PHÂN LOẠI LCC

NGUYỄN MINH HIỆP, BA, MS.

GĐ. Thư viện ĐH Khoa học Tự nhiên TP. HCM

Khung phân loại Thư viện Quốc hội Hoa Kì (LCC - Library of Congress

Classification) nguyên là được thiết kế để tổ chức, phân loại và sắp xếp kho sách

của chính thư viện này, lần đầu tiên được phát triển từ cuối thế kỉ XIX và sang đầu

thế kỉ XX đã có nhiều thư viện khác sử dụng, đặc biệt là các thư viện đại học lớn ở

Hoa Kì. Phạm vi sử dụng rộng dần và vượt ra khỏi lãnh thổ của Hoa Kì. Đến nay

LCC cùng với DDC là những hệ thống phân loại được sử dụng rộng rãi nhất trên

thế giới. Văn phòng hỗ trợ và chính sách biên mục của Thư viện Quốc hội Hoa Kì

(Library’s Cataloging Policy and Support Office) bảo trì và phát triển hệ thống.

Khác với khung phân loại DDC được Melvil Dewey một mình xây dựng để sử

dụng trong tất cả các loại hình thư viện. Khung phân loại LCC được xây dựng dựa

trên cấu trúc kho sách của Thư viện Quốc hội Hoa Kì. Bản chất chuyên biệt của

thư viện này đã ảnh hưởng đến toàn bộ khung phân loại. Thư viện Quốc hội bao

gồm nhiều sưu tập, mỗi sưu tập được chứa vào những nơi khác nhau. Hậu quả đưa

đến khung phân loại bao gồm nhiều bảng phân loại riêng biệt được thiết kế bởi

những chuyên gia chủ đề khác nhau.

Sự tiện lợi trong tổ chức và quản lí việc sử dụng khung phân loại LCC có ảnh

hưởng lớn đến những thư viện hiện đại. Việc sử dụng miễn phí những biểu ghi

LCC trong hệ thống mục lục của Thư viện Quốc hội Hoa Kì và những mục lục

liên hợp có chứa biểu ghi LCC (chẳng hạn như COPAC ở vương quốc Anh) đã thu

hút hầu hết những thư viện quan tâm đến việc sao chép biểu ghi hơn là tự mình

xây dựng. Đó cũng là lí do khiến khung phân loại LCC ngày càng phổ biến.

Khung phân loại LCC được xem như một hệ thống đầy tiềm năng cho việc áp

dụng rộng rãi trong thời đại trực tuyến thông qua nghiên cứu việc sử dụng LCC

như là một công cụ để:

− phân chia thành nhiều phần những kho tin lớn;

− tạo nên những nguyên tắc phân loại miền chuyên biệt (domain-specific

classification) trên internet;

− tích hợp phân loại và những thuật ngữ đề tài có kiểm soát cho việc truy hồi

thông tin trong mục lục truy cập công cộng trực tuyến (OPAC) và trên

internet.

Hiện nay khung phân loại LCC được dùng nhiều trong các thư viện đại học và

nghiên cứu, đặc biệt là trong những thư viện chuyên ngành hẹp, chẳng hạn như thư

viện của Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam.

1

Lịch sử LCC

Thư viện Quốc hội Hoa Kì được thành lập theo lệnh của Quốc hội vào tháng

Giêng 1802 thông qua một đạo luật về xây dựng thư viện của lưỡng viện Quốc

hội. Theo đó cung cấp cho thư viện một phòng chứa 740 cuốn sách (được thượng

nghị sĩ Samuel Dexter mua trong những năm trước đó), thiết lập nội quy thư viện

và bổ nhiệm giám đốc thư viện đầu tiên, John Beckley. Vào thàng Tư 1802, ông

đã thiết lập mục lục đầu tiên với việc xếp sách theo kích cỡ.

Năm 1812, thư viện sử dụng khung phân loại thư viện Philadelphia, lần đầu

tiên có sự tiếp cận chủ đề. Khung phân loại này dựa trên một phóng tác của hệ

thống Bacon được dùng trong bách khoa toàn thư của Diderot và d’Alembert. Thư

viện Quốc hội chỉ dùng 18 trong 31 lớp chính của Philadelphia, và trong khoảng ở

giữa mỗi lớp, sách được tiểu phân theo kích cỡ và xếp theo thứ tự chữ cái.

Năm 1814, điện Capitol bao gồm cả Thư viện Quốc hội bị quân Anh đốt cháy

và hầu hết sách đều bị thiêu rụi. Tổng thống Thomas Jefferson đã bán cho Quốc

hội thư viện riêng của ông ta với khoảng 7.000 cuốn sách, thư viện này được tổ

chức phân loại theo vị trí cố định gồm 44 lớp và lại dựa vào Bacon/d’Alembert.

Năm 1815, thư viện được chấn chỉnh lại và tồn tại trên địa điểm đó cho đến 1897,

và sau đó được dời vào tòa nhà mới. Tại thời điểm này, Thư viện Quốc hội nghiên

cứu việc thay đổi khung phân loại. Một số khung phân loại ứng viên là Khung

phân loại DDC, khung Phân loại Mở rộng Cutter (Cutter’s Expansive

Classification), và khung Hartwig’s Halle. Trong những khung này, khung Phân

loại Mở rộng của Charles Ammi Cutter là thích hợp với nhu cầu của Quốc hội

nhất. Cutter đã sẵn lòng chỉnh sửa lại hệ thống của mình cho phù hợp với Thư

viện Quốc hội hơn.

Năm 1899, Tiến sĩ Herbert Putman, giám đốc thư viện mới được bổ nhiệm, đã

quyết định phân loại lại toàn bộ sưu tập thư viện. Herbert Putman và người cộng

sự Charles Martel, biên mục viên trưởng, đã chọn chính khung phân loại do mình

phát triển dựa trên nền tảng Phân loại Mở rộng của Cutter có tham khảo thêm

khung phân loại DDC, ấn bản lần thứ năm. Đây chính là khung phân loại LCC sau

này. Kí hiệu của khung phân loại LCC là kết hợp giữa chữ cái và số ả rập; trong

khi kí hiệu của khung Phân loại Mở rộng Cutter chỉ toàn chữ; và kí hiệu của khung

phân loại DDC thì toàn số.

Xuất bản và quản lí LCC

Phòng công tác biên mục của Thư viện Quốc hội Hoa Kì chịu trách nhiệm

quản lí chung về hệ thống phân loại. Khung phân loại là đồ sộ, xuất bản nhiều tập;

ngay cả một vài môn loại chính cũng được xuất bản thành nhiều phần bởi vì chiều

dài của bảng chính. Khác với khung phân loại DDC, Thư viện Quốc hội chưa bao

giờ trình làng toàn bộ khung phân loại cùng xuất bản mới một lúc, nhưng từng tập

riêng lẻ thì được cập nhật khi cần thiết.

2

Mỗi bảng chính (schedule) được phát triển bởi từng nhóm chuyên gia đề tài

riêng, và được tiến hành dần dần trong suốt cả thế kỉ. Bảng thứ nhất, E-F Lịch sử:

Mĩ (Tây bán cầu) xuất bản năm 1901; tiếp tục 1902 bởi Z Thư mục học. Thư viện

học. Bảng môn loại Luật đầu tiên – Luật Hoa Kì xuất bản năm 1969 và các bảng

môn loại Luật khác vẫn đang phát triển.

Nhưng phiên bản của khung phân loại LCC bao gồm:

− Library of Congress Classification – Bản in.

− Classification Plus (Thư viện Quốc hội Hoa Kì xuất bản).

− SuperLCCs: Gale’s LCC schedules kết hợp với Additions and Changes

(gồm bản in và CD-ROM).

− Classweb: hay Classification Web là phiên bản trực tuyến của LCC tại địa

chì: http://classificationweb.net/ . Classweb bao gồm:

• Browse Classification Schedules (Dò tìm bảng chính)

• Classification Search (Truy tìm phân loại)

• LC Subject Headings (Bộ tiêu đề chủ đề LC – LCSH)

• Genre/Form Headings (Tiêu đề hình thức)

• Juvenile Subject Headings (Bộ tiêu đề chủ đề thiếu nhi)

• LC Subject Heading & LC Classification Number Correlations

(Tương quan giữa tiêu đề chủ đề LC với chỉ số phân loại LCC)

• LC Subject Heading & Dewey Classification Correlations* (Tương

quan giữa tiêu đề chủ đề LC với chỉ số phân loại DCC)

• LC Classification & Dewey Classification Correlations* (Tương

quan giữa chỉ số phân loại LCC với chỉ số phân loại DCC)

Trong thập niên 1900, bản điện tử LCC được phát hành trên CD-ROM khiến

việc dò tìm và phân loại dễ dàng hơn. Năm 2002, được thay thế bằng Classweb,

một phiên bản trực tuyến của khung phân loại LCC và bộ tiêu đề chủ đề của Thư

viện Quốc hội Hoa Kì – LCSH. Địa chỉ web www.loc.gov là nơi tốt nhất để tìm

thông tin về khung phân loại LCC, và tất nhiên hệ thống mục lục của Thư viện

Quốc hội Hoa Kì là nguồn dữ liệu phân loại tuyệt vời về những biểu ghi thư tịch.

Rõ ràng việc truy cập miễn phí vào những biểu ghi cũng như dịch vụ thư tịch

do Thư viện Quốc hội Hoa Kì cung cấp đã tác động đến quyết định chọn khung

phân loại này của nhiều thư viện.

Những đặc tính cơ bản của LCC

1. Đặc tính dựa trên sự phát triển sưu tập

Đặc tính cơ bản nhất của khung phân loại LCC là dựa trên sự phát triển sưu

tập (literacy warrant) có nghĩa là những lớp trong khung phân loại được tạo

nên từ việc phân loại cụ thể tài liệu trong sưu tập chứ không phải dựa trên

những phân tích lí thuyết của tri thức, tư liệu học hay triết học.

3

Đây nhất thiết không phải là một điều không tốt, bởi vì bất cứ một hệ thống

phân loại thư tịch nào cũng đều phản ánh chủ đề như chúng hiện hữu trong tài

liệu để phân loại hơn là trong một quan điểm trừu tượng của thế giới. Vấn đề

nảy sinh là bởi vì trường hợp LCC là để đối phó với chỉ một thư viện.

Ngày nay, với nhiều thư viện sử dụng LCC, và với nhiều thư viện liên quan

đến những dự án biên mục hợp tác, thế giới bên ngoài đã chịu ảnh hưởng Thư

viện Quốc hội Hoa Kì nhiều hơn trong quá khứ. Những thư viện cũng có thể

đề nghị thêm những lớp hay tiêu đề mới để bổ sung thêm vào hệ thống của

Thư viện Quốc hội. Quả thật, nếu ta so sánh giữa Classweb với hệ thống mục

lục của Thư viện Quốc hội Hoa Kì thì ta thấy sự khác nhau về nội dung giữa

hai hệ thống, điều này cách đây 20 năm là không có.

2. Đặc tính liệt kê

Nếu phân cấp là đặc tính của khung phân loại DDC, phân tích-tổng hợp là

đặc tính của khung phân loại UDC, thì liệt kê (enumerative) là đặc tính của

khung phân loại LCC. Hơn thế nữa, bản chất liệt kê là đặc tính quan trọng

nhất của khung phân loại LCC. LCC là ví dụ đầu tiên về hệ thống phân loại

liệt kê, có nghĩa rằng hệ thống liệt kê tất cả những môn loại mà nó có thể.

Phương cách tiếp cận này trái ngược với những hệ thống phân tích-tổng hợp

như UDC và BC1 (ấn bản lần thứ nhất của khung phân loại thư mục Bliss), và

những khung theo diện như khung phân loại Hai chấm và BC2 (ấn bản lần thứ

hai của khung phân loại thư mục Bliss). Trong những khung phân loại như thế

này, người ta có thể xây dựng những kí hiệu môn loại/lớp phản ánh những

phần tạo nên một nội dung của tài liệu, và như thế số lượng những môn loại

tiềm năng là lớn hơn nhiều so với những môn loại thực được liệt kê.

Trong một khung phân loại liệt kê, những chủ đề kép và phức là được liệt

kê sẳn trong khung phân loại, và thường thì ta không thể cộng thêm những gì

vào đó. Điều này khiến cho những đề tài mới khó có được chỉ số phân loại

cho đến khi Thư viện Quốc hội chính thức thêm vào hệ thống.

Thêm vào đó, những bảng chính là dài hơn nhiều và phức tạp hơn những

khung phân loại khác. Điều này chủ yếu là do sự lặp đi lặp lại một cách

thường xuyên những khía cạnh thông thường mà có thể được thêm vào một

cách kinh tế từ những bảng chính tổng hợp hay bảng phụ; LCC lặp lại một

cách thường xuyên ngay cả những kí hiệu thông thường như tiểu phân mục

hình thức và thời kì lịch sử dưới những lớp chủ đề riêng.

Khung phân loại LCC cũng thiếu giá trị gợi nhớ khi những kí hiệu của

những khía cạnh thông thường thì luôn luôn không nhất quán theo cách thông

thường như ở những khung phân loại khác.

4

Về mặt tích cực, tính liệt kê đảm bảo rằng khung phân loại là rất đơn giản

để sử dụng vì những tùy chọn bị hạn chế khắt khe và người phân loại không

đòi hỏi phải nổ lực nhiều về mặt trí tuệ.

3. Đặc tính sắp xếp chủ đề theo thứ tự chữ cái

Đặc tính đặc sắc thứ ba của LCC là việc sử dụng trên phạm vi rộng trật tự

chữ cái để sắp xếp chủ đề. Chủ đề được xếp theo thứ tự chữ cái, ngay khi bất

kì chi tiết nào của chủ đề được yêu cầu, LCC thường chọn cách sắp xếp theo

thứ tự chữ cái của đề tài. Dĩ nhiên đây thực sự không phải là cách sắp xếp

theo hệ thống, và trật tự có được không luôn luôn hữu ích lắm vì một cách tự

nhiên nó không thiết lập mối quan hệ nào theo chủ đề.

Danh sách dưới đây được trích từ lớp văn học và cung cấp về thi ca theo

chủ đề. Chủ đề trong danh sách này là bằng tiếng Anh được xếp theo thứ tự

chữ cái.

PR1195.L3

Labor. Working class (Lao động. Lớp làm việc)

Landscape (Cảnh quan)

Law and lawyers (Luật pháp và luật sư)

London

PR1195.L34

PR1195.L37

PR1195.L6

PR1195.L8

Lullabies (Bài hát ru con)

Luther, Martin

Machinary (Cơ khí)

Madrigals (Thơ trữ tình)

Magic (Ảo thuật)

Manners and custom (Phong tục và tập quán)

Medicine (Y học)

Mice (Chuột)

Monster (Quỷ sứ)

Mothers (Mẹ)

Mountains (Núi)

PR1195.L85

PR1195.M15

PR1195.M2

PR1195.M22

PR1195.M24

PR1195.M33

PR1195.M53

PR1195.M6

PR1195.M63

PR1195.M65

PR1195.M8

Mythology (Thần thoại)

Tiện lợi của việc sắp xếp chủ đề theo trật tự chữ cái là mỗi khi được cập nhật

thì đề tài mới thường có thể được chèn vào không mấy khó khăn.

Chỉ số phân loại LCC

Khung phân loại LCC là một hệ thống liệt kê. LCC sử dụng những chỉ số phân

loại để liệt kê chủ đề phản ánh toàn bộ tri thức. Chỉ số này là một hỗn hợp giữa kí

tự và con số (chữ và số).

Kí hiệu phân loại LCC kết hợp với số Cutter và năm xuất bản tạo nên một kí

hiệu xếp giá rất khác biệt với những hệ thống phân loại khác.

5

1. Kí hiệu phân loại

Ngoài tổ hợp giữa chữ và số, chỉ số phân loại LCC không dùng bất kì một

dấu hiệu nào khác ngoài dấu chấm ‘.’ và thông thường là dấu chấm thập phân.

Một kí hiệu lớp tiêu biểu bao gồm hai kí tự và một con số từ 1 đến 9999. Ví

dụ:

TS1865

BF1775

HE6183

Dù và lọng

Mê tín dị đoan

Tem thư

Trong một lớp nhiều chi tiết, thì phân lớp thường là ba kí tự, chẳng hạn như

Luật pháp, và lớp chính bắt đầu chỉ một kí tự. Ví dụ:

KDE540

KNP501

B42

Luật hình sự Bắc Ireland

Luật hành chính Đài Loan

Tự điển triết học Pháp và Bỉ

Thư mục tập hợp khoa học xã hội

H57

Hai ví dụ sau cũng minh họa những cấp độ tiền kết hợp rất gọn gàng trong

khung phân loại LCC; trong những khung phân loại khác, quan niệm hình

thức, như ‘từ điển’ hay ‘thư mục’, và ngôn ngữ sẽ được đặt trong những bảng

phụ.

Những con số được sắp xếp theo thứ tự số, có nghĩa là theo thứ tự giá trị

của con số (chứ không phải phản ánh nội dung như trong phân loại DDC).

Bởi vì LCC có một cơ sở kí hiệu rộng rãi (sử dụng bảng chữ cái cho lớp

chính cộng với 10 chữ số, và 36 kí tự cùng nhau tạo nên phân lớp) nên có

những kí hiệu lớp tương đối ngắn đối với những chủ đề rất chi tiết.

2. Số Cutter

Thuật ngữ “số Cutter” được dẫn xuất từ tên Charles Ammi Cutter, người đã

hình thành ý tưởng sử dụng những kí hiệu chữ và số để sắp xếp sách theo thứ

tự chữ cái đối với môt môn loại đã cho. Và chính ông là người đề xuất thông

tin tác giả được trình bày dưới hình thức mã hóa họ và tên tác giả được sắp xếp

vào một bảng theo thứ tự chữ cái.

Bảng đầu tiên do Cutter phát minh là một bảng tác giả hai con số về sau

được Kate Sanborn mở rộng thành ba con số và xuất bản năm 1969 với tựa đề

“Cutter-Sanborn Three-Figure Author Table”.

Bảng “Cutter-Sanborn Three-Figure Author Table” hay bất kì một bảng

Cutter mang tính quốc gia nào khác hiện nay là để liệt kê danh sách họ tên

những tác giả đã được mã hóa dựa vào tần số xuất hiện của họ kết hợp với tên

6

tác giả nào đó trong cộng đồng. Bảng Cutter của cộng đồng nào thì phù hợp

với cộng đồng đó. Không có một bảng Cutter nào phù hợp cho toàn bộ sưu tập

của một thư viện tổng hợp nhiều nguồn tài liệu.

Mặc dù ứng dụng ban đầu của số Cutter là chỉ dùng để cung cấp việc sắp

xếp ‘tác giả’ cá nhân, khó khăn phát sinh là khi không có tên tác giả cá nhân.

Ngày nay, số Cutter được dùng cho dẫn mục chính, nếu dẫn mục chính không

phải là tên tác giả cá nhân (chẳng hạn như nhan đề, tên cơ quan, tên hội nghị)

thì ta phải tạo ra số Cutter để thay thế.

Thư viện Quốc hội Hoa Kì đã sửa đổi bảng Cutter để phục vụ những nhu

cầu chuyên biệt của sưu tập của họ. Và hiện nay có một bảng Cutter dành riêng

cho khung phân loại LCC được tổ chức khá độc đáo: Người phân loại dựa vào

bảng Cutter này để tự mã hóa thông tin theo nội dung từng tài liệu một cách

linh hoạt chứ không phải chỉ dựa vào mã số cố định cho từng tác giả trong các

bảng Cutter thông thường.

Số Cutter được dùng trong LCC với hai mục đích:

− như là phần mở rộng của chỉ số phân loại;

− như là một số bản sách hay số sách.

Bảng Cutter của LCC được dùng nhiều cách khác nhau:

− cung cấp một kí hiệu xếp giá đồng nhất, dựa vào dẫn mục chính của một

tác phẩm;

− cho biết nhan đề chuyên biệt của tác phẩm đã cho;

− cho biết vùng địa lí theo tác phẩm;

− cho biết một đề tài chuyên biệt theo tác phẩm;

− xếp giá những tác phẩm nào đó tại chỉ số phân loại đã cho ở trước hay

sau những chỉ số khác.

Một số Cutter:

− bắt đầu bằng kí tự đầu tiên của một từ;

− theo sau bởi một số thập phân xuất phát từ kí tự thứ hai và kế tiếp của từ

đó;

− luôn luôn đi sau một dấu chấm thập phân;

− sử dụng bảng Cutter của LCC để hình thành.

Ví dụ:

− Số Cutter theo tác giả ‘Nguyễn’ là .N58

− Số Cutter theo nhan đề ‘Cơ sở khoa học thông tin và thư viện’ là .C67

− Số Cutter theo tác giả cơ quan ‘Đại học Sài Gòn’ là .D35

− Số Cutter theo nơi chốn ‘Hà Nội’ là .H36

− Số Cutter theo đề tài ‘Career development’ là .C37

7

− Số Cutter cho ấn phẩm định kì là .A1

3. Kí hiệu xếp giá

Kí hiệu xếp giá là số nằm ở trên nhãn của một tài liệu thư viện cho biết vị

trí của tài liệu trên giá sách. Kí hiệu gồm chữ và số. Thường bao gồm chỉ số

phân loại và chỉ số sách như sau:

− bắt đầu với 1,2,hay 3 kí tự

− tiếp đến là một số lên đến 4 con số

− thường được theo sau bởi dấu chấm thập phân

− theo sau bởi một kí hiệu chữ và số (số Cutter)

− cuối cùng là năm xuất bản

Ví dụ:

Kho A

NA

7105

.D56

2007

Kí hiệu vị trí

Chỉ số phân loại

}

Chỉ số sách

Kí hiệu xếp giá có thể được viết theo nhiều cách như sau:

NA7105

.D58

LC929.3.T5.B35 2009

QA

76

2007

.7

.S36

2008

Trong biểu ghi MARC, kí hiệu xếp giá được trình bày như trên nhưng

không có dấu thập phân và được phân chia bằng những dấu phân cách. Ví dụ:

CAL ab PS3525.E6645 A6 2007

Thư viện Quốc hội Hoa Kì bắt đầu thêm năm xuất bản đối với một kí hiệu

xếp giá bắt đầu từ năm 1982, (trường MARC – 260).

*

* *

Ở Hoa Kì, người ta gọi khung phân loại LCC và DCC là hoàng đế và nữ

hoàng (king and queen) đã và đang thống trị trong vương quốc phân loại thư viện

hàng chục năm nay (Eleanor S. Y. Lo). Ngày nay, hai khung phân loại này đã

vượt ra khỏi biên giới Hoa Kì, song hành với nhau chiếm lĩnh vị trí quan trọng về

dữ liệu thư tịch (bibliographic data) trong những kho tin cũng như cơ sở dữ liệu

khổng lồ trên thế giới.

8

Hiện nay ở nước ta một số ít thư viện bắt đầu sử dụng khung phân loại LCC và

xu hướng này ngày sẽ càng tăng. Khoa Thư viện-Thông tin trường đại học Sài

Gòn bắt đầu giảng dạy Phân loại LCC cho sinh viên đại học từ năm học 2009-

2010 trong học phần “Phân loại 2 – LCC”, giáo trình giảng dạy học phần này là:

Thực hành phân loại DDC và LCC / Nguyễn Minh Hiệp. – TP. Hồ Chí Minh :

nxb. Giáo dục, 2010.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. BROUGHTON, Vanda. – Essential Classification. – New York : Schuman

Publishers, Inc., 2004.

2. CHAN, Lois Mai. – Cataloging and Classification : An Introduction. – 3^rd

edition. – Lanham, Md. : Scarecrow Press, 2007.

3. CHAN, Lois Mai. – A Guide to the Library of Congress Classification. – 5^th

edition. – Englewood, Colorado : Libraries Unilimited, Inc, 1999.

4. DITTMANN, Helena and HARDY, Jane. – Learn Library of Congress

Classification. – Canberra : DocMatrix Pty Ltd, 2000.

5. NGUYỄN MINH HIỆP. – Cơ sở khoa học thông tin và thư viện. – TP. Hồ

Chí Minh : Giáo dục, 2008.

6. NGUYỄN MINH HIỆP. – Thực hành phân loại DDC và LCC – TP. Hồ Chí

Minh : Giáo dục, 2010.

9