Từ khởi nghĩa Bắc Sơn đến căn cứ địa Bắc Sơn - Võ Nhai
ISSN: 1859-2171
e-ISSN: 2615-9562
TNU Journal of Science and Technology
201(08): 135 - 141
TỪ KHỞI NGHĨA BẮC SƠN ĐẾN CĂN CỨ ĐỊA BẮC SƠN - VÕ NHAI
Bùi Thị Thu Thủy
Học viện Cảnh sát Nhân dân
TÓM TẮT
Cách mạng tháng Tám năm 1945 là mốc son vĩ đại trong lịch sử dân tộc ta. Góp phần vào thắng
lợi của Cách mạng tháng Tám có vai trò quan trọng của các căn cứ địa cách mạng. Bắc Sơn - Võ
Nhai là căn cứ địa đầu tiên được hình thành trong thời kì vận động giải phóng dân tộc 1939-1945
dựa trên cơ sở về yếu tố địa lí, lịch sử, con người... Trong đó, cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn (tháng
9/1940) đã đặt tiền đề cho sự hình thành và phát triển của căn cứ địa Bắc Sơn - Võ Nhai. Bài viết
tập trung làm rõ mối liên hệ giữa cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn với sự hình thành căn cứ địa Bắc Sơn -
Võ Nhai.
Từ khóa: Khởi nghĩa; Bắc Sơn; du kích Bắc Sơn; căn cứ địa; Bắc Sơn - Võ Nhai...
Ngày nhận bài: 07/5/2019; Ngày hoàn thiện: 22/5/2019; Ngày duyệt đăng: 06/6/2019
FROM THE BACSON UPRISING TO THE BACSON – VONHAI
REVOLUTIONARY BASE
Bui Thi Thu Thuy
The People’s Police Academy Portal
ABSTRACT
The Vietnamese August Revolution in 1945 was a great milestone in Vietnamese history. The
revolutionary bases played an important role in contributing to the victory of the Revolution. The
first Bacson-Vonhai revolutionary base was established during the period of national liberation
campaign between 1939 and 1945 based on geographical, historical and human factors... In
particular, the Bac Son uprising (in September, 1940) set the premise for the formation and
development of Bac Son - Vo Nhai base. This article focuses on clarifying the connection between
the Bacson uprising and the establishment of the Bacson-Vonhai revolution base.
Keywords: Uprising; Bacson; Bacson guerrilla; revolutionary base; Bacson - Vonhai...
Received: 07/5/2019; Revised: 22/5/2019; Approved: 06/6/2019
135
Bùi Thị Thu Thủy
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
201(08): 135 - 141
1. Mở đầu
trương chỉ đạo quần chúng, sử dụng tất cả các
lực lượng của quần chúng tiến hành khởi
nghĩa, đánh đồn Mỏ Nhài, giành chính quyền
ở Bắc Sơn. Ngay sau đó, một số đồng chí đã
đi về các xã Hưng Vũ, Chiêu Vũ, Bắc Sơn,
Trấn Yên,… vận động quần chúng, chuẩn bị
vũ khí để tiến hành khởi nghĩa.
Căn cứ địa cách mạng là khu vực lãnh thổ có
đầy đủ các yếu tố “địa lợi, nhân hòa”, “tiến
khả dĩ công, thoái khả dĩ thủ”, có cơ sở vững
chắc về chính trị và quân sự, được dùng làm
nơi xây dựng lực lượng cách mạng (bao gồm
lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang) để từ
đó phát triển rộng ra các nơi khác; là nơi cung
cấp sức mạnh về vật chất, quân sự, nguồn cổ
vũ về tinh thần, chính trị trong cách mạng [1,
tr. 77]. Nhận thức được vai trò quan trọng của
căn cứ địa với cuộc cách mạng giải phóng dân
tộc, ngay từ năm 1940, Đảng Cộng sản Đông
Dương đã chủ trương xây dựng vùng Bắc Sơn
- Võ Nhai thành căn cứ địa.
Sáng 27/9/1940, một hội nghị quan trọng giữa
các tổ đảng Bắc Sơn và các chiến sĩ cộng sản
từ Lạng Sơn về đã được triệu tập. Hội nghị
trao đổi tình hình, thông qua chủ trương khởi
nghĩa và quyết định đấu tranh vũ trang ngay
trong ngày hôm ấy. Giờ khởi nghĩa được chọn
vào lúc chập tối, từ 7 giờ 30 phút đến 8 giờ.
Kế hoạch khởi nghĩa cụ thể như sau:
2. Nội dung
“1. Thành lập ban chỉ huy khởi nghĩa gồm các
đồng chí Hoàng Văn Hán, Dương Công Bình,
Hoàng Đình Duệ, Đường VănThức và Thái Long.
2.1. Khởi nghĩa Bắc Sơn và những cơ sở để
hình thành căn cứ địa Bắc Sơn - Võ Nhai
Tháng 9/1939, Chiến tranh thế giới thứ hai
bùng nổ. Sự kiện này đã chấm dứt thời kỳ vận
động dân chủ 1936 - 1939 do Đảng lãnh đạo
và mở ra một thời kỳ mới cho cách mạng Việt
Nam - thời kỳ vận động giải phóng dân tộc.
2. Chỉ định ban phụ trách đánh đồn Mỏ Nhài
gồm các đồng chí Hoàng Văn Hán, Hoàng
Đình Ruệ và Dương Công Bình.
3. Cử cán bộ đi báo cáo quyết định khởi nghĩa
với các đồng chí trong ban cán sự Tỉnh ủy.
4. Cử một số đồng chí về các tổ Đảng phổ
biến quyết định khởi nghĩa và trao trách
nhiệm cho các tổ Đảng huy động đảng viên
và quần chúng nơi mình tham gia khởi nghĩa.
5. Cử người đi điều tra tình hình chính quyền
thực dân ở Bình Gia, để biết rõ lực lượng
địch ở đấy.
6. Lực lượng vũ trang đi đánh chiếm đồn Mỏ
Nhài là các đảng viên có vũ khí ở các tổ đảng,
các tổng đoàn, xã đoàn, lính dõng, tức là lực
lượng vũ trang của chính quyền địa phương
mà các tổ đảng đã nắm được từ trước.
Ngày 22/9/1940, quân Nhật tràn qua biên giới
Việt - Trung tiến đánh Lạng Sơn, Hải Phòng.
Chỉ trong vài ngày, quân Pháp đã thất bại,
chính quyền địch ở vùng này đã hoàn toàn tan
rã, một số đầu hàng, còn lại rút chạy theo
đường Điềm He - Bình Gia - Bắc Sơn về Thái
Nguyên. Trước tình hình đó, nhân dân ở
nhiều địa phương đã tự động thu nhặt súng
đạn, có nơi còn đón đường tước vũ khí của
tàn binh Pháp, trừng trị những tên tri châu, tri
phủ ác ôn. Chính quyền tay sai của địch ở một
số địa phương hoang mang, tan rã.
7. Cử một số đồng chí cùng quần chúng cách
mạng có vũ trang tiếp tục chặn đánh đám tàn
binh Pháp” [2, tr. 66-67].
Không bỏ lỡ cơ hội trên, rạng sáng ngày
25/9/1940, một số đảng viên vừa thoát khỏi
nhà tù Lạng Sơn trở về địa phương như: Nông
Văn Cún (tức Thái Long), Hoàng Đình Ruệ
đã họp với các đồng chí trong chi bộ Hưng
Vũ, Bắc Sơn (Dương Công Bình, Hoàng Văn
Hán…) tại làng Nông Lục (xã Hưng Vũ) để
trao đổi tình hình và thảo luận phương hướng
hành động. Cuộc họp quyết định đề ra chủ
Tối 27/9/1940, khoảng 600 quần chúng với
súng trường, súng kíp, giáo mác... chia làm ba
mũi tiến đánh đồn Mỏ Nhài. Khởi nghĩa Bắc
Sơn bùng nổ. Quân khởi nghĩa vừa bắn vừa
kêu gọi địch đầu hàng. Trước khí thế sục sôi
và sức tấn công mạnh mẽ của quần chúng,
136
Bùi Thị Thu Thủy
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
201(08): 135 - 141
quân địch càng thêm hoang mang và nhanh
chóng đầu hàng. Quân khởi nghĩa chiếm đồn,
làm chủ được châu lị. Ngay hôm sau, những
người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa đã tổ chức
mít tinh ngay tại châu lị và tuyên bố chính
quyền địch không còn. Cùng thời điểm đó,
một số quần chúng nhân dân ở xã Nam Nhi,
Tràng Sơn phục kích tàn binh Pháp ở đèo
Canh Tiến, Thâm Thông. Nhân dân ở Chiêu
Vũ, Hưng Vũ cũng tổ chức đánh đuổi bọn
lính Pháp bại trận ở Dập Dị và Nà Ti.
cán bộ cách mạng được rèn luyện và tập dượt
đấu tranh, từ xây dựng lực lượng để hình thành
căn cứ đến chỉ đạo và trực tiếp đấu tranh trên
căn cứ địa. Trước và sau khởi nghĩa Bắc Sơn,
nhiều cán bộ như: Hoàng Văn Thụ, Trần Đăng
Ninh, Lê Xuân Thụ... đã được đưa lên đây để
lãnh đạo quần chúng đấu tranh. Trong quá
trình tuyên truyền, giác ngộ quần chúng, nhiều
thanh niên ưu tú của địa phương đã được giác
ngộ và hăng hái tham gia phong trào cách
mạng, sau này đã trở thành cán bộ nòng cốt
của khu căn cứ địa. Khởi nghĩa Bắc Sơn là
điều kiện để cán bộ cách mạng trưởng thành
hơn trong thực tiễn đấu tranh, tạo ra yếu tố
“nhân hòa” cho sự ra đời của khu căn cứ địa
sau này.
Lo sợ trước sự tấn công và khí thế của khởi
nghĩa Bắc Sơn, thực dân Pháp hèn nhát thỏa
hiệp cùng quân Nhật để quay lại đàn áp
phong trào cách mạng. Thực dân Pháp tập
trung lực lượng tiến vào Bắc Sơn theo hai
hướng: hướng thứ nhất từ Đình Cả - Võ Nhai
lên, hướng thứ hai từ Bình Gia xuống. Do
chênh lệch về lực lượng và vũ khí nên thực
dân Pháp đã chiếm lại được châu lị, tiến hành
đốt phá các làng bản, bắt bớ, tàn sát, khủng bố
quần chúng nhân dân, nhằm trả thù quân cách
mạng, dập tắt cuộc khởi nghĩa. Trước tình thế
đó, các chiến sĩ Bắc Sơn phải rút vào trong
rừng sâu hoạt động bí mật. Cuộc khởi nghĩa
tạm thời lắng xuống.
Ba là, khởi nghĩa Bắc Sơn để lại cho cách
mạng những bài học kinh nghiệm quý báu:
Bài học về chớp thời cơ, chiến tranh du kích...
Nhận định về khởi nghĩa Bắc Sơn, đồng chí
Trường Chinh đã đánh giá:“Ưu điểm lớn nhất
của nhân dân Bắc Sơn là đã kịp thời nổi dậy
giành chính quyền khi quân đội phát xít Nhật
xâm lược Lạng Sơn và hàng ngũ quân Pháp
cùng hàng ngũ tay sai đã hoang mang dao
động đến cực điểm. Khuyết điểm của khởi
nghĩa Bắc Sơn là đã không sớm dùng chiến
tranh du kích để châm ngọn lửa cách mạng ra
các địa phương khác trong tỉnh Lạng Sơn và
các tỉnh lân cận” [4, tr. 48].
Khởi nghĩa Bắc Sơn thất bại nhưng đã để lại
những cơ sở quan trọng cho việc hình thành
căn cứ địa Bắc Sơn -Võ Nhai về sau:
Một là, khởi nghĩa Bắc Sơn tạo cơ sở chính trị
để hình thành căn cứ địa. Đồng thời, thổi
bùng lên ngọn lửa đấu tranh cách mạng và tạo
ra bước ngoặt trong hình thức đấu tranh của
nhân dân nơi đây. Sau khởi nghĩa, phong trào
đấu tranh của nhân dân tiếp tục diễn ra mạnh
mẽ dưới nhiều hình thức, tổ chức cơ sở Đảng
không ngừng lớn mạnh, lực lượng chính trị
dần được hình thành và phát triển. Đây là cơ
sở để Trung ương Đảng chủ trương xây dựng
căn cứ địa cách mạng lấy Bắc Sơn, Võ Nhai
làm trung tâm. “Nó có tác dụng thức tỉnh quần
chúng, động viên phong trào cách mạng toàn
quốc và mở ra thời kì đấu tranh mới cho cách
mạng Việt Nam” [3, tr. 26].
Bốn là, khởi nghĩa Bắc Sơn cho ra đời lực
lượng vũ trang để làm cơ sở hình thành căn cứ
địa. Thành quả quan trọng nhất của cuộc khởi
nghĩa Bắc Sơn mà sau này có ảnh hưởng trực
tiếp đến sự hình thành căn cứ Bắc Sơn - Võ
Nhai là khai sinh ra đội du kích Bắc Sơn - một
trong những tổ chức vũ trang đầu tiên của
Đảng. Sự lớn mạnh và hoạt động của Đội là cơ
sở quan trọng nhất để hình thành nên căn cứ địa
Bắc Sơn - Võ Nhai.
2.2. Từ khởi nghĩa Bắc Sơn đến căn cứ địa
Bắc Sơn - Võ Nhai
Cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn nổ ra đã thúc đẩy
phong trào cách mạng ở nơi đây phát triển
Hai là, khởi nghĩa Bắc Sơn là điều kiện để các
137
Bùi Thị Thu Thủy
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
201(08): 135 - 141
phát triển. Trước sự phát triển ngày càng
mạnh của phong trào cách mạng Bắc Sơn,
Trung ương Đảng đã quyết định tăng cường
cán bộ lên Bắc Sơn tham gia lãnh đạo phong
trào. Đầu tháng 10/1940, Xứ ủy Bắc Kỳ đã cử
đồng chí Trần Đăng Ninh lên Bắc Sơn cùng
đảng bộ địa phương trực tiếp lãnh đạo và xây
dựng phong trào cách mạng. Ngay sau khi lên
Bắc Sơn, đồng chí Trần Đăng Ninh đã kiểm
tra, nắm bắt tình hình và triệu tập một cuộc
họp với các đảng viên tại Sa Khao - Vũ Lăng
để trao đổi về phương hướng hoạt động. Qua
thảo luận, các đồng chí tham dự cuộc họp
quyết định: Tập trung đảng viên và một số
quần chúng tích cực, vận động nhân dân thu
thập vũ khí để thành lập đội du kích Bắc Sơn.
Xây dựng khu vực Nà Tấu (xã Ngư Viễn), Sa
Khao, Mỏ Tát, Bản Me, Nam Nhi (xã Vũ
Lăng) thành căn cứ của đội du kích... Thành
lập ban chỉ huy đội du kích gồm có các đồng
chí: Trần Đăng Ninh, Chu Văn Tấn...
tiểu đội, mỗi tiểu đội là 10 người.
Trên cơ sở đội du kích Bắc Sơn, khu du kích
Bắc Sơn cũng dần được hình thành và ngày
càng mở rộng. Khu du kích được xây dựng
trên các xã Ngư Viễn, Vũ Lăng, Sa Khao, Mỏ
Tát, Bản Me. Đây là những xã có cơ sở cách
mạng trong quần chúng phát triển từ rất sớm.
Tại khu du kích, các hoạt động tuyên truyền đã
diễn ra, hoạt động sản xuất được đẩy mạnh để
đảm bảo nhu cầu tự cung tự cấp. Công tác bảo
vệ khu du kích cũng được chú trọng, mọi
người trong khu du kích đều có tinh thần cảnh
giác cao độ. Khu du kích là chỗ dựa cho du
kích Bắc Sơn hoạt động. Đội du kích và khu
du kích Bắc Sơn ra đời nhận sự hưởng ứng và
ủng hộ của nhân dân địa phương. Từ đây, căn
cứ địa cách mạng dần được mở rộng sang Thái
Nguyên. Sự ra đời của đội du kích Bắc Sơn có
ý nghĩa vô cùng quan trọng, là đơn vị đầu tiên
của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam do
Đảng ta thành lập và trực tiếp chỉ đạo.
Thực hiện chủ trương của Hội nghị Sa Khao,
ngày 16/10/1940, Ban chỉ đạo khu du kích Bắc
Sơn đã tổ chức một cuộc mít tinh diễn thuyết
tại làng Đon Úy (xã Vũ Lăng) với hơn 100
người tham gia gồm đảng viên và các quần
chúng cách mạng. Thay mặt Ban chỉ đạo, đồng
chí Trần Đăng Ninh tuyên bố: thành lập “Đội
du kích Bắc Sơn” và kêu gọi nhân dân tích cực
ủng hộ đội du kích và phong trào cách mạng.
Đồng chí Trần Đăng Ninh còn giải thích rõ
đường lối đánh Pháp, đuổi Nhật của Đảng và
nêu nhiệm vụ cấp thiết của đảng viên và nhân
dân địa phương là phải tổ chức bộ đội vũ trang,
xây dựng căn cứ địa và đánh du kích chống
khủng bố trắng của giặc.
Chỉ sau một thời gian, đội du kích Bắc Sơn đã
phát huy được sức mạnh, tác dụng của mình
trong việc bảo vệ quần chúng, tiễu trừ bọn
phản động. Đội đã lập được nhiều công lớn:
Ngày 15/10/1940, du kích đã giết tên xã đoàn
Niên ở Nà Tấu. Ngày 23/10/1940, một tiểu
đội du kích đột nhập vào nhà tên Chánh
hương ở Vũ Lăng, tịch thu tài sản đem chia
cho dân nghèo. Ngày 24/10/1940, Đội tiến
công toán lính dõng do Châu đoàn Trịnh Văn
Nghiêm chỉ huy và chiếm được trường Vũ
Lăng. Những hoạt động của Đội du kích Bắc
Sơn đã cổ vũ, động viên tinh thần cho quần
chúng nhân dân, khiến họ càng thêm tin và tự
nguyện đi theo cách mạng, giúp cho lực
lượng của Đội tiếp tục lớn mạnh. Trên thực
tế, cho đến cuối tháng 10/1940, lực lượng
quân du kích đã lên đến hai, ba trăm người,
uy thế rất mạnh.
Có phương hướng hoạt động cụ thể và được
sự lãnh đạo trực tiếp của Xứ ủy Bắc Kỳ, nhân
dân Bắc Sơn một lòng ủng hộ và đứng lên
cầm vũ khí đánh giặc. Chỉ trong một thời gian
ngắn lực lượng du kích đã tăng lên nhanh
chóng. Khi mới thành lập, đội du kích Bắc
Sơn có 20 chiến sĩ, được biên chế thành 5 đội,
đến cuối tháng 10/1940, quân số du kích đã
tăng tới gần 200 người, biên chế thành từng
Trước sự hình thành, lớn mạnh của đội du
kích Bắc Sơn và khu du kích Bắc Sơn, Hội
nghị lần thứ 7 của Ban Chấp hành Trung
ương Đảng (diễn ra từ ngày 6 đến ngày
9/11/1940 tại Đình Bảng - Từ Sơn - Bắc
138
Bùi Thị Thu Thủy
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
201(08): 135 - 141
Ninh) đã có những chủ trương chỉ đạo đối với
phong trào đấu tranh cách mạng ở Bắc Sơn,
Võ Nhai. Hội nghị đã quyết định: “Duy trì và
phát triển đội du kích Bắc Sơn và căn cứ của
đội du kích để tiến tới xây dựng căn cứ địa
cách mạng lấy vùng Bắc Sơn - Võ Nhai làm
trung tâm” [5, tr. 28], đồng thời cũng quyết
định duy trì và bồi dưỡng lực lượng du kích
Bắc Sơn để làm “vốn” quân sự đầu tiên cho
quân khởi nghĩa sau này. Từ đó, công tác xây
dựng căn cứ địa cách mạng được chú ý quan
tâm, lấy vùng Bắc Sơn - Võ Nhai làm trung
tâm. Hội nghị cũng nêu rõ hoạt động của đội
du kích là dùng hình thức võ trang công tác,
khi cần thì chiến đấu chống địch khủng bố để
bảo vệ tài sản và tính mạng của nhân dân,
phát triển thật sâu rộng các cơ sở cách mạng
để mở rộng căn cứ du kích.
kích. Ở Võ Nhai, từ đầu tháng 11/1940, đồng
chí Chu Văn Tấn đã tổ chức đưa một số đảng
viên và quần chúng tích cực ở các xã Lâu
Thượng, Phú Thượng, Tràng Xá lên Bắc Sơn
bổ sung lực lượng cho đội du kích. Nhờ vậy,
phong trào cách mạng Bắc Sơn được củng cố,
từng bước vượt qua những khó khăn kể từ sau
khi cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn bị đàn áp.
Phong trào cách mạng Bắc Sơn - Võ Nhai đã
bắt đầu có những mối liên hệ chặt chẽ hỗ trợ
lẫn nhau. Đến tháng 12/1940, đội du kích Bắc
Sơn đã được củng cố lại với khoảng 20 đội
viên mỗi tiểu đội, được trang bị đầy đủ vũ
khí: súng trường, súng kíp…
Cuối tháng 2/1941, đoàn đại biểu đi dự Hội
nghị lần thứ 8 của Ban chấp hành Trung ương
Đảng ở Pác Bó (tỉnh Cao Bằng), đã lên đến
Khuổi Nọi (xã Vũ Lễ - Bắc Sơn). Trong thời
gian dừng chân ở Bắc Sơn, các đồng chí họp
với Ban chỉ huy đội du kích để nắm tình hình
và đề ra một số chủ trương, công tác cần kíp.
Tại cuộc họp ở Khuổi Nọi vào ngày
23/2/1941, đồng chí Hoàng Văn Thụ thay mặt
Trung ương đưa ra chủ trương là phát triển
đội du kích Bắc Sơn thành Cứu quốc quân
làm lực lượng nòng cốt xây dựng và bảo vệ
khu căn cứ địa Bắc Sơn - Võ Nhai. Tích cực
dùng hình thức vũ trang công tác, củng cố và
mở rộng căn cứ của đội du kích Bắc Sơn,
nhanh chóng phát triển lực lượng của mình về
mọi mặt để kịp khi thời cơ đến thì tiến hành
khởi nghĩa giành chính quyền. Tại cuộc họp,
đồng chí đã trao cho đội lá cờ đỏ sao vàng 5
cánh do Hội phụ nữ phản đế Hà Nội tặng.
Đồng chí Lương Văn Chi thay mặt đội Cứu
quốc quân hứa với Trung ương Đảng quyết
tâm hoàn thành mọi nhiệm vụ cách mạng, và
đọc năm lời thề của đội là: Không phản Đảng;
tuyệt đối trung thành với Đảng; kiên quyết
phấn đấu và trả thù cho những đồng chí đã hy
sinh; không hàng giặc; không hại dân.
Như vậy, sau khởi nghĩa Bắc Sơn, đội du kích
và khu du kích Bắc Sơn đã được hình thành
và phát triển. Quá trình hoạt động của Đội
cùng với sự lớn mạnh không ngừng của khu
du kích là cơ sở thực tiễn để Đảng quyết định
xây dựng căn cứ địa cách mạng lấy vùng Bắc
Sơn, Võ Nhai làm trung tâm.
Sau Hội nghị Trung ương lần 7, Trung ương
Đảng đã ra “Thông báo khẩn cấp”, chỉ thị các
địa phương phải có những biện pháp cụ thể để
ủng hộ khởi nghĩa Bắc Sơn. Xứ ủy Bắc Kỳ
cũng cấp tốc mở hai lớp huấn luyện quân sự
ngắn ngày ở Đức Thắng (Bắc Giang). Sau đó,
các lớp huấn luyện quân sự như vậy được
chuyển lên Bắc Sơn (Lạng Sơn). Trong lúc
phong trào cách mạng ở Bắc Sơn gặp nhiều
khó khăn thì nhận được sự ủng hộ tích cực
của phong trào cách mạng ở Võ Nhai. Từ đầu
năm 1941, Trung ương Đảng đã cử một số
đồng chí lên chi viện, chỉ đạo phong trào cách
mạng Bắc Sơn: Lương Văn Chi, Nguyễn Cao
Đàm, Hoàng Văn Thái,…
Đồng chí Lương Văn Chi (tức Giáo hay Huy
Còm, Ủy viên Thường vụ xứ ủy Bắc Kỳ)
được Đảng giao nhiệm vụ trực tiếp phụ trách
mở các lớp huấn luyện quân sự cho đội du
Trong cuộc họp, Trung ương chỉ định đồng
chí Lương Văn Chi làm chỉ huy trưởng Cứu
quốc quân, đồng chí Chu Văn Tấn làm chỉ
139
Bùi Thị Thu Thủy
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
201(08): 135 - 141
huy phó. Đồng chí Hoàng Văn Thụ còn trực
tiếp giao cho Ban chỉ huy đội nhiệm vụ tổ
chức, chỉ huy một tổ Cứu quốc quân dẫn
đường và bảo vệ đoàn cán bộ đi dự Hội nghị
Trung ương Đảng lần thứ 8 ở Pác Bó (Hà
Quảng - Cao Bằng) và nhiệm vụ phát triển
các tổ chức của quần chúng, lực lượng tự vệ,
mở rộng địa bàn hoạt động, chuẩn bị điều
kiện để đến ngày 1/5/1941, khi Trung ương
trở về sẽ làm lễ ra mắt chính thức trung đội
Cứu quốc quân.
Giang. Hơn nữa, các cuộc mít tinh lớn, hội họp,
các đoàn thể quần chúng được tổ chức công
khai. Trong căn cứ địa, sinh hoạt diễn ra rất sôi
nổi, các cuộc mít tinh liên tiếp được tổ chức.
Trên diễn đàn, đại biểu của các dân tộc Tày,
Dao, Nùng, Kinh đã phát biểu nêu rõ niềm tin
tưởng của mình và hứa sẵn sàng ủng hộ mọi thứ
khi cách mạng cần. Những cuộc biểu tình, thị
uy rầm rộ xuống đường từ trong căn cứ ra ngoài
được nhân dân các dân tộc tham gia ngày càng
đông, có lực lượng tự vệ bảo vệ. Nhân dân các
dân tộc ở đây được hưởng một cuộc sống mới,
bình đẳng, tự do, mọi người đều nguyện gắn bó
mật thiết cách mạng.
Từ sau cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn, đội du kích
Bắc Sơn đã ra đời, căn cứ của đội du kích
không ngừng lớn mạnh. Trên cơ sở đội du kích
Bắc Sơn được rèn luyện, thử thách trong đấu
tranh, Trung ương Đảng đã quyết định phát
triển thành trung đội Cứu quốc quân để làm
vốn xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng
của Đảng và làm lực lượng nòng cốt xây dựng
căn cứ địa Bắc Sơn - Võ Nhai. Đây là thành
quả tất yếu của một phong trào cách mạng sôi
nổi, được hình thành dưới sự lãnh đạo của
Đảng: “Được Trung ương Đảng chỉ đạo, du
kích Bắc Sơn sau đó đã phát triển thành Cứu
quốc quân. Địa bàn hoạt động của đội du kích
không ngừng mở rộng trên nhiều xã ở Bắc Sơn
như Hữu Vĩnh, Vũ Lễ và lan xuống Lâu
Thượng, Phú Thượng, Tràng Xá, La Hiên (Võ
Nhai), Cây Thị (Đồng Hỷ, Thái Nguyên). Đó
cũng chính là những cơ sở đầu tiên của căn cứ
địa Bắc Sơn - Võ Nhai” [6, tr. 239].
Ngoài ra, các đồng chí trong Ban chỉ huy Cứu
quốc quân cũng quyết định mở rộng khu căn
cứ. Trung đội đã phiên chế lại đội ngũ, phân
công cụ thể cho từng người, từng đơn vị đi
mở rộng địa bàn, gây dựng phong trào: Tổ
của đồng chí Hà Khai Lạc và Khơi Hoàng
phụ trách Hữu Vĩnh; Dương Thần Tần, Quốc
Vinh phụ trách Bắc Sơn; Hoàng Văn Hán,
Hoàng Đình Duệ đi Hưng Vũ; Dương Công
Bình ở Chiêu Vũ. Đến tháng 4/1941, nhiều
vùng núi rừng hiểm trở thuộc các xã: Lâu
Thượng, Phú Thượng, Tràng Xá (Võ Nhai)
nối liền với các xã: Vũ Lễ, Vũ Lăng, Hữu
Vĩnh, Ngư Viễn (Bắc Sơn) đã trở thành khu
trung tâm của căn cứ địa Bắc Sơn - Võ Nhai.
Ngày 1/5/1941, các đồng chí lãnh đạo quân du
kích quyết định tổ chức một cuộc mít tinh lớn
nhân ngày Quốc tế Lao động, đồng thời làm lễ
ra mắt đội Cứu quốc quân theo chỉ thị của
Trung ương. Cuộc mít tinh được tổ chức trọng
thể ở Khuổi Nọi (xã Vũ Lễ, châu Bắc Sơn) và
được đông đảo quần chúng nhân dân Bắc Sơn,
Võ Nhai hưởng ứng. Thay mặt Ban lãnh đạo
Cứu quốc quân, chỉ huy trưởng Lương Văn
Chi đã phát biểu trước cuộc mít tinh, tuyên bố
quyết định thành lập đội Cứu quốc quân của
Trung ương Đảng, đọc Năm lời thề danh dự
của Cứu quốc quân, hứa quyết tâm hoàn thành
mọi nhiệm vụ mà Đảng, nhân dân giao cho.
Quần chúng cách mạng dự mít tinh hân hoan
chào đón sự ra đời của đội Cứu quốc quân vì
Ngay sau khi cuộc họp ở Khuổi Nọi, đồng chí
Lương Văn Chi đã chỉ huy Cứu quốc quân ra
sức thực hiện những công tác cấp bách mà
Trung ương giao phó. Cứu quốc quân tích cực
hoạt động mở rộng cơ sở, tiến hành trừ gian,
giết bọn phản động, đẩy mạnh công tác tuyên
truyền, vận động và tổ chức quần chúng, tích
cực luyện tập quân sự. Mặt khác, Cứu quốc
quân còn tổ chức giữ gìn trật tự trị an, bảo vệ
căn cứ. Các lớp huấn luyện quân sự và chính trị
do Xứ ủy Bắc Kỳ tổ chức ở Khuổi Nọi không
chỉ đào tạo được nhiều cán bộ cho căn cứ Bắc
Sơn - Võ Nhai, mà còn đào tạo được một số cán
bộ cho các tỉnh Lạng Sơn, Thái Nguyên, Bắc
140
Bùi Thị Thu Thủy
Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ ĐHTN
201(08): 135 - 141
đây là đội quân cách mạng của Đảng và nhân
dân, gồm con em các dân tộc Tày, Nùng, Dao,
Kinh, ra đời và chiến đấu ngay ở quê hương
của mình. Hơn nữa, quần chúng nhân dân còn
bày tỏ niềm tin thiết tha, niềm tự hào lớn lao
vào con em của chính mình, vào sự lớn mạnh
của căn cứ địa cách mạng và thành công của
sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Bắc Sơn - Võ Nhai xây dựng một trung tâm căn
cứ mạnh mà họ còn vượt vòng vây quân thù tiến
sang các địa bàn ngoài trung tâm để xây dựng
các cơ sở cách mạng nhằm mở rộng địa bàn
khu căn cứ” [7, tr. 316].
3. Kết luận
Sự ra đời, phát triển của căn cứ địa Bắc Sơn -
Võ Nhai có vai trò quan trọng trong quá trình
chuẩn bị lực lượng cho cách mạng tháng Tám
năm 1945. Trước hết căn cứ Bắc Sơn - Võ
Nhai mở rộng giúp cho quân du kích có thêm
địa bàn để hoạt động đấu tranh du kích, xây
dựng phát triển các cơ sở cách mạng. Căn cứ
địa này có vị trí rất quan trọng, nó nối liền với
căn cứ địa Cao Bằng và là bàn đạp để phát
triển phong trào cách mạng từ Bắc xuống
Nam, từ miền núi xuống đồng bằng, “một
hành lang chính trị được đánh thông nối liền
hai căn cứ địa lớn nhất ở miền Bắc nước ta:
căn cứ địa Cao Bằng và căn cứ địa Bắc Sơn -
Võ Nhai, tạo điều kiện cho việc ra đời khu
giải phóng Việt Bắc sau này” [8, tr. 49].
Đầu năm 1941, một tổ Cứu quốc quân đã
hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ dẫn đường bảo
vệ đoàn đại biểu đi họp Hội nghị Trung ương
Đảng lần thứ 8. Từ Khuổi Nọi đoàn đi qua
Bình Gia, Văn Mịch, Tràng Định ra Long
Châu (Quảng Tây, Trung Quốc), tháng
4/1941 đã vào đến Pác Bó (Hà Quảng - Cao
Bằng) an toàn. Sau Hội nghị, tổ Cứu quốc
quân này lại tiếp tục đưa đường và bảo vệ các
đồng chí Trung ương Đảng trở về căn cứ Bắc
Sơn - Võ Nhai an toàn vào đầu tháng 7/1941.
Như vậy, vượt qua mọi khó khăn gian khổ,
phát huy tinh thần cách mạng, Cứu quốc quân
đã hoàn thành nhiệm vụ chính trị lớn mà
Trung ương giao phó. Đây là một thành tích
to lớn của Cứu quốc quân ngay từ những
ngày đầu thành lập.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Phan Ngọc Liên (chủ biên), Từ điển thuật ngữ
lịch sử phổ thông, Nxb Đại học Quốc gia, Hà
Nội, 2010.
Trên cơ sở đội du kích và khu du kích Bắc Sơn,
theo chủ trương của Trung ương Đảng về xây
dựng căn cứ địa Bắc Sơn - Võ Nhai trong Hội
nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng tháng
11/1940, quân và dân Bắc Sơn - Võ Nhai đã
cùng nhau đoàn kết, tích cực xây dựng khu căn
cứ. “Chỉ trong vòng hơn một năm từ ngày có
chủ trương trên, đến đầu năm 1942, một khu
căn cứ địa cách mạng rộng lớn đã được hình
thành và ngày một phát triển. Khu căn cứ này
lấy Bắc Sơn - Võ Nhai làm trung tâm bao gồm
nhiều địa phương thuộc các tỉnh: Thái Nguyên,
Lạng Sơn, Bắc Giang, Tuyên Quang. Trong quá
trình xây dựng khu căn cứ, Cứu quốc quân
đóng một vai trò vô cùng quan trọng. Những
cán bộ chiến sĩ cứu quốc quân đã không quản
ngại khó khăn, trong hoàn cảnh bị địch bao
vây, cô lập, họ không chỉ cùng với quân và dân
[2]. Ban nghiên cứu lịch sử Đảng tỉnh Lạng Sơn,
Lịch Sử đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và
Nhân dân huyện Bắc Sơn (1930 - 1954), Xí
nghiệp in 1 - Thông tấn xã Việt Nam - Hà
Nội, 1990.
[3]. Ban nghiên cứu lịch sử Đảng khu tự trị Bắc Thái,
Lịch sử Cứu quốc quân, Nxb Việt Bắc, 1975.
[4]. Trường Chinh, Diễn văn đọc trong lễ kỉ niệm
lần thứ 40 ngày khởi nghĩa Bắc Sơn, Báo
Nhân dân ngày 30/9/1980.
[5]. Đảng Cộng Sản Việt Nam, Văn kiện Đảng
1939 - 1945, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1963.
[6]. Trần Bá Đệ (chủ biên), Một số chuyên đề lịch sử
Việt Nam, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội, 2000.
[7]. Vũ Quang Hiển (chủ biên), Cách mạng tháng
Tám năm 1945 (Một số chuyên khảo), Nxb
Đại học Thái Nguyên, 2013.
[8]. Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương,
Cách mạng tháng Tám năm 1945, Nxb Sự
Thật, Hà Nội, 1963.
141
8 trang
12/01/2024
18060
Free
Bạn đang xem tài liệu "Từ khởi nghĩa Bắc Sơn đến căn cứ địa Bắc Sơn - Võ Nhai", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tu_khoi_nghia_bac_son_den_can_cu_dia_bac_son_vo_nhai.pdf
