Tài liệu Thực tập làm mạch - Bài 5: Sử dụng dụng cụ và thực tập hàn chì
Hàn chì
BÀI 5
SỬ DỤNG DỤNG CỤ VÀ THỰC TẬP HÀN CHÌ
I. MỤC ĐÍCH YÊU CẦU
- Sinh viên nắm vững tác phong công nghiệp và tập hàn.
- Biết sử dụng và bảo quản một số dụng cụ đồ nghề cơ bản.
II. NỘI DUNG
1. Dụng cụ
1.1. Mỏ hàn điện
Dùng điện trở đốt nóng, không dùng mỏ hàn đốt nóng theo nguyên lý ngắn
mạch thứ cấp biến áp (nhằm tránh các ảnh hưởng của từ trường lên linh kiện khi hàn,
nhất là đối với các IC CMOS). Công suất thông thường của mỏ hàn khoảng 40W; nếu
dùng mỏ hàn có công suất lớn hơn 40W có thể gặp phải các trở ngại như sau:
-
Nhiệt lượng quá lớn phát ra từ mỏ hàn khi tiếp xúc vào linh kiện có thể gây hư
hỏng linh kiện.
- Nhiệt lượng phát ra nhiều lại dễ gây ra tình trạng oxyt hóa bề mặt các dây dẫn
bằng đồng ngay lúc hàn, mối hàn lúc đó lại khó hàn hơn. Khi đó, nếu dùng nhựa
thông để tẩy nhẹ các lớp oxyt tại mối hàn thì có thể làm nhựa thông cháy và bám
thành lớp đen tại mối hàn, làm giảm độ bóng cho mối hàn, tính chất mỹ thuật của
mối hàn bị giảm sút.
- Mỏ hàn chỉ để tiếp xúc nơi cần hàn, truyền nhiệt sao cho nhanh để nhiệt độ nơi
hàn và đầu mỏ hàn bằng nhau.
1.2. Chì hàn, nhựa thông.
Chì hàn dùng trong quá trình lắp ráp các mạch điện tử là loại chì hàn dễ nóng
chảy (ta thường gọi là chì nhẹ lửa chì có pha 40% đến 60% thiếc), nhiệt độ nóng chảy
khoảng 60°C đến 80°C). Loại chì hàn thường gặp trên thị trường Việt Nam ở dạng sợi
ruột đặc (cuộn trong lõi hình trụ), đường kính sợi chì hàn khoảng 1mm. Sợi chì hàn
này đã được bọc một lớp nhựa thông ở mặt ngoài (đối với một số chì hàn của nước
ngoài, nhựa thông được bọc ở mặt trong của sợi chì và sợi chì hàn là loại hình trụ ruột
rỗng). Lớp nhựa thông bọc sợi chì dùng làm chất tẩy ngay trong quá trình nóng chảy
chì tại điểm cần hàn.
Đối với những loại chì hàn có bọc sẵn nhựa thông, khi nhìn vào sợi chì ta
cảm nhận được độ sáng óng ánh của kim loại. Với các loại chì hàn khác (ví dụ chì
hàn cho các loại cọc bình accu, chì hàn nối dây dẫn cáp điện truyền tải) là các loại
chì hàn nóng chảy ở nhiệt độ cao và thường không được pha trộn với nhựa thông khi
chế tạo, các loại chì này thường màu sáng và không có độ óng ánh của kim loại khi
quan sát bằng mắt.
Trang 32
Thực tập
Hàn chì
Ta nên chứa nhựa thông vào hộp để tránh tình trạng vỡ vụn. Trong quá trình
hàn ta dùng thêm nhựa thông để tăng cường chất tẩy khi lớp nhựa thông bọc trong
chì hàn không đủ sử dụng; những trường hợp phải dùng thêm nhựa thông bên
ngoài thường gặp như xi chì trên dây dẫn, xi chì lên đầu của các mỏ hàn điện mới
trước khi sử dụng. Ngoài ra, nhựa thông còn được pha với hỗn hợp xăng và dầu lửa
(dầu hôi) để tạo thành dung dịch sơn phủ bề mặt cho các lớp đồng của mạch in,
tránh oxyt hóa đồng và đồng thời dễ hàn dính (sơn phủ để bảo vệ bề mặt trước khi
hàn lắp ráp linh kiện lên mạch in).
1.3. Đồng hồ vạn năng.
1.4. Các loại kềm
Trong quá trình lắp ráp, sửa chữa, chúng ta cần đến hai dạng kìm:
kìm cắt và kìm mỏ nhọn (đầu nhọn).
a)
b)
Hình 2.1 a) Kìm cắt; b) Kìm mỏ nhọn
Kìm cắt dùng cắt sát các chân linh kiện trong quá trình hàn lắp ráp, cắt các đoạn
dây dẫn khi hàn nối. Điều cần lưu ý khi sử dụng kìm cắt là: tương ứng với mỗi loại
kìm cắt ta chỉ cắt được dây dẫn có đường kính tối đa tương ứng. Nếu dùng kìm cắt
Trang 33
Thực tập
Hàn chì
loại nhỏ để cắt dây dẫn có đường kính quá lớn hoặc quá cứng, có thể làm mẻ miệng
kìm, thậm chí có thể gãy kìm.
Đối với kìm mỏ nhọn, ta dùng giữ các đoạn dây đồng (khi xi chì trên diện tích
bề mặt chung quanh của dây dẫn), giữ chân linh kiện khi cần gập vuông góc hoặc giữ
chặt các đoạn dây trong quá trình hàn nối, ... Tuyệt đối không dùng kìm mỏ nhọn để
bẻ các vật cứng hoặc cắt các dây đồng có đường kính quá lớn và quá cứng (vì như vậy
có thể làm cong mỏ kìm). Khi cần bẻ hay uốn các vật cứng ta dùng loại kìm kẹp mỏ
bằng.
Điều cấm kỵ nhất khi sử dụng các loại kìm là dùng kìm đóng thay thế cho búa.
Tác động này làm kìm bị kẹt cứng khi đóng mở mỏ kìm.
Tóm lại, khi sử dụng dụng cụ cần phải để ý đến việc khai thác hết chức
năng và sức chịu đựng vật liệu của dụng cụ.
2. Hàn chi
Thời gian xi chì thành công sẽ rút ngắn dần khi tay nghề càng cao.
2.1. Phương pháp xi chì trên dây đồng.
Trình tự thực hiện thao tác xi chì như sau:
- Dùng dao hay giấy nhám đánh sạch lớp oxyt hay lớp men bọc quanh dây
(nếu dùng dây đồng tráng men ê may). Dây được xem là sạch khi ửng màu đồng (màu
hồng nhạt), bóng đều quanh vị trí vừa được làm sạch. Điều quan trọng cần chú ý, sau khi
làm sạch ta phải thực hiện việc xi chì ngay, vì nếu để lâu, lớp oxyt sẽ phát sinh lại. Tuy
nhiên, trên các vị trí vừa làm sạch lớp oxyt, nếu ta dùng mỏ hàn có công suất quá lớn
(phát sinh nhiều nhiệt lượng) để hàn cũng phát sinh lại lớp oxyt tại điểm hàn do sự quá
nhiệt.
- Muốn xi chì, đầu tiên phải làm nóng dây dẫn cần xi, ta đặt đầu mỏ hàn
bên dưới dây cần xi để truyền nhiệt (dây dẫn và đầu mỏ hàn đặt vuông góc). Khi
truyền nhiệt, quan sát màu hồng của dây, màu hồng sẽ sẫm dần khi nhiệt độ gia
tăng, trong khi quan sát ta đưa chì hàn (có bọc nhựa thông) tiếp xúc lên dây dẫn, chì
hàn đặt khác phía với đầu mỏ hàn.
- Khi điểm cần xi đủ nhiệt, chì hàn sẽ chảy ra và bọc quanh dây tại điểm
cần xi, chì loang từ mặt trên xuống phía dưới (đi về phía nguồn nhiệt, tức đầu mỏ
hàn). Nhờ thao tác này, nhựa thông có sẵn trong chì tan trước tẩy sạch điểm xi, tránh
oxyt hóa, đồng thời chì nóng chảy sau dễ bám lên dây. Tuy nhiên, nếu đưa quá
nhiều chì vào điểm xi (quá mức yêu cầu), lớp xi quá dày hoặc bị bám màu nâu do
nhựa thông chảy ra và cháy trên điểm xi.
- Dây đồng luôn phải tiếp xúc với đầu mỏ hàn và thực hiện liên tục theo
nguyên tắc tiến hai bước lùi một bước và xoay tròn dây đồng, mỗi bước khoảng
Trang 34
Thực tập
Hàn chì
2mm. Điều quan trọng cần nhớ (khi thực hiện lần lượt các điểm xi kế tiếp nhau), tại
khớp tiếp giáp giữa hai khoảng xi phải thực hiện sao cho không có sự tích tụ chì
thành lớp dày trên đó.
Chú ý: trong quá trình xi chì, ta tránh các động tác sau:
- Dùng đầu mỏ hàn kéo rê chì trên dây cần xi, vì sẽ làm cho lớp chì
không bám hoàn toàn trên dây dẫn, đồng thời lớp chì bị đánh sọc theo đường kéo rê
đầu mỏ hàn. Một nhược điểm nữa của động tác này là chì xi không bóng mà ngả
màu xám do thiếu nhiệt và nhựa thông.
- Đặt dây cần xi lên miếng nhựa thông, rồi dùng đầu mỏ hàn đặt tiếp xúc
lên dây (làm nóng chảy nhựa thông và nóng dây), sau đó đưa chì hàn lên đầu mỏ hàn
làm chảy chì và bám vào dây. Với động tác này, ta tránh được sự oxyt hóa bề mặt
dây dẫn trong quá trình xi chì, dễ làm chì bám lên dây, tuy nhiên, do lượng nhựa
thông chảy quá nhiều sẽ bám lên bề mặt dây sau khi xi làm dây không bóng và nhựa
thông cháy dễ bám thành một lớp đen trên bề mặt xi chì của dây.
- Sau khi xi chì xong, không nên sửa các điểm xi chưa hoàn chỉnh bằng
cách dùng đầu mỏ hàn rê qua lại trên điểm này mà cần phải giũ chì.
*. Yêu cầu xi chì trên dây đồng.
- Xi: Một lớp chì bám rất mỏng, đều và bóng.
- Hàn: Chắt chắn, bóng, ít hao chì.
- Uốn: đều, thẩm mỹ, chính xác.
2.2. Hàn mạch in.
Mối hàn chắc chắn, bóng, ít hao chì và tròn đều.
Chắc chắn: Đảm bảo không hở mạch khi chấn động hoặc sử dụng lâu dài.
Bóng: Thể hiện nét đẹp về thẩm mỹ nhưng bóng cũng thỏa mản hai yêu cầu
kỹ thuật là chì đã chảy được đúng nhiệt độ và nhựa thông đã che phủ đều khắp
mối hàn, bảo đảm sử dụng lâu dài.
Ít hao chì:Thể hiện tiết kiệm và tối ưu hóa mọi công việc sau này.
III. PHẦN THỰC TẬP CỤ THỂ
- Làm sạch dây nối
- Tráng chì đều trên bề mặt ngoài dây nối.
- Bố trí linh kiện trên mạch.
- Cắt dây nối vừa tráng chì nối các chân linh kiện theo sơ đồ nguyên lý.
Trang 35
Thực tập
Hàn chì
- Kiểm tra độ bền và bám dính đúng theo cách của các mối hàn, kiểm tra xem
các mối hàn có đúng theo sơ đồ nguyên lý không..
Trang 36
Thực tập
5 trang
19900
Free
Bạn đang xem tài liệu "Tài liệu Thực tập làm mạch - Bài 5: Sử dụng dụng cụ và thực tập hàn chì", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tai_lieu_thuc_tap_lam_mach_bai_5_su_dung_dung_cu_va_thuc_tap.pdf
