Ðồng quản lý tài nguyên và môi trường tại khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm, tỉnh Quảng Nam
Tꢀp chí Khoa hꢁc và Công nghꢂ biꢃn T11 (2011). Sꢄ 2. Tr 79 - 95
ðꢅNG QUꢆN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯꢇNG
TꢈI KHU BꢆO TꢅN BIꢉN CÙ LAO CHÀM, TꢊNH QUꢆNG NAM
CHU MꢈNH TRINH
Khu Bꢋo tꢌn biꢃn Cù Lao Chàm, Quꢋng Nam
Tóm tꢀt: Cꢀng ñꢁng Cù Lao Chàm không còn là khách thꢂ trưꢃc viꢄc ñánh bꢅt tꢆ do
không ñưꢇc kiꢂm soát ꢈ vùng ngư trưꢉng nhꢊy cꢋm rꢊn san hô, thꢋm cꢌ biꢂn cùng vꢃi vꢍn ñꢎ
ô nhiꢏm môi trưꢉng biꢂn ñe dꢐa nghiêm trꢐng tài nguyên và môi trưꢉng cꢑa Cù Lao Chàm.
Viꢄc kiꢒn nghꢓ mꢀt giꢋi pháp tꢔi ưu dꢆa trên các luꢕn ñiꢂm khoa hꢐc, ñꢂ vꢕn ñꢀng cꢀng ñꢁng
vào cuꢀc tham gia như mꢀt chꢑ thꢂ cùng chia sꢖ quyꢎn lꢇi và trách nhiꢄm quꢋn lý, bꢋo vꢄ và
sꢗ dꢘng hꢇp lý tài nguyên và môi trưꢉng ꢈ Cù Lao Chàm theo phương thꢙc nhà nưꢃc và nhân
dân cùng làm cùng hưꢈng lꢇi, trong viꢄc ꢚn ñꢓnh và phát triꢂn cuꢀc sꢔng ngưꢉi dân mꢀt cách
bꢎn vꢛng là mꢀt yêu cꢜu cꢍp thiꢒt. Theo ñó, mꢐi hình thꢙc sinh kꢒ thay thꢒ ñꢂ bꢋo vꢄ tài
nguyên và môi trưꢉng ꢈ Cù Lao Chàm phꢋi dꢆa vào tài nguyên và môi trưꢉng, vì sꢆ gꢅn bó
máu thꢓt cꢑa cꢀng ñꢁng Cù Lao Chàm ñꢔi vꢃi tài nguyên và môi trưꢉng ñã trꢋi qua tꢝ bao ñꢉi
nay và khꢞng ñꢓnh quyꢎn quꢋn lý sꢗ dꢘng tài nguyên và môi trưꢉng cꢑa ñꢓa phương Cù Lao
Chàm phꢋi thuꢀc vꢎ cꢀng ñꢁng Cù Lao Chàm.
Nꢒu dꢆa vào cꢀng ñꢁng thꢋo luꢕn viꢄc lꢕp kꢒ hoꢊch phân vùng bꢋo vꢄ hꢄ sinh thái, ña
dꢊng sinh hꢐc và xây dꢆng quy chꢒ, kꢒ hoꢊch quꢋn lý cꢑa Khu bꢋo tꢁn biꢂn Cù Lao Chàm, thì
lý thuyꢒt vꢎ bꢋo tꢁn biꢂn phꢋi ñuꢇc lꢁng ghép vào kiꢒn thꢙc bꢋn ñꢓa phong phú cꢑa cꢀng ñꢁng
Cù Lao Chàm ñꢔi vꢃi tài nguyên và môi trưꢉng. Cũng như năng lꢆc cꢑa cán bꢀ tꢚ chꢙc cꢀng
ñꢁng, nhà quꢋn lý tài nguyên và môi trưꢉng phꢋi ñưꢇc thꢂ hiꢄn qua kꢟ năng sꢗ dꢘng các công
cꢘ làm viꢄc vꢃi cꢀng ñꢁng, phương pháp tꢚ chꢙc, hưꢃng dꢠn các hoꢊt ñꢀng cꢀng ñꢁng ñꢂ có
ñưꢇc sꢆ ñꢁng thuꢕn tham gia quꢋn lý cꢑa cꢀng ñꢁng Cù Lao Chàm. ðꢁng thꢉi Nhà nưꢃc ñóng
vai trò quan trꢐng và tích cꢆc trong viꢄc kêu gꢐi sꢆ hꢡ trꢇ bên ngoài, ban hành văn bꢋn pháp
lý, phê chuꢢn kꢒ hoꢊch phân vùng, quy chꢒ bꢋo vꢄ, kꢒ hoꢊch quꢋn lý và giao quyꢎn quꢋn lý,
khai thác lꢇi ích tꢝ tài nguyên và môi trưꢉng cho cꢀng ñꢁng Cù Lao Chàm.
Vì vꢕy, mô hình ñꢁng quꢋn lý tài nguyên và môi trưꢉng ꢈ Khu bꢋo tꢁn biꢂn Cù Lao Chàm,
tꢣnh Quꢋng Nam ñã ñưꢇc xây dꢆng ñꢂ ñáp ꢙng nhꢛng vꢍn ñꢎ cꢑa thꢆc tiꢏn quꢋn lý nói trên.
I. Mꢍ ðꢎU
ꢀ nưꢁc ta, tài nguyên và môi trưꢂng (TNMT) biꢃn là nơi nương tꢄa sinh kꢅ cꢆa hơn
20 triꢇu ngưꢂi sꢈng dꢄa vào nguꢉn lꢊi ven bꢂ, trong ñó có hơn 157 xã nghèo ven biꢃn và
trên hꢋi ñꢋo. Sꢄ phꢌ thuꢍc này càng trꢎ nên quan trꢏng sꢈng còn khi công tác quꢋn lý
TNMT biꢃn còn có nhꢐng bꢑt cꢒp và các biꢃu hiꢇn suy thoái môi trưꢂng, cꢓn kiꢇt tài
79
nguyên biꢃn ngày càng rõ nét [1]. Khai thác không hꢊp lý, ô nhiꢔm biꢃn, thiên tai ꢎ vùng
ven biꢃn, quꢋn lý ñơn ngành, thiꢅu sꢄ phꢈi hꢊp giꢐa trung ương và ñꢕa phương, ñꢖc biꢇt là
sꢄ chia sꢗ trách nhiꢇm, lꢊi ích giꢐa cꢍng ñꢉng và nhà nưꢁc trong lĩnh vꢄc quꢋn lý và sꢘ
dꢌng TNMT biꢃn vꢙn là nhꢐng vꢑn ñꢚ bꢛc xúc [5]. Cho nên, ðꢋng ta luôn chú ý ñꢅn giꢋi
quyꢅt tꢜng bưꢁc các vꢑn ñꢚ xã hꢍi gꢝn vꢁi bꢋo vꢇ môi trưꢂng nhꢞm ñꢋm bꢋo phát triꢃn
kinh tꢅ nhanh, hiꢇu quꢋ và bꢚn vꢐng, và ñã ban hành Quy chꢅ dân chꢆ ꢎ cơ sꢎ theo
nguyên tꢝc “Dân biꢅt, dân bàn, dân làm, dân kiꢃm tra”.
Có thꢃ nói, hoꢓt ñꢍng bꢋo vꢇ TNMT biꢃn cꢆa cꢍng ñꢉng luôn gꢝn liꢚn vꢁi quá trình
sꢋn xuꢑt tꢓi hiꢇn trưꢂng (trên biꢃn, ñꢋo và ven biꢃn) và là mꢍt nhiꢇm vꢌ không thꢃ tách rꢂi
hoꢓt ñꢍng sꢋn xuꢑt. Vì thꢅ, bꢋo vꢇ TNMT biꢃn phꢋi ñưꢊc xem là mꢍt yꢅu tꢈ nꢞm ngay
trong quá trình sꢋn xuꢑt, cꢍng ñꢉng phꢋi ñưꢊc giao quyꢚn và ñưꢊc bꢋo ñꢋm vꢚ lꢊi ích
(quyꢚn và lꢊi) ñꢃ hꢏ thꢄc sꢄ tꢄ giác và chꢆ ñꢍng tham gia vào sꢄ nghiꢇp bꢋo vꢇ TNMT
biꢃn và ven biꢃn cꢆa ñꢑt nưꢁc [6]. Mꢖc dù sꢄ tham gia cꢆa cꢍng ñꢉng trong bꢋo vꢇ TNMT
nói chung và biꢃn nói riêng ñã dꢟn ñưꢊc pháp lý hóa, ñưꢊc cꢌ thꢃ hóa trong nhiꢚu văn bꢋn
chính sách, pháp luꢒt khác nhau (Chꢠ thꢕ sꢈ 36-CT/TW cꢆa Bꢍ Chính trꢕ Trung ương ðꢋng
CSVN ngày 26/8/1998 vꢚ “Tăng cưꢂng công tác bꢋo vꢇ môi trưꢂng (BVMT) trong thꢂi kỳ
công nghiꢇp hóa, hiꢇn ñꢓi hoá ñꢑt nưꢁc” [2], Nghꢕ quyꢅt sꢈ 41-NQ/TW ban hành ngày
15/11/2004 vꢚ bꢋo vꢇ môi trưꢂng, Luꢒt Thꢆy sꢋn ban hành tháng 11/2003,…) nhưng ñꢅn
nay vꢙn chưa có mꢍt mô hình ñꢉng quꢋn lý (co-management) theo ñúng nghĩa cꢆa nó
ñưꢊc áp dꢌng ñꢓi trà, ñꢖc biꢇt không có ñꢉng quꢋn lý cho khu bꢋo tꢉn biꢃn.
ðꢉng quꢋn lý (ðQL) là mꢍt vꢑn ñꢚ mꢁi, nhꢓy cꢋm và còn có nhiꢚu tranh luꢒn cꢋ vꢚ
mꢖt lý luꢒn và thꢄc tiꢔn áp dꢌng. Viꢇc phꢈi hꢊp giꢐa nhà nưꢁc, cꢍng ñꢉng và các bên liên
quan (stakeholder) ñꢃ bꢋo vꢇ và sꢘ dꢌng hꢊp lý TNMT nói chung và biꢃn nói riêng là mꢍt
trong nhꢐng yêu cꢟu cꢆa ðQL. Mꢍt sꢈ quꢈc gia trên thꢅ giꢁi xem ðQL là sꢄ phꢈi hꢊp, trong
ñó ngưꢂi khai thác, sꢘ dꢌng (user) nguꢉn lꢊi, chính quyꢚn, các bên liên quan và các cơ quan
bên ngoài vùng quꢋn lý thông qua tư vꢑn và thương thuyꢅt cùng thꢡa thuꢒn vꢚ vai trò, chia
sꢗ trách nhiꢇm và quyꢚn hꢓn trong viꢇc quꢋn lý TNMT biꢃn. ðꢉng quꢋn lý ñưꢊc chia thành
5 cꢑp ñꢍ: hưꢁng dꢙn, tư vꢑn, phꢈi hꢊp, cꢈ vꢑn và thông tin. Trưꢁc ðQL còn có các phương
thꢛc quꢋn lý có sꢄ tham gia (participatory management), quꢋn lý dꢄa vào cꢍng ñꢉng
(community-based management) và gꢟn ñây là ðQL dꢄa vào cꢍng ñꢉng (community-based
co-management) [7]. Mꢢi phương thꢛc quꢋn lý xác ñꢕnh mꢛc ñꢍ khác nhau cꢆa sꢄ tham gia
cꢆa ngưꢂi dân ñꢕa phương và các bên liên quan trong suꢈt quá trình quꢋn lý. ꢀ Viꢇt Nam,
quan niꢇm trên ñưꢊc cꢌ thꢃ hóa, rꢞng ðQL là sꢄ tham gia cꢆa cꢍng ñꢉng ñꢕa phương và các
bên liên quan thꢈng nhꢑt chia sꢗ trách nhiꢇm và lꢊi ích trong quꢋn lý TNMT theo hưꢁng
“nhà nưꢁc và nhân dân cùng làm, cùng hưꢎng lꢊi” dꢄa trên nguyên tꢝc “Dân biꢅt, dân bàn,
dân làm, dân kiꢃm tra” [4]. Tuy nhiên, quá trình triꢃn khai ꢎ Viꢇt Nam cꢟn chú trꢏng kꢣ
80
năng làm viꢇc vꢁi cꢍng ñꢉng ñꢃ phát huy hiꢇu quꢋ thꢄc tꢅ cꢆa ðQL.
Bài viꢅt này giꢁi thiꢇu cách tiꢅp cꢒn và kꢅt quꢋ áp dꢌng ðQL TNMT biꢃn ꢎ khu bꢋo
tꢉn biꢃn (KBTB) Cù Lao Chàm, tꢠnh Quꢋng Nam.
II. TÀI LIꢏU, PHƯƠNG PHÁP VÀ CÁCH TIꢐP CꢑN
1. Tài liꢂu
Viꢇc áp dꢌng ðQL ꢎ KBTB Cù Lao Chàm ñưꢊc thꢄc hiꢇn trên cơ sꢎ các nguꢉn tài
liꢇu: tꢜ các mô hình và các bài hꢏc thꢄc tꢅ thành công trong áp dꢌng ðQL ꢎ các nưꢁc trên
thꢅ giꢁi và khu vꢄc; tꢜ kꢅt quꢋ các ñꢚ tài nghiên cꢛu, các nguꢉn tài liꢇu thꢛ cꢑp cꢆa các ban
ngành trung ương và ñꢕa phương; tham khꢋo các mô hình ðQL áp dꢌng ꢎ Viꢇt Nam, như:
mô hình quꢋn lý có sꢄ tham gia trong quꢋn lý tꢤng hꢊp vùng ven bꢂ ꢎ ðà Nꢥng, mô hình
quꢋn lý dꢄa vào cꢍng ñꢉng trong quꢋn lý nguꢉn lꢊi ven biꢃn ꢎ Bꢅn Tre, thꢄc tiꢔn áp dꢌng
mꢍt sꢈ mô hình hꢢ trꢊ quꢋn lý nhà nưꢁc trên 07 vùng: vùng Trung du miꢚn núi phía Bꢝc,
vùng ñꢉng bꢞng sông Hꢉng, vùng Bꢝc Trung bꢍ, vùng duyên hꢋi Nam Trung bꢍ, vùng ðông
Nam bꢍ, vùng Tây Nam bꢍ và vùng Tây nguyên [3]; và các thông tin ñꢕnh tính do tác giꢋ
thu thꢒp trong quá trình ꢛng dꢌng mô hình ꢎ KBTB Cù Lao Chàm trong gꢟn 5 năm liên tꢌc.
Tꢜ nhꢐng tư liꢇu có ñưꢊc, tác giꢋ ñã ñúc rút ưu-khuyꢅt ñiꢃm, nhꢐng thành công và thꢑt bꢓi
cꢆa các mô hình ñꢃ áp dꢌng thꢘ nghiꢇm mꢍt quy trình ðQL dꢄa vào cꢍng ñꢉng.
2. Phương pháp
Bꢞng vào phương pháp thꢈng kê, mô tꢋ và kiꢃm ñꢕnh giꢋ thuyꢅt,…tác giꢋ ñã tham
gia hoꢖc chꢆ trì: xây dꢄng hꢉ sơ vùng nghiên cꢛu; phân tích các mâu thuꢙn lꢊi ích trong
khai thác, sꢘ dꢌng nguꢉn lꢊi; hoꢓt ñꢍng quy hoꢓch, phân vùng; xây dꢄng quy chꢅ và kꢅ
hoꢓch quꢋn lý; tuꢟn tra giám sát; hꢢ trꢊ phát triꢃn sinh kꢅ thay thꢅ bꢚn vꢐng và du lꢕch
sinh thái; giꢋi quyꢅt các vꢑn ñꢚ tꢉn tꢓi ꢎ Cù Lao Chàm và phân tích cơ chꢅ, giꢋi pháp hꢢ
trꢊ tính bꢚn vꢐng mô hình ñꢃ có thꢃ nhân rꢍng.
Dꢐ liꢇu ñưꢊc sꢘ lý theo tiꢅn trình thꢂi gian, các phát hiꢇn trong nghiên cꢛu ñưꢊc so
sánh vꢁi nghiên cꢛu trưꢁc ñó và nhꢒn ñꢕnh cꢆa các chuyên gia ñꢟu ngành thông qua hꢍi
thꢋo, góp ý báo cáo. Mꢍt sꢈ phương pháp cꢌ thꢃ ñưꢊc tác giꢋ áp dꢌng trong quá trình
nghiên cꢛu là:
- Phương pháp PRA (participatory rural assessment - ñánh giá nhanh nông thôn vꢁi
sꢄ tham gia cꢆa cꢍng ñꢉng).
- Mô hình DPSIR (driven, pressure, state, impact, respond - phân tích hiꢇn trꢓng
TNMT theo ñꢍng lꢄc, áp lꢄc, tình trꢓng, tác ñꢍng và ñáp ꢛng)
81
- Ma trꢒn SWOT (strength, weakness, opportunity, threat - ñiꢃm mꢓnh, yꢅu, cơ hꢍi,
ñe dꢏa).
- Nguyên tꢝc SMART (specific, measurable, available, reasonable, time - cꢌ thꢃ, có
thꢃ cân ño ñưꢊc, thiꢅt thꢄc, hꢊp lý, thꢂi gian).
- LFA (logical framework approach - tiꢅp cꢒn khung lôgic).
- Công cꢌ CBA (cost - benefit analysis - phân tích chi phí và lꢊi ích)
- Sꢘ dꢌng kꢅt quꢋ cꢆa chương trình giám sát ña dꢓng sinh hꢏc và môi trưꢂng, sꢤ theo
dõi khai thác (log-book) trong KBTB Cù Lao Chàm.
- Tính sꢋn lưꢊng nguꢉn lꢊi thꢆy sꢋn trên mꢍt ñơn vꢕ cưꢂng lꢄc ñánh bꢝt; chꢏn mꢙu
ñiꢚu tra theo công thꢛc ñꢃ xác ñinh sꢈ mꢙu ñiꢚu tra theo nhóm ngành nghꢚ, hꢍ gia ñình,
khách du lꢕch,...
3. Cách tiꢒp cꢓn
- Sꢄ khác nhau giꢐa lý thuyꢅt
Lý thuyꢒt/ñꢔnh nghĩa
- Quꢋn lý có sꢄ tham gia
- Quꢋn lý dꢄa vào cꢍng ñꢉng
- ðꢉng quꢋn lý
Lý thuyꢅt ðQL cꢆa Thꢅ giꢁi
ðQL cꢆa thꢅ giꢁi và Viꢇt Nam
- Các ꢛng dꢌng, bài hꢏc kinh
nghiꢇm.
Lý thuyꢅt ðQL áp dꢌng vào
Viꢇt Nam
Kꢒ hoꢀch ðQL
Hꢌ sơ vùng nghiên cꢕu
Các vꢖn ñꢗ tꢌn tꢀi trong quꢋn lý
- Xác ñꢕnh các vꢑn ñꢚ chính
- Liꢇt kê các vꢑn ñꢚ, xác ñꢕnh ưu
tiên (1,2,3,4,5,6…)
- Nâng cao nhꢒn thꢛc
cꢍng ñꢉng
- Nguꢉn lꢊi (tiꢚm năng và ñe doꢓ)
- Cꢑu trúc và ñꢖc ñiꢃm cꢆa cꢍng
ñꢉng; sꢄ phꢌ thuꢍc và các mâu
- Quy hoꢓch, phân vùng
- Nâng cao năng lꢄc
cꢍng ñꢉng
- Xây dꢄng quy chꢅ và
kꢅ hoꢓch quꢋn lý
- Chương trình cꢋi thiꢇn
sinh kꢅ
KHUNG PHÂN TÍCH ðQL, XÁC ðꢙNH CÁC VꢚN ðꢛ ƯU TIÊN
30%
70%
- Quꢋn lý rác thꢋi
- Phát triꢃn du lꢕch sinh
thái
100%
S1
S2
Σ S1= Σ S2
- Xây dꢄng cơ chꢅ tài
chính bꢚn vꢐng
(1)
(4)
(5)
(2)
(6)
(3)
-
Xây dꢄng chương
trình quan trꢝc, giám
- S1: Nhà nưꢁc quꢋn lý
ðQL theo hưꢁng Nhà nưꢁc và nhân dân
cùng làm, cùng hưꢎng lꢊi
sát.
- S2: Cꢍng ñꢉng tham gia
ðánh giá kꢒt quꢋ
Giai ñoꢀn thꢘc thi kꢒ hoꢀch ðQL
Các kꢅt quꢋ cuꢈi cùng (khuyꢅn nghꢕ xây dꢄng
mô hình/kꢕch bꢋn)
- Kꢣ năng tꢤ chꢛc cho cꢍng ñꢉng tham gia
- Cách tham gia cꢆa cꢍng ñꢉng
Hình 1: Khung logic ðQL TNMT tꢓi KBTB Cù Lao Chàm
82
Quá trình ñꢉng quꢋn lý TNMT tꢓi KBTB Cù Lao Chàm, Quꢋng Nam ñưꢊc tiꢅn hành
theo khung logic dưꢁi ñây (hình 1). Quá trình này ñưꢊc thꢄc hiꢇn tꢜ tháng 10 năm 2003
và tꢤng kꢅt rút kinh nghiꢇm, kꢅt thúc mꢍt chu kỳ ñánh giá mꢛc ñꢍ ðQL vào tháng 10 năm
2010.
III. KꢐT QUꢆ NGHIÊN CꢜU
1. Mô hình chung ðQL dꢘa vào cꢝng ñꢌng
Thꢄc tꢅ áp dꢌng ðQL ꢎ mꢍt sꢈ nưꢁc trên Thꢅ giꢁi như ðQL bꢋo vꢇ rꢓn san hô, rꢜng
ngꢒp mꢖn trong vùng bꢂ và lưu vꢄc sông ñã ñưꢊc áp dꢌng thành công ꢎ Kon Chang, Pak-
Phanang, Thái Lan, thì cꢍng ñꢉng ñꢕa phương ñưꢊc tham gia trong quá trình quy hoꢓch,
lꢒp kꢅ hoꢓch phân vùng và ra quyꢅt ñꢕnh các vꢑn ñꢚ TNMT ꢎ ñꢕa phương. Gꢟn ñây, ꢎ
nưꢁc ta, trong chꢜng mꢄc khác nhau, cơ chꢅ ðQL ñưꢊc nghiên cꢛu ꢛng dꢌng và bưꢁc ñꢟu
ñã hꢢ trꢊ công tác quꢋn lý Nhà nưꢁc vꢚ TNMT biꢃn, ven biꢃn ꢎ mꢍt sꢈ ñꢕa phương, như:
Bꢅn Tre, Tiên Yên (Quꢋng Ninh), Cát Bà (Hꢋi Phòng), ðꢟm Thꢕ Nꢓi (Bình ðꢕnh), phá
Tam Giang (Thꢜa Thiên-Huꢅ,…[3]. Hꢟu hꢅt các mô hình ðQL hoꢖc liên quan ñꢅn ðQL
áp dꢌng ꢎ Viꢇt Nam ñưꢊc ñꢚ xuꢑt tꢜ nguyꢇn vꢏng cꢆa ngư dân, ngưꢂi nuôi trꢉng thꢆy sꢋn
vꢁi sꢄ hꢢ trꢊ cꢆa Nhà nưꢁc hoꢖc các tꢤ chꢛc phi Chính phꢆ trong và ngoài nưꢁc. Thꢄc tꢅ
cho thꢑy, mô hình hoꢓt ñꢍng tꢈt ꢎ nơi nhꢒn ñưꢊc sꢄ ñꢉng thuꢒn cao cꢆa các bên liên quan,
cꢆa cꢍng ñꢉng vꢁi Nhà nưꢁc. Tuy nhiên, các mô hình này vꢙn còn lúng túng trong viꢇc
xây dꢄng quy chꢅ, phꢈi hꢊp hoꢓt ñꢍng cꢌ thꢃ và chưa có cơ sꢎ pháp lý làm chꢢ dꢄa nên
chưa phát huy hꢅt hiꢇu quꢋ và khꢋ năng ꢤn ñꢕnh và nhân rꢍng mô hình.
Theo Hà Xuân Thông (2001) “ðQL ñưꢊc hiꢃu như là cách thꢛc chia sꢗ hoꢖc phân
ñꢕnh quyꢚn lꢄc và trách nhiꢇm giꢐa chính quyꢚn và nhꢐng ngưꢂi sꢘ dꢌng nguꢉn lꢊi nhꢞm
quꢋn lý mꢍt ñꢈi tưꢊng nguꢉn lꢊi nào ñó như nguꢉn lꢊi cá, rꢓn san hô, vùng nuôi thꢆy sꢋn
hoꢖc hꢉ chꢛa, mꢍt cánh rꢜng…Phꢓm vi và cách thꢛc chia sꢗ quyꢚn lꢄc và trách nhiꢇm
không giꢈng nhau ꢎ các nưꢁc khác nhau và các ñꢕa phương khác nhau, do nhꢐng ñiꢚu kiꢇn
và nꢚn văn hóa khác nhau”[8]. Tuy nhiên, viꢇc triꢃn khai ðQL như thꢅ nào cũng là mꢍt
vꢑn ñꢚ nan giꢋi cꢆa nhiꢚu chương trình ðQL, còn nꢖng vꢚ hình thꢛc tꢤ chꢛc các “ban bꢇ”
gꢏi là có mꢖt cꢆa cꢍng ñꢉng hơn là thꢄc hiꢇn nhꢐng hoꢓt ñꢍng thꢄc tiꢔn. ðơn cꢘ mô hình
“Tiꢅp cꢒn ðQL ñꢃ phát triꢃn hꢇ thꢈng thꢆy ñꢓo cho vùng nuôi trꢉng thꢆy sꢋn” ꢎ Thuꢒn
An, do nhóm nghiên cꢛu trưꢂng ðꢓi hꢏc Khoa hꢏc Huꢅ và Uꢦ ban Nhân dân xã Phú Tân
nay là thꢕ trꢑn Thuꢒn An thꢄc hiꢇn năm 1999-2000 vꢁi tài trꢊ cꢆa Canada. Kꢅt quꢋ, sau rꢑt
nhiꢚu bưꢁc nghiên cꢛu, thꢋo luꢒn, xây dꢄng tꢤ chꢛc, viꢇc triꢃn khai thꢆy ñꢓo bꢕ gián ñoꢓn
do thꢋo luꢒn, bàn bꢓc quá nhiꢚu, phꢛc tꢓp trong cách tꢤ chꢛc các ban, nhóm và triꢃn khai
không cꢌ thꢃ [3].
83
ðQL TNMT tꢓi KBTB Cù Lao Chàm tuy không nꢞm ngoài nguyên tꢝc phương pháp
luꢒn cơ bꢋn, nhưng ñòi hꢡi phꢋi biꢅt chꢏn lꢄa và vꢒn dꢌng phương pháp luꢒn ñúng ñꢝn,
khoa hꢏc ñꢃ ñꢓt ñưꢊc mꢌc ñích ñꢖt ra. Có ba hình thꢛc hoꢓt ñꢍng thꢄc tiꢔn cơ bꢋn là: Hoꢊt
ñꢀng sꢋn xuꢍt vꢕt chꢍt ꢎ Cù Lao Chàm thì ngưꢂi dân là chꢆ thꢃ sꢘ dꢌng phương tiꢇn sꢋn
xuꢑt vꢒt chꢑt là các ngư lưꢁi cꢌ ñánh bꢝt tác ñꢍng vào ñꢈi tưꢊng vꢒt chꢑt nhꢑt ñꢕnh là
nguꢉn lꢊi biꢃn Cù Lao Chàm nhꢞm cꢋi tꢓo, sꢘ dꢌng chúng cho cuꢍc sꢈng hàng ngày. Hoꢊt
ñꢀng chính trꢓ xã hꢀi ꢎ Cù Lao Chàm là cꢋi biꢅn vꢚ mꢈi quan hꢇ quꢋn lý trong các hoꢓt
ñꢍng thꢄc tiꢔn, theo ñó cꢍng ñꢉng Cù Lao Chàm không còn là khách thꢃ ñꢛng ngoài,
nhưng tꢜ chꢆ thꢃ sꢘ dꢌng nguꢉn lꢊi biꢃn cho cuꢍc sꢈng hꢞng ngày ñã trꢎ thành chꢆ thꢃ
trong các hoꢓt ñꢍng thꢄc tiꢔn cꢆa quá trình tham gia ðQL Và tuy cꢑp ñꢍ ðQL ꢎ Cù Lao
Chàm ñưꢊc ñánh giá chung là ñꢓt cꢑp ñꢍ hꢊp tác ñꢉng nghĩa vꢁi mꢛc ñꢍ “dân làm” nhưng
có thꢃ nói rꢞng ꢎ Cù Lao Chàm ngưꢂi dân ñã ñưꢊc “nghe ñꢃ biꢅt”, ñưꢊc “biꢅt ñꢃ nói và
bàn luꢒn” và ñã ñưꢊc tham gia hꢊp tác làm viꢇc. ðiꢚu ñó ñã thꢃ hiꢇn mꢍt bưꢁc tiꢅn bꢍ
trong quan hꢇ quꢋn lý. Hoꢊt ñꢀng thꢆc nghiꢄm khoa hꢐc ꢎ Cù Lao Chàm là chꢏn lꢄa và
vꢒn dꢌng phương pháp luꢒn ñúng ñꢝn, khoa hꢏc, áp dꢌng các kꢣ năng trong phương pháp
làm viꢇc vꢁi cꢍng ñꢉng ñꢃ ñꢓt ñưꢊc mꢌc ñích nghiên cꢛu là ꢛng dꢌng thành công ðQL
dꢄa vào cꢍng ñꢉng bꢋo vꢇ TNMT tꢓi KBTB Cù Lao Chàm. Trong ba hình thꢛc hoꢓt ñꢍng
thꢄc tiꢔn thì hoꢊt ñꢀng sꢋn xuꢍt vꢕt chꢍt là cơ bꢋn nhꢍt. Mꢖc dù các hoꢓt ñꢍng chính trꢕ xã
hꢍi và hoꢓt ñꢍng thꢄc nghiꢇm khoa hꢏc vꢙn diꢔn ra thưꢂng xuyên, quan trꢏng nhưng hoꢓt
ñꢍng sꢋn xuꢑt vꢒt chꢑt tác ñꢍng sâu sꢝc, toàn diꢇn ñꢅn các hoꢓt ñꢍng khác, là hoꢓt ñꢍng
trung tâm, chꢆ yꢅu cꢆa ngưꢂi dân Cù Lao Chàm.
Quá trình tꢤ chꢛc các hình thꢛc hoꢓt ñꢍng thꢄc tiꢔn cꢆa ðQL bꢋo vꢇ TN&MT tꢓi
KBTB Cù Lao Chàm ñã cho chúng ta thꢑy rõ ñiꢚu ñó. Sau khi lꢒp hꢉ sơ cꢍng ñꢉng Cù
Lao Chàm, tiꢅn hành tꢤ chꢛc các hoꢓt ñꢍng thꢄc tiꢔn. Mꢍt trong các hoꢓt ñꢍng thꢄc tiꢔn
cꢌ thꢃ quan trꢏng ꢎ KBTB Cù Lao Chàm là: nâng cao nhꢒn thꢛc cho cꢍng ñꢉng tham gia
lꢒp kꢅ hoꢓch phân vùng, xây dꢄng quy chꢅ và kꢅ hoꢓch quꢋn lý. Thông qua trưꢂng hꢊp Cù
Lao Chàm, mꢍt sꢈ ñꢖc trưng cꢟn lưu ý khi thꢄc hiꢇn ðQL TNMT dꢄa vào cꢍng ñꢉng là:
- Bꢋn chꢍt cꢑa ðQL: là nhà nưꢁc và nhân dân cùng làm. Ngưꢂi dân ñꢉng thuꢒn,
ñꢉng hành, ñông tâm hꢊp lꢄc vꢁi chính quyꢚn, vꢁi các bên liên quan và vꢁi nhau ñꢃ chung
sꢛc, chung lòng, chia sꢗ trách nhiꢇm và lꢊi ích trong quꢋn lý TNMT và lꢊi ích cꢆa cꢍng
ñꢉng ñꢕa phương.
- Dꢆa vào cꢀng ñꢁng: là dꢄa vào nhꢐng gì cꢍng ñꢉng ñã, ñang và sꢧ có và nhꢐng
hiꢃu biꢅt cꢆa hꢏ vꢚ TNMT khu vꢄc quꢋn lý, vꢚ tình trꢓng khai thác, sꢘ dꢌng nguꢉn lꢊi, vꢚ
tình hình kinh tꢅ, xã hꢍi, vꢚ văn hóa truyꢚn thꢈng và tri thꢛc bꢋn ñꢕa cꢆa cꢍng ñꢉng ñꢕa
phương. ðꢃ dꢄa vào ñưꢊc cꢍng ñꢉng, phꢋi xây dꢄng cơ sꢎ cꢍng ñꢉng vꢐng mꢓnh bꢞng
cách nâng cao nhꢒn thꢛc, năng lꢄc, cꢆng cꢈ và phát triꢃn sinh kꢅ thay thꢅ bꢚn vꢐng.
84
Hꢁ trꢂ, liên
kꢃt tꢄ bên
ngoài
Quꢋn lý NN
cꢑp TƯ
- DANIDA
- NGOs
Các bên liên
quan
Cơ quan
Khꢈi sꢋn
UBND tꢠnh,
thành phꢈ
- GEF
thꢘc hiꢂm
xuꢑt, dꢕch
- NIO
- WWF
- IUCN
UBND
- UNESCO
- NOAA
- Trưꢂng ñꢓi
hꢏc
Tư vꢑn kꢣ
thuꢒt cꢍng
ñꢉng
quꢒn, huyꢇn
- Viꢇn
UBND
nghiên cꢛu
- Chương
trình phát
triꢃn cꢍng
ñꢉng, khoa
hꢏc
phưꢂng, xã
Tꢤ dân phꢈ,
thôn
- Sinh viên
thꢄc tꢒp, tình
nguyꢇn viên.
i
i
=
n
i
=
1
j
=
1
n
n
j
=2
B=
B
j
=n
∑∑(ij)
i=1 j=1
j
=
3
i
=
2
=3
Hình 2: Mô hình chung ðQL dꢄa vào cꢍng ñꢉng
- Các phương thꢙc quꢋn lý liên quan ðQL: quꢋn lý có sꢄ tham gia, quꢋn lý dꢄa vào
cꢍng ñꢉng, nhưng là nhꢐng hình thꢛc quꢋn lý mang tính hꢢ trꢊ trong quá trình tiꢅn hành ðQL.
- Các thành phꢜn tham gia: là sꢄ phꢈi, kꢅt hꢊp các mꢈi quan hꢇ và sꢄ tham gia tam
phương-cꢍng ñꢉng ñꢕa phương, Nhà nưꢁc và các bên liên quan trong quá trình ðQL.
85
- Mꢙc ñꢀ chia sꢖ: ðQL không phꢋi là chia sꢗ quyꢚn lꢄc, mà là phân công trách
nhiꢇm giꢐa Nhà nưꢁc và cꢍng ñꢉng ngưꢂi dân cùng thꢄc hiꢇn các công viꢇc/giꢋi quyꢅt các
vꢑn ñꢚ cꢌ thꢃ nào ñó phù hꢊp vꢁi “chꢛc năng cꢆa tꢤ chꢛc nhà nưꢁc và khꢋ năng tꢄ quꢋn
cꢆa cꢍng ñꢉng dân cư”.
- Xác ñꢓnh các vꢍn ñꢎ quꢋn lý: là công viꢇc rꢑt quan trꢏng, vì ꢎ mꢢi vùng/khu vꢄc
tiꢅn hành ðQL tùy thuꢍc vào ñiꢚu kiꢇn tꢄ nhiên, kinh tꢅ, xã hꢍi, tình trꢓng TNMT, phong
tꢌc, tꢒp quán, năng lꢄc cꢆa tꢤ chꢛc cꢍng ñꢉng,…mà nꢋy sinh các vꢑn ñꢚ cꢟn phꢋi quꢋn lý
khác nhau. Căn cꢛ vào các vꢑn ñꢚ quꢋn lý ưu tiên ñưꢊc xác ñꢕnh mà tiꢅn hành phân công
trách nhiꢇm giꢐa Nhà nưꢁc và cꢍng ñꢉng và các bên liên quan.
Mô hình chung ðQL dꢄa vào cꢍng ñꢉng ñưꢊc miêu tꢋ trong hình 2.
2. Lꢞi ích cꢝng ñꢌng trong ðQL tꢀi KBTB Cù Lao Chàm
Theo như khung phân tích ꢎ trên, có thꢃ mô phꢡng ðQL theo công thꢛc (1) dưꢁi ñây:
n
S1
∑
( j)
50
j =1
n
(1)
ðQL =
=
= 1
50
S 2( j)
∑
j =1
Nꢅu gꢏi S1 là hoꢓt ñꢍng quꢋn lý cꢆa Nhà nưꢁc và S2 là hoꢓt ñꢍng quꢋn lý cꢆa cꢍng
ñꢉng thì ðQL chính là tꢦ sꢈ tꢤng cꢆa hai hꢊp phꢟn quꢋn lý S1/S2 = 50/50 hay bꢞng 01 (tꢦ
sꢈ lý tưꢎng cꢆa ðQL). Nghĩa là cꢍng ñꢉng ñã có ñꢆ nhꢒn thꢛc và năng lꢄc ñꢃ chia sꢗ trách
nhiꢇm và lꢊi ích vꢁi Nhà nưꢁc và các bên liên quan khác trong quꢋn lý TNMT ꢎ khu vꢄc
quꢋn lý nhꢑt ñꢕnh.
Nꢅu mô phꢡng lꢊi ích chung cꢆa cꢍng ñꢉng là B, thì lꢊi ích này bao gꢉm: tính ña
dꢓng sinh hꢏc ñưꢊc bꢋo vꢇ, nguꢉn lꢊi thꢆy sꢋn ñưꢊc phꢌc hꢉi, khai thác sꢘ dꢌng bꢚn
vꢐng, chꢑt lưꢊng môi trưꢂng bꢋo ñꢋm, thu nhꢒp hꢍ gia ñình ꢤn ñꢕnh,…và ñưꢊc biꢃu diꢔn
theo công thꢛc (2) như sau:
n
n
B =
B ( ij )
(2)
∑ ∑
i = 1 j = 1
Trong ñó:
i: sꢈ thꢛ tꢄ cꢆa cꢍng ñꢉng nghꢚ nghiꢇp tꢓi Cù Lao Chàm
j: sꢈ thꢛ tꢄ thành viên trong cꢍng ñꢉng nghꢚ nghiꢇp
86
B(ij) : lꢊi ích cꢆa thành viên j , trong cꢍng ñꢉng nghꢚ nghiêp
i
Như vꢒy, nꢅu gꢏi lꢊi ích cꢆa hꢍ gia ñình là BH( y)
m m t ho c nhi u B(ij) . M c tiêu c QL ꢎ ñây là làm th
B(ij) , có ngh a là càng ñưꢊc nhi u l i ích t nhi u nhóm c ng ñꢉng ngh
trưꢂng h p BH( y) = 0 thì c ng có ngh a là m t h gia ình nào ó trong c
phương không nh ñưꢊc m t l i ích nào t ng ñꢉng.
Mô hình QL d ng ñꢉng th n m t quá trình mà nhà nưꢁc t
n các bưꢁc d a vào c ng ñꢉng ñꢃ có ñưꢊc sꢄ ñꢉng thu n c a c
n lý TNMT t ñꢕa phương.
3. Thꢟ nghiꢂm mô hình ðQL dꢘa vào cꢝng ñꢌng tꢀi KBTB Cù Lao Chàm
Như ñã nói, quá trình ng d ng mô hình QL d a vào c ng ñꢉng t i KBTB Cù Lao
Chàm ñưꢊc th c hi n t 2003 ñꢅn 2010. Các bưꢁc và n i dung chính ã làm ñưꢊc là:
Xác ñꢓnh s kh i xưꢃng: QL ñưꢊc kh i xưꢁng t bên ngoài.
Thi t l p m i quan h tam phương: Kêu g i tài tr và nh ñưꢊc s
t Nam và an M ch. T nh Qu ng Nam ra các quy ñꢕnh liên quan ñꢅn KBTB Cù
o ra s tr pháp lý. Xác ñꢕnh cán b c c ng ñꢉng (Tác gi bài báo
thu t và ñꢋ ñương công vi c c a cán b ch c c ng ñꢉng). Thu th
y c m: C ng khó kh
trưꢂng vùng r
ng ñꢉng Cù Lao Chàm.
Phân tích hi n tr ng TNMT theo mô hình DPSIR: qua
ñꢕnh hưꢁng gi i pháp cho KBTB Cù Lao Chàm, bao g m: l p k
ch o v ; c i thi n sinh k cho c
KBTB; xác ñꢕnh c tài chính b n v
ng ñꢉng trong và ngoài KBTB Cù Lao Chàm.
ñꢎ theo nguyên t c SMART
n quy ch phân vùng qu
n sinh k
n lý KBTB và c ch
ng ñꢉng, gi i quy t mâu thu
(
y = 1,2,3,...n ), thì BH( y)
nào ñꢃ BH( y) ñꢓt nhi
nghi p. Trong
ng ñꢉng ñꢕ
s
ꢧ
bao
gꢉ
ꢍ
ꢖ
ꢚ
ꢌ
ꢆ
a
ð
ꢅ
ꢚu
ĩ
ꢚ
ꢊ
ꢜ
ꢚ
ꢍ
ꢚ
ꢇ
ꢊ
ũ
ꢍ
ĩ
ꢍ
ꢍ
ñ
ñ
ꢍ
a
ꢒn
ꢊ
ꢜ
cꢍ
ð
ꢄ
a vào c
ꢍ
ꢃ
hi
ꢇ
ꢍ
ꢤ
chꢛc thꢄ
c
hi
ꢇ
ꢄ
ꢍ
ꢒ
ꢆ
ꢍng ñꢉng cùng tham gia
qu
ꢋ
ꢓi
ꢛ
ꢌ
ð
ꢄ
ꢍ
ꢓ
ñ
ã
ꢄ
ꢇ
ꢜ
ꢍ
ñ
-
ꢆ
ꢈ
ð
ꢎ
ꢜ
-
ꢒ
ꢕ
ꢔ
ꢄ
ꢏ
ꢊ
ꢒn
ꢄ
h
ꢢ
tr
ꢊ
t
ꢜ
Chính
ph
ꢆ
Vi
ꢇ
ð
ꢓ
ꢠ
ꢋ
ꢅt
Lao Chàm t
ph trách k
thông tin nh
óng c a ng
phương l p h
ꢓ
ꢄ
h
ꢢ
ꢊ
ꢍ
t
ꢤ
ch
ꢛ
ꢍ
ꢋ
ꢌ
ꢣ
ꢒ
m
ꢇ
ꢆ
ꢍ
t
ꢤ
ꢛ
ꢍ
ꢒ
p
ꢓ
ꢋ
ꢍ
ng ñꢉng Cù Lao Chàm nêu lên nh
ꢐ
ă
n n
ꢅ
u Nhà nưꢁ
c
a
ñ
ꢘ
ư
ꢓ
n san hô ñꢃ o v ngu n l i. Ph
b
ꢋ
ꢇ
ꢉ
ꢊ
ꢈ
i h
ꢊ
p v
ꢁ
i cꢍ
ng ñꢉng ñꢕ
ꢒ
ꢉ
s
ơ
cꢍ
-
ꢄ
ꢊ
ñ
ó
ñ
ã xác ñꢕnh ñưꢊc các
ꢋ
ꢉ
ꢒ
ꢅ
ho
ꢓch phân vùng và quy
ꢅ
b
ꢋ
ꢇ
ꢋ
ꢇ
ꢅ
ꢍ
ng ñꢉng ñꢕa phương; xây d
ꢄng k
ꢅ
ho
ꢓch qu
ꢋn lý
ơ
ch
ꢅ
ꢚ
ꢐ
ng KBTB; qu n lý rác th i c
ꢋ
ꢋ
ꢍ
ng ñꢉng; gi
ꢋi quyꢅt
mâu thu
ꢙn l
ꢊ
i ích gi
ꢐa cꢍ
-
Xác ñꢓnh th
ꢙ
t
ꢆ ưu tiên các v
ꢍ
n
ꢅ
:
(a) Xây d
ꢄng k
ꢅ
ho
(2005); (c) Quá trình tri
Xây d ng và trình phê chu
KBTB (2007); (e) Qu n lý rác th
ꢓ
ch và quy ch
ꢅ
phân vùng (1/2004); (b) Trình phê chu
n khai ào t o ngành ngh i thi
n k ch qu
ꢨ
ꢅ
ꢋ
n lý
ꢃ
ñ
ꢓ
ꢚ
cꢋ
ꢇ
ꢅ
cꢍng ñꢉng (2006); (d)
ꢄ
ꢨ
ꢅ
ho
ꢓ
ꢋ
ơ
ꢅ
tài chính b
ꢚ
n v
ꢐ
ng cho
ꢋ
ꢋi cꢍ
ꢋ
ꢅ
ꢨ
n l i ích gi
ꢊ
ꢐ
a c
ꢍ
ng
ñꢉng trong và ngoài KBTB Cù Lao Chàm (1/2008).
87
- Phân tích và ñánh giá tiꢎm năng, lꢇi thꢒ và thách thꢙc: ðꢈi vꢁi KBTB Cù Lao
Chàm theo ma trꢒn SWOT và các phương pháp khác cho phép xác ñꢕnh thành phꢟn, trách
nhiꢇm và quyꢚn lꢊi các bên tham gia. Ngoài ra, kꢅt quꢋ ñiꢚu tra, ñánh giá cho thꢑy Cù Lao
Chàm là mꢍt quꢟn ñꢋo gꢉm 8 ñꢋo lꢁn nhꢡ, cách thành phꢈ Hꢍi An khoꢋng 15 km tꢜ Cꢘa
ðꢓi vꢚ hưꢁng ðông. Dân sꢈ khoꢋng 3.000 ngưꢂi. TNMT biꢃn là chꢢ dꢄa cho hơn 80%
tꢤng sꢈ dân trên ñꢋo ñánh bꢝt gꢟn bꢂ. Phꢟn còn lꢓi làm nông nghiꢇp, dꢕch vꢌ du lꢕch, buôn
bán nhꢡ, hành chính. Tꢤng sꢋn lưꢊng ñánh bꢝt trung bình năm khoꢋng 800 tꢑn, tꢒp trung
vào vùng rꢓn san hô. Phương tiꢇn ñánh bꢝt nhꢡ, công suꢑt thꢑp, ngư lưꢁi cꢌ giꢋn ñơn như
thúng chai, tàu thuyꢚn có ñꢍng cơ nhꢡ hơn 20CV, tri thꢛc ñꢕa phương phong phú. Hꢇ
thꢈng quꢋn lý Nhà nưꢁc cùng vꢁi cꢍng ñꢉng và các bên liên quan tꢓo nên năng lꢄc quꢋn lý
TNMT.
Năm 2004, khu vꢄc này có khoꢋng 188 loài san hô, thuꢍc 61 giꢈng, và 13 hꢏ.
Khoꢋng 47 loài thuꢍc 26 giꢈng tào lꢁn. Các thꢋm cꢡ biꢃn phân bꢈ ꢎ ñꢍ sâu dưꢁi 10m
nưꢁc. Ngoài ra, có 66 loài thân mꢚm thuꢍc 43 giꢈng 28 hꢏ có liên hꢇ vꢁi các rꢓn san hô,
và khoꢋng 200 loài cá rꢓn thuꢍc 85 giꢈng, 36 hꢏ [9].
Chꢑt lưꢊng môi trưꢂng biꢃn Cù Lao Chàm và mꢍt sꢈ sinh cꢋnh rꢓn san hô, thꢋm cꢡ
biꢃn trong tình trꢓng tꢈt, có khꢋ năng nuôi dưꢩng hꢇ sinh vꢒt có ñꢍ ña dꢓng cao, ñꢉng thꢂi
là nguꢉn sꢈng cho các cꢍng ñꢉng ñꢕa phương ñang phꢋi hꢛng chꢕu nhiꢚu áp lꢄc ñánh bꢝt
ngày mꢍt gia tăng và tꢜng bꢕ khai thác không hꢊp lý bꢎi ngư dân ñꢕa phương và bên ngoài
tꢜ Quꢋng Nam, Quꢋng Ngãi, ðà Nꢥng, Phú Yên.
- Thiꢒt chꢒ tꢚ chꢙc cꢀng ñꢁng: Thành lꢒp (a) Câu lꢓc bꢍ Bꢋo tꢉn biꢃn Cù Lao Chàm
nhꢞm kêu gꢏi sꢄ tham gia tꢄ nguyꢇn cꢆa cꢍng ñꢉng; (b) Các nhóm hꢓt nhân trong cꢍng
ñꢉng, bao gꢉm: các nhóm cꢍng ñꢉng làm nưꢁc mꢝm, chꢅ biꢅn hꢋi sꢋn, dꢕch vꢌ lưu trú nhà
dân, kinh doanh nhà hàng ăn uꢈng; (c) Ban bꢋo tꢉn thôn nhꢞm tham mưu giúp UBND xã
và KBTB tꢤ chꢛc thꢄc hiꢇn các hoꢓt ñꢍng trong khuôn khꢤ cꢆa chương trình ðQL và các
kꢅ hoꢓch liên quan cꢆa ñꢕa phương; (d) ðꢍi tuꢟn tra bꢋo tꢉn biꢃn, gꢉm 06 ngư dân tuyꢃn
chꢏn trong cꢍng ñꢉng, ñưꢊc ñào tꢓo nghiꢇp vꢌ chuyên môn vꢚ tàu thuyꢚn, kꢣ thuꢒt sꢘ
dꢌng các thiꢅt bꢕ chuyên ngành, thao tác tuꢟn tra, lꢒp kꢅ hoꢓch và thꢆ tꢌc xꢘ lý vi phꢓm và
(e) ðꢍi quꢋn lý du lꢕch sinh thái Cù Lao Chàm, gꢉm cꢍng tác viên hꢊp ñꢉng ñã ñào tꢓo vꢚ
thuyꢚn trưꢎng và hưꢁng dꢙn du lꢕch.
- Nâng cao nhꢕn thꢙc cꢀng ñꢁng và truyꢎn thông: Phꢈi hꢊp vꢁi các bên liên quan ꢎ
KBTB Cù Lao Chàm triꢃn khai Chương trình nâng cao nhꢒn thꢛc và năng lꢄc cꢍng ñꢉng
vꢁi nhiꢚu hình thꢛc phong phú. Tꢤ chꢛc các hꢍi thꢋo, hꢍi hꢏp cꢑp cꢍng ñꢉng ñꢃ ngưꢂi
dân tham gia trꢄc tiꢅp vꢚ các vꢑn ñꢚ bꢋo tꢉn biꢃn, tham kiꢅn vꢚ kꢅt quꢋ các ñꢊt ñiꢚu tra
khꢋo sát vꢚ TNMT, kinh tꢅ - xã hꢍi, cung cꢑp thông tin, dꢐ liꢇu,…Công tác truyꢚn thông,
88
giáo dꢌc môi trưꢂng ñưꢊc tꢤ chꢛc thưꢂng xuyên cho các ñꢈi tưꢊng trong cꢍng ñꢉng.
Ngoài ra, ñã tꢤ chꢛc cho bà con ñꢕa phương Cù Lao Chàm tham quan hꢏc hꢡi tꢓi các
KBTB, Di sꢋn thiên nhiên, Di sꢋn văn hóa, Khu Dꢄ trꢐ sinh quyꢃn ꢎ Viꢇt Nam; tꢤ chꢛc
cho cán bꢍ cꢑp tꢠnh, thành phꢈ Hꢍi An, xã Tân Hiꢇp tham quan tꢓi các KBTB ꢎ Thái Lan,
Malaysia, Anh Quꢈc,…
- Cꢀng ñꢁng tham gia xây dꢆng kꢒ hoꢊch phân vùng và quy chꢒ quꢋn lý: Huy ñꢍng
ñưꢊc 3.930 lưꢊt ngưꢂi tham gia, con sꢈ này ñꢆ ñꢋm bꢋo gꢟn như toàn bꢍ ngưꢂi dân trên
ñꢋo có cơ hꢍi tiꢅp cꢒn vꢁi các vꢑn ñꢚ cꢆa KBTB trưꢁc khi hꢏ ñꢉng thuꢒn thông qua dꢄ
thꢋo kꢅ hoꢓch phân vùng và quy chꢅ quꢋn lý. Căn cꢛ vào kꢅt quꢋ thương thꢋo, KBTB và
vùng biꢃn liꢚn kꢚ ꢎ Cù Lao Chàm ñưꢊc phân ra các vùng sau:
+ Vùng bꢋo vꢇ nghiêm ngꢖt (vùng lõi): Có hꢇ sinh thái rꢓn san hô và ña dꢓng sinh
hꢏc biꢃn cao, ñưꢊc quꢋn lý và bꢋo vꢇ chꢖt chꢧ.
+ Vùng phꢌc hꢉi sinh thái: Nhꢞm phꢌc hꢉi hꢇ sinh thái, ña dꢓng sinh hꢏc, nguꢉn lꢊi
tꢄ nhiên ñꢃ mang lꢓi lꢊi ích kinh tꢅ cꢍng ñꢉng.
+ Vùng phát triꢃn bao gꢉm: (1) Phân khu phát triꢃn du lꢕch: Cho phép các hoꢓt ñꢍng
du lꢕch tꢓo thu nhꢒp cho ngưꢂi dân như lꢖn có khí tài, không khí tài, xem san hô bꢞng tàu
ñáy kính, lưꢁt ván, ñua thuyꢚn buꢉm…, (2) Phân khu phát triꢃn cꢍng ñꢉng mꢌc ñích ñꢃ
triꢃn khai sinh kꢅ cꢍng ñꢉng, (3) Phân khu khai thác hꢊp lý: cho phép khai thác nguꢉn lꢊi
mꢍt cách hꢊp lý, phát triꢃn ngành nghꢚ phù hꢊp.
Thꢋ phao phân vùng ñꢃ phân biꢇt giꢐa các vùng chꢛc năng nói trên.
- Xây dꢆng và triꢂn khai chương trình cꢋi thiꢄn sinh kꢒ:
+ Thꢋo luꢒn, thꢈng nhꢑt giꢐa KBTB, cꢍng ñꢉng ñꢕa phương, thành phꢈ Hꢍi An, xã
ñꢋo Tân Hiꢇp và thành lꢒp Ban tư vꢑn chuyên trách ñꢃ hꢢ trꢊ. KBTB phꢈi hꢊp vꢁi ðꢓi hꢏc
Huꢅ, Cao ñꢪng Lương thꢄc và Chꢅ biꢅn thꢄc phꢨm ðà Nꢥng, Cao ñꢪng Thương mꢓi và
Du lꢕch ðà Nꢥng, Viꢇn Hꢋi sꢋn Hꢋi phòng, ðꢓi hꢏc Văn hóa, Du lꢕch Hà Nꢍi, Chương
trình tình nguyꢇn viên ñào tꢓo vꢚ bꢋo tꢉn biꢃn, kꢣ thuꢒt làm viꢇc vꢁi cꢍng ñꢉng, du lꢕch,
tiꢅng Anh, ngành nghꢚ và các ñào tꢓo khác liên quan ñꢅn phát triꢃn sinh kꢅ.
+ Thành lꢒp Trung tâm du khách làm nhiꢇm vꢌ tuyên truyꢚn, giáo dꢌc cho du khách
và cꢍng ñꢉng vꢚ giá trꢕ cꢆa TNMT biꢃn, ñꢋo. Trung tâm cũng là nơi gꢖp gꢩ giꢐa các nhà
chuyên môn, khoa hꢏc vꢁi cꢍng ñꢉng ñꢕa phương.
+ Phát triꢃn, hꢢ trꢊ sinh kꢅ bꢚn vꢐng KBTB vꢁi các mô hình: Trꢉng rau sꢓch nhꢞm
cung cꢑp nguꢉn rau xanh; Xꢘ lý chꢑt thꢋi chăn nuôi bꢞng hꢇ thꢈng khí sinh hꢏc hꢢ trꢊ theo
hưꢁng Nhà nưꢁc và nhân dân cùng làm; Lưu trú nhà dân (homestay) nhꢞm tăng cưꢂng nơi
ꢎ cho du khách và tăng thu nhꢒp cho ngưꢂi dân.
89
Ngoài ra còn xây dꢄng mꢍt sꢈ Chương trình: Quꢣ tín dꢌng nhꢞm hꢢ trꢊ vꢈn vay cho
các ngành nghꢚ sinh kꢅ thay thꢅ trong cꢍng ñꢉng; Chương trình vì sꢛc khꢡe cꢍng ñꢉng ñꢃ
hꢢ trꢊ xây Trꢓm xá tꢓi Bãi Hương giúp giꢋi quyꢅt các trưꢂng hꢊp sơ cꢛu, cꢑp cꢛu;
Chương trình ñào tꢓo nguꢉn nhân lꢄc ñꢕa phương: 16 hꢏc viên là con em cꢆa ngư dân Cù
Lao Chàm hꢏc nghiꢇp vꢌ du lꢕch 1 năm tꢓi Trưꢂng Trung cꢑp Kinh tꢅ - Du lꢕch Hoa Sꢐa
Hà Nꢍi, ñã tꢈt nghiꢇp vꢁi kꢅt quꢋ tꢈt, có 2 hꢏc viên ñꢓt loꢓi giꢡi. Hiꢇn tꢓi các em ñang làm
viꢇc tꢓi các cơ sꢎ dꢕch vꢌ du lꢕch tꢓi Hꢍi An.
- Xây dꢆng kꢒ hoꢊch quꢋn lý KBTB Cù Lao Chàm có sꢆ tham gia cꢑa cꢀng ñꢁng
+ UBND tꢠnh Quꢋng Nam ban hành chꢆ trương xây dꢄng kꢅ hoꢓch quꢋn lý cꢆa
KBTB Cù Lao Chàm, thành lꢒp tꢤ công tác bao gꢉm các ñꢓi diꢇn tꢜ các sꢎ, ban, ngành và
ñꢕa phương Cù Lao Chàm cùng vꢁi chuyên viên cꢆa KBTB, chuyên gia trong nưꢁc và
Quꢈc tꢅ. Khoꢋng 200 ñꢓi ñiꢇn hꢍ gia ñình ñưꢊc mꢂi tꢜ 4 thôn tham gia thꢋo luꢒn xây dꢄng
kꢅ hoꢓch quꢋn lý KBTB.
+ Quꢋn lý rác thꢋi là mꢍt trong các vꢑn ñꢚ ưu tiên và ñã thành lꢒp Tꢤ vꢇ sinh môi
trưꢂng nhꢞm hꢢ trꢊ cho cꢍng ñꢉng vꢚ hꢓ tꢟng bꢋo vꢇ môi trưꢂng, thu gom rác thꢋi. Khꢨu
hiꢇu “Cù Lao Chàm nói không vꢁi túi nilon” ñã ñi vào nꢚ nꢅp, túi nilon sꢘ dꢌng tꢓi ñây
giꢋm 80-90%, ý thꢛc cꢍng ñꢉng Cù Lao Chàm ñưꢊc nâng cao và nhꢒn ñưꢊc bꢞng khen
cꢆa Bꢍ TNMT tháng 11/2010.
- Vai trò cꢑa Nhà nưꢃc ꢈ KBTB Cù Lao Chàm:
Nhà nưꢁc ñã thꢃ hiꢇn thiꢇn chí chia sꢗ trách nhiꢇm quꢋn lý TNMT ñꢈi vꢁi cꢍng
ñꢉng trong quá trình ðQL qua viꢇc thꢄc hiꢇn cꢌ thꢃ các hoꢓt ñꢍng ñào tꢓo ngành nghꢚ,
phát triꢃn sinh kꢅ, phê chuꢨn, ban hành quy chꢅ và kꢅ hoꢓch quꢋn lý cꢆa KBTB Cù Lao
Chàm theo các bưꢁc dꢄa vào cꢍng ñꢉng. Hꢢ trꢊ tꢤ chꢛc và ñưꢊc duy trì ñꢚu ñꢖn các hoꢓt
ñꢍng kiꢃm tra, giám sát, thúc ñꢨy phát triꢃn và duy trì sinh kꢅ thay thꢅ bꢚn vꢐng ꢎ KBTB.
Tꢤ chꢛc nhiꢚu sꢄ kiꢇn vꢁi các thông ñiꢇp cꢌ thꢃ và ñã thu hút nhiꢚu ngưꢂi dân ñꢕa phương
tham gia. UBND thành phꢈ Hꢍi An ñã ra Chꢠ thꢕ 04 vꢚ cꢑm khai thác cua ðá, tôm Hùm,
ꢈc Vú Nàng trong mùa sinh sꢋn. Tranh thꢆ mꢍt sꢈ dꢄ án cꢆa Chương trình vꢈn nhꢡ cꢆa
Quꢣ Môi trưꢂng toàn cꢟu (GEF SGP) và UNESCO ñꢃ cꢍng ñꢉng có thꢃ tiꢅp cꢒn ñưꢊc
nguꢉn tài trꢊ thꢄc hiꢇn các hoꢓt ñꢍng thiꢅt thꢄc. Qua ñó, ngưꢂi dân thꢑy ñưꢊc ñiꢚu kiꢇn
hình thành và phát triꢃn bꢚn vꢐng mꢍt sꢋn phꢨm du lꢕch và lꢊi ích cꢆa viꢇc liên kꢅt các
chuꢢi sꢋn phꢨm du lꢕch vꢁi nhau.
Quꢋn lý mâu thuꢙn trong cꢍng ñꢉng Cù Lao Chàm dꢄa và hai yꢅu tꢈ: (1) Chính
quyꢚn ñꢕa phương xꢘ phꢓt dꢄa vào các quy ñꢕnh cꢆa Quy chꢅ KBTB, cam kꢅt cꢆa cꢍng
ñꢉng vꢚ ñánh bꢝt trong rꢓn san hô,…; (2) Ban bꢋo tꢉn thôn hꢏp dân nâng cao nhꢒn thꢛc vꢚ
giao tiꢅp xã hꢍi, dàn xꢅp mâu thuꢙn trong viꢇc chèo kéo du khách, và giꢐa các nhóm
90
ngành nghꢚ,…Ngưꢂi dân nhꢒn thꢑy ñưꢊc nét ñꢖc trưng riêng cꢆa sinh kꢅ Cù Lao Chàm
gꢝn liꢚn vꢁi TNMT biꢃn, ñó là ñiꢃm mꢓnh tꢓo nên sꢄ khác biꢇt vꢁi ñꢑt liꢚn, nên cꢍng
ñꢉng ꢎ ñây phꢋi biꢅt liên kꢅt, hꢊp tác ñꢃ thu hút du khách hơn là tꢓo mâu thuꢙn.
- Phân cꢍp quꢋn lý TNMT cho cꢀng ñꢁng: Thí ñiꢃm giao quyꢚn quꢋn lý và khai thác
các hoꢓt ñꢍng du lꢕch ñưꢊc KBTB ñưa vào thí ñiꢃm vꢁi mꢌc tiêu tꢓo cơ hꢍi cho cꢍng ñꢉng
tham gia ðQL tꢓi Bãi Ông tꢜ năm 2008. Ngưꢂi dân ñưꢊc tiꢅp cꢒn vꢁi các khái niꢇm vꢚ
bꢋo tꢉn biꢃn, hiꢃu ñưꢊc viꢇc ñánh bꢝt tꢄ do, bꢜa bãi trong vùng rꢓn sꢧ hꢆy hꢓi san hô, nơi
trú ꢨn cꢆa các loài sinh vꢒt biꢃn và cũng là nguyên nhân làm nguꢉn lꢊi suy giꢋm gây nên
nhꢐng khó khăn trong cuꢍc sꢈng cꢍng ñꢉng. “Dân biꢅt ñꢃ nói” - ngưꢂi dân ñưꢊc chia sꢗ
thông tin, ñưꢊc nghe, biꢅt và ñưꢊc hưꢁng dꢙn tham gia tư vꢑn, vꢒn dꢌng tri thꢛc ñꢕa
phương, cung cꢑp thông tin lꢒp hꢉ sơ cꢍng ñꢉng Cù Lao Chàm. “Dân bàn ñꢃ làm” - ngưꢂi
dân ñưꢊc tham quan hꢏc tꢒp trong nưꢁc, nâng cao nhꢒn thꢛc, năng lꢄc ñꢃ nói, bàn luꢒn và
phꢈi hꢊp cꢍng tác trong các hoꢓt ñꢍng phát triꢃn cꢍng ñꢉng; sꢘ dꢌng tri thꢛc ñꢕa phương
góp ý trong viꢇc quy hoꢓch phân vùng, xây dꢄng quy chꢅ và kꢅ hoꢓch quꢋn lý. Ngưꢂi dân
ñꢕa phương ñưꢊc tham gia các hoꢓt ñꢍng ñào tꢓo ngành nghꢚ, phát triꢃn sinh kꢅ thay thꢅ
và ñiꢚu tra, ñánh giá, giám sát. “Dân kiꢃm tra” - ngưꢂi dân ñã phꢈi hꢊp vꢁi chính quyꢚn
ñꢕa phương tuꢟn tra, giám sát bꢋo vꢇ rꢓn san hô khu vꢄc Hòn Tai. Ngưꢂi dân thꢃ hiꢇn sꢄ
ñꢉng thuꢒn hꢊp tác quꢋn lý TNMT qua viꢇc tích cꢄc tham gia các hoꢓt ñꢍng và ñꢚ nghꢕ
các biꢇn pháp quꢋn lý trong quy chꢅ bꢋo vꢇ nguꢉn lꢊi cua ðá, tôm Hùm, ꢈc Vú Nàng, bãi
biꢃn, rꢓn san hô. Hꢏ chꢑp hành quy ñꢕnh vꢇ sinh môi trưꢂng và nói không vꢁi túi nilon, thi
hành, tuân thꢆ quy chꢅ quꢋn lý và kꢅ hoꢓch quꢋn lý KBTB.
4. Phân tích sꢘ tham gia cꢠa ngưꢡi dân
- ðánh giá sꢆ phát triꢂn cꢀng ñꢁng Cù Lao Chàm: Qua quá trình ꢛng dꢌng ðQL, sꢄ
thay ñꢤi cꢆa cꢍng ñꢉng Cù Lao Chàm rꢑt dꢔ nhꢒn diꢇn kꢃ cꢋ bꢞng sꢈ liꢇu cꢌ thꢃ và sꢄ thay
da ñꢤi thꢕt cꢆa ñꢕa phương này vꢚ các vꢑn ñꢚ: quꢋn lý rác thꢋi, tiꢅp cꢒn ngư trưꢂng, công
ăn viꢇc làm, tài nguyên chꢆ chꢈt, phát triꢃn du lꢕch, nhóm/hꢍi sinh kꢅ, tꢤ chꢛc cꢍng ñꢉng
vꢚ bꢋo tꢉn và du lꢕch, không sꢘ dꢌng túi nilon, dꢕch vꢌ du lꢕch, thu nhꢒp cꢆa ngưꢂi
dân,…ñã ñưꢊc thꢃ hiꢇn vꢚ diꢔn biꢅn so sánh theo thꢂi gian.
- ðánh giá cꢍp ñꢀ ñꢁng quꢋn lý thông qua mꢙc ñꢀ tham gia và cꢍp ñꢀ hành ñꢀng
cꢑa cꢀng ñꢁng: ðưꢊc phân cꢑp theo các mꢛc ñꢍ biꢅt-làm-bàn-kiꢃm tra-ñiꢚu chꢠnh-quyꢅt
ñꢕnh. Trong 14.827 lưꢊt ngưꢂi tham gia các hoꢓt ñꢍng cꢍng ñꢉng ñưꢊc phân thành 3
nhóm: nhóm các hoꢓt ñꢍng truyꢚn thông ñưꢊc tꢤ chꢛc cho cꢍng ñꢉng ñưꢊc hiꢃu và biꢅt
các nꢍi dung ñꢕnh hưꢁng phát triꢃn, bꢋo vꢇ và sꢘ dꢌng hꢊp lý TNMT vꢁi 58% sꢈ lưꢊt
ngưꢂi tham gia; nhóm các hoꢓt ñꢍng nâng cao năng lꢄc - ñào tꢓo ñưꢊc tꢤ chꢛc cho cꢍng
ñꢉng bàn luꢒn các nꢍi dung, vꢑn ñꢚ ñưꢊc ñꢕnh hưꢁng vꢁi 20,5% lưꢊt ngưꢂi tham gia; và
91
nhóm các hoꢓt ñꢍng cꢍng ñꢉng cùng phꢈi hꢊp thꢄc hiꢇn hoꢖc tꢄ quyꢅt ñꢕnh thꢄc hiꢇn
ñưꢊc tꢤ chꢛc nhꢞm triꢃn khai hành ñꢍng các nꢍi dung cꢍng ñꢉng ñã hiꢃu, ñã bàn luꢒn và
ñã ñꢉng thuꢒn vꢁi 21,6% lưꢊt ngưꢂi tham gia.
- ðánh giá cꢍp ñꢀ ñꢁng quꢋn lý thông qua chuꢡi các sꢆ kiꢄn phát triꢂn cꢑa KBTB
Cù Lao Chàm
Kꢅ hoꢓch ðQL KBTB Cù Lao Chàm triꢃn khai tꢜ tháng 10/2003 vꢁi hai mꢌc tiêu
lâu dài là bꢋo tꢉn ña dꢓng sinh hꢏc và phát triꢃn kinh tꢅ ñꢕa phương. Qua khꢋo sát ñánh giá
hơn 40 hꢍ gia ñình làm nghꢚ lꢖn và 60 hꢍ gia ñình làm nghꢚ lưꢁi có liên quan ñã xác ñꢕnh
ñưꢊc phꢟn trăm sꢈ hꢍ gia ñình bꢕ ꢋnh hưꢎng bꢎi viꢇc phân vùng và mꢛc ñꢍ ꢋnh hưꢎng vꢚ
kinh tꢅ thu nhꢒp cꢆa các hꢍ gia ñình ñó. Tháng 12 năm 2010, Cù Lao Chàm thꢈng nhꢑt
quy chꢅ bꢋo vꢇ các bãi biꢃn thành sꢋn phꢨm du lꢕch chꢆ ñꢓo thu hút du khách trong và
ngoài nưꢁc.
- ðánh giá tꢚng thꢂ cꢍp ñꢀ ñꢁng quꢋn lý TNMT KBTB Cù Lao Chàm:
Cꢑp ñꢍ ñꢉng quꢋn lý
Hꢞp tác
Hành ñꢍng (tham gia dꢄ án
trình diꢔn, quꢋn lý, áp dꢌng,
theo dõi)
Cꢄ vꢖn
Bàn luꢒn thông tin (thꢋo
Möùc ñoä tham
luꢒn nhóm, hꢍi thꢋo, hꢏp
gia/haønh ñoäng
các tꢤ chꢛc cꢍng ñꢉng)
Hưꢢng dꢣn
Trao ñꢤi thông tin (tꢂ rơi,
tranh cꢤ ñꢍng, phát thanh,
truyꢚn hình, nói chuyꢇn
cꢍng ñꢉng
Thꢂi gian
10/2006
10/2010
10/2003
Hình 3: Biꢔu diꢔn cꢑp ñꢍ cꢍng ñꢉng tham gia ðQL tꢓi KBTB Cù Lao Chàm
Cꢑp ñꢍ ðQL ꢎ KBTB Cù Lao Chàm ñꢅn tháng 10/2010 ñưꢊc ñánh giá chung là ñꢓt
cꢑp ñꢍ “Hꢊp tác” ñꢉng nghĩa vꢁi mꢛc ñꢍ “Dân làm”. Quá trình ðQL TNMT tꢓi KBTB Cù
92
Lao Chàm ñưꢊc thꢃ hiꢇn trên mꢍt hꢇ trꢌc tꢏa ñꢍ không gian ba chiꢚu bao gꢉm trꢌc thꢂi
gian (x) tꢜ tháng 10/2003 và kꢅt thúc mꢍt chu kỳ cơ bꢋn vào tháng 10/2010. Cꢑp ñꢍ ñꢉng
quꢋn lý (y) khꢎi ñꢟu tꢜ cꢑp hưꢁng dꢙn và ñưꢊc tăng trưꢎng ñꢓt cꢑp ñꢍ hꢊp tác. Mꢛc ñꢍ
tham gia/hành ñꢍng cꢆa cꢍng ñꢉng (z) ñưꢊc thꢃ hiꢇn tꢜ trꢓng thái thꢌ ñꢍng chuyꢃn biꢅn
lên cꢑp ñꢍ thꢄc thi, ñiꢚu này tương xꢛng vꢁi hành ñꢍng cꢆa cꢍng ñꢉng ñã ñưꢊc phát triꢃn
tꢜ nghe/biꢅt, nói, bàn bꢓc và làm.
IV. KꢐT LUꢑN
- Bưꢁc ñꢟu làm sáng tꢡ khái niꢇm và các bài hꢏc thꢄc tiꢔn vꢚ ðQL nói chung và
ðQL khu bꢋo tꢉn biꢃn nói riêng - Nhà nưꢁc vꢁi nhân dân cùng làm, cùng hưꢎng.
- Mô hình ðQL ñưꢊc lꢉng ghép và ñã trꢎ thành mꢍt khung logic, nhꢞm ñꢕnh hưꢁng
viꢇc hưꢁng dꢙn thꢄc thi các hành ñꢍng tham gia cꢆa cꢍng ñꢉng trong quá trình tꢤ chꢛc
thꢄc hiꢇn các hoꢓt ñꢍng thꢄc tiꢔn tꢓi KBTB Cù Lao Chàm. Hiꢇn tꢓi mô hình ñã và ñang
ꢛng dꢌng có hiꢇu quꢋ tꢓi KBTB Cù Lao Chàm và ñang triꢃn khai nhân rꢍng trong các hoꢓt
ñꢍng ðQL rác thꢋi cꢍng ñꢉng tꢓi xã Cꢨm Thanh, thành phꢈ Hꢍi An và ðQL bꢋo vꢇ hꢇ
sinh thái rꢓn san hô Tam Hꢋi, huyꢇn Núi Thành, tꢠnh Quꢋng Nam.
- Các bài hꢏc cꢈt lõi cꢟn chú ý ñꢅn lꢊi ích cꢍng ñꢉng là: trung tâm giꢋi quyꢅt các
mâu thuꢙn và là ñꢍng lꢄc thúc ñꢨy viꢇc chia sꢗ trách nhiꢇm. Cꢍng ñꢉng ngưꢂi dân ñꢕa
phương phꢋi ñưꢊc tư vꢑn, hꢢ trꢊ kꢣ thuꢒt bên ngoài, tuy nhiên sꢄ hꢢ trꢊ này phꢋi thꢒt sꢄ
khách quan và hưꢁng dꢙn chꢛ không nên làm thay cho cꢍng ñꢉng.
- Sꢄ ñꢉng thuꢒn và cam kꢅt cꢆa cꢍng ñꢉng ñꢕa phương vꢚ chia sꢗ lꢊi ích và nghĩa vꢌ
ñꢈi vꢁi TNMT phꢋi ñưꢊc phê chuꢨn bꢎi Nhà nưꢁc.
- Các nghiên cꢛu tiꢅp theo cꢟn triꢃn khai ꢛng dꢌng mô hình này rꢍng hơn trong các
KBTB, khu bꢋo tꢉn thiên nhiên, khu dꢄ trꢐ sinh quyꢃn. ðꢉng thꢂi cꢟn mꢎ rꢍng viꢇc sꢘ
dꢌng các công cꢌ mꢁi như chi trꢋ dꢕch vꢌ sinh thái (PES), kinh tꢅ môi trưꢂng gꢝn liꢚn vꢁi
phát triꢃn cꢍng ñꢉng.
- Sꢄ hꢢ trꢊ bên ngoài tꢜ các tꢤ chꢛc phi Chính phꢆ, trưꢂng ñꢓi hꢏc, các chương trình
hꢊp tác…cꢟn ñưꢊc khai thác cho cꢍng ñꢉng ñꢕa phương. Sꢄ tham gia cꢆa cꢍng ñꢉng cꢟn ñưꢊc
thúc ñꢨy mꢓnh mꢧ hơn bꢞng các giꢋi pháp phát triꢃn cꢍng ñꢉng gꢝn vꢁi tꢤ chꢛc cꢍng ñꢉng.
- Hoàn thiꢇn thꢃ chꢅ xã hꢍi hoá công tác bꢋo vꢇ môi trưꢂng, nâng cao nhꢒn thꢛc cho
cꢍng ñꢉng; tăng cưꢂng năng lꢄc cho cꢍng ñꢉng; tăng cưꢂng quyꢚn tiꢅp cꢒn thông tin và
ñꢈi thoꢓi; bꢋo vꢇ và khai thác các giá trꢕ bꢋn ñꢕa, tăng cưꢂng thꢃ chꢅ, cơ chꢅ chính sách
cꢍng ñꢉng; xây dꢄng quan hꢇ ñꢈi tác.
93
TÀI LIꢏU THAM KHꢆO
1.
2.
3.
Lê Quý An, 2001. Môi trưꢂng và Phát triꢃn. Chương trình KHCN Nhà nưꢁc
KHCN-07 vꢚ Tài nguyên và Môi trưꢂng, tr. 224-235.
Bꢝ Chính trꢔ, 2004. Nghꢕ quyꢅt 41-NQ/TW vꢚ bꢋo vꢇ môi trưꢂng trong thꢂi kỳ ñꢨy
mꢓnh công nghiꢇp hoá, hiꢇn ñꢓi hoá ñꢑt nưꢁc. NXB. Chính trꢕ Quꢈc gia, Hà Nꢍi.
Bꢝ NN&PTNT, 2009. ðánh giá tꢤng quan các mô hình ñꢉng quꢋn lý trong ngành
thuꢦ sꢋn ñã triꢃn khai ꢎ Viꢇt Nam. Chương trình hꢢ trꢊ ngành thꢆy sꢋn giai ñoꢓn II
(FSPS II), Hꢊp phꢟn tăng cưꢂng quꢋn lý khai thác thuꢦ sꢋn (SCAFI), Cꢌc khai thác
và bꢋo vꢇ nguꢉn lꢊi thuꢦ sꢋn.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
ðào Thanh Hꢋi, 2005. Phát huy Dân chꢆ ꢎ Cơ sꢎ trong thꢂi kỳ mꢁi. NXB. Lao
ñꢍng Xã hꢍi, Hà Nꢍi.
Nguyꢤn Chu Hꢌi, 2005. Cơ sꢎ Tài nguyên và Môi trưꢂng biꢃn. NXB. ðꢓi hꢏc Quꢈc
gia Hà Nꢍi.
Nguyꢤn Chu Hꢌi, 2007. Cꢍng ñꢉng tham gia bꢋo vꢇ tài nguyên-môi trưꢂng biꢃn
Viꢇt Nam. Cꢌc Môi trưꢂng xuꢑt bꢋn.
Robert S.Pomerory, R.Rivena-Guieb, 2008. Sꢤ tay thꢄc hành ðꢉng quꢋn lý nghꢚ
cá. Bꢋn dꢕch tꢜ tiꢅng Anh, NXB. Nông nghiêp, Hà Nꢍi.
Hà Xuân Thông, 2001. Vꢚ viꢇc áp dꢌng ñꢉng quꢋn lý vào quꢋn lý nghꢚ cá quy mô
nhꢡ ꢎ Viꢇt Nam. Báo cáo lưu tꢓi Viꢇn Kinh tꢅ và Quy hoꢓch Thuꢦ sꢋn, Hà Nꢍi.
Võ Sĩ Tuꢖn (chꢠ biên), Nguyꢤn Huy Yꢒt & Nguyꢤn Văn Long, 2005. Hꢇ sinh thái
Rꢓn san hô biꢃn Viꢇt Nam. NXB. Khoa hꢏc và Kꢣ thuꢒt, Chi nhánh thành phꢈ Hꢉ
Chí Minh, 212 trang.
RESOURCE AND ENVIRONMENTAL CO-MANAGEMENT IN CU LAO CHAM
MARINE PROTECTED AREA, QUANG NAM PROVINCE
CHU MANH TRINH
Summary: Cu Lao Cham communities (Quang Nam province, Vietnam) have become
the managers when uncontroled fishing in coral reef and seagrass areas, as well as marine
pollution threated negatively to resources and environment in the marine protected area
(MPA). The application of new management approach to encourage the community
involvement as co-manager in sharing their right and benefit in process of the Cu Lao Cham
94
MPA’s management and adaptive use as the government, stakeholders and community who
works and beneficiary together, is very necessary. Co-management model for Cu Lao Cham
MPA resources and environment has been developed since 2004 under sponsor of Danida,
UNESCO and local government and has reached to primary achievements. The lessons learnt
from the model activities have been presented in this paper, mainly:
- All levels (governmental, local and community level) have been improved about their
awareness and skill of co-management and changed from awareness into actions.
- Alternative livelihoods of the local communities to change their behavious are based
on the MPA’s resources and environment.
- The right and obligation, as well as benefits of the local communities have been
identified.
- The concensus between the government, stakeholders and communities who living
within or nearsly around the MPA is very important.
- The community involvement has to be in all steps of management process.
- The government plays very important and active role in supporting development and
enaction of legal document, policy and mechanism, and approving the MPA’s zoning plan,
protective regulation and decentralizing local communities in management and exploitation of
the MPA’s resources and environment.
Ngày nhꢅn bài: 20 - 3 - 2011
Ngưꢆi nhꢅn xét: PGS. TS. Nguyꢔn Chu Hꢉi
95
17 trang
13/01/2024
12720
Free
Bạn đang xem tài liệu "Ðồng quản lý tài nguyên và môi trường tại khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm, tỉnh Quảng Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- ong_quan_ly_tai_nguyen_va_moi_truong_tai_khu_bao_ton_bien_cu.pdf
