Hoàn thiện chính sách, pháp luật nhằm ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu
HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT
NHẰM ỨNG PHÓ HIỆU QUẢ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Võ Tuấn Nhân
Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường
Tóm tắt: Để ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu, Quốc hội và Chính phủ Việt Nam đã, đang và
sẽ xây dựng nhiều chính sách, pháp luật có liên quan đến BĐKH. Tuy nhiên, hiện nay việc ban hành
và thực thi các chính sách, pháp luật này còn một số hạn chế và tồn tại. Bài báo này đưa ra các phân
ꢀch về hiện trạng các chính sách, pháp luật về BĐKH, đánh giá những tồn tại và phân ꢀch các nguyên
nhân. Trên cơ sở đó, đề xuất một số phương án nhằm hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về
BĐKH ở Việt Nam.
Từ khóa: Biến đổi khí hậu, pháp luật về biến đổi khí hậu.
1. Mở đầu
Biến đổi khí hậu (BĐKH) đã trở thành một
Việt Nam thực hiện Thỏa thuận Paris về BĐKH.
Các thể chế, chính sách về BĐKH đã từng
bước được hình thành và hoàn thiện; nguồn
lực và những điều kiện cơ bản để ƯPBĐKH
được tăng cường. Tuy nhiên, đứng trước yêu
cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa,
thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong
thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Chiến lược
phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020 và để
trong những thách thức to lớn và toàn thể
nhân loại đã và đang nỗ lực ꢀm giải pháp ứng
phó với kết quả nổi bật là sự ra đời của Công
ước Khung của Liên Hợp Quốc về BĐKH (UN-
FCCC), Nghị định thư Kyoto và mới đây là Thỏa
thuận Paris về BĐKH.
Việt Nam là một trong những quốc gia
chịu ảnh hưởng nặng nề của BĐKH. Nhận đồng bộ với chủ trương chuyển đổi mô hình
thức được mức độ nghiêm trọng của BĐKH,
Việt Nam đã ꢀch cực, chủ động triển khai các
biện pháp nhằm ứng phó với BĐKH (ƯPBĐKH).
Quốc hội đã lồng ghép các vấn đề BĐKH vào
các chính sách, chương trình, kế hoạch phát
triển kinh tế - xã hội (KT-XH), từng bước thể
chế hóa vấn đề ƯPBĐKH trong một số đạo luật
quan trọng. Chính phủ đã phê duyệt Chương
trình mục ꢁêu quốc gia ƯPBĐKH (2008); công
bố Kịch bản BĐKH và nước biển dâng (NBD)
(2009, 2012 và 2016); phê duyệt Chiến lược
quốc gia về BĐKH (2011), Chiến lược quốc
gia về Tăng trưởng xanh (TTX) (2012). Năm
2015, Chính phủ đã phê duyệt và trình Liên
Hợp Quốc bản Đóng góp dự kiến do quốc gia
tự quyết định (INDC) của Việt Nam, góp phần
cùng các nước thông qua Thỏa thuận Paris về
BĐKH tại COP21; năm 2016 phê duyệt Thỏa
tăng trưởng, tái cấu trúc nền kinh tế, phát
triển nhanh, bền vững, đưa nước ta cơ bản
trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện
đại vào năm 2020 và cùng với xu thế mới mang
ꢀnh toàn cầu, đòi hỏi phải có các điều chỉnh
nhằm hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp
luật về BĐKH ở Việt Nam.
2. Hiện trạng chính sách, pháp luật về biến
đổi khí hậu ở Việt Nam
2.1. Nội dung của chính sách, pháp luật về
biến đổi khí hậu
Mục ꢁêu và định hướng của công tác
ƯPBĐKH đã được xác định tương đối cụ thể
và rất sớm. Ngay từ Đại hội lần thứ VI của
Đảng Cộng sản Việt Nam (1986), vấn đề rừng
và vệ sinh môi trường đã được đặt ra. Đại hội
lần thứ VII (1992) và VIII (1996) đã tập trung
thuận Paris về BĐKH, ban hành kế hoạch của vào vấn đề bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, giải
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 1 - Tháng 3/2017
8
quyết vấn đề dân số, khoa học công nghệ để ƯPBĐKH trong 30 năm qua ngày càng sáng rõ.
bảo vệ có hiệu quả môi trường tự nhiên và xã Đây chính là cơ sở lý luận, chính trị quan trọng
hội. Đại hội lần thứ IX (2002) và X (2006), đã định hướng cho hoạch định và thực hiện các
chú ý đến giảm nhẹ tác động của thiên tai, ứng chiến lược, chương trình, kế hoạch ƯPBĐKH
cứu trong trường hợp khẩn cấp, gắn chặt khai ở nước ta.
thác tài nguyên với phát triển KT-XH.
Gần đây, Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời 03/6/2013 Hội nghị Trung ương 7 khóa XI về
kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát chủ động ƯPBĐKH, tăng cường quản lý tài
triển năm 2011) định hướng “Phát triển năng nguyên (QLTN) và BVMT đã nêu rõ quan điểm:
lượng sạch, sản xuất sạch và ꢀêu dùng sạch. Chủ động ƯPBĐKH, tăng cường QLTN và BVMT
Coi trọng nghiên cứu, dự báo và thực hiện các là những vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng,
giải pháp ƯPBĐKH và thảm họa thiên nhiên”.
có tầm ảnh hưởng lớn, quan hệ, tác động qua
lại, cùng quyết định sự PTBV của đất nước; là
cơ sở, ꢀền đề cho hoạch định đường lối, chính
sách phát triển KT-XH, bảo đảm quốc phòng,
an ninh và an sinh xã hội; phải trên cơ sở
phương thức quản lý tổng hợp và thống nhất,
liên ngành, liên vùng; ƯPBĐKH phải được đặt
trong mối quan hệ toàn cầu; không chỉ là thách
thức mà còn tạo cơ hội thúc đẩy chuyển đổi
mô hình tăng trưởng theo hướng PTBV. Phải
ꢀến hành đồng thời TƯBĐKH và giảm phát thải
KNK, trong đó thích ứng với BĐKH, chủ động
phòng, tránh thiên tai là trọng tâm.
Chiến lược phát triển KT-XH giai đoạn 2011-
2020 nêu rõ “Đẩy mạnh công tác nghiên cứu,
dự báo KTTV, BĐKH và đánh giá tác động để
chủ động triển khai thực hiện có hiệu quả các
giải pháp phòng, chống thiên tai và Chương
trình quốc gia về ƯPBĐKH, nhất là NBD. Tăng
cường hợp tác quốc tế để phối hợp hành động
và tranh thủ sự giúp đỡ của cộng đồng quốc
tế” và “Phát triển hài hòa, bền vững các vùng,
xây dựng đô thị và nông thôn mới. Việc thực
hiện các định hướng phát triển vùng phải bảo
đảm sử dụng đất có hiệu quả và ꢀết kiệm, gắn
với các giải pháp ƯPBĐKH, nhất là NBD để bảo
đảm phát triển bền vững (PTBV)”.
Thực hiện định hướng nêu trên, Quốc hội
cũng đã ban hành Luật BVMT năm 2014, Luật
Tài nguyên nước, Luật Thuế BVMT, Luật Ngân
sách, Luật Khí tượng thủy văn,… để tạo hành
lang pháp lý và điều chỉnh những mối quan
hệ cơ bản nhất cũng như thúc đẩy công tác
ƯPBĐKH của quốc gia.
Bên cạnh đó, những vấn đề về phòng chống
thiên tai, phát triển thủy lợi, phát triển Đồng
bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), miền Trung,... đã
được đề cập trong các Văn kiện, Nghị quyết
qua các kỳ Đại hội.
Trên cơ sở các văn bản của Đảng và Quốc
hội, Chính phủ, các Bộ, ngành theo chức năng,
nhiệm vụ của mình đã ban hành nhiều văn bản
quy phạm pháp luật (VBQPPL) để triển khai
thực hiện các hoạt động ƯPBĐKH.
Kế thừa những tư tưởng trong văn kiện Đại
hội lần thứ XI (2011), Đại hội lần thứ XII (2015)
một lần nữa khẳng định: “Chủ động xây dựng,
triển khai và kiểm tra, giám sát việc thực hiện
các chương trình, kế hoạch ƯPBĐKH, phòng
chống thiên tai cho từng giai đoạn. Nâng cao 2.2. Việc triển khai các chính sách, pháp luật
năng lực dự báo, cảnh báo và ứng phó với thiên về biến đổi khí hậu
tai, giám sát BĐKH và ꢁm kiếm, cứu nạn, cứu
Từ năm 2007 đến nay, Chính phủ, Thủ
hộ. Đầu tư thích đáng và sử dụng có hiệu quả
tướng Chính phủ đã ban hành các chiến lược,
sự giúp đỡ quốc tế cho các công trình trọng
kế hoạch, CTMTQG ứng phó với BĐKH để triển
điểm quốc gia, các chương trình ƯPBĐKH”.
khai ở cấp trung ương và địa phương, cụ thể
Như vậy, nhận thức của Đảng về BVMT, như sau:
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
9
Số 1 - Tháng 3/2017
- Chiến lược quốc gia về BĐKH: nêu rõ, ꢀêu và đời sống của người dân địa phương.
ƯPBĐKH phải gắn liền với PTBV, hướng tới
- Kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH:
nền kinh tế các-bon thấp, tận dụng các cơ hội
Ngày 05/10/2012, Thủ tướng Chính phủ ký
để đổi mới tư duy phát triển, nâng cao năng
Quyết định số 1474/QĐ-TTg về việc phê duyệt
lực cạnh tranh quốc gia; ꢀến hành đồng thời
Kế hoạch hành động quốc gia về BĐKH giai
các hoạt động thích ứng và giảm nhẹ phát thải
đoạn 2012-2020, trong đó xác định 10 nhóm
KNK để ứng phó hiệu quả với BĐKH.
mục ꢀêu, nhiệm vụ trọng tâm đến năm 2020.
- Chương trình mục ꢀêu quốc gia ứng phó
Triển khai các kế hoạch hành động ứng
với BĐKH: được Thủ tướng Chính phủ phê
phó với BĐKH, Bộ Tài nguyên và Môi trường
duyệt tại Quyết định số 158/2008/QĐ-TTg
(TN&MT) đã công bố kịch bản BĐKH, NBD cho
ngày 02/12/2008. Chính phủ đã chỉ đạo các
Việt Nam, đã hướng dẫn và đề nghị phân bổ
Bộ, ngành, các cơ quan liên quan triển khai các
kinh phí cho các tỉnh vùng ĐBSCL để xây dựng
hoạt động của CTMTQG.
và ban hành Kế hoạch hành động ứng phó với
Nhìn chung, việc triển khai Chương trình tại
các Bộ, ngành địa phương có nhiều thuận lợi.
Đến nay, hầu hết các Bộ và địa phương tham
gia Chương trình đã ban hành Kế hoạch hành
động ứng phó với BĐKH. Một số Bộ, ngành,
địa phương đã chủ động nghiên cứu, lồng
ghép vấn đề BĐKH vào chiến lược, quy hoạch,
kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực và địa
phương. Trên cơ sở đó, một số nhiệm vụ trọng
tâm, ưu ꢀên cấp bách đã được triển khai. Tuy
nhiên, do khó khăn về kinh phí nên nhiều nội
dung, nhiệm vụ của Chương trình chưa triển
khai thực hiện được theo kế hoạch đề ra.
BĐKH trên địa bàn tỉnh. Kế hoạch hành động là
cơ sở quan trọng để các địa phương triển khai
các hiệu quả các dự án ứng phó với BĐKH, kêu
gọi các nguồn lực trong và ngoài nước hỗ trợ
cho công tác ứng phó với BĐKH.
- Chiến lược quốc gia về TTX: Với mục ꢀêu
chung và mục ꢀêu cụ thể của chiến lược là TTX,
ꢀến tới nền kinh tế các-bon thấp, làm giàu vốn
tự nhiên trở thành xu hướng chủ đạo trong
phát triển kinh tế bền vững; giảm phát thải và
tăng khả năng hấp thụ KNK dần trở thành chỉ
ꢀêu bắt buộc và quan trọng trong phát triển
KT-XH.
- Chương trình hỗ trợ ứng phó với BĐKH
(SP-RCC): Được triển khai thực hiện từ năm
2009 đến nay đã trở thành diễn đàn xây dựng
chính sách và huy động nguồn lực quan trọng
cho Việt Nam ứng phó với BĐKH. Về xây dựng
chính sách, đến nay Chương trình đã giúp các
Bộ, ngành xây dựng được trên 300 hành động
chính sách và huy động được trên 1 tỷ đô-la
Mỹ cho Việt Nam ứng phó với BĐKH. Chương
trình có 61 dự án ưu ꢀên đã được Thủ tướng
Chính phủ duyệt với tổng số vốn là 17.893 tỷ
đồng, có 17 dự án của toàn bộ 13 tỉnh, thành
phố thuộc khu vực ĐBSCL, với số vốn được
duyệt từ Chương trình SP-RCC khoảng hơn
4.800 tỷ đồng và ngân sách đối ứng từ địa
phương khoảng 1.600 tỷ đồng. Các hạng mục
trên chủ yếu tập trung vào xây dựng kè, cống,
Kể từ khi các chính sách về BĐKH được ban
hành, cộng đồng quốc tế đánh giá cao sự nỗ
lực, chủ động của Chính phủ Việt Nam đối
với việc chung tay ƯPBĐKH toàn cầu và thông
qua đó sự hỗ trợ về công nghệ, tài chính của
cộng đồng quốc tế cho Việt Nam tăng lên
đáng kể. Một số Chương trình hợp tác quốc
tế ꢀêu biểu là: Chương trình “Thích ứng và
giảm nhẹ BĐKH” do Chính phủ Đan Mạch tài
trợ (năm 2008); Thỏa thuận đối tác chiến lược
Việt Nam - Hà Lan về thích ứng với BĐKH và
quản lý nước; Chương trình “Giảm phát thải
KNK thông qua các nỗ lực giảm mất rừng và
suy thoái rừng tại Việt Nam” do Chính phủ Na
Uy tài trợ.
Cùng với sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế,
đê biển góp phần nâng cao chất lượng tưới sự nỗ lực, chủ động của các Bộ, ngành, địa
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 1 - Tháng 3/2017
10
phương cũng đã đem lại những kết quả đáng các tác động ꢁêu cực của BĐKH mà chưa quan
kể, đặc biệt là năng lực ƯPBĐKH đã có những tâm đúng mức tới việc tận dụng các cơ hội do
bước ꢀến đáng kể với một số kết quả chính BĐKH mang lại, chuyển đổi lối sống, tập quán
đạt được là:
- Nhận thức về BĐKH của các ngành, các
sản xuất và ꢁêu thụ theo định hướng các-bon
thấp. Các hoạt động giảm nhẹ phát thải KNK
chưa được đẩy mạnh; năng lượng sạch, năng
lượng tái tạo chưa được phát triển và sử dụng
đúng mức.
cấp, tổ chức và người dân đã có bước chuyển
biến ꢀch cực.
- Thể chế, chính sách, bộ máy tổ chức về
BĐKH bước đầu được thiết lập, đặc biệt là ở
cấp trung ương.
- Việc lồng ghép BĐKH vào các chương
trình, dự án, kế hoạch phát triển KT-XH còn
nhiều hạn chế; việc đánh giá kết quả triển khai
các chương trình, dự án chưa được ꢁến hành
thường xuyên, kịp thời điều chỉnh; khả năng
liên kết vùng, liên kết ngành trong triển khai
các chính sách về ƯPBĐKH còn yếu, chưa có cơ
chế liên kết hiệu quả.
- Nhiều hoạt động thích ứng với BĐKH,
phòng chống thiên tai, giảm nhẹ phát thải KNK
được thực hiện.
3. Hạn chế và tồn tại trong ban hành, thực thi
chính sách, pháp luật về biến đổi khí hậu
3.1. Hạn chế trong ban hành chính sách, pháp
- Chưa đáp ứng yêu cầu việc khuyến khích,
thu hút sự tham gia đầu tư, cung cấp tài chính
của các doanh nghiệp, tổ chức xã hội vào hoạt
động thích ứng với BĐKH và giảm nhẹ phát
thải KNK.
luật về biến đổi khí hậu
Một số văn bản pháp luật về BĐKH chưa
thật sự cụ thể, thiếu các cơ chế để tạo điều
kiện phát huy có hiệu quả các nguồn lực; mới
chỉ chú trọng đến phòng, chống thiên tai; hoạt
động giảm nhẹ phát thải KNK mới chỉ diễn ra
bước đầu ở một số lĩnh vực, chương trình, dự
án mang ꢀnh đơn lẻ.
- Nguồn lực cho ƯPBĐKH còn rất hạn chế,
phân tán từ nhiều nguồn, cơ chế phân bổ vốn
cho BĐKH còn bất cập. Việc đề xuất, triển
khai dự án ƯPBĐKH còn chậm; quy mô dự án
ƯPBĐKH còn nhỏ lẻ, chưa ꢀnh đến yếu tố liên
vùng nên hiệu quả chỉ phát huy cục bộ tại nơi
triển khai dự án. Dự án đầu tư ƯPBĐKH còn
dàn trải, có dự án đầu tư chưa thực sự hiệu
quả. Việc ꢁếp cận, huy động nguồn lực các
thể chế tài chính toàn cầu, Quỹ đa phương về
BĐKH, Quỹ khí hậu xanh thúc đẩy TTX còn hạn
chế.
- Chưa có cơ chế, thể chế tài chính có tầm
chiến lược, dài hạn để thu hút nguồn lực tài
chính và sự hỗ trợ công nghệ.
- Một số Bộ, ngành vẫn chưa có kế hoạch
chi ꢁết và lộ trình cho việc xây dựng và ban
hành các VBQPPL; một số chính sách, VBQPPL
của các Bộ, ngành còn có sự chồng chéo và đôi
khi mang ꢀnh cục bộ, chưa có sự kết nối và bổ
trợ cho nhau.
- Ở địa phương, cán bộ phụ trách công tác
ƯPBĐKH chủ yếu là kiêm nhiệm, chưa được
đào tạo chuyên môn về lĩnh vực BĐKH. Kế
hoạch hành động ƯPBĐKH còn chưa đáp ứng
được thực tế. Một số tỉnh chưa thành lập Ban
chỉ đạo về ƯPBĐKH.
- Chưa ban hành quy chế phối hợp giữa các
Bộ, ngành và giữa các địa phương để triển khai
thực hiện khi có thiên tai, sự cố; chưa có chính
sách cụ thể để khuyến khích xã hội hóa, huy
động sức dân, gắn trách nhiệm và quyền lợi
của người dân trong ƯPBĐKH.
- Nghiên cứu khoa học và công nghệ
(KH&CN) chưa đáp ứng yêu cầu; hợp tác quốc
tế chưa tận dụng và thu hút được nhiều nguồn
3.2. Hạn chế trong thực thi chính sách, pháp
luật về biến đổi khí hậu
- Các mối quan tâm chủ yếu tập trung vào lực cho ƯPBĐKH ở các vùng trọng yếu.
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
11
Số 1 - Tháng 3/2017
- Thỏa thuận toàn cầu mới về BĐKH vừa ƯPBĐKH.
được thông qua, theo đó, Việt Nam sẽ chuyển
- Đội ngũ cán bộ làm công tác ƯPBĐKH còn
từ việc ứng phó với BĐKH mang ꢀnh tự nguyện
như hiện nay sang ứng phó mang ꢀnh bắt
buộc, chịu giám sát, đánh giá của các cơ quan
trong nước và quốc tế. Các VBQPPL hiện hành
chưa đáp ứng được yêu cầu nhằm thực hiện
các cam kết của Việt Nam tại Thỏa thuận Paris
về BĐKH. Mặt khác cũng cần thời gian chuyển
hóa những thách thức thành cơ hội thúc đẩy
hợp tác, chuyển giao công nghệ từ các quốc
gia phát triển.
hạn chế về chuyên môn và thiếu kinh nghiệm;
việc lồng ghép vấn đề ƯPBĐKH trong các lĩnh
vực KT-XH còn chưa được quan tâm đúng mức.
- Chất lượng công tác dự báo và quy hoạch
còn nhiều hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu phát
triển, ꢀnh tổng thể, liên ngành, liên vùng; chưa
xác định rõ trọng tâm, trọng điểm và nguồn
lực thực hiện.
- Thiếu vốn và cơ chế thực hiện các dự án
BĐKH; Việc huy động các nguồn tài trợ quốc
tế còn hạn chế, cơ chế phân bổ, năng lực ꢁếp
nhận, triển khai hỗ trợ của quốc tế chưa đáp
ứng được yêu cầu, thực hiện chậm, làm giảm
ꢀnh kịp thời, hiệu quả của nguồn lực tài trợ.
3.3. Nguyên nhân của những hạn chế và tồn
tại
Nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ nhận
thức và khoảng trống pháp lý trong điều
chỉnh vấn đề BĐKH đã tạo ra những khó khăn
cho việc xây dựng và triển khai các giải pháp
ƯPBĐKH của Việt Nam, cụ thể như sau:
4. Một số giải pháp góp phần hoàn thiện pháp
luật, nâng cao hiệu quả ứng phó với biến đổi
khí hậu
- BĐKH là một vấn đề còn tương đối mới và
đang diễn biến phức tạp. Nhận thức của một
số cấp ủy, chính quyền về ƯPBĐKH chưa thật
sự đầy đủ, còn thiên về lợi ích trước mắt, chưa
thật sự coi trọng PTBV.
4.1. Rà soát hệ thống pháp luật và xây dựng
một số văn bản pháp luật mới về biến đổi khí
hậu
Để hoàn thiện hệ thống pháp luật về
ƯPBĐKH, cần đẩy mạnh các hoạt động liên
quan, bao gồm:
- Một số chủ trương của Đảng chưa được
thể chế hóa đầy đủ, kịp thời. Thiếu nhiều
chuyên gia pháp luật hiểu sâu về BĐKH. Thiếu
hành lang pháp lý, các VBQPPL, cơ chế, chính
sách về BĐKH.
- Bổ sung hoàn thiện chính sách, pháp luật,
đảm bảo một hệ thống chính sách và hệ thống
pháp luật hoàn chỉnh, đồng bộ, nhất quán.
- Hoàn thiện và thực hiện đầy đủ chính sách
khuyến khích nghiên cứu và ứng dụng kịp thời
các thành quả của khoa học công nghệ trong
ƯPBĐKH.
- Thiếu cơ chế, chính sách để ưu ꢁên cho
các hoạt động ƯPBĐKH. Thiếu văn bản pháp
lý đủ mạnh đảm bảo cơ chế phối hợp hiệu quả
giữa các Bộ, ngành, địa phương và các hoạt
động của Chính phủ.
- Thực hiện tốt hơn các chính sách, chế độ
để huy động, phân bố và sử dụng hợp lý, có
hiệu quả nguồn nhân lực ƯPBĐKH. Tăng cường
và đa dạng hóa nguồn lực cho ƯPBĐKH, QLTN
và BVMT. Thực hiện chính sách khuyến khích,
ưu đãi, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân
tham gia hoạt động ƯPBĐKH, QLTN và BVMT.
- Trách nhiệm các Bộ, ngành, địa phương và
các cơ quan liên quan, bao gồm cả các tổ chức
xã hội, tổ chức phi chính phủ và cộng đồng
doanh nghiệp trong ƯPBĐKH chưa rõ ràng và
rành mạch,…
- Đầu tư cho BĐKH còn dàn trải, thiếu
trọng tâm, trọng điểm, nặng tập trung nguồn
- Đẩy mạnh thực hiện chính sách đào tạo,
lực cho tăng trưởng kinh tế, chưa quan tâm sử dụng hợp lý cán bộ, chuyên gia ƯPBĐKH
đầy đủ đến mục ꢁêu BVMT, PTBV trong đó có trong từng ngành, lĩnh vực, cả ở trung ương,
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 1 - Tháng 3/2017
12
địa phương.
- Tăng cường chính sách giáo dục, truyền
và phương thức để Việt Nam triển khai các
hoạt động giảm nhẹ phát thải khí nhà kính.
Khẩn trương nghiên cứu xây dựng các Thông
tư: quy định về Hệ thống Đo lường, Báo cáo
và Thẩm định (MRV) quốc gia về giảm nhẹ
phát thải KNK cấp quốc gia; quy định đối với
các dự án giảm nhẹ phát thải KNK tạo ꢁn chỉ
các-bon trong khuôn khổ Đối tác thị trường
các-bon PMR; xây dựng Kế hoạch thích ứng
với BĐKH quốc gia, triển khai áp dụng các công
cụ thực hiện đánh giá, giám sát các hoạt động
thích ứng, sử dụng nguồn lực trong ứng phó
với BĐKH cho phù hợp với yêu cầu công khai,
minh bạch trong ứng phó và hỗ trợ ứng phó
của quốc tế,...
thông, giúp cán bộ lãnh đạo, quản lý, cộng
đồng doanh nghiệp và người dân nâng cao
nhận thức, thái độ và chuyển đổi hành vi để
ứng phó hiệu quả với BĐKH.
- Thực hiện việc lồng ghép nội dung BĐKH
vào chương trình, kế hoạch phát triển KT-XH ở
các cấp, đảm bảo mục ꢀêu PTBV.
- Hoàn thiện chính sách hợp tác quốc tế,
tạo điều kiện thuận lợi để Việt Nam tham gia
ꢁch cực, chủ động, có hiệu quả vào thực hiện
những cam kết về ƯPBĐKH. INDC và Thỏa
thuận Paris là các vấn đề mới được quốc tế
thông qua gần đây và chỉ bắt buộc thực hiện
đối với Việt Nam từ năm 2021 trở đi. Do vậy,
Việt Nam cần ꢁch cực xây dựng các văn bản
quy phạm pháp luật, hướng dẫn và chuẩn bị
nguồn lực để thực hiện đầy đủ từ năm 2021
trở đi.
- Về dài hạn, cần triển khai xây dựng Luật
về BĐKH để vừa đáp ứng yêu cầu thống nhất
quản lý nhà nước về BĐKH trên bình diện quốc
gia, xác định rõ quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm
của từng chủ thể trong ƯPBĐKH, vừa phù hợp,
đáp ứng cam kết thực thi các điều ước, thỏa
thuận quốc tế về BĐKH sau năm 2020.
Trên cơ sở phân ꢁch, đánh giá trên đây, đề
xuất định hướng hoàn thiện hệ thống pháp
luật về BĐKH ở Việt Nam như sau:
4.2. Tổ chức bộ máy, phát triển nguồn lực về
ứng phó với biến đổi khí hậu
- Rà soát các VBQPPL hiện hành dựa trên
ꢀnh thần Hiến pháp năm 2013. Trên cơ sở
đó rà soát, đối chiếu các quy định quốc tế về
ƯPBĐKH để xác định rõ yêu cầu, nghĩa vụ quốc
tế mà Việt Nam phải thực hiện; đề xuất, hoàn
chỉnh các cơ chế, chính sách khuyến khích các
thành phần kinh tế, nhất là khối tư nhân trong
và ngoài nước tham gia ứng phó với BĐKH
và thực hiện các cam kết của Việt Nam trong
INDC; tổng điều tra đánh giá, xác định khoảng
trống pháp lý đặt ra từ thực ꢀễn yêu cầu quản
lý nhà nước, yêu cầu quốc tế về BĐKH, để có
kế hoạch hoàn thiện hệ thống pháp lý, sẵn
sàng cho việc triển khai áp dụng từ năm 2021
trở đi, phù hợp các cam kết của Việt Nam với
quốc tế.
Về tổ chức bộ máy, Chính phủ giao cho Bộ
TN&MT giúp Chính phủ quản lý thống nhất về
BĐKH với việc thành lập Cục BĐKH trên cơ sở
Cục KTTV&BĐKH để tăng cường công tác QLNN
về BĐKH; các sở TN&MT có phòng BĐKH. Các
viện, trường thuộc Bộ TN&MT sẽ lập các đơn
vị nghiên cứu, khoa đào tạo về BĐKH.
Bên cạnh đó, ꢀếp tục đẩy mạnh các hoạt
động nhằm:
- Tăng cường sự tham gia của toàn hệ
thống chính trị trong tổ chức chỉ đạo, phối hợp
liên ngành về ƯPBĐKH; nâng cao hiệu lực, hiệu
quả công tác quản lý các vấn đề BĐKH từ trung
ương đến địa phương;
- Nghiên cứu hoàn thiện chức năng, nhiệm
vụ, cơ cấu tổ chức và nguồn nhân lực để ứng
phó hiệu quả với BĐKH và hội nhập quốc tế;
- Trước mắt, để phục vụ yêu cầu quản lý
nhà nước về BĐKH từ nay đến năm 2020, các
văn bản trọng tâm phục vụ ƯPBĐKH cần xây
- Tăng đầu tư từ NSNN và tăng cường vận
dựng gồm: Nghị định của Chính phủ về lộ trình động tài trợ quốc tế; nghiên cứu xây dựng, áp
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
13
Số 1 - Tháng 3/2017
dụng các cơ chế, thiết chế tài chính phù hợp cá nhân và cộng đồng trong phòng, tránh và
với các chính sách quốc tế về BĐKH nhằm huy khắc phục hậu quả thiên tai; xây dựng lối sống,
mẫu hình ꢀêu thụ năng lượng thân thiện với
khí hậu cho mọi thành viên của cộng đồng.
động và phát huy hiệu quả các nguồn vốn quốc
tế song phương, đa phương cho ƯPBĐKH;
4.5. Thúc đẩy hợp tác quốc tế trong ứng phó
với biến đổi khí hậu
- Tăng cường công tác quản lý, cơ chế phối
hợp trong việc sử dụng các nguồn vốn trong và
ngoài nước cho ƯPBĐKH; khuyến khích, huy
động các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong
và ngoài nước cung cấp, đầu tư tài chính cho
ƯPBĐKH.
- Chủ động hợp tác, hội nhập quốc tế và
tham gia thực hiện các Điều ước quốc tế. Tăng
cường trao đổi thông ꢀn, kinh nghiệm, đối
thoại chính sách với các quốc gia về ƯPBĐKH,
QLTN, BVMT.
4.3. Khoa học và công nghệ phục vụ ứng phó
với biến đổi khí hậu
- Đẩy mạnh hợp tác với các quốc gia có liên
quan, các tổ chức và các diễn đàn quốc tế để
bảo vệ các nguồn nước xuyên biên giới, ꢀếp
cận công nghệ mới và huy động nguồn lực cho
giảm phát thải KNK, thích ứng với BĐKH và
BVMT.
Tổ chức thực hiện có hiệu quả công tác ng-
hiên cứu, ứng dụng khoa học vào ƯPBĐKH,
QLTN và BVMT. Nghiên cứu toàn diện, tổng
thể về BĐKH để hạn chế những tác động ꢀêu
cực của BĐKH, đồng thời ꢁm ra những cơ hội
do BĐKH đem lại như phát triển ngành công
nghiệp về môi trường, những ngành sản xuất
giảm thiểu năng lượng, những công nghệ và
phương thức sản xuất mới trong các lĩnh vực
của nền kinh tế. Có lộ trình, bước đi phù hợp
để sớm đổi mới công nghệ sản xuất hướng tới
nền kinh tế xanh, thân thiện với môi trường,
sử dụng có hiệu quả tài nguyên; nghiên cứu
phát triển và ꢀếp nhận chuyển giao công nghệ
ꢀên ꢀến cho ƯPBĐKH.
- Thúc đẩy hợp tác Á - Âu, Châu Á - Thái
Bình Dương, khu vực Đông Á, trong ASEAN,
ꢀểu vùng sông Mê Công về ƯPBĐKH, QLTN và
BVMT.
4.6. Xây dựng cộng đồng ứng phó hiệu quả
với biến đổi khí hậu
- Xây dựng cộng đồng ƯPBĐKH: Tăng
cường năng lực và sự tham gia của cộng đồng
trong các hoạt động ƯPBĐKH; chú trọng các
kinh nghiệm ứng phó tại chỗ và vai trò của
chính quyền các cấp, các tổ chức quần chúng
ở cơ sở; phát triển và đa dạng hóa sinh kế, sử
dụng kiến thức bản địa trong ƯPBĐKH; thay
đổi hành vi, lối sống theo hướng thân thiện với
khí hậu nhằm giảm nhẹ phát thải khí nhà kính.
4.4. Đổi mới công tác tuyên truyền giáo dục,
nâng cao nhận thức
- Tăng cường đổi mới công tác tuyên truyền
giáo dục, nâng cao nhận thức nhằm tạo ra sự
chuyển biến cơ bản trong tư duy, nhận thức
cho công tác ƯPBĐKH;
- Nâng cấp hệ thống chăm sóc sức khỏe
cộng đồng ứng phó hiệu quả với BĐKH: Cải tạo,
nâng cấp, xây mới cơ sở hạ tầng, hiện đại hóa
trang thiết bị, nâng cao năng lực đội ngũ cán
bộ ngành y tế từ trung ương tới địa phương
và tăng cường công tác phòng chống các dịch
bệnh và các bệnh mới do BĐKH để nâng cao
chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
- Phổ biến rộng rãi các kiến thức, tri thức
về BĐKH, các tác động của BĐKH và các giải
pháp chủ động ứng phó. Nâng cao nhận thức
cộng đồng về phòng, chống và giảm nhẹ thiên
tai;
- Đẩy mạnh việc đưa BĐKH vào giáo dục
chính quy và không chính quy, bao gồm các
cấp học và chương trình giảng dạy đại học,
đào tạo, tập huấn ở các cấp;
5. Kết luận
BĐKH là một trong những thách thức lớn
nhất đối với nhân loại, sẽ tác động nghiêm
- Tăng cường ý thức, trách nhiệm của từng
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Số 1 - Tháng 3/2017
14
trọng đến sản xuất, đời sống và môi trường nhiệm vụ ứng phó. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực
trên phạm vi toàn cầu. BĐKH đã, đang và sẽ mới, có ꢂnh liên ngành và phức tạp nên việc
làm thay đổi toàn diện và sâu sắc quá trình ban hành pháp luật và triển khai các nhiệm
phát triển và an ninh toàn cầu như năng lượng, vụ ƯPBĐKH còn gặp rất nhiều khó khăn. Vì
nước, lương thực, xã hội, việc làm, ngoại giao, vậy, việc ban hành VBQPPL đồng bộ, tạo hành
văn hóa, kinh tế, thương mại.
lang pháp lý đủ mạnh, tăng cường và phát huy
được mọi nguồn lực, ꢀềm lực của đất nước
trong ƯPBĐKH và thực hiện mục ꢀêu PTBV là
yêu cầu cấp thiết hiện nay.
Mặc dù trong điều kiện còn nhiều khó
khăn, song trước những nguy cơ, thách thức
của BĐKH, Chính phủ đã sớm triển khai các
Lời cảm ơn: Bài viết này dựa trên kết quả nghiên cứu thuộc một phần của đề tài “Xây dựng và
hoàn thiện chính sách, pháp luật về ứng phó với biến đổi khí hậu - Cơ sở lý luận và thực ꢀễn”, do
TS. Võ Tuấn Nhân - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội làm
Chủ nhiệm. Tác giả trân trọng cảm ơn sự hỗ trợ của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường
của Quốc hội, Viện Nghiên cứu lập pháp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để thực hiện và hoàn
thành nghiên cứu này.
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Tài nguyên và Môi trường (2008), Chương trình mục ꢀêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí
hậu tại Việt Nam.
2. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020, hꢀp://dsi.mpi.gov.vn/8/91.html.
3. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển
năm 2011).
TongHop/noidungvankiendaihoidang?categoryId=10000716&arꢁcleId=10038370.
5. Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 03/6/2013 Hội nghị Trung ương 7 khóa XI,
asp?topic=191&subtopic=9&leader_topic=990&id=BT661331651.
IMPROVEMENT OF POLICY AND LEGISLATION
FOR EFFECTIVE RESPONSE TO CLIMATE CHANGE
Vo Tuan Nhan
Vice Minister of Ministry of Natural Resources and Environment
Abstract: Viet Nam Naꢀonal Assembly and Government have been formulaꢀng many climate
change related policies and legislaꢀon. However, there are sꢀll gaps and limitaꢀons on promulgaꢀon
and enforcement of the policies and legislaꢀon. This paper presents analysis of current status, assess-
ing the existent gaps of climate change related laws and policies. The paper also proposes measures
for improving the policy and legistraꢀon on climate change in Viet Nam.
Keywords: Climate change, legislaꢀon on climate change
TẠP CHÍ KHOA HỌC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
15
Số 1 - Tháng 3/2017
8 trang
13/01/2024
12580
Free
Bạn đang xem tài liệu "Hoàn thiện chính sách, pháp luật nhằm ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- hoan_thien_chinh_sach_phap_luat_nham_ung_pho_hieu_qua_voi_bi.pdf
