Tài liệu Tổng quan hiện trạng đất ngập nước Việt Nam sau 15 năm thực hiện công ước Ramsar
TOÅNG QUAN
HIÏÅN TRAÅNG ÀÊËT NGÊÅP NÛÚÁC VIÏÅT NAM
SAU 15 NÙM THÛÅC HIÏÅN CÖNG ÛÚÁC RAMSAR
Viïåc quy àõnh vïì caác thûåc thïí àõa lyá vaâ trònh baây caác tû liïåu trong êën phêím naây khöng phaãn aánh bêët cûá quan àiïím naâo
cuãa VEPA, IUCN hoùåc MWBP vïì tû caách phaáp lyá cuãa bêët cûá quöëc gia, laänh thöí hay khu vûåc naâo vaâ caác cú quan coá
thêím quyïìn cuãa hoå, cuäng nhû khöng phaãn aánh bêët cûá quan àiïím naâo cuãa VEPA, IUCN hoùåc MWBP vïì phên àõnh
ranh giúái cuãa caác quöëc gia, laänh thöí hay khu vûåc àoá.
Caác quan àiïím trònh baây trong êën phêím naây khöng nhêët thiïët phaãn aánh caác quan àiïím cuãa VEPA, IUCN hoùåc MWBP.
Cú quan xuêët baãn: Cuåc Baão vïå Möi trûúâng
Töí chûác Baão töìn Thiïn nhiïn Quöëc tïë (IUCN) taåi Viïåt Nam
Chûúng trònh Baão töìn Àa daång Sinh hoåc vaâ Sûã duång Bïìn vûäng Àêët ngêåp nûúác söng Mï-köng
Haâ Nöåi, Viïåt Nam
Baãn quyïìn:
Trñch dêîn:
© 2005 Cuåc Baão vïå Möi trûúâng
Caác töí chûác hoùåc caá nhên coá thïí taái baãn êën phêím naây vò muåc àñch giaáo duåc hoùåc phi lúåi nhuêån maâ
khöng cêìn sûå àöìng yá trûúác bùçng vùn baãn Cuåc Baão vïå Möi trûúâng, nhûng phaãi ghi roä nguöìn.
Caác töí chûác hoùåc caá nhên khöng àûúåc pheáp taái baãn êën phêím naây àïí kinh doanh hoùåc vò bêët kyâ muåc
àñch thûúng maåi naâo maâ khöng àûúåc sûå àöìng yá trûúác bùçng vùn baãn cuãa Cuåc Baão vïå Möi trûúâng.
Cuåc Baão vïå Möi trûúâng Viïåt Nam (2005). Töíng quan hiïån traång àaát ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm
thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar. Haâ Nöåi, Viïåt Nam. 72 pp.
Cöng ty in:
Cöng ty TNHH Linh Höåi, Haâ Nöåi, Viïåt Nam
Núi cung cêëp:
Cuåc Baão vïå Möi trûúâng
Böå Taâi nguyïn vaâ Möi trûúâng
67 Nguyïîn Du, Haâ Nöåi, Viïåt Nam
ÀT: +84 4 942 4581; Fax: +84 4 822 3189
Email: [email protected]
Töí chûác Baão töìn Thiïn nhiïn Quöëc tïë IUCN Viïåt Nam
Villa 44/4, Phöë Vaån Baão, Ba Àònh, Haâ Nöåi, Viïåt Nam
Tel: +84 4 726 1575, Fax: +84 4 726 1561
Email: [email protected]
Chûúng trònh Baão töìn Àa daång Sinh hoåc vaâ Sûã duång Bïìn vûäng Àêët ngêåp nûúác söng Mï-köng
Cuåc Baão vïå Möi trûúâng
67 Nguyïîn Du, Haâ Nöåi, Viïåt Nam
ÀT: +84 4 9427800; Fax: +84 4 9427801
Email: [email protected]
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
Muåc luåc
Danh muåc caác chûä viïët tùæt
Lúâi caãm ún
iv
v
1. Múã àêìu
1
2. Töíng quan vïì àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam
3
2.1. Àêët ngêåp nûúác úã Viïåt Nam
3
2.1.1. Caác àùåc àiïím tûå nhiïn chuã yïëu hònh thaânh àêët ngêåp nûúác
Viïåt Nam
2.1.2. Kiïím kï àêët ngêåp nûúác
3
3
2.1.3. Xêy dûång hïå thöëng phên loaåi vaâ lêåp baãn àöì àêët ngêåp nûúác
2.1.4. Caác hïå sinh thaái àêët ngêåp nûúác
2.1.5. Xu thïë biïën àöång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam
4
5
14
2.2. Giaá trõ vaâ chûác nùng cuãa àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam
2.2.1. Chûác nùng cuãa àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam
2.2.2. Giaá trõ cuãa àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam
2.2.3. Àa daång sinh hoåc
15
15
16
18
3. Quaãn lyá àêët ngêåp nûúác úã Viïåt Nam
21
3.1. Hiïån traång quaãn lyá àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam
3.1.1. Quaãn lyá àêët ngêåp nûúác úã cêëp trung ûúng
3.1.2. Quaãn lyá àêët ngêåp nûúác úã cêëp tónh
21
21
21
22
22
3.1.3. Hoaåt àöång vaâ xu hûúáng baão töìn àêët ngêåp nûúác
3.1.4. Viïåc sûã duång àêët ngêåp nûúác vaâ xu thïë
3.2. Khung phaáp lyá cho quaãn lyá àêët ngêåp nûúác
3.2.1. Hïå thöëng luêåt phaáp, chñnh saách liïn quan àïën quaãn lyá
àêët ngêåp nûúác
24
24
3.2.2. Toám tùæt vïì caác Cöng ûúác quöëc tïë coá liïn quan àïën quaãn lyá
àêët ngêåp nûúác maâ Viïåt Nam tham gia
25
3.3. Caác phûúng thûác, phûúng phaáp quaãn lyá àêët ngêåp nûúác
27
3.4. Nghiïn cûáu, tuyïn truyïìn, giaáo duåc vaâ nhêån thûác
vïì àêët ngêåp nûúác
28
28
29
3.4.1. Caác hoaåt àöång
3.4.2. Xu hûúáng vïì nhêån thûác, hiïíu biïët vïì àêët ngêåp nûúác
3.5. Nhûäng thaânh tûåu, thaách thûác liïn quan àïën quaãn lyá
àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam
29
29
30
32
3.5.1. Nhûäng thaânh tûåu
3.5.2. Möåt söë töìn taåi, thaách thûác trong quaãn lyá àêët ngêåp nûúác
3.5.3. Möåt söë àïì xuêët vïì quaãn lyá àêët ngêåp nûúác úã Viïåt Nam
4. Kïët luêån
35
37
38
5. Kiïën nghõ
Taâi liïåu tham khaão
i
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
Phuå Luåc
Phuå luåc A: Toám tùæt vïì Cöng ûúác Ramsar
40
Phuå luåc B: Hïå thöëng phên loaåi àêët ngêåp nûúác cuãa Böå Nöng nghiïåp vaâ
Phaát triïín Nöng thön
41
46
Phuå luåc C: Möåt söë baãn àöì àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam
Phuå luåc D: Caác khu àêët ngêåp nûúác coá giaá trõ àa daång sinh hoåc vaâ
möi trûúâng cuãa Viïåt Nam
49
64
Phuå luåc E: Lûúång giaá kinh tïë möåt söë vuâng àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam
Phuå luåc F: Danh muåc möåt söë vùn baãn quy phaåm phaáp luêåt liïn quan
àïën àêët ngêåp nûúác
69
Danh muåc aãnh
AÃnh 1: Àêët ngêåp nûúác baäi triïìu cûãa söng Ba Laåt
AÃnh 2: Rûâng ngêåp mùån hai bïn raåch Nang, cûãa söng Öng Àöëc
AÃnh 3: Rûâng ngêåp mùån ven biïín Caâ Mau
6
6
7
AÃnh 4: Nhaâ úã hai bïn söng Caâ Mau, àoaån qua thõ xaä
AÃnh 5: Phaá Tam Giang - Cêìu Hai
7
9
AÃnh 6: Rûâng ngêåp mùån taåi xaä Quaãng Àiïìn, Haãi Haâ, Quaãng Ninh
10
AÃnh 7: Khoanh àêìm nuöi töm phaá huãy rûâng ngêåp mùån
taåi xaä Tiïën Túái, Haãi Haâ, Quaãng Ninh
11
11
11
11
12
13
13
17
17
17
AÃnh 8: Raån san hö ven biïín Ninh Thuêån
AÃnh 9: Coã vñch Th.hemprichii moåc cuâng san hö quanh àaão Trûúâng Sa
AÃnh 10: San hö bõ khai thaác laâm àöì lûu niïåm úã Nha Trang - Khaánh Hoâa
AÃnh 11: Caác baäi coã biïín C.rotundatata úã àaão Phuá Quyá
AÃnh 12: Suy thoaái thaãm coã biïín úã àêìm Thuãy Triïìu, võnh Cam Ranh
AÃnh 13: Höì Ba Bïí
AÃnh 14: Khu du lõch ven biïín Cuâ Lao Cêu, Bònh Thuêån
AÃnh 15: Khai thaác ngao tûå nhiïn taåi baäi triïìu Haãi Haâ, Quaãng Ninh
AÃnh 16: Khai thaác rong biïín úã Cûãa Höåi, Xuên Thaânh, Nghi Xuên, Haâ Tônh
AÃnh 17: Khai thaác quùång ilmenit trong baäi triïìu thêëp, Cêím Xuyïn, Haâ Tônh 17
AÃnh 18: Chùåt phaá rûâng ngêåp mùån àïí nuöi töm úã Thaái Bònh
AÃnh 19 : Ö nhiïîm dêìu úã muäi Chuát, Phan Rñ
19
19
28
AÃnh 20: Nêng cao nhêån thûác cöång àöìng vïì QLTHÀB Nam Àõnh
ii
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
Danh muåc baãng
Baãng 1: Àêët ngêåp nûúác vuâng Àöìng bùçng söng Höìng
5
Baãng 2: Vûúân quöëc gia vaâ khu baão töìn thiïn nhiïn àêët ngêåp nûúác
úã Àöìng bùçng söng Cûãu Long
8
12
16
16
19
25
Baãng 3: Sûå suy giaãm àöå che phuã san hö úã möåt söë vuâng ven biïín Viïåt Nam
Baãng 4: Diïån tñch vaâ saãn lûúång luáa caã nûúác möåt söë nùm
Baãng 5: Saãn lûúång khai thaác vaâ nuöi tröìng thuãy saãn
Baãng 6: Töíng thaãi lûúång àöí ra biïín cuãa möåt söë hïå thöëng söng
Baãng 7: Caác cöng ûúác quöëc tïë coá liïn quan àïën àêët ngêåp nûúác
Danh muåc biïíu àöì
Biïíu àöì 1: Diïån tñch möåt söë loaåi hònh àêët ngêåp nûúác úã Àöìng bùçng
söng Cûãu Long
7
10
10
12
Biïíu àöì 2: Phên böë diïån tñch rûâng ngêåp mùån cuãa Viïåt Nam
Biïíu àöì 3: Sú àöì diïîn biïën diïån tñch Rûâng ngêåp mùån Viïåt Nam, 1943-2000
Biïíu àöì 4: Töíng giaá trõ cuãa möåt söë baäi coã biïín Viïåt Nam
Biïíu àöì 5 : Saãn lûúång vaâ nùng suêët khai thaác haãi saãn
tûâ nùm 1990 àïën nùm 2002
18
23
Biïíu àöì 6: So saánh söë lûúång Sïëu àêìu àoã úã Vûúân quöëc gia Traâm Chim
qua caác nùm 1986-2005
Danh muåc höåp
Höåp 1: Hïå thöëng caác söng lúán cuãa Viïåt Nam
3
4
Höåp 2: 42 Khu àêët ngêåp nûúác tiïu biïíu úã Viïåt Nam
Höåp 3: 10 khu Àêët ngêåp nûúác ven biïín coá giaá trõ cao
Höåp 4: Hïå thöëng caác àêìm phaá úã miïìn Trung Viïåt Nam
Höåp 5: Caác loaâi sinh vêåt ÀNN úã Viïåt Nam
4
9
17
Höåp 6: Nhiïåm vuå vaâ chûác nùng cuãa caác Böå, ngaânh vaâ àõa phûúng
trong baão töìn vaâ phaát triïín bïìn vûäng caác vuâng àêët ngêåp nûúác
21
22
28
Höåp 7: Caác vuâng àêët ngêåp nûúác laâ caác khu rûâng àùåc duång úã Viïåt Nam
Höåp 8: Caác bûúác quy hoaåch quaãn lyá dûåa trïn hïå sinh thaái:
iii
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
Danh muåc caác chûä viïët tùæt
BTTN
ÀBSCL
ÀBSH
ÀDSH
ÀNN
Baão töìn thiïn nhiïn
Àöìng bùçng söng Cûãu Long
Àöìng bùçng söng Höìng
Àa daång sinh hoåc
Àêët ngêåp nûúác
VQG
Vûúân quöëc gia
IUCN
CRES
Töí chûác Baão töìn Thiïn nhiïn Quöëc tïë
Trung têm Nghiïn cûáu Taâi nguyïn & Möi trûúâng
Quyä Quöëc tïë vïì Baão vïå Thiïn nhiïn
Chûúng trònh Phaát triïín Liïn Húåp quöëc
UÃy ban Nhên dên
WWF
UNDP
UBND
QLTHÀB
UNEP
GEF
Quaãn lyá töíng húåp àúái búâ
Chûúng trònh Möi trûúâng Liïn Húåp quöëc
Quyä Möi trûúâng toaân cêìu
UNFCCC
KTX
Cöng ûúác Khung cuãa Liïn Húåp Quöëc vïì Biïën àöíi Khñ hêåu
Khöng thûúâng xuyïn
iv
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
Lúâi caãm ún
uåc Baão vïå Möi trûúâng vaâ IUCN Viïåt Nam xin trên troång caãm ún nhûäng ngûúâi tham gia xêy dûång
baáo caáo naây, göìm: GS.TS. Mai Troång Nhuêån, TS.Trêìn Höìng Haâ, ThS. Nguyïîn Chñ Thaânh, ThS. Lï
Thanh Bònh, TS. Hoaâng Vùn Thùæng, Phaåm Àinh Viïåt Höìng.
C
Àöìng thúâi Cuåc Baão vïå Möi trûúâng vaâ IUCN Viïåt Nam cuäng trên troång caãm ún Chûúng trònh Baão töìn Àa
daång Sinh hoåc vaâ Sûã duång Bïìn vûäng Àêët ngêåp nûúác söng MïKöng àaä höî trúå vïì kyä thuêåt vaâ taâi chñnh; Àaåi
hoåc Quöëc gia Haâ Nöåi, Trung têm Nghiïn cûáu Taâi nguyïn vaâ Möi trûúâng, Phên viïån Àiïìu tra Quy hoaåch
Rûâng Nam Böå, Húåp phêìn àêët ngêåp nûúác trong Dûå aán “Ngùn ngûâa caác xu hûúáng suy thoaái möi trûúâng biïín
Àöng vaâ võnh Thaái Lan” cung cêëp taâi liïåu, kïët quaã nghiïn cûáu vaâ tham gia biïn soaån baáo caáo naây.
Cuåc Baão vïå Möi trûúâng vaâ IUCN Viïåt Nam trên troång caãm ún sûå húåp taác vaâ nhûäng yá kiïën cuãa PGS. TS. Lï
Diïn Dûåc, GS.TSKH. Phan Nguyïn Höìng, GS.TS. Mai Àònh Yïn, GS.TSKH. Àùång Huy Huyânh, PGS.TS
Phaåm Bònh Quyïìn, PGS. TS. Nguyïîn Hoaâng Trñ, TS. Àaâo Maånh Tiïën, Nguyïîn Thõ Höìng Huïë, Nguyïîn Thõ
Hoaâng Haâ, Trêìn Àùng Quy, Nguyïîn Taâi Tuïå vaâ nhûäng ngûúâi coá liïn quan khaác.
Cuöëi cuâng, Cuåc Baão vïå Möi trûúâng vaâ IUCN Viïåt nam xin àûúåc trên troång caãm ún sûå àoáng goáp vaâ höî trúå
quyá baáu cuãa Töí chûác Phaát triïín Quöëc tïë Thuåy Àiïín (SIDA).
v
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
1. Múã àêìu
êët ngêåp nûúác (ÀNN) Viïåt Nam rêët àa
traång ÀNN Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån Cöng
ûúác Ramsar" (Overview of Wetlands Status in Viet
Nam Following 15 Years of Ramsar Convention
Implementation) vúái sûå höî trúå vaâ cöång taác cuãa
IUCN.
daång vïì kiïíu loaåi, phong phuá vïì taâi
nguyïn, àa daång sinh hoåc (ÀDSH), coá
À
nhiïìu chûác nùng vaâ giaá trõ (kinh tïë, xaä höåi, vùn
hoáa...) rêët quan troång. Vúái hún 10 triïåu ha, ÀNN
phên böë úã hêìu khùæp caác vuâng sinh thaái cuãa nûúác ta,
gùæn boá lêu àúâi vúái cöång àöìng dên cû, coá vai troâ lúán
àöëi vúái àúâi söëng nhên dên vaâ phaát triïín kinh tïë - xaä
höåi.
Baáo caáo àûúåc xêy dûång trïn cú súã töíng húåp, phên
tñch caác nguöìn taâi liïåu coá tñnh phaáp lyá cao, cêåp nhêåt
úã mûác coá thïí, theo caách tiïëp cêån lõch sûã cuå thïí, liïn
ngaânh, tiïëp cêån sinh thaái vaâ phaát triïín bïìn vûäng.
Nöåi dung baáo caáo àûúåc trònh baây trong 5 phêìn (Múã
àêìu; Töíng quan vïì ÀNN Viïåt Nam; Quaãn lyá ÀNN
úã Viïåt Nam; Kïët luêån; Kiïën nghõ) vaâ 6 phuå luåc
(Cöng ûúác Ramsar; Phên loaåi ÀNN theo Böå Nöng
nghiïåp vaâ Phaát triïín Nöng thön; Möåt söë baãn àöì
ÀNN; Caác khu ÀNN coá giaá trõ ÀDSH vaâ möi
trûúâng Viïåt Nam; Lûúång giaá kinh tïë möåt söë khu
ÀNN Viïåt Nam; Danh muåc caác vùn baãn phaáp luêåt
liïn quan àïën ÀNN).
Nùm 1989, Viïåt Nam laâ quöëc gia thûá 50 trïn thïë
giúái tham gia Cöng ûúác Ramsar. Trong 15 nùm
qua, Viïåt Nam àaä coá nhiïìu nöî lûåc triïín khai caác
hoaåt àöång nghiïn cûáu, kiïím kï, xêy dûång caác cöng
cuå vaâ kyä thuêåt khaác nhau àïí baão töìn, sûã duång,
quaãn lyá ÀNN theo tinh thêìn cuãa Cöng ûúác Ramsar.
Tuy nhiïn, nhûäng cöë gùæng naây chûa àaáp ûáng àûúåc
yïu cêìu sûã duång khön kheáo, baão töìn vaâ phaát triïín
bïìn vûäng ÀNN.
Viïåc raâ soaát, àaánh giaá nhûäng thaânh tûåu, töìn taåi vaâ
xu thïë cuãa caác hoaåt àöång liïn quan àïën ÀNN
nhùçm ruát ra nhûäng baâi hoåc kinh nghiïåm vaâ àïì xuêët
àõnh hûúáng àïí quaãn lyá, baão töìn, sûã duång khön
kheáo vaâ phaát triïín bïìn vûäng ÀNN laâ hïët sûác cêìn
thiïët.
Baáo caáo naây coá thïí laâ taâi liïåu böí ñch cho caác nhaâ
quaãn lyá, hoaåch àõnh chñnh saách, cho caác nhaâ
nghiïn cûáu vïì ÀNN, laâm taâi liïåu tham khaão cho
nghiïn cûáu sinh, hoåc viïn cao hoåc vaâ caác àöëi tûúång
khaác thuöåc caác lônh vûåc liïn quan àïën ÀNN.
Duâ àaä rêët cöë gùæng biïn soaån nhûng baáo caáo khoá
traánh khoãi thiïëu soát, Cuåc Baão vïå Möi trûúâng vaâ têåp
thïí taác giaã rêët biïët ún vaâ mong nhêån àûúåc sûå goáp yá
cuãa àöåc giaã.
Hûúáng túái muåc àñch noái trïn vaâ goáp phêìn vaâo viïåc
baão töìn ÀDSH, quaãn lyá, phaát triïín bïìn vûäng ÀNN
Viïåt Nam, Cuåc Baão vïå Möi trûúâng thuöåc Böå Taâi
nguyïn vaâ Möi trûúâng biïn soaån "Töíng quan hiïån
1
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
2. Töíng quan vïì àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam
chaãy ra biïín àaä taåo thaânh hïå thöëng cûãa söng laâ möåt
trong nhûäng loaåi hònh ÀNN quan troång cuãa Viïåt
2.1. Àêët ngêåp nûúác úã Viïåt Nam
Hiïån nay, trïn thïë giúái coá nhiïìu àõnh nghôa khaác
Nam. Hiïån nay, caã nûúác coá trïn 3.500 höì chûáa nûúác
nhau vïì ÀNN, tuây theo möîi quöëc gia vaâ muåc àñch
nhoã vaâ 650 höì chûáa nûúác vûâa vaâ lúán, caác höì chûáa
quaãn lyá, sûã duång ÀNN. Àõnh nghôa vïì ÀNN ghi taåi
nûúác lúán nhû höì Thaác Baâ coá diïån tñch mùåt nûúác
Àiïìu 1 cuãa Cöng ûúác Ramsar (Phuå luåc A), àûúåc sûã
duång chñnh thûác úã Viïåt Nam trong caác hoaåt àöång
liïn quan àïën ÀNN: "ÀNN laâ nhûäng vuâng àêìm
lêìy, than buân hoùåc vuâng nûúác bêët kïí laâ tûå nhiïn
hay nhên taåo, thûúâng xuyïn hay taåm thúâi, coá nûúác
2
23.400 ha, höì Hoâa Bònh 218 km , höì Dêìu Tiïëng
35.000 ha, höì Trõ An 27.000 ha (Nguyïîn Viïët Phöí,
Vuä Vùn Tuêën, Trêìn Thanh Xuên, 2003).
chaãy hay nûúác tuâ, laâ nûúác ngoåt, nûúác lúå hay nûúác
biïín, kïí caã nhûäng vuâng nûúác biïín coá àöå sêu khöng
quaá 6m khi triïìu thêëp".
Höåp 1: Hïå thöëng caác söng lúán cuãa Viïåt Nam
1. Söng Mïköng
2. Söng Höìng
Theo àõnh nghôa naây, caác yïuë töë àõa maåo, thuãy vùn, thöí
nhûúäng, àöång vêåt, thûåc vêtå , hiïån traång sûã duång àêët àai
laâ nhûäng tiïu chñ quan tronå g àïí xaác àõnh caác vuâng ÀNN.
3. Söng Thaái Bònh
4. Söng Kyâ Cuâng - Bùçng
5. Söng Maä
6. Söng Caã
7. Söng Thu Böìn
8. Söng Ba
9. Söng Àöìng Nai
2.1.1. Caác àùåc àiïím tûå nhiïn chuã yïëu
hònh thaânh àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam
Àùåc àiïím àõa maåo: 2/3 diïån tñch tûå nhiïn Viïåt Nam
laâ àöìi nuái, coá hûúáng nghiïng chung tûâ Têy sang
Àöng. Àöìng bùçng Bùæc Böå vaâ Nam Böå laâ nhûäng
vuâng truäng, taåo nïn hai vuâng ÀNN tiïu biïíu cho
àõa maåo vuâng chêu thöí söng Höìng vaâ söng Cûãu
Long.
Thöí nhûúäng: coá 15 nhoám àêët, trong àoá coá 7 nhoám
àêët liïn quan àïën caác àùåc trûng cuãa caác vuâng
ÀNN, àoá laâ àêët mùån, àêët pheân, àêët phuâ sa, àêët
glêy, àêët than buân, àêët xaám vaâ àêët caát. Do caác àùåc
àiïím khaác nhau vïì àõa maåo, khñ hêåu, thöí nhûúäng
àaä hònh thaânh caác àùåc trûng vïì thûåc vêåt cuãa caác
vuâng ÀNN vúái hai daång àiïín hònh laâ thûåc vêåt
vuâng ÀNN mùån vaâ thûåc vêåt vuâng ÀNN ngoåt.
Àùåc àiïím khñ hêåu: thuöåc vuâng khñ hêåu nhiïåt àúái
gioá muâa, nhiïåt àöå trung bònh haâng nùm khaá cao
0
(hún 20 C/nùm), àöå êím tûúng àöëi lúán (hún
80%/nùm), lûúång mûa döìi daâo (1.500mm/nùm).
Sûå khaác nhau vïì chïë àöå khñ hêåu giûäa caác vuâng, àùåc
biïåt laâ chïë àöå nhiïåt - êím coá aãnh hûúãng àïën chïë àöå
thuãy vùn cuãa tûâng vuâng nhû thúâi gian ngêåp nûúác,
àöå sêu ngêåp nûúác, chïë àöå nhiïåt cuãa nûúác, dêîn àïën
sûå khaác nhau giûäa caác loaåi hònh ÀNN.
2.1.2. Kiïím kï àêët ngêåp nûúác
Cöng taác kiïím kï ÀNN àûúåc tiïën haânh lêìn àêìu
tiïn úã Viïåt Nam vaâo nùm 1989, do PGS.TS. Lï Diïn
Dûåc vaâ nnk thûåc hiïån, àaä thöëng kï àûúåc 42 khu
ÀNN tiïu biïíu cuãa Viïåt Nam (Höåp 2).
Àùåc àiïím thuãy vùn: hïå thöëng doâng chaãy vúái möåt
maång lûúái tiïu nûúác ra biïín khaá daây. Töíng söë caác
con söng lúán nhoã úã Viïåt Nam lïn túái 2.500, trong àoá
nhûäng con söng daâi trïn 10 km laâ 2.360 söng (Phan
Nguyïn Höìng, 1996). Theo söë liïåu tñnh toaán cho
thêëy hïå thöëng söng Cûãu Long coá nguöìn nûúác chaãy
vaâo Viïåt Nam laâ lúán nhêët, chiïëm 61,4% töíng lûúång
doâng chaãy söng ngoâi cuãa caã nûúác. Caác doâng söng
Nùm 2001, Cucå Möi trûúâng (nay laâ Cucå Baão vïå Möi
trûúâng) àaä àïì xuêët 68 khu ÀNN coá giaá trõ ÀDSH vaâ
möi trûúâng (Phuå luåc D) vúiá söë liïåu phong phuá vaâ àêìy
àuã hún so vúiá caác taâi liïuå trûúác àêy. Danh muåc naây
coá thïí trúã thaânh cú súã cho viïåc xaác àõnh caác vuâng
ÀNN coá têìm quan troång quöcë gia vaâ quöcë tïë sau naây.
3
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
Höåp 2: 42 Khu àêët ngêåp nûúác tiïu biïíu úã Viïåt Nam
Höì chûáa nûúác (21):
Ba Bïí,
Àöìng bùçng chêu thöí (2):
Àöìng bùçng chêu thöí söng Höìng,
Àöìng bùçng chêu thöí söng Cûãu Long.
Thaác Baâ,
Höì Chûã,
Cûãa söng (2):
Söng Höìng,
Söng Tiïìn.
Höì Nuái Cöëc,
Höì Söng Àaâ,
Höì Têy,
Bêìu (3):
Höì Àöìng Mö -Ngaãi Sún,
Bêìu Sen,
Sêëu (Heå-Hlùm),
Nam Caát Tiïn.
Höì Suöëi Hai,
Höì Cêëm Sún,
Höì Söng Mûåc,
Höì Yïn Myä,
Höì Keã Göî,
Phaá (1):
Phaá Tam Giang.
Höì Cêím Ly,
Höì Biïín Höì,
Höì Nuái Möåt,
Höì Liïåt Sún,
Höì Phuá Ninh,
Höì Cuâ Möng,
Höì Lak,
Sên chim (3):
Baåc Liïu,
Sên chim Àêìm Dúi,
Sên chim Caái Nûúác.
Rûâng ngêåp nûúác (2):
Khu baão vïå rûâng Traâm Vöì Dúi,
Rûâng ngêåp mùån Nùm Cùn.
Höì Àa Nhim,
Höì Biïín Laåc;
ÀNN theo muâa (1):
Àêìm (5):
Àöìng Thaáp Mûúâi.
Chñnh Cöng,
Àêìm Vaåc,
Quy Nhún,
Àêìm Ö Loan,
Àêìm Naåi.
Quêìn àaão (2):
Caát Baâ,
Cön Àaão.
Nguöìn: Lï Diïn Dûåc, 1989.
Höåp 3: 10 khu Àêët ngêåp nûúác ven biïín coá giaá
trõ cao (theo tiïu chuêín Cöng ûúác Ramsar)
1. Cûãa söng Tiïn Yïn
Nùm 2002 - 2004, húåp phêìn ÀNN cuãa Dûå aán "Ngùn
ngûâa caác xu hûúáng suy thoaái möi trûúâng Biïín
Àöng vaâ Võnh Thaái Lan" do Mai Troång Nhuêån chuã
trò, àaä lêåp höì sú 10 khu ÀNN ven biïín coá giaá trõ cao
(theo tiïu chuêín Cöng ûúác Ramsar) (Höåp 3).
2. Cûãa söng Baåch Àùçng
3. Cûãa söng Vùn UÁc
4. Cûãa söng Ba Laåt
5. Baäi triïìu Kim Sún
6. Àêìm phaá Tam Giang - Cêìu Hai
7. Àêìm Traâ ÖÍ
2.1.3. Xêy dûång hïå thöëng phên loaåi vaâ
lêåp baãn àöì àêët ngêåp nûúác
8. Cûãa söng Àöìng Nai
Cho àïën nay, Viïåt Nam vêîn chûa coá möåt hïå thöëng
phên loaåi ÀNN chñnh thûác coá thïí aáp duång chung
cho moåi lônh vûåc liïn quan àïën quaãn lyá ÀNN vaâ
cuäng chûa coá baãn àöì hiïån traång vaâ quy hoaåch ÀNN
quöëc gia àïí laâm cú súã cho viïåc hoaåch àõnh caác chñnh
saách vaâ chiïën lûúåc vïì baão töìn vaâ phaát triïín bïìn
vûäng ÀNN. Do vêåy, viïåc xêy dûång vaâ phaáp lyá hoáa
hïå thöëng phên loaåi vaâ lêåp baãn àöì ÀNN Viïåt Nam
seä laâ möåt hoaåt àöång ûu tiïn trong baão töìn vaâ phaát
triïín bïìn vûäng ÀNN cuãa Viïåt Nam.
9. Cûãa söng Tiïìn
10. Baäi triïìu Têy Nam Caâ Mau
Dûåa trïn àõnh nghôa vïì ÀNN cuãa Cöng ûúác
Ramsar, caác àùåc àiïím vïì àêët, nûúác vaâ sinh hoåc,
möåt söë hïå thöëng phên loaåi ÀNN cuãa caác cú quan,
töí chûác, caác nhaâ khoa hoåc trong nûúác àaä àûúåc àïì
xuêët nhû: baãng phên loaåi cuãa Lï Diïn Dûåc (1989),
4
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
Phan Nguyïn Höìng (1996), Nguyïîn Chu Höìi
(1999), Nguyïîn Huy Thùæng (1999), Nguyïîn Chñ
Thaânh vaâ nnk (1999, 2002); Hoaâng Vùn Thùæng vaâ
nnk (2002); Vuä Trung Taång (1994-2004).
thûúâng xuyïn; laåch nûúác; söng suöëi chaãy thûúâng
xuyïn, taåm thúâi; höì nûúác ngoåt; than buân; àêìm lêìy;
höì nûúác mùån; ÀNN trïn nuái; ÀNN àõa nhiïåt; àêìm
nuöi thuãy saãn; ao lúán hún 8 ha, àêìm lêìy... ÀNN
ven biïín phên böë röång khùæp vuâng búâ biïín Viïåt
Nam bao göìm ÀNN cûãa söng, baäi triïìu, ÀNN àêìm
phaá vaâ vuâng nûúác biïín coá àöå sêu nhoã hún 6 m khi
triïìu kiïåt. Rûâng ngêåp mùån vaâ baäi sònh lêìy têåp trung
chuã yïëu úã caác vuâng chêu thöí, vuâng cûãa söng vaâ
vuâng triïìu. Caác àêìm phaá cuäng têåp trung úã vuâng búâ
biïín miïìn Trung (tûâ Huïë àïën Ninh Thuêån). Caác
raån san hö vaâ hïå rong taão - coã biïín phên böë nhiïìu
úã vuâng búâ biïín Nam Trung Böå.
Phên viïån Àiïìu tra Quy hoaåch Rûâng Nam Böå (1990-
1996) àûa ra möåt hïå thöëng phên loaåi ÀNN vuâng
àöìng bùçng söng Cûãu Long phuåc vuå cho viïåc quaãn
lyá ÀNN úã àêy. Nùm 2003, Nguyïîn Chñ Thaânh vaâ
cöång sûå, àaä phên loaåi ÀNN Viïåt Nam theo 4 bêåc:
Bêåc 1-Hïå thöëng (dûåa vaâo baãn chêët cuãa nuúác); Bêåc 2-
Hïå thöëng phuå (dûåa vaâo àõa maåo); Bêåc 3-Lúáp (dûåa
vaâo thuãy vùn); Bêåc 4-Lúáp phuå (dûåa vaâo hiïån traång
thûåc vêåt vaâ sûã duång àêët). Tûâ kïët quaã nghiïn cûáu
naây, Böå Nöng nghiïåp vaâ Phaát triïín Nöng thön
(2004) àaä ban haânh möåt Tiïu chuêín Ngaânh vïì hïå
thöëng phên loaåi ÀNN Viïåt Nam tûúng thñch vúái
baãn àöì ÀNN tyã lïå 1: 1.000.000 àïí sûã duång trong caác
lônh vûåc quaãn lyá nhaâ nûúác cuãa Böå Nöng nghiïåp vaâ
Phaát triïín Nöng thön (Phuå luåc B).
Tuy nhiïn, trong khuön khöí baáo caáo naây chó àïì cêåp
àïën 5 vuâng ÀNN quan troång, àoá laâ: ÀNN vuâng
cûãa söng àöìng bùçng söng Höìng (ÀBSH); ÀNN caác
àêìm phaá úã miïìn Trung; ÀNN chêu thöí söng Cûãu
Long; ÀNN caác höì vaâ möåt söë kiïíu ÀNN khaác.
Têåp thïí taác giaã thûåc hiïån húåp phêìn ÀNN trong dûå
aán "Ngùn ngûâa caác xu hûúáng suy thoaái möi trûúâng
Biïín Àöng vaâ Võnh Thaái Lan" àïì xuêët baãng phên
loaåi ÀNN theo Cöng ûúác Ramsar, àûúåc böí sung vaâ
àiïìu chónh cho phuâ húåp vúái Viïåt Nam (Mai Troång
Nhuêån, Vuä Trung Taång vaâ nnk, 2004). Baãng phên
loaåi naây göìm 4 bêåc: Hïå thöëng (03) - Phuå hïå thöëng
(08) - Kiïíu (20) - Loaåi (57).
a. Àêët ngêåp nûúác vuâng cûãa söng àöìng bùçng söng
Höìng
Theo baãn àöì ÀNN cuãa vuâng cûãa söng ÀBSH tó lïå
1/100.000 (Phên viïån Àiïìu tra Quy hoaåch Rûâng
Nam Böå vaâ Höåi khoa hoåc Àêët Viïåt Nam, 2004 - Phuå
luåc C1), diïån tñch ÀNN úã vuâng naây laâ 229.762 ha
(chiïëm 76,01 % diïån tñch tûå nhiïn). Trong àoá, diïån
tñch ÀNN mùån laâ 125.389 ha, göìm 22.487 ha ÀNN
ven biïín vaâ 102.482 ha ÀNN mùån cûãa söng, phên
böë chuã yïëu úã caác cûãa söng Nam Triïåu, Cêëm, Laåch
Tray, Vùn UÁc, Thaái Bònh, Ba Laåt, Laåch Giang, cûãa
Àaáy vúái loaåi hònh sûã duång àêët chñnh laâ saãn xuêët
nöng lêm nghiïåp vaâ nuöi tröìng thuyã saãn (NTTS);
diïån tñch ÀNN ngoåt laâ 103.373 ha, vúái loaåi hònh sûã
duång àêët chñnh laâ canh taác nöng nghiïåp.
2.1.4. Caác hïå sinh thaái àêët ngêåp nûúác
Àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam göìm 2 nhoám: ÀNN nöåi
àõa vaâ ÀNN ven biïín. ÀNN nöåi àõa coá mùåt úã caã ba
miïìn vaâ caác vuâng sinh thaái, àa daång vïì kiïíu loaåi,
hònh thaái, taâi nguyïn, chûác nùng vaâ giaá trõ cuäng
nhû khaã nùng khai thaác, sûã duång vaâ baão vïå. Caác
kiïíu ÀNN nöåi àõa göìm: chêu thöí ngêåp nûúác
Baãng 1: Àêët ngêåp nûúác vuâng Àöìng bùçng söng Höìng
Àêët ngêåp nûúác vuâng cûãa söng Vùn UÁc
Mö taã
Diïån tñch baäi böìi ven biïín Haãi Phoâng laâ 17.000 ha, diïån tñch coá rûâng ngêåp mùån 11.000
ha, diïån tñch chûa coá rûâng ngêåp mùån 1.000 ha, àêìm nuöi thuãy saãn nûúác lúå 5.000 ha.
Rûâng ngêåp mùån
50 loaâi thuöåc 28 hoå
Chuã yïëu laâ loaâi Bêìn chua (Sonneratia caseolaris), ngoaâi ra coá Trang (Kandelia candel),
Suá (Aegiceras corniculata), Ö rö biïín (Acanthus ebracteatus), Mùæm biïín (Avicennia
marina), Giaá, Coái (Cyperus malaccensis).
Caác loaâi àöång, thûåc vêåt
Coá 185 loaâi thûåc vêåt phuâ du (Phytoplankton), 306 loaâi àöång vêåt àaáy, 90 loaâi caá, 5 loaâi
boâ saát vaâ 37 loaâi chim, trong àoá coá caác loaâi chim nûúác thûúâng gùåp nhû: Võt trúâi (Anas
poecilorhyncha), Chim lùån (Podiceps ruficolis), Sêm cêìm (Fulica atra), Cöëc àïë
(Phalacrocorax carbo), Gaâ löi nûúác (Hydrophasianus chirurgus), Gaâ nûúác (Rallus).
5
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
Caác loaâi chim di cû
Caác loaâi chim nûúác thûúâng gùåp nhû: Võt trúâi (Anas poecilorhyncha), Chim lùån
(Podiceps ruficolis), Sêm cêìm (Fulica atra), Cöëc àïë (Phalacrocorax carbo), Gaâ löi nûúác
(Hydrophasianus chirurgus), Gaâ nûúác (Rallus).
Kinh tïë àõa phûúng
Ngûúâi dên úã àêy söëng chuã yïëu nhúâ nuöi tröìng thuyã saãn.
Àêët ngêåp nûúác cûãa söng Thaái Bònh - Traâ Lyá
Mö taã
Vuâng cûãa söng àiïín hònh, baäi triïìu àûúåc hònh thaânh do sûå böìi àùæp phuâ sa haâng nùm
vúái töëc àöå khaá nhanh. Diïån tñch baäi triïìu laâ 11.409 ha, trong àoá diïån tñch coá khaã nùng
tröìng rûâng ngêåp mùån laâ 6.775 ha.
Rûâng ngêåp mùån
Caác loaâi àöång, thûåc vêåt
Caác loaâi chim àùåc hûäu
Kinh tïë àõa phûúng
Diïån tñch rûâng ngêåp mùån 3.388 ha, vúái 52 loaâi thuöåc 48 chi vaâ 26 hoå. Caác loaâi chuã yïëu
laâ loaâi Bêìn chua (Sonneratia caseolaris), Trang (Kandelia candel), Suá (Aegiceras
corniculata), Giaá (Excoecaria agallocha), Mùæm quùn (Avicennia lanata).
170 loaâi taão, 108 loaâi àöång vêåt phuâ du, 37 loaâi àöång vêåt àaáy, 152 loaâi caá, trong àoá böå caá
Vûúåc (Perciformes), böå caá Trñch (Clupeiformes) vaâ böå caá Bún (Pleuronectiformes) coá söë
loaâi nhiïìu nhêët.
Caác loaâi Coâ thòa (Platalea minor), Moâng bïí moã ngùæn (Larus saudersi), Böì nöng
(Pelicanus), Böì nöng chên xaám (Pelicanus philippensis), Coâ quùæm àêìu àen
(Threskiorinis melanocephalus).
Cöång àöìng dên cû àõa phûúng söëng chuã yïëu nhúâ chùn thaã võt, nuöi thuãy saãn, àaánh bùæt
caá vaâ khai thaác caát.
Àêët ngêåp nûúác cûãa söng Ba Laåt (Tiïìn Haãi - Giao Thuãy)
Mö taã
Diïån tñch rûâng ngêåp mùån 6.008 ha vaâ diïån tñch baäi böìi 25.934 ha (aãnh 1). Baäi triïìu àûúåc
böìi àùæp do phuâ sa haâng nùm vúái töëc àöå tûúng àöëi nhanh (26-67m/nùm).
Rûâng ngêåp mùån
Thûåc vêåt ngêåp mùån coá 95 loaâi, caác loaâi phöí biïën laâ Bêìn chua (Sonneratia caseolaris),
Trang (Kandelia candel), Mùæm quùn (Avicennia lanata), Coác keân (Derris trifoliata),
Mùæm biïín (Avicennia marina).
Caác loaâi àöång, thûåc vêåt
Coá 180 loaâi taão, 165 loaâi àöång vêåt phuâ du, 200 loaâi àöng vêåt àaáy, 56 loaâi caá thuöåc 29
hoå, 6 loaâi àöång vêåt coá vuá vaâ 181 loaâi chim nûúác trong àoá nhiïìu nhêët laâ caác loaâi cuãa böå
seã (Passeriformes).
Caác loaâi quyá hiïëm vaâ
àang bõ nguy hiïím
Trong àoá coá 3 loaâi quyá hiïëm: Raái caá (Lutra lutra), caá Heo (Delphinus) vaâ caá Àêìu öng
sû (Neophocaena phocaenoides) vaâ coá 9 loaâi àûúåc ghi vaâo saách àoã quöëc tïë.
AÃnh 1: Àêët ngêåp nûúác baäi triïìu cûãa söng Ba Laåt
(Mai Troång Nhuêån, 2003)
AÃnh 2: Rûâng ngêåp mùån hai bïn raåch Nang, cûãa söng
Öng Àöëc (Mai Troång Nhuêån, 2003)
6
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
b. Àêët ngêåp nûúác àöìng bùçng söng Cûãu Long
Àöìng bùçng söng Cûãu Long (ÀBSCL) thuöåc laänh
thöí Viïåt Nam laâ phêìn cuöëi cuâng cuãa lûu vûåc söng
Mïköng, coá diïån tñch khoaãng 3,9 triïåu ha, chiïëm
khoaãng 12% diïån tñch tûå nhiïn caã nûúác, bao göìm 13
tónh vaâ thaânh phöë: Long An, Tiïìn Giang, Àöìng
Thaáp, An Giang, Kiïn Giang, Hêåu Giang, Caâ Mau
(aãnh 2), Baåc Liïu, Soác Trùng, Traâ Vinh, Vônh Long,
Bïën Tre vaâ thaânh phöë Cêìn Thú.
ÀNN cuãa ÀBSCL laâ möåt trong nhûäng hïå sinh thaái
giaâu coá nhêët cuãa lûu vûåc (àöìng bùçng ngêpå triïìu, àêìm
lêìy ven biïín, àêìm than bunâ , cûãa söng...), laâ baäi àeã
quan troång cuãa nhiïìu loaâi thuãy sanã di cû tûâ phña
thûúång nguöìn söng Mïköng. Theo baãn àöì ÀNN
vuâng àöìng bùçng söng Cûãu Long, tyã lïå 1:250.000 (Phuå
luåc C3), diïån tñch ÀNN coá 4.939.684 ha chiïëm 95,88
% diïån tñch tûå nhiïn, bao göìm diïån tñch ÀNN nöåi àõa
vaâ ÀNN ven biïín ngêåp thuãy triïìu dûúái 6m (biïíu àöì 1).
AÃnh 3: Rûâng ngêåp mùån ven biïín Caâ Mau
(Mai Troång Nhuêån, 1998)
nhûng hiïån nay diïån tñch rûâng ngêåp mùån àaä vaâ
àang bõ suy thoaái vaâ giaãm ài rêët nhiïìu vïì söë lûúång
vaâ chêët lûúång.
ÀNN mùån cûãa söng phên böë chuã yïëu úã vuâng cûãa
söng Cûãu Long thuöåc àõa baân caác tónh Long An,
Tiïìn Giang, Bïën Tre, Traâ Vinh vaâ Soác Trùng, thuöåc
caác daång ÀNN mùån khöng thûúâng xuyïn canh taác
nöng nghiïåp vaâ ÀNN mùån khöng thûúâng xuyïn
nuöi tröìng thuãy saãn.
Biïíu àöì 1: Diïån tñch möåt söë loaåi hònh àêët ngêåp
nûúác úã Àöìng bùçng söng Cûãu Long (ha)
ÀNN mùån àêìm phaá phên böë úã àêìm Àöng Höì (Haâ
Tiïn) vaâ àêìm Thõ Tûúâng (Caâ Mau) úã vuâng ven biïín
võnh Thaái Lan.
ÀNN ngoåt thuöåc söng bao phuã vuâng àöìng bùçng
ngêåp luä röång lúán úã trung têm cuãa ÀBSCL. ÀNN
ngoåt thuöåc söng ngêåp thûúâng xuyïn laâ caác nhaánh
chñnh cuãa söng Tiïìn, söng Hêåu, caác söng khaác vaâ
caác doâng kïnh, coá diïån tñch 128.139 ha. ÀNN ngoåt
thuöåc söng ngêåp khöng thûúâng xuyïn coá diïån tñch
1.771.381 ha, laâ caác caánh àöìng canh taác luáa nûúác,
caác vûúân cêy ùn traái vaâ caác diïån tñch canh taác nöng
nghiïåp khaác (aãnh 4).
ÀNN mùn ven biïn: 1,636,069 ha
ÀNN mùn cûa söng: 1,052,102 ha
ÀNN mùn àêm pha: 2,521 ha
ÀNN mùn thuöc söng: 1,963,240 ha
ÀNN mùn thuöc hö: 56,389 ha
ÀNN thuöc àêm: 229,363 ha
Nguöìn: Phên viïån Àiïìu tra quy hoaåch rûâng Nam Böå, 2003
ÀNN mùån ven biïín phên böë doåc ven biïín Àöng,
phña Têy Nam baán àaão Caâ Mau vaâ võnh Thaái Lan.
Trong àoá, ÀNN mùån ven biïín - ngêåp thûúâng xuyïn
coá diïån tñch 879.644 ha, phên böë úã vuâng biïín nöng
coá àöå sêu nhoã hún 6 m khi triïìu kiïåt; ÀNN mùån ven
biïín - ngêåp khöng thûúâng xuyïn coá diïån tñch
756.425 ha. Caác kiïíu ÀNN chñnh trong vuâng naây laâ
ÀNN mùån thûúâng xuyïn, khöng coá thûåc vêåt; ÀNN
mùån khöng thûúâng xuyïn, canh taác nöng nghiïåp;
ÀNN mùån khöng thûúâng xuyïn, nuöi tröìng thuãy
saãn. Caác daãi rûâng ngêåp mùån phên böë doåc ven biïín,
úã nhûäng vuâng baäi buân ngêåp mùån, coá vai troâ rêët quan
troång trong hïå sinh thaái ÀNN ven biïín (aãnh 3).
Trûúác àêy, rûâng ngêåp mùån traãi daâi suöët doåc búâ biïín,
AÃnh 4: Nhaâ úã hai bïn söng Caâ Mau, àoaån qua thõ xaä
(Mai Troång Nhuêån, 1998)
7
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
ÀNN ngoåt thuöåc höì úã ÀBSCL phên böë úã vuâng höì
rûâng Traâm (Melaleuca) U Minh Haå (tónh Caâ Mau),
höì rûâng Traâm U Minh Thûúång (tónh Kiïn Giang)
vaâ úã Vûúân quöëc gia (VQG) Traâm Chim (tónh Àöìng
Thaáp). Trûúác àêy, rûâng Traâm che phuã phêìn lúán
vuâng àêët chua pheân úã ÀBSCL. Hiïån nay, diïån tñch
rûâng Traâm chó coân 182.170 ha, phên böë úã vuâng àêët
than buân U Minh, vuâng àêët chua pheân Àöìng Thaáp
Mûúâi vaâ caánh àöìng Haâ Tiïn (Phên viïån Àiïìu tra
Quy hoaåch Rûâng Nam Böå, 2004). Àêy laâ núi cû truá
cuãa rêët nhiïìu loaâi thuãy saãn nûúác ngoåt vaâ cung cêëp
göî, cuãi, caá, mêåt ong. Àùåc àiïím nöíi bêåt laâ têìng than
buân úã vuâng rûâng Traâm U Minh coá vai troâ rêët quan
troång àöëi vúái hïå sinh thaái. Trong àiïìu kiïån baäo
hoâa, than buân seä ngùn chùån quaá trònh hònh thaânh
pheân trong àêët pheân tiïìm taâng. Trong àiïìu kiïån
khö nhû bõ thoaát nûúác, than buân seä bõ oxy hoáa rêët
nhanh laâm cho àêët bõ pheân hoáa.
ÀNN thuöåc àêìm úã ÀBSCL chuã yïëu laâ ÀNN thuöåc
àêìm ngêåp khöng thûúâng xuyïn, sûã duång àïí canh
taác nöng nghiïåp, phên böë úã vuâng Àöìng Thaáp Mûúâi
vaâ Tûá giaác Long Xuyïn.
Baãng 2: Vûúân quöëc gia vaâ khu baão töìn thiïn nhiïn àêët ngêåp nûúác úã Àöìng bùçng söng Cûãu Long
Vûúân quöëc gia Muäi Caâ Mau
Tónh Caâ Mau
Diïån tñch: 41.862 ha
Chûác nùng vaâ nhiïåm vuå chñnh laâ baão töìn hïå sinh thaái rûâng ngêåp nûúác mùån vuâng Muäi Caâ
Mau, tiïu biïíu cho vuâng ÀNN ven biïín Nam Böå vaâ caác giaá trõ vïì ÀDSH, kinh tïë, xaä höåi,
vùn hoáa, lõch sûã cuãa vuâng ÀNN têån cuâng phña Nam cuãa àêët nûúác.
Vûúân quöëc gia Traâm Chim
Tónh Àöìng Thaáp
Chûác nùng vaâ nhiïåm vuå chñnh laâ baão töìn hïå sinh thaái rûâng Traâm ngêåp luä söng Cûãu Long,
Diïån tñch: 7.588 ha
tiïu biïíu cho vuâng ÀNN Àöìng Thaáp Mûúâi vaâ caác loaâi chim nûúác quyá hiïëm, nhêët laâ Sïëu
àêìu àoã (Grus antigone).
Vûúân quöëc gia U Minh Thûúång
Tónh Kiïn Giang
Diïån tñch: 8.038 ha
Chûác nùng vaâ nhiïåm vuå chñnh laâ baão töìn hïå sinh thaái rûâng Traâm vaâ ÀNN pheân trïn than
buân, caác loaâi àöång vêåt hoang daä quyá hiïëm vaâ di tñch lõch sûã chiïën khu U Minh.
Khu Baão töìn thiïn nhiïn Thaåch Phuá
Tónh Bïën Tre
Diïån tñch: 4.510 ha
Chûác nùng vaâ nhiïåm vuå chñnh laâ baão töìn hïå sinh thaái rûâng ngêåp nûúác mùån vuâng cûãa söng
Cûãu Long vaâ di tñch lõch sûã cêëp quöëc gia àûúâng Höì Chñ Minh trïn biïín úã Nam Böå.
Khu Baão töìn sinh caãnh Kiïn Lûúng
Tónh Kiïn Giang
Diïån tñch: 14.605 ha
Chûác nùng vaâ nhiïåm vuå chñnh laâ baão töìn hïå sinh thaái rûâng Traâm (Melaleuca), traãng coã ngêåp
nûúác theo muâa vaâ caác loaâi chim nûúác quyá hiïëm, àùåc biïåt laâ loaâi Sïëu àêìu àoã (Grus antigone).
Khu Baão töìn thiïn nhiïn Lung Ngoåc Hoaâng
Tónh Hêåu Giang
Chûác nùng vaâ nhiïåm vuå chñnh laâ baão töìn sinh caãnh rûâng Traâm, hïå sinh thaái ÀNN vuâng
Diïån tñch: 6.000 ha
àöìng bùçng Têy söng Hêåu, caác loaâi chim nûúác vaâ baão töìn caác giaá trõ vùn hoáa trong canh taác
luáa nûúác úã Nam Böå trong thúâi kyâ khai hoang múã àêët.
Khu Baão töìn sên chim Baåc Liïu
Tónh Baåc Liïu
Chûác nùng vaâ nhiïåm vuå chñnh laâ baão töìn hïå sinh thaái ÀNN mùån vaâ caác loaâi chim nûúác.
Diïån tñch: 127 ha
Khu Baão töìn thiïn nhiïn Vöì Dúi
Tónh Caâ Mau
Diïån tñch: 3.394 ha
Chûác nùng vaâ nhiïåm vuå chñnh laâ baão töìn hïå sinh thaái rûâng Traâm nguyïn sinh ngêåp pheân
trïn than buân vaâ caác loaâi chim nûúác quyá hiïëm.
8
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
Caác hïå sinh thaái ÀNN chñnh úã ÀBSCL (bao göìm hïå
sinh thaái ngêåp mùån ven biïín; hïå sinh thaái rûâng
Traâm vaâ hïå sinh thaái cûãa söng) coá yá nghôa quan
troång àöëi vúái khu vûåc. Tiïu biïíu cho caác hïå sinh
thaái naây laâ möåt söë VQG vaâ khu baão töìn thiïn nhiïn
(BTTN) àaä àûúåc thaânh lêåp theo Quyïët àõnh cuãa
Thuã Tûúáng Chñnh phuã.
giaá trõ nhû Rong cêu chó vaâng (Glacilaria asiatica),
Rong cêu maãnh (Glacilaria tenuistipitata) vaâ möåt
söë loaâi coã biïín coá sinh khöëi lúán àûúåc khai thaác laâm
thûác ùn gia suác, phên boán. ÚÃ hïå àêìm phaá Tam
Giang - Cêìu Hai coá 37 loaâi àöång vêåt àaáy thuöåc caác
Höåp 4: Hïå thöëng caác àêìm phaá úã miïìn Trung
Viïåt Nam:
c. Àêët ngêåp nûúác àêìm phaá úã miïìn Trung
Caác àêìm phaá cuãa Viïåt Nam têåp trung chuã yïëu úã
daãi ven biïín miïìn Trung tûâ Thûâa Thiïn Huïë àïën
Ninh Thuêån. Töíng diïån tñch cuãa caác àêìm phaá naây
1. Tam Giang - Cêìu Hai
2. Lùng Cö
3. Trûúâng Giang
4. An Khï
5. Nûúác Mùån
6. Traâ ÖÍ
2
khoaãng 447,7 km . Trong àoá, lúán nhêët laâ hïå àêìm
phaá Tam Giang - Cêìu Hai daâi trïn 67 km (Phuå luåc
2
C2, aãnh 5), diïån tñch khoaãng 216 km ; nhoã nhêët laâ
7. Nûúác Ngoåt
8. Thõ Naåi
2
àêìm Nûúác Mùån úã Quaãng Ngaäi khoaãng 2,8 km .
Hiïån nay, do nhiïìu nguyïn nhên khaác nhau caác
àêìm phaá àang àûúåc quaãn lyá vaâ khai thaác khöng
húåp lyá nïn nhiïìu àêìm àang bõ suy thoaái. Trong caác
àêìm phaá coá 4 nhoám ÀNN göìm: ÀNN khöng phuã
thûåc vêåt, ÀNN coá phuã thûåc vêåt, ÀNN àaåt túái àöå
sêu 6m vaâ ÀNN do con ngûúâi taåo ra vaâ àang àûúåc
sûã duång. Tuây thuöåc vaâo nguöìn göëc hònh thaânh,
àiïìu kiïån tûå nhiïn vaâ hoaåt àöång tûúng taác giûäa caác
quaá trònh theo qui luêåt tûå nhiïn vaâ nhên sinh maâ
möîi loaåi hònh ÀNN úã caác àêìm phaá laâ khaác nhau.
9. Cuâ Möng
10. Ö Loan
11. Thuyã Triïìu
nhoám giun nhiïìu tú (Polychaeta), giaáp xaác, thên
mïìm, trong àoá thên mïìm chiïëm mêåt àöå cao nhêët
tiïëp àïën laâ giaáp xaác. Trûä lûúång rong cêu maãnh taåi
àêy coá thïí àaåt 5.000 têën khö/nùm, mêåt àöå cuãa Rong
2
maái cheâo (Valisneria spiralis) 3,6-10,2 kg tûúi/m .
Taâi nguyïn sinh vêåt: caác àêìm phaá coá thaânh phêìn
vaâ cêëu truác caác quêìn xaä àöång vêåt phong phuá göìm
caác loaâi ûa nûúác ngoåt, nûúác lúå vaâ nûúác mùån. Caác
loaâi naây phaát triïín ûu thïë theo muâa. Tiïìm nùng
nguöìn lúåi sinh vêåt àêìm phaá chuã yïëu tûâ caác nhoám
caá, giaáp xaác, thên mïìm, rong vaâ coã biïín. Caác loaâi
àiïín hònh nhû: caá Àöëi muåc (Mugil cephalus), caá
Moâi chêëm (Clupanodon punctatus), Töm raão
(Metapenaeus ensis), Töm suá (Penaeus monodon),
Soâ (Arca), Ngao (Meretrix)... Möåt söë loaâi rong coá
Taâi nguyïn phi sinh vêåt: Loaåi taâi nguyïn naây
khöng lúán nhûng àa daång vúái caác loaåi khoaáng saãn
nhû sa khoaáng (zircon, ilmenit), caát xêy dûång. ÚÃ
nhiïìu àêìm phaá coá caát maâu trùæng àûúåc khai thaác vaâ
sûã duång laâm nguyïn liïåu thuãy tinh nhû àiïím caát
trùæng Phuá Xuên (phaá Tam Giang - Cêìu Hai) coá trûä
3
lûúång khoaãng 8 triïåu m .
Àïën nay, xeát vïì mùåt ÀDSH vaâ caác chûác nùng sinh
thaái 5 àêìm phaá ven biïín coá thïí àûúåc coi laâ caác
vuâng ÀNN quan troång cuãa Viïåt Nam. Àoá laâ àêìm Ö
Loan (Phuá Yïn), Àêìm Thõ Naåi vaâ Àïì Gi (Bònh
Àõnh), Cêìu Hai (Thûâa Thiïn Huïë) vaâ Àêìm Naåi
(Ninh Thuêån).
d. Möåt söë kiïíu ÀNN khaác úã ven biïín Viïåt Nam
Rûâng ngêåp mùån: theo kïët quaã thöëng kï cuãa Viïån
Khoa hoåc Lêm nghiïåp Viïåt Nam nùm 2001 cho
thêëy, Viïåt Nam coá khoaãng 155.290 ha rûâng ngêåp
mùån, trong àoá diïån tñch rûâng ngêåp mùån tûå nhiïn laâ
32.402 ha (chiïëm 21%), rûâng ngêåp mùån tröìng laâ
122.892 ha (79%), phên böë nhû sau: vuâng Àöng Bùæc
coá 22.969 ha (14,8%), àöìng bùçng Bùæc Böå 20.842 ha
(13,4%), Bùæc Trung Böå vaâ thaânh phöë Höì Chñ Minh
AÃnh 5: Phaá Tam Giang - Cêìu Hai
(Mai Troång Nhuêån, 1999)
9
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
Biïíu àöì 2: Phên böë diïån tñch rûâng ngêåp mùån
cuãa Viïåt Nam
AÃnh 6: Rûâng ngêåp mùån taåi xaä Quaãng Àiïìn, Haãi Haâ,
Quaãng Ninh (Trêìn Àùng Quy, 2004)
Gaânh Haâo (Baåc Liïu), trong 27 nùm (1964-1991) àaä
bõ xoái lúã mêët khoaãng 7.000 ha rûâng ngêåp mùån, bònh
quên mêët khoaãng 259 ha/nùm.
Vung Àöng Bùc: 22,969 ha
Vung Àöng bùng söng Höng: 20,842 ha
VungBùc Trung Bö va thanh phö Hö Chñ Minh: 22,969 ha
Vung Àöng bùng söng Cûu Long: 82,387 ha
Mêët rûâng ngêåp mùån coá thïí gêy ra nhûäng hêåu quaã
nghiïm troång: mêët nguöìn ÀDSH phong phuá cuãa
hïå sinh thaái, mêët núi cû truá, sinh àeã cuãa nhiïìu loaâi,
gêy pheân hoáa, ö nhiïîm möi trûúâng, gêy xoái lúã vuâng
búâ biïín vaâ cûãa söng. Vñ duå úã Têy Nam Caâ Mau, sau
möåt nùm khoanh àêìm nuöi töm laâm giaãm khoaãng
20 loaâi àöång vêåt àaáy, caác loaâi chim úã sên chim Baåc
Liïu, Àêìm Dúi di cû ài núi khaác. ÚÃ Tiïìn Haãi (Thaái
Bònh), phaá 2.500 ha rûâng ngêåp mùån laâm àêìm nuöi
töm, gêy thiïåt haåi lúán cho möi trûúâng (haâm lûúång
H2S, COD vûúåt quaá tiïu chuêín cho pheáp gêy
nhiïîm mùån diïån tñch lúán, xoái lúã caác vuâng xung
quanh vaâ laâm mêët núi cû truá cuãa chim di cû); àúâi
söëng cuãa ngûúâi dên úã àêy suy giaãm, nhiïìu dên
chaâi ngheâo khöng coá cöng ùn viïåc laâm.
Nguöìn: Viïån Khoa hoåc lêm nghiïåp Viïåt Nam, 2001
20.092 ha (16,8%) vaâ nhiïìu nhêët laâ ÀBSCL 82.387
ha (53%). Rûâng ngêåp mùån coá vai troâ quan troång
baão vïå búâ biïín, chùæn soáng, chùæn baäo; öín àõnh khñ
hêåu khu vûåc; laâ núi thùm quan du lõch; cung cêëp
nguöìn dûúåc liïåu vaâ thûác ùn gia suác...
Rûâng ngêåp mùån coá caác chûác nùng vaâ giaá trõ rêët
quan troång nhû: cung cêëp caác saãn phêím göî, cuãi,
thuãy saãn vaâ nhiïìu saãn phêím khaác; laâ baäi àeã, baäi ùn
vaâ ûúng caác loaâi caá, töm, cua vaâ caác loaâi thuãy saãn
coá giaá trõ kinh tïë khaác; xêm chiïëm vaâ cöë àõnh caác
baäi buân ngêåp triïìu múái böìi, baão vïå búâ biïín chöëng
laåi taác àöång cuãa soáng, baäo vaâ soáng thêìn; laâ núi cû
truá cho rêët nhiïìu loaâi àöång vêåt hoang daä (chim,
thuá, lûúäng cû, boâ saát), göìm caác loaâi àõa phûúng vaâ
caác loaâi di cû. Theo Phan Nguyïn Höìng (2004), úã
cûãa söng Höìng coá 111 loaâi cêy ngêåp mùån coá thïí
laâm thuöëc, thûåc phêím; 13 loaâi cho thûác ùn gia suác;
33 loaâi coá taác duång baão vïå àï, chùæn soáng, gioá, xoái
moân àêët (aãnh 6).
Biïíu àöì 3: Sú àöì diïîn biïën diïån tñch Rûâng
ngêåp mùån Viïåt Nam, 1943-2000
408,500
290,000
252,000
155,290
Tuy nhiïn, diïån tñch rûâng ngêåp mùån àaä vaâ àang bõ
suy giaãm nghiïm troång do caác hoaåt àöång chuyïín
àöíi diïån tñch rûâng sang saãn xuêët nöng nghiïåp, nuöi
tröìng thuãy saãn (aãnh 7), quai àï lêën biïín; do xoái lúã
búâ biïín. Trong hai thêåp kyã qua, coá hún 200.000 ha
rûâng ngêåp mùån bõ phaá àïí nuöi töm. ÚÃ khu vûåc
1943
1962
1982
2000
Nguöìn: Viïån Khoa hoåc Lêm nghiïåp Viïåt Nam, 2000
10
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
AÃnh 8: Raån san hö ven biïín Ninh Thuêån
AÃnh 7: Khoanh àêìm nuöi töm phaá huãy rûâng ngêåp mùån
taåi xaä Tiïën Túái, Haãi Haâ, Quaãng Ninh
(Trêìn Àùng Quy, 2004)
(Àaâm Quang Minh, 2002)
Raån san hö: laâ möåt trong caác hïå sinh thaái àùåc sùæc
cuãa biïín Viïåt Nam, núi coá ÀDSH rêët cao, nùng xuêët
sú cêëp lúán, caãnh quan kyâ thuá. Caác raån san hö úã Viïåt
Nam phên böë röång khùæp tûâ Bùæc vaâo Nam trïn diïån
2
tñch khoaãng 1.122 km , têåp trung nhiïìu úã vuâng biïín
Nam Trung Böå, Àöng Nam Böå, quêìn àaão Hoaâng Sa
vaâ Trûúâng Sa (aãnh 8, 9). San hö Viïåt Nam rêët àa
daång vaâ phong phuá vúái khoaãng 350 loaâi taåo raån
keâm theo khoaãng 3.000 loaâi sinh vêåt khaác coá àúâi
söëng liïn quan vaâ söëng gùæn boá vúái vuâng raån san
hö. Trong àoá, coá khoaãng 2.000 loaâi sinh vêåt àaáy, caá
(500 loaâi) vaâ nhiïìu loaâi coá giaá trõ kinh tïë cao nhû
töm huâm (Panulirus), baâo ngû (Haliotis
diversicolor), trai ngoåc (Pteria martensi), haãi sêm
(Holothuria),... söëng gùæn boá trûåc tiïëp vúái san hö. ÚÃ
võnh Haå Long, phaát hiïån àûúåc 205 loaâi san hö cûáng
(Scleratina), 27 loaâi san hö sûâng (Gorgonacea), san
hö mïìm (Alcyonaria) vaâ san hö boâ. ÚÃ àaão Cön
Àaão, coá 219 loaâi san hö, thuöåc 17 hoå, têåp trung
thaânh khu vûåc lúán keâm theo laâ 160 loaâi caá san hö.
AÃnh 9: Coã vñch Th.hemprichii moåc cuâng san hö quanh
àaão Trûúâng Sa (Nguyïîn Huy Yïët, 1996)
Hïå sinh thaái san hö coá cêëu truác phûác taåp, rêët nhaåy
caãm vúái sûå àe doaå cuãa möi trûúâng, àùåc biïåt laâ
nhûäng àe doaå tûâ con ngûúâi nhû àaánh bùæt caá bùçng
thuöëc nöí, hoáa chêët àöåc; khai thaác san hö bûâa baäi
(aãnh 10), hoaåt àöång du lõch vaâ caác hoaåt àöång phaát
triïín kinh tïë - xaä höåi khaác. Trong 15 nùm trúã laåi
àêy, khoaãng 15-20% diïån tñch caác raån san hö bõ
mêët, têåp trung chuã yïëu úã caác vuâng coá dên cû sinh
söëng nhû võnh Haå Long - Caát Baâ, caác tónh ven biïín
miïìn Trung tûâ Àaâ Nùéng àïën Bònh Thuêån vaâ möåt söë
àaão coá ngûúâi sinh söëng thuöåc quêìn àaão Trûúâng Sa.
AÃnh 10: San hö bõ khai thaác laâm àöì lûu niïåm úã Nha
Trang - Khaánh Hoâa (Mai Troång Nhuêån, 2003)
(baãng 3). Àiïìu naây cho thêëy raån san hö àang bõ
phaá huãy vaâ coá nhiïìu chiïìu hûúáng suy thoaái maånh.
Sûå biïën àöíi diïån tñch vaâ nhûäng töín thûúng cuãa raån
san hö gêy nhiïìu thiïåt haåi: giaãm ÀDSH, sinh thaái
vaâ chêët lûúång möi trûúâng biïín; mêët nguöìn lúåi
söëng cuãa cöång àöìng vuâng ven biïín vaâ thiïåt haåi
cho ngaânh thuãy saãn, du lõch.
Àöå phuã san hö söëng trïn raån àang bõ giaãm dêìn
theo thúâi gian, nhiïìu núi àöå phuã giaãm trïn 30%
11
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
Baãng 3: Sûå suy giaãm àöå che phuã san hö úã möåt söë vuâng ven biïín Viïåt Nam
TT
Vuâng nghiïn cûáu
Àöå phuã san hö bõ suy giaãm (%)
Thúâi gian
1
2
3
4
5
Haå Long-Caát Baâ
-7.1
-1.9
1993-1998
1994-2002
1994-2002
1994-2004
-
Cuâ Lao Chaâm
Võnh Nha Trang
Cön Àaão
-21.2
-32.3
-3.3
Phuá Quöëc
Nguöìn: Viïån Haãi Dûúng hoåc Nha Trang, 2003
Biïíu àöì 4: Töíng giaá trõ cuãa möåt söë baäi coã biïín Viïåt Nam
Diïn tñch (ha)
Gia trõ
ha
1200
1000
800
600
400
200
0
5000
1000
4000
3000
2000
1000
0
USD/ha
800
180
120
14
Dinh Vu
Lien V
Lùng Cö
Tam Giang
Cam Ranh
Nguöìn: Nguyïîn Thõ Thu vaâ nnk.
Thaãm coã biïín: laâ hïå sinh thaái coá giaá trõ cao (Biïíu àöì
4), laâ núi cû truá, baäi àeã, baäi ûúng giöëng cuãa nhiïìu
loaâi sinh vêåt khaác nhû taão bò sinh, àöång vêåt àaáy, caá
biïín, thuá biïín; laâ möi trûúâng sinh saãn thuêån lúåi; laâ
nguöìn thûác ùn quan troång cuãa nhiïìu loaâi sinh vêåt
(caá töm, àöìi möìi, vñch, boâ biïín); laâ nguöìn nguyïn
liïåu àïí saãn xuêët giêëy, phên boán hoáa hoåc, thûác ùn
gia suác àöìng thúâi laâ núi àïí thùm quan du lõch vaâ coá
taác duång tñch tuå trêìm tñch, chùæn soáng, haån chïë xoái
lúã búâ biïín,... ÚÃ Viïåt Nam, àaä xaác àõnh àûúåc 15 loaâi
coã biïín (Seagrass) /16 loaâi coã biïín úã vuâng Àöng
Nam AÁ. Caác thaãm coã phên böë úã caác trong vuâng
triïìu ven biïín, ven àaão, vuâng cûãa söng, rûâng ngêåp
mùån, võnh, àêìm nûúác lúå úã àöå sêu tûâ 0-20 m, trong
daãi àöå muöëi röång tûâ 5-32% (aãnh 11). ÚÃ àêìm phaá
Tam Giang - Cêìu Hai, diïån tñch baäi coã biïín khoaãng
AÃnh 11: Caác baäi coã biïín C.rotundatata úã àaão Phuá Quyá
(Nguyïîn Hûäu Àaâi, 1999)
1.000ha, vúái 5 loaâi coã biïín coá töíng trûä lûúång caác loaâi
khoaãng 95.500 têën tûúi (Nguyïîn Vùn Tiïën, 2003).
12
Töíng quan hiïån traång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam sau 15 nùm thûåc hiïån cöng ûúác Ramsar
AÃnh 12: Suy thoaái thaãm coã biïín úã àêìm Thuãy Triïìu, võnh
Cam Ranh (Nguyïîn Hûäu Àaâi, 1999)
AÃnh 13: Höì Ba Bïí (aãnh: st)
Tuy nhiïn, hïå sinh thaái coã biïín cuäng laâ möåt trong
nhûäng hïå sinh thaái nhaåy caãm vaâ rêët dïî bõ töín
thûúng khi möi trûúâng thay àöíi. Hiïån nay, thaãm coã
biïín úã nûúác ta àaä bõ suy thoaái nghiïm troång do ö
nhiïîm möi trûúâng, àaánh bùæt thuãy saãn bùçng thuöëc
nöí, caác hoaåt àöång khai thaác caác vuâng àêët böìi coá coã
biïín vaâo muåc àñch nöng nghiïåp, nuöi tröìng thuãy
saãn laâm cho diïån tñch baäi coã biïín bõ thu heåp, gêy
mêët núi cû truá cuãa caác nguöìn lúåi haãi saãn coá giaá trõ
vaâ haån chïë sûå phaát triïín cuãa coã biïín (aãnh 12). Roä
rïåt nhêët, nùm 2003, vïì diïån tñch coã biïín bõ mêët laâ
6.775 ha chiïëm 63% (so vúái nùm 1997). Àùåc biïåt,
nhiïìu núi àaä bõ mêët hùèn coã biïín nhû Àöìng Rui,
Chûúng Caã, Tuêìn Chêu (Quaãng Ninh), Traâng Caát,
Gia Luêån (Haãi Phoâng) hoùåc gêìn mêët hùèn nhû úã
Vuång Bêìu (Phuá Quöëc). Sûå suy giaãm vaâ mêët caác
thaãm coã biïín cuãa nûúác ta àang coá nguy cú gia tùng,
aãnh hûúãng nghiïm troång túái möi trûúâng sinh thaái
biïín: suy giaãm chêët lûúång möi trûúâng nûúác vaâ
trêìm tñch, mêët cên bùçng dinh dûúäng, sinh thaái vaâ
ÀDSH, giaãm trûä lûúång caá vaâ nguöìn trûáng caá vaâ caá
con trong hïå sinh thaái naây, giaãm nguöìn cung cêëp
nguyïn liïåu cho cöng nghiïåp vaâ nöng nghiïåp, mêët
diïån tñch sa böìi caác vuâng cûãa söng gêy aãnh hûúãng
túái quaá trònh böìi tuå vaâ múã röång quyä àêët...
Dûúng, Àan Kia (Àaâ Laåt), Höì Biïín Laåc (Bònh
Thuêån). Möåt söë coá diïån tñch lúán coá thïí kïí àïën laâ:
Höì Lùk coá diïån tñch 600 ha, thûåc vêåt trong höì
phong phuá vúái hún 100 loaâi thûåc vêåt nöíi, 50 loaâi
àöång vêåt nöíi, 20 loaâi àöång vêåt àaáy vaâ 49 loaâi caá,
ngoaâi ra coá caã caá sêëu, kò àaâ, chim di truá; Höì Têy coá
diïån tñch 526 ha vúái 12 loaâi thûåc vêåt nöíi, 33 loaâi caá
cheáp (Cypriniformes); Biïín Höì coá diïån tñch 300 ha,
122 loaâi thûåc vêåt nöíi, 54 loaâi àöång vêåt nöíi, 15 loaâi
àöång vêåt àaáy vaâ 27 loaâi caá; Höì Ba Bïí, diïån tñch laâ
450 ha vúái trïn 100 loaâi thûåc vêåt nöíi, 24 loaâi àöång
vêåt nöíi, 47 loaâi àöång vêåt àaáy, 20 loaâi thûåc vêåt bêåc
cao moåc ven búâ vaâ söëng nöíi trïn mùåt nûúác, ngoaâi
ra coân möåt söë loaâi boâ saát vaâ chim truá àöng.
Caác höì nhên taåo thûúâng laâ núi lûu trûä nûúác phuåc
vuå cho thuãy lúåi, thuãy àiïån, nöng nghiïåp, cung cêëp
nûúác sinh hoaåt, nuöi tröìng thuãy saãn, du lõch... Hiïån
nay, caã nûúác coá khoaãng 3.600 höì chûáa nûúác ngoåt
nhên taåo do nhiïìu ngaânh tham gia xêy dûång.
Trong àoá, coá 539 höì coá thïí phaát triïín thuãy saãn, vúái
6 höì coá diïån tñch trïn 10.000 ha, 14 höì coá diïån tñch
tûâ 1.000-10.000 ha. Höì nhên taåo coá diïån tñch lúán
nhêët laâ höì Dêìu Tiïëng (7.200 ha); höì coá cöng suêët
lùæp maáy lúán nhêët laâ höì Hoaâ Bònh (19.200 MW), tiïëp
àïën laâ höì Trõ An (420 MW), höì Àa Nhim (160 MW),
höì Thaác Baâ (108 MW).
e. Àêët ngêåp nûúác thuöåc höì (höì chûáa, höì tûå nhiïn)
Theo Cöng ûúác Ramsar, höì laâ nhûäng vuâng ngêåp
nûúác ngoåt thûúâng xuyïn hoùåc ngêåp theo muâa, coá
diïån tñch tûâ 8 ha trúã lïn, coá búâ, bõ ngêåp theo muâa
hoùåc khöng coá quy luêåt vaâ nhûäng höì úã vuâng àöìng
bùçng ngêåp luä.
f. Söng suöëi
Viïåt Nam coá lûúång mûa lúán, cuâng vúái àùåc àiïím àõa
hònh (75% laänh thöí laâ àöìi nuái) àaä hònh thaânh möåt
hïå thöëng söng, suöëi daây àùåc. Àùåc trûng cho loaåi
hònh thuãy vûåc naây laâ quêìn xaä thûåc vêåt nöíi khaá
phong phuá, nhûng coá söë lûúång thêëp. Söng, suöëi laâ
núi cû truá rêët quan troång cuãa caác quêìn thïí caá: caác
söng miïìn Bùæc coá 243 loaâi, söng miïìn Trung coá 134
Caác höì tûå nhiïn tiïu biïíu úã Viïåt Nam laâ: Höì Ba Bïí
(Bùæc Kaån - aãnh 13), Höì Chûã (Phuá Thoå), Höì Têy (Haâ
Nöåi), Biïín Höì (Gia Lai), Höì Lùk (Àùk Lùk), Höì Àún
13
Tải về để xem bản đầy đủ
79 trang
26660
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Tài liệu Tổng quan hiện trạng đất ngập nước Việt Nam sau 15 năm thực hiện công ước Ramsar", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tai_lieu_tong_quan_hien_trang_dat_ngap_nuoc_viet_nam_sau_15.pdf
