Bài giảng Hệ thống thông tin địa lý - Lê Bảo Tuấn
ðꢀI HꢁC HUꢂ
TRƯꢃNG ðꢀI HꢁC KHOA HꢁC
KHOA MÔI TRƯꢃNG
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ ꢀ ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ
BÀI GIꢀNG
Hꢄ THꢅNG THÔNG
TIN ðꢆA LÝ
(Sꢀ dꢁng cho sinh viên Khoa Môi trưꢂng)
GEOGRAPHIC
INFORMATION SYSTEMS
(GIS)
LÊ BꢇO TUꢈN
Khoa Môi trưꢁng
Trưꢁng ðꢂi hꢃc Khoa hꢃc Huꢄ
MꢉC LꢉC
CHƯƠNG 1: Giꢊi thiꢋu vꢌ GIS
1.1. Giꢅi thiꢆu
1.1.1. GIS là gì?
1.1.2. Nguꢇn gꢈc và sꢉ phát triꢊn cꢋa GIS
1.1.3. GIS: Mꢌt công cꢍ phꢎ biꢄn
1.1.4. Tꢂi sao chúng ta cꢏn GIS?
1.1.5. GIS trong hoꢂt ñꢌng thꢉc tꢄ
1.1.6. Khoa hꢃc thông tin ñꢐa lý
1.2. Thành phꢏn và chꢑc năng cꢋa GIS
1.4.1. Thành phꢏn cꢋa GIS
1.4.2. Chꢑc năng cꢋa GIS
1.3. Mꢌt sꢈ ꢑng dꢍng GIS
1.4. Chi phí cho GIS
CHƯƠNG 2: Các mô hình dꢍ liꢋu
2.1. Giꢅi thiꢆu chung vꢒ dꢓ liꢆu
2.2. Giꢅi thiꢆu chung vꢒ bꢔn ñꢇ
2.2.1. Khái niꢆm bꢔn ñꢇ
2.2.2. Các ñꢈi tưꢕng bꢔn ñꢇ
2.2.3. Các hꢆ quy chiꢄu và hꢆ tꢃa ñꢌ sꢖ dꢍng ꢗ Viꢆt Nam
2.3. Cꢘu trúc dꢓ liꢆu
2.3.1. Cꢘu trúc dꢓ liꢆu vector
2.3.2. Cꢘu trúc dꢓ liꢆu raster
2.3.3. Cꢘu trúc dꢓ liꢆu TIN
2.4. Cꢘu trúc cơ sꢗ dꢓ liꢆu
2.4.1. Cơ sꢗ dꢓ liꢆu không gian
2.4.2. Cơ sꢗ dꢓ liꢆu phi không gian
2.4.3. Kꢄt nꢈi các ñꢈi tưꢕng và thuꢌc tính
CHƯƠNG 3: Nhꢎp dꢍ liꢋu
3.1. Khái quát
3.2. Các công nghꢆ thu thꢙp dꢓ liꢆu
3.2.1. Sꢈ hóa
3.2.2. Quét bꢔn ñꢇ
3.2.3. Viꢚn thám
3.2.4. ðo ñꢂc
3.2.5. Hꢆ ñꢐnh vꢐ toàn cꢏu (GPS)
3.2.6. Chuyꢊn ñꢎi dꢓ liꢆu
3.3. So sánh và lꢉa chꢃn phương pháp nhꢙp dꢓ liꢆu
CHƯƠNG 4: Quꢏn lý dꢍ liꢋu
4.1. Nguyên tꢛc quꢔn lý dꢓ liꢆu
4.2. Quꢔn lý dꢓ liꢆu không gian
4.3. Quꢔn lý dꢓ liꢆu thuꢌc tính
CHƯƠNG 5: Phân tích dꢍ liꢋu
5.1. Giꢅi thiꢆu chung
5.2. Các phép phân tích dꢓ liꢆu cơ bꢔn
5.2.1. Lꢉa chꢃn và phân loꢂi
5.2.2. Phân lꢙp
5.2.3. Tꢂo vùng ñꢆm (buffer)
5.2.4. Chꢇng ghép
5.2.5. Phân tích mꢂng
5.3. Quy trình phân tích ñꢐa lý
CHƯƠNG 6: Hiꢐn thꢑ và xuꢒt dꢍ liꢋu
6.1. Mꢗ ñꢏu
6.1.1. Màn hình
6.1.2. Máy in
6.1.3. Máy vꢜ
6.2. Hiꢊn thꢐ dꢓ liꢆu
6.2.1. Hiꢊn thꢐ bꢔn ñꢇ và bꢔng
6.2.2. Hiꢊn thꢐ bꢔn ñꢇ vector và raster
6.3. Xuꢘt dꢓ liꢆu dưꢅi dꢂng bꢔn ñꢇ
6.4. Chuꢝn dꢓ liꢆu và chꢘt lưꢕng dꢓ liꢆu
6.4.1. Vꢘn ñꢒ chuꢝn dꢓ liꢆu
6.4.2. Các yꢄu tꢈ chꢘt lưꢕng dꢓ liꢆu
6.2.3. Các nguꢇn sai sót
6.2.4. Kiꢊm tra và sꢖ dꢍng dꢓ liꢆu
CHƯƠNG 7: Các phát triꢐn mꢊi trong GIS
7.1. GPS ꢀ Bꢔn ñꢇ di ñꢌng
7.2. Cꢔi thiꢆn công nghꢆ viꢚn thám
7.3. Bꢔn ñꢇ Internet
7.4. Thꢄ giꢅi ꢔo
7.5. GIS mꢗ
Tài liꢀu tham khꢁo
CHƯƠNG
1
Giꢊi thiꢋu vꢌ GIS
1.1. Giꢊi thiꢋu
ðꢐa lý luôn có vai trò quan trꢃng ñꢈi vꢅi con ngưꢁi. Trong thꢁi kỳ ñꢇ ñá,
nhꢓng ngưꢁi ñi săn ñã ñoán trưꢅc vꢐ trí cꢋa nhꢓng con mꢇi, nhꢓng ngưꢁi thám
hiꢊm ñꢏu tiên trên thꢄ giꢅi cũng ñã sꢈng và chꢄt bꢞng chính kiꢄn thꢑc vꢒ ñꢐa lý cꢋa
hꢃ và xã hꢌi ngày nay ñang sꢈng và làm viꢆc dꢉa vào sꢉ hiꢊu biꢄt vꢒ vꢘn ñꢒ ai
thuꢌc vꢐ trí nào. Trong các mꢟu bꢔn ñꢇ và thông tin không gian, ñꢐa lý ꢑng dꢍng ñã
và ñang phꢍc vꢍ cho sꢉ khám phá, quy hoꢂch, hꢕp tác cũng như xung ñꢌt trong
suꢈt 3000 năm qua và bꢔn ñꢇ là mꢌt trong sꢈ các tài liꢆu ñꢠp nhꢘt trong nꢒn văn
minh cꢋa chúng ta.
Hình 1.1: Mꢃt bꢄn ñꢅ Châu Mꢆ năm 1640 cꢇa tác giꢄ Hondius
ða sꢈ các kiꢄn thꢑc vꢒ ñꢐa lý cꢋa chúng ta ñưꢕc áp dꢍng và các công viꢆc
hàng ngày; ví dꢍ như khi chúng ta ñꢈ nhau vꢒ các tuyꢄn ñưꢁng cꢋa mꢌt khu vꢉc
ñưꢕc coi là mê cung ñưꢁng phꢈ ꢗ mꢌt nơi nào ñó hay khi chúng ta tìm kiꢄm mꢌt
trꢂm xăng gꢏn nhꢘt nào ñó. Thông tin không gian có mꢌt sꢉ tác ñꢌng mꢂnh mꢜ hơn
ñꢈi vꢅi cuꢌc sꢈng cꢋa chúng ta, thưꢁng trong mꢌt phꢂm vi nào ñó mà ta không
nhꢙn thꢘy ñꢊ giúp chúng ta sꢔn xuꢘt ra lương thꢉc, năng lưꢕng, trang phꢍc mà
chúng ta sꢖ dꢍng hàng ngày và kꢊ cꢔ nhꢓng trò giꢔi trí mà chúng ta tꢙn hưꢗng.
Bꢗi lꢜ thông tin không gian là rꢘt quan trꢃng nên chúng ta ñã và ñang phát
triꢊn các công cꢍ ñưꢕc gꢃi là hꢆ thꢈng thông tin ñꢐa lý (GIS ꢀ Geographic
Information Systems) ñꢊ trꢕ giúp ta cùng vꢅi các kiꢄn thꢑc ñꢐa lý mà ta có ñưꢕc.
Mꢌt hꢆ thꢈng thông tin ñꢐa lý (GIS) giúp chúng ta tꢙp hꢕp và sꢖ dꢍng các dꢓ liꢆu
không gian (ꢗ ñây, cꢍm tꢡ viꢄt tꢛt GIS ñưꢕc dùng ñꢊ chꢢ mꢌt hay nhiꢒu hꢆ thꢈng
thông tin ñꢐa lý). Mꢌt sꢈ thành phꢏn GIS hoàn toàn thuꢌc vꢒ mꢣt kꢤ thuꢙt; chúng
bao gꢇm các thiꢄt bꢐ thu thꢙp dꢓ liꢆu rꢘt hiꢆn ñꢂi, các mꢂng lưꢅi giao tiꢄp tiꢄn bꢌ
và tin hꢃc phꢑc tꢂp. Các phương pháp cꢋa GIS khác thì lꢂi rꢘt ñơn giꢔn, chꢥng hꢂn
như khi mꢌt cây bút chì và mꢌt mꢟu giꢘy ñưꢕc sꢖ dꢍng ñꢊ xác nhꢙn ngoài thꢉc ñꢐa
mꢌt bꢔn ñꢇ.
Như nhiꢒu khía cꢂnh cꢋa cuꢌc sꢈng trong 5 thꢙp kꢦ trꢗ lꢂi ñây, cách thꢑc
chúng ta tꢙp hꢕp và sꢖ dꢍng các dꢓ liꢆu không gian ñã và ñang ñưꢕc thay ñꢎi mꢌt
cách sâu sꢛc bꢗi các công nghꢆ ñiꢆn tꢖ hiꢆn ñꢂi và các phꢏn cꢑng, phꢏn mꢒm GIS
là kꢄt quꢔ tꢘt yꢄu quan trꢃng cꢋa sꢉ phát triꢊn công nghꢆ ñó. Viꢆc thu và xꢖ lý các
dꢓ liꢆu không gian ñưꢕc ñꢝy mꢂnh trong vòng 3 thꢙp kꢦ gꢏn ñây và vꢟn ñang tiꢄp
tꢍc tiꢄn triꢊn.
Chìa khóa cꢋa tꢘt cꢔ các ñꢐnh nghĩa cꢋa GIS là “cái gì” và “ꢗ ñâu”. GIS và
phân tích không gian có liên quan ñꢄn vꢐ trí chính xác và tương ñꢈi cꢋa các ñꢣc
trưng cũng như các ñꢣc ñiꢊm, thuꢌc tính cꢋa các ñꢣc trưng ñó. Vꢐ trí cꢋa các ñꢈi
tưꢕng không gian quan trꢃng như các dòng sông, suꢈi có thꢊ ñưꢕc ghi lꢂi, kꢊ cꢔ
các thông tin có liên quan như kích thưꢅc, tꢈc ñꢌ dòng chꢔy, chꢘt lưꢕng nưꢅc hay
các loài các ñưꢕc tìm thꢘy trong sông, suꢈi ñó. Quꢔ thꢙt, các thông tin thuꢌc tính
ñó thưꢁng phꢍ thuꢌc vào sꢉ sꢛp xꢄp mꢑc ñꢌ quan trꢃng cꢋa các ñꢈi tưꢕng khác
nhau. GIS có khꢔ năng hꢧ trꢕ cho viꢆc phân tích và hiꢊn thꢐ các mꢈi quan hꢆ không
gian ñó.
1.1.1. GIS là gì?
Mꢌt hꢆ thꢈng thông tin ñꢐa lý là mꢌt công cꢍ cho viꢆc tꢂo ra và sꢖ dꢍng
thông tin không gian. Tuy nhiên, hiꢆn nay có nhiꢒu ñꢐnh nghĩa, quan niꢆm hay
cách nhìn nhꢙn và cách hiꢊu khác nhau vꢒ GIS do GIS là mꢌt công nghꢆ mꢅi phát
triꢊn nhanh, có ꢑng dꢍng trong nhiꢒu lĩnh vꢉc hoꢂt ñꢌng cꢋa con ngưꢁi; vꢅi mꢍc
ñích thꢉc hành, GIS có thꢊ ñưꢕc ñꢐnh nghĩa như sau:
mꢃt hꢈ thꢉng dꢊa vào máy tính ñꢋ trꢌ giúp cho công tác thu thꢍp, bꢄo vꢈ, lưu trꢎ,
phân tích, xuꢏt và phân phꢉi dꢎ liꢈu và thông tin không gian.
Khi ñưꢕc sꢖ dꢍng mꢌt cách sáng suꢈt thì GIS có thꢊ giúp cho ta sꢈng khꢨe
mꢂnh hơn, giàu có hơn và an toàn hơn.
Mꢧi ngưꢁi sꢖ dꢍng GIS có thꢊ quyꢄt ñꢐnh ñꢣc tính nào là quan trꢃng và cái gì
là quan trꢃng ñꢈi vꢅi chúng. Ví dꢍ như, rꢡng là quan trꢃng ñꢈi vꢅi nhiꢒu ngưꢁi.
Chúng bꢔo vꢆ nguꢇn nưꢅc cꢋa chúng ta, sꢔn lưꢕng gꢧ, là nơi ꢝn náu cꢋa thꢄ giꢅi
hoang dã và cung cꢘp không gian ñꢊ tái tꢂo. Tꢘt cꢔ chúng ta ñꢒu có liên quan ñꢄn
mꢑc ñꢌ cꢋa viꢆc thu hoꢂch vꢍ mùa, viꢆc sꢖ dꢍng ñꢘt xung quanh ta, viꢆc xꢔ thꢔi
gây ô nhiꢚm cꢋa các khu công nghiꢆp lân cꢙn hay viꢆc cháy rꢡng xꢔy ra ꢗ ñâu và
khi nào. Sꢉ quꢔn lý rꢡng có hiꢊu biꢄt ñòi hꢨi kiꢄn thꢑc tꢈi thiꢊu vꢒ tꢘt cꢔ các nhân
tꢈ có liên quan và có thꢊ là cꢔ sꢉ phân bꢈ vꢒ mꢣt không gian cꢋa các nhân tꢈ ñó.
Các vùng ñꢆm gꢏn các con sông có thꢊ bꢔo vꢆ nguꢇn nưꢅc, các khoꢔng rꢡng trꢈng
có thꢊ ngăn ngꢡa sꢉ lan rꢌng cꢋa lꢖa khi có cháy rꢡng và các tác nhân ô nhiꢚm
phát tán ngưꢕc chiꢒu gió có thꢊ không gây thiꢆt hꢂi cho các khu rꢡng như khi
chúng phát tán theo hưꢅng gió. Mꢌt hꢆ thꢈng thông tin ñꢐa lý hꢧ trꢕ tꢈi ña trong
viꢆc phân tích các mꢈi quan hꢆ không gian này và sꢉ tác ñꢌng qua lꢂi giꢓa chúng.
Mꢌt hꢆ thꢈng thông tin ñꢐa lý cũng ñꢣc biꢆt có ích cho viꢆc hiꢊn thꢐ dꢓ liꢆu không
gian và báo cáo kꢄt quꢔ cꢋa viꢆc phân tích không gian. Trong nhiꢒu trưꢁng hꢕp,
GIS là cách duy nhꢘt ñꢊ giꢔi quyꢄt các vꢘn ñꢒ liên quan ñꢄn không gian.
1.1.2. Nguꢂn gꢃc và sꢄ phát triꢅn cꢆa GIS
GIS ñưꢕc khai phá vào nhꢓng năm 1960 tꢡ mꢌt sáng kiꢄn bꢔn ñꢇ hóa công
tác quꢔn lý rꢡng cꢋa ngưꢁi Canada. GIS tiꢄp tꢍc ñưꢕc phát triꢊn thông qua viꢆc
tìm kiꢄm cꢋa các nhà nghiên cꢑu ꢗ các trưꢁng ñꢂi hꢃc và chính phꢋ Canada, Mꢤ
và các quꢈc gia khác nhꢞm mꢍc ñích giꢅi thiꢆu các yꢄu tꢈ ñꢐa lý cꢋa Trái ñꢘt bꢞng
cách sꢖ dꢍng mꢌt hꢆ cơ sꢗ dꢓ liꢆu máy tính, hiꢊn thꢐ nó trên thiꢄt bꢐ ñꢏu cuꢈi cꢋa
máy tính và vꢜ bꢔn ñꢇ ra giꢘy. Hꢃ cũng ñã phát triꢊn các chương trình máy tính ñꢊ
tìm kiꢄm và phân tích các dꢓ liꢆu này mꢌt cách nhanh chóng. ðꢄn nhꢓng năm
1970, mꢌt sꢈ hꢕp tác ñã ñưꢕc thiꢄt lꢙp ñꢊ phát triꢊn và bán các hꢆ thꢈng máy tính
sꢖ dꢍng cho viꢆc vꢜ bꢔn ñꢇ và phân tích. Ngày nay, hai hãng phát triꢊn phꢏn mꢒm
GIS hàng ñꢏu ñã tìm thꢘy nguꢇn gꢈc cꢋa hꢃ trong nhꢓng ngày ñꢏu mꢅi phát triꢊn,
tuy nhiên vào thꢁi kỳ ñó, hꢃ ñã chú trꢃng và ñi sâu vào hai hưꢅng công nghꢆ khác
biꢆt nhau.
Tꢙp ñoàn Intergraph cꢋa Huntsville, Alabama ñã tꢙp trung vào dꢓ liꢆu ñꢏu
vào và khꢔ năng lưu trꢓ có hiꢆu quꢔ cꢋa dꢓ liꢆu GIS cũng như sꢉ chuꢝn bꢐ các bꢔn
ñꢇ ñưꢕc xuꢘt ra tꢡ máy tính ñꢊ cꢂnh tranh vꢅi các bꢔn ñꢇ truyꢒn thꢈng vꢒ chꢘt
lưꢕng vꢜ bꢔn ñꢇ. Viꢆn nghiên cꢑu hꢆ thꢈng môi trưꢁng, ESRI (the Environmental
Systems Research Institute) cꢋa Redlands, California tꢙp trung vào viꢆc cung cꢘp
bꢌ công cꢍ lꢆnh máy tính ñꢊ phân tích các dꢓ liꢆu GIS. Qua nhiꢒu năm, cꢔ hai
công ty trên ñã không ngꢡng phát triꢊn khꢔ năng riêng cꢋa các hꢆ thꢈng cꢋa hꢃ.
Ban ñꢏu, chꢢ các cơ quan chính phꢋ, các ngành phꢍc vꢍ cꢌng ñꢇng và các tꢙp
ñoàn lꢅn mꢅi có thꢊ có khꢔ năng sꢖ dꢍng GIS bꢗi vì chi phí cao. Trên nꢒn tꢔng các
máy chꢋ và máy tính con, mꢌt trꢂm nghiên cꢑu GIS ñiꢊn hình ñòi hꢨi mꢌt chi phí
hơn 100 ngàn ñôla, bao gꢇm tꢘt cꢔ các phꢏn cꢑng, phꢏn mꢒm và công tác ñào tꢂo.
Tuy nhiên, thꢐ trưꢁng GIS ñưꢕc mꢗ rꢌng mꢌt cách mꢂnh mꢜ vào ñꢏu nhꢓng năm
1980 nhꢁ vào các tꢂp chí thương mꢂi, các hꢌi nghꢐ và các sꢉ hꢕp tác chuyên
nghiꢆp truyꢒn bá cho toàn thꢄ giꢅi vꢒ các lꢕi ích cꢋa GIS. GIS phát triꢊn nhanh
như nꢘm cùng vꢅi sꢉ xuꢘt hiꢆn cꢋa máy tính cá nhân và các phꢏn mꢒm GIS ñã
nhanh chóng thích nghi vꢅi bưꢅc ngoꢣc mꢅi và ít ñꢛt ñꢨ hơn này. Và chi phí cꢋa
các phꢏn mꢒm ñã giꢔm trong khi sꢈ lưꢕng ngưꢁi sꢖ dꢍng ngày càng gia tăng.
Mꢣc dù vꢙy, thꢁi gian ñꢏu, GIS ñưꢕc ít ngưꢁi sꢖ dꢍng bꢗi nó ñòi hꢨi phꢔi có
phꢏn mꢒm GIS ñưꢕc cài ñꢣt trong máy tính và ñưꢕc ñào tꢂo ñꢊ sꢖ dꢍng nó. Tuy
nhiên, hàng chꢍc triꢆu ñôla ñã ñưꢕc ñꢏu tư vào xây dꢉng hꢆ cơ sꢗ dꢓ liꢆu GIS tꢡ
các bꢔn ñꢇ giꢘy, ꢔnh không gian và ꢔnh vꢆ tinh. Các dꢓ liꢆu này vꢟn chưa ñꢂt ñưꢕc
trên quy mô rꢌng lꢅn cho ñꢄn khi các chuyên gia GIS quyꢄt ñꢐnh vꢜ chúng ra trên
giꢘy ñꢊ tiꢄn hành phân loꢂi chúng. ðꢄn nhꢓng năm 1990, Internet ñã mꢗ cánh cꢖa
cho viꢆc ñưa các dꢓ liꢆu GIS có giá trꢐ này ñꢄn vꢅi ngưꢁi sꢖ dꢍng trên toàn thꢄ
giꢅi.
Ngày nay, có hàng trăm website ñăng tꢔi dꢓ liꢆu GIS trꢉc tuyꢄn trên mꢂng
toàn cꢏu Internet. Bꢘt kỳ mꢌt ai có thꢊ sꢖ dꢍng các trình duyꢆt web ñꢒu có thꢊ truy
câp và xem các dꢓ liꢆu GIS. Và như là mꢌt kꢄt quꢔ, thꢐ trưꢁng các sꢔn phꢝm và
dꢐch vꢍ GIS vꢅi lꢕi nhuꢙn 7 tꢢ ñôla năm 1999 ñang ngày càng gia tăng vꢅi tꢈc ñꢌ
gꢏn 13% mꢧi năm.
Hꢆ GIS ñiꢊn hình ñưꢕc thiꢄt lꢙp trên mꢌt sꢈ khái niꢆm cơ bꢔn sau:
ꢁ Các ñꢣc ñiꢊm cꢋa thꢄ giꢅi thꢉc trên bꢒ mꢣt Trái ñꢘt ñưꢕc mô tꢔ lꢂi trên mꢌt
hꢆ quy chiꢄu bꢔn ñꢇ và ñưꢕc lưu lꢂi trong máy tính. ðꢇng thꢁi, máy tính
cũng lưu lꢂi lưꢅi chiꢄu và các thuꢌc tính cꢋa các ñꢣc ñiꢊm bꢔn ñꢇ ñó ñꢊ có
thꢊ trꢔ lꢁi các câu hꢨi như “chúng ꢗ ñâu?” và “chúng là cái gì?”.
ꢁ Các ñꢣc ñiꢊm bꢔn ñꢇ có thꢊ ñưꢕc hiꢊn thꢐ hoꢣc vꢜ ra khi ta kꢄt hꢕp bꢘt kỳ
hai hay nhiꢒu ñꢈi tưꢕng và hꢏu như trên bꢘt kỳ mꢌt tꢦ lꢆ bꢔn ñꢇ. Tin hꢃc
hóa các dꢓ liꢆu bꢔn ñꢇ phꢔi ñưꢕc sꢖ dꢍng mꢌt cách linh hoꢂt hơn so vꢅi các
bꢔn ñꢇ giꢘy truyꢒn thꢈng.
ꢁ GIS có khꢔ năng phân tích các mꢈi quan hꢆ trong không gian giꢓa các ñꢣc
ñiꢊm bꢔn ñꢇ.
1.1.3. GIS: Mꢇt công cꢈ phꢉ biꢊn
Viꢆc sꢖ dꢍng GIS ñã trꢗ nên phꢎ biꢄn và lan rꢌng trong vòng 2 thꢙp kꢦ qua.
GIS ñưꢕc sꢖ dꢍng trong nhiꢒu lĩnh vꢉc khác nhau, tꢡ khꢔo cꢎ hꢃc cho ñꢄn ñꢌng
vꢙt hꢃc và nhiꢒu ꢑng dꢍng mꢅi cꢋa GIS tiꢄp tꢍc xuꢘt hiꢆn. GIS là nhꢓng công cꢍ
cꢏn thiꢄt trong kinh doanh, hoꢂt ñꢌng cꢋa chính phꢋ, giáo dꢍc và các tꢎ chꢑc phi
lꢕi nhuꢙn; và viꢆc sꢖ dꢍng GIS ñang trꢗ nên có tính bꢛt buꢌc trong nhiꢒu trưꢁng
hꢕp. GIS ñưꢕc sꢖ dꢍng chꢈng lꢂi tꢌi ác, bꢔo vꢆ các loài bꢐ nguy hiꢊm, giꢔm thiꢊu
sꢉ ô nhiꢚm, ñꢈi phó vꢅi các tai biꢄn thiên nhiên, phân tích sꢉ lan truyꢒn bꢆnh dꢐch
AIDS và ñꢊ cꢔi thiꢆn sꢑc khꢨe cꢌng ñꢇng; tóm lꢂi, GIS là phương tiꢆn ñꢊ giꢔi
quyꢄt mꢌt sꢈ vꢘn ñꢒ xã hꢌi cꢘp bách cꢋa chúng ta. Trong thꢉc tꢄ, các công cꢍ GIS
giúp tiꢄt kiꢆm ñưꢕc tꢎng sꢈ hàng tꢢ ñôla hàng năm trong viꢆc phân phát các dꢐch
vꢍ và hàng hóa thương mꢂi và cꢋa chính phꢋ. Hiꢆn nay, GIS giúp cho công tác
quꢔn lý hàng ngày các nguꢇn tài nguyên thiên nhiên và nhân tꢂo, bao gꢇm cꢔ hꢆ
thꢈng cꢈng rãnh, nưꢅc, năng lưꢕng và mꢂng lưꢅi giao thông. GIS ñang ꢗ vꢐ trí trái
tim cꢋa mꢌt trong sꢈ các quy trình quan trꢃng nhꢘt cꢋa nꢒn dân chꢋ Mꢤ, ñó là quy
trình xem xét lꢂi ñꢐnh hưꢅng phát triꢊn ñưꢕc ꢋy nhiꢆm theo quy ñꢐnh cꢋa hiꢄn pháp
cꢋa Quꢈc hꢌi Mꢤ và tꢡ ñó liên quan ñꢄn viꢆc phân phꢈi nhꢓng ñꢇng ñôla tiꢒn thuꢄ
và các nguꢇn lꢉc khác cꢋa chính phꢋ.
Hình 1.2: ꢐnh vꢈ tinh cung cꢏp thông tin vꢑ vùng phân bꢉ rꢒng và nguꢅn nưꢓc
1.1.4. Tꢋi sao chúng ta cꢌn GIS?
GIS là cꢏn thiꢄt phꢏn nào ñó bꢗi vì dân sꢈ trên thꢄ giꢅi ñang tăng nhanh và
công nghꢆ ñang ꢗ trình ñꢌ cao trong khi các tài nguyên, ñꢣc biꢆt là không khí và
ñꢘt ñang ꢗ trong tình trꢂng giꢅi hꢂn do hoꢂt ñꢌng cꢋa con ngưꢁi. Dân sꢈ thꢄ giꢅi
ñã tăng gꢘp ñôi trong 50 năm qua và ñꢂt mꢑc 6 tꢢ ngưꢁi và dưꢁng như chúng ta sꢜ
có thêm 5 tꢢ ngưꢁi nꢓa trong vòng 50 năm tꢅi. 100.000 năm ñꢏu tiên cꢋa sꢉ tꢇn tꢂi
cꢋa con ngưꢁi ñã gây ra rꢘt ít các tác ñꢌng lên các tài nguyên cꢋa Thꢄ giꢅi trong
khi chꢢ 300 năm vꢡa qua, con ngưꢁi ñã làm biꢄn ñꢎi thưꢁng xuyên ña phꢏn bꢒ mꢣt
cꢋa Trái ñꢘt. Khí quyꢊn và các ñꢂi dương ñã cho thꢘy sꢉ suy giꢔm khꢔ năng hꢘp
thu tꢈt các khí CO2 và nitơ, hai sꢔn phꢝm xꢔ thꢔi chính cꢋa con ngưꢁi. Bùn ñã
“bóp nghꢠt” nhiꢒu con sông và có vô sꢈ các ví dꢍ khoanh vùng nơi mà ôzôn, hay
các chꢘt thꢔi ñꢌc hꢂi khác làm tꢎn hꢂi sꢑc khꢨe cꢌng ñꢇng. ðꢄn cuꢈi thꢄ kꢦ 20, ña
sꢈ các vùng ñꢘt thích hꢕp ñꢒu có ngưꢁi ꢗ và chꢢ mꢌt vài phꢏn trăm nhꢨ diꢆn tích
ñꢘt bꢒ mꢣt chưa bꢐ trꢇng, chăn thꢔ, cꢛt xén, xây dꢉng lên trên, hút nưꢅc, ngꢙp lꢍt
hay bꢐ biꢄn ñꢎi theo cách khác bꢗi con ngưꢁi.
GIS giúp chúng ta xác ñꢐnh các vꢘn ñꢒ môi trưꢁng bꢞng cách cung cꢘp các
thông tin chꢋ yꢄu vꢒ nơi mà các vꢘn ñꢒ ñó xꢔy ra và ai bꢐ tác ñꢌng bꢗi chúng. GIS
giúp ta xác ñꢐnh nguꢇn, vꢐ trí và quy mô cꢋa các tác ñꢌng môi trưꢁng có hꢂi, và có
thꢊ giúp ta ñưa ra kꢄ hoꢂch hành ñꢌng ñꢊ quan trꢛc, quꢔn lý và giꢔm thiꢊu các thiꢆt
hꢂi môi trưꢁng.
Hình 1.3: ꢐnh vꢈ tinh chꢁp cꢃng ñꢅng ven biꢋn vùng Banda Aceh, Indonesia ngày
23/06/2004 (trái) và ngày 28/12/2004 (phꢄi) bꢔ thiꢈt hꢕi nꢖng nꢑ sau khi xꢄy ra
sóng thꢗn
Các tác ñꢌng cꢋa con ngưꢁi lên môi trưꢁng ñã tꢂo nên áp lꢉc vꢒ mꢣt xã hꢌi
và ñiꢒu ñó có vai trò thúc ñꢝy mꢂnh ñꢈi vꢅi viꢆc thông qua GIS như là mꢌt giꢔi
pháp. Các xung ñꢌt trong vꢘn ñꢒ sꢖ dꢍng tài nguyên, liên quan ñꢄn sꢉ ô nhiꢚm và
công tác ñꢒ phòng ñꢊ bꢔo vꢆ sꢑc khꢨe cꢌng ñꢇng ñã dꢟn ñꢄn yêu cꢏu giꢔi quyꢄt
mang tính pháp lý và hoàn toàn phꢔi có sꢉ xem xét vꢒ mꢣt ñꢐa lý. ðꢂo luꢙt các loài
bꢐ nguy hiꢊm cꢋa Mꢤ (ESA ꢀ Endangered Species Act) năm 1973 là mꢌt ví dꢍ vꢒ
tꢏm quan trꢃng cꢋa ñꢐa lý trong vꢘn ñꢒ quꢔn lý tài nguyên. ESA yêu cꢏu sꢉ bꢔo vꢆ
thꢨa ñáng ñꢈi vꢅi các sinh vꢙt quý hiꢄm và ñang bꢐ ñe dꢃa. Sꢉ bꢔo vꢆ hiꢆu quꢔ ñòi
hꢨi phꢔi bꢔn ñꢇ hóa các nơi ꢗ có thꢊ có và phân tích các loài sinh vꢙt và các kiꢊu di
trú. Vꢐ trí cꢋa các cá thꢊ sꢈng sót có liên quan ñꢄn vꢘn ñꢒ sꢖ dꢍng ñꢘt hiꢆn nay và
trong tương lai cꢋa con ngưꢁi phꢔi ñưꢕc phân tích và phꢔi có các hoꢂt ñꢌng ñưꢕc
thꢉc hiꢆn ñꢊ chꢛc chꢛn rꢞng các loài vꢟn còn sꢈng sót. GIS ñã chꢑng tꢨ là nhꢓng
công cꢍ rꢘt hꢓu ích trong viꢆc thꢉc hiꢆn tꢘt cꢔ các nhiꢆm vꢍ trên. Pháp luꢙt cũng
thúc ñꢝy viꢆc sꢖ dꢍng GIS trong các nꢧ lꢉc ꢗ nhiꢒu lĩnh vꢉc khác như các dꢐch vꢍ
khꢝn cꢘp, phòng chꢈng lũ lꢍt, theo dõi, quꢔn lý thiên tai, quy hoꢂch và phát triꢊn
cơ sꢗ hꢂ tꢏng.
Nhiꢒu doanh nghiꢆp cꢏn GIS vì hꢃ cꢈ gꢛng gia tăng hiꢆu quꢔ trong viꢆc phân
phꢈi sꢔn phꢝm và dꢐch vꢍ cꢋa mình. Các doanh nghiꢆp bán lꢩ tiꢄn hành ñꢣt các cꢖa
hàng cꢋa mình dꢉa vào mꢌt sꢈ yꢄu tꢈ không gian có liên quan như: các khách hàng
tiꢒm năng phân bꢈ ꢗ ñâu? Khu vꢉc phân phꢈi cꢋa các doanh nghiꢆp ñꢈi thꢋ là ñâu?
ðâu là các vꢐ trí tiꢒm năng cho mꢌt cꢖa tiꢆm mꢅi? Luꢇng giao thông nào gꢏn vꢅi
các cꢖa tiꢆm hiꢆn nay và viꢆc ñꢧ xe và mua sꢛm ꢗ các cꢖa hàng ñó có dꢚ dàng hay
không? Viꢆc phân tích không gian ñưꢕc sꢖ dꢍng hàng ngày ñꢊ trꢔ lꢁi các câu hꢨi
ñó. GIS cũng còn ñưꢕc sꢖ dꢍng trong hàng trăm ꢑng dꢍng khác trong kinh doanh
như ñꢊ vꢂch các tuyꢄn ñi cꢋa phương tiꢆn phân phꢈi sꢔn phꢝm, hưꢅng dꢟn cho viꢆc
quꢔng cáo, thiꢄt kꢄ các tòa nhà, lꢙp kꢄ hoꢂch xây dꢉng hay mua bán ñꢘt.
Các tꢎ chꢑc cꢌng ñꢇng cũng ñưꢕc sꢉ hꢧ
trꢕ cꢋa GIS bꢗi lꢜ GIS hꢧ trꢕ các chꢑc năng cꢋa
chính phꢋ. Sꢉ phát triꢊn ñô thꢐ gây ra sꢉ thay ñꢎi
vꢒ cꢔnh quan và GIS là mꢌt công cꢍ quan trꢃng
cho viꢆc quy hoꢂch hꢕp lý. Các phương tiꢆn cꢋa
dꢐch vꢍ khꢝn cꢘp ñưꢕc thưꢁng xuyên ñiꢒu ñꢌng
và viꢆc vꢂch tuyꢄn ñưꢁng ñi có sꢉ trꢕ giúp cꢋa
GIS. GIS dùng cho viꢆc ñáp lꢂi các tình huꢈng
khꢝn cꢘp ñưꢕc phát triꢊn và cài ñꢣt rꢌng rãi ñꢊ
phꢔn ꢑng nhanh các yêu cꢏu khꢝn. Ngưꢁi gꢃi
ñiꢆn ñꢄn sꢈ máy khꢝn cꢘp ñưꢕc xác nhꢙn tꢉ
ñꢌng thông qua sꢈ ñiꢆn thoꢂi gꢃi ñꢄn. Và sꢈ ñiꢆn
thoꢂi giúp cho viꢆc xác nhꢙn ñꢐa chꢢ cꢋa tòa nhà
ñang có sꢉ cꢈ cũng như xác ñꢐnh cá trꢂm cꢑu
hꢨa, cꢔnh sát hay cꢘp cꢑu gꢏn nhꢘt. Mꢌt bꢔn ñꢇ
ñưꢁng ñi ngay lꢙp tꢑc ñưꢕc thiꢄt lꢙp ñꢊ cung cꢘp
Hình 1.4: Máy tính bꢘ túi
là mꢃt ví dꢁ cꢇa thiꢙt bꢔ ꢚng
dꢁng công nghꢈ GIS
ñưꢁng ñi tꢈi ưu ñꢄn nơi cꢏn sꢉ hꢧ trꢕ và ñưꢕc
gꢗi vꢒ các trꢂm ꢑng cꢑu phù hꢕp cùng vꢅi hꢆ
thꢈng báo ñꢌng tꢉ ñꢌng.
Trên ñây là mꢌt sꢈ trưꢁng hꢕp mà sꢉ hꢧ trꢕ cꢋa GIS là rꢘt cꢏn thiꢄt ñꢈi vꢅi
xã hꢌi loài ngưꢁi hiꢆn nay. Tuy nhiên, sꢉ phát triꢊn cꢋa công nghꢆ lꢂi tꢂo nên ñꢌng
lꢉc thúc ñꢝy sꢉ phát triꢊn và ꢑng dꢍng cꢋa GIS. Viꢆc phân tích không gian trꢗ nên
có ích hơn nhiꢒu vꢅi máy tính tꢈc ñꢌ cao hơn và ꢎ ñĩa cꢑng lưu trꢓ lꢅn hơn. ðꢇng
thꢁi viꢆc giá cꢔ thiꢄt bꢐ ngày càng giꢔm do cꢂnh tranh ñã giúp cho GIS ngày càng
phꢎ biꢄn và phát huy tꢈt hơn sꢑc mꢂnh cꢋa nó.
1.1.5. GIS trong hoꢋt ñꢇng thꢄc tꢊ
Viꢆc tꢎ chꢑc, phân tích và phân phꢈi, chia sꢜ dꢓ liꢆu không gian ñưꢕc ꢑng
dꢍng rꢌng rãi nhꢞm mꢍc ñích cꢔi thiꢆn cuꢌc sꢈng. Sau ñây là mꢌt ví dꢍ minh hꢃa
cho viꢆc GIS ñã ñưꢕc sꢖ dꢍng như thꢄ nào.
Ông Marvin Matsumota sꢈng sót nhꢁ vào GIS. Ông là mꢌt vꢙn ñꢌng viên ñi
bꢌ 60 tuꢎi, bi lꢂc trong vưꢁn quꢈc gia Joshua, Mꢤ rꢌng 300.000 ha sa mꢂc. Trưꢅc
ñó vài năm, khoꢔng 6ꢀ8 ngưꢁi ñi bꢌ cũng ñã lꢂc trong vưꢁn và mꢘt tích. Vì sꢉ
nguy hiꢊm, Cꢍc vưꢁn quꢈc gia Mꢤ tꢎ chꢑc tìm kiꢄm và giꢔi cꢑu ông Marvin bꢞng
cách tuꢏn tra bꢞng ñưꢁng bꢌ, sꢖ dꢍng ngꢉa và các phương tiꢆn ñi lꢂi, và tìm kiꢄm
bꢞng trꢉc thăng. Cuꢌc tìm kiꢄm ñưꢕc tꢎ chꢑc và hưꢅng dꢟn bꢞng viꢆc sꢖ dꢍng
GIS. Trung tâm GIS ñã tꢔi dꢓ liꢆu bꢔn ñꢇ nꢒn và các thuꢌc tính ñꢐa lý cꢋa khu vꢉc
vào các thiꢄt bꢐ. ðꢌi tìm kiꢄm mang theo các thiꢄt bꢐ ñꢐnh vꢐ khi ñi sâu vào khu
vꢉc và ghi lꢂi vꢐ trí và tiꢄn trình tìm kiꢄm. Dꢓ liꢆu ñưꢕc tꢔi vꢒ trꢗ lꢂi trung tâm
GIS ñꢊ cꢙp nhꢙt liên tꢍc dꢓ liꢆu. Ngưꢁi quꢔn lý tiꢄn hành ñánh giá và phân vùng
ñã tìm kiꢄm và ñưa ra các kꢄ hoꢂch hành ñꢌng phù hꢕp mꢌt cách kꢐp thꢁi. Dꢓ liꢆu
bꢔn ñꢇ chꢢ rõ vùng ñã ñưꢕc tìm kiꢄm và cách thꢑc tìm kiꢄm ñưꢕc thꢉc hiꢆn…
Marvin ñưꢕc tìm thꢘy vào ngày thꢑ 5, bꢐ mꢘt nưꢅc nhiꢒu và chꢘn thương ñꢏu. ðꢌi
tìm kiꢄm ñã ñiꢆn vꢐ trí chính xác cho trꢉc thăng cꢑu hꢌ ñꢊ ñưa Marvin ñꢄn bꢆnh
viꢆn. Các bác sĩ cho biꢄt nꢄu chꢙm thêm 1 ngày nꢓa thì Marvin sꢜ chꢄt ꢀ 1 ngày
ñưꢕc tiꢄt kiꢆm nhꢁ sꢖ dꢍng hiꢆu quꢔ GIS. Sau mꢌt tuꢏn ꢗ bꢆnh viꢆn và vài tháng
nghĩ dưꢪng tꢂi nhà, ông Marvin ñã hoàn toàn hꢇi phꢍc trꢗ lꢂi.
1.1.6. Khoa hꢍc thông tin ñꢎa lý
Trong khi chúng ta ñꢐnh nghĩa GIS là hꢆ thꢈng thông tin ñꢐa lý (Geographic
Information Systems) thì còn có mꢌt GIS khác ñó là khoa hꢃc thông tin ñꢐa lý
(Geographic Information Science). Thông thưꢁng thì cꢍm tꢡ GIS ñưꢕc sꢖ dꢍng
cho hꢆ thꢈng thông tin ñꢐa lý, tuy nhiên, ñôi lúc GIS cũng ñưꢕc dùng ñꢊ chꢢ khoa
hꢃc thông tin ñꢐa lý (GIScience). Sꢉ khác biꢆt là rꢘt quan trꢃng vì tương lai phát
triꢊn cꢋa GIS phꢍ thuꢌc vào quá trình trong khoa hꢃc thông tin ñꢐa lý (GIScience).
GIScience rꢌng lꢅn hơn nhiꢒu so vꢅi GIS vì GIScience ñưꢕc hình thành trên cơ sꢗ
lý thuyꢄt mà GIS dꢉa vào. GIScience bao gꢇm các vꢘn ñꢒ liên quan cꢋa GIS
nhưng ñꢇng thꢁi cũng cꢈ ñꢐnh nghĩa lꢂi các khái niꢆm trong ñꢐa lý và thông tin ñꢐa
lý trong hoàn cꢔnh cꢋa thꢁi ñꢂi sꢈ. GIScience có liên quan ñꢄn các vꢘn ñꢒ như
chúng ta khái niꢆm hóa ñꢐa lý như thꢄ nào và chúng ta thu thꢙp, thꢊ hiꢆn lꢂi, lưu
trꢓ, hình dung, phân tích, sꢖ dꢍng và giꢅi thiꢆu các khái niꢆm ñꢐa lý như thꢄ nào.
GIScience nghiên cꢑu kꢤ không chꢢ các câu hꢨi kꢤ thuꢙt cho các nhà ñꢐa lý ꢑng
dꢍng, nhà kinh doanh, nhà quy hoꢂch, nhân viên an toàn cꢌng ñꢇng và các ñꢈi
tưꢕng khác mà GIScience cũng có hưꢅng ñi vào các vꢘn ñꢒ cơ bꢔn hơn như chúng
ta hiꢊu vꢒ không gian như thꢄ nào? Bꢞng cách nào chúng ta có thꢊ giꢅi thiꢆu vꢒ các
khái niꢆm không gian mꢌt cách tꢈt nhꢘt? Tâm lý con ngưꢁi giúp ñꢪ hay cꢔn trꢗ
viꢆc tranh luꢙn vꢒ không gian có hiꢆu quꢔ như thꢄ nào?
Khoa hꢃc ñưꢕc mô tꢔ như mꢌt sꢉ trꢕ giúp cꢋa kꢤ thuꢙt trong thꢄ giꢅi ꢑng
dꢍng. Mꢌt sꢉ suy luꢙn hay hơn, tꢈt hơn, tꢈi ưu hơn có thꢊ là cha ñꢩ cꢋa mꢌt kꢤ
thuꢙt. ðꢐnh nghĩa mꢌt cách tꢢ mꢢ thì GIS có tính kꢤ thuꢙt cao hơn so vꢅi khoa hꢃc.
Tꢡ khi GIS trꢗ thành công cꢍ chúng ta sꢖ dꢍng ñꢊ giꢔi quyꢄt vꢘn ñꢒ, chúng ta sꢜ
sai lꢏm nꢄu nghĩ rꢞng nó là ñiꢊm khꢗi ñꢏu và ñiꢊm kꢄt thúc trong lꢙp luꢙn vꢒ mꢣt
ñꢐa lý. Và sꢉ hiꢊu biꢄt vꢒ GIScience mang tính quyꢄt ñꢐnh ñꢈi vꢅi sꢉ phát triꢊn xa
hơn cꢋa GIS và trong mꢌt sꢈ trưꢁng hꢕp sꢜ mang tính quyꢄt ñꢐnh ñꢈi vꢅi viꢆc ꢑng
dꢍng hiꢆu quꢔ GIS.
1.2. Thành phꢓn và chꢔc năng cꢕa GIS
1.2.1. Thành phꢌn cꢆa GIS
Mꢌt hꢆ thꢈng thông tin ñꢐa lý bao gꢇm phꢏn cꢑng, phꢏn mꢒm, dꢓ liꢆu, con
ngưꢁi và bꢌ quy ñꢐnh ꢗ cꢘp ñꢌ tꢎ chꢑc. Các hꢕp phꢏn này phꢔi ñưꢕc hꢕp nhꢘt tꢈt
ñꢊ phꢍc vꢍ cho viꢆc sꢖ dꢍng GIS hiꢆu quꢔ; và sꢉ phát triꢊn và tương thích cꢋa các
hꢕp phꢏn là mꢌt quá trình lꢣp ñi lꢣp lꢂi theo chiꢒu hưꢅng phát triꢊn liên tꢍc. Viꢆc
lꢉa chꢃn và trang bꢐ phꢏn cꢑng và phꢏn mꢒm thưꢁng là nhꢓng bưꢅc dꢚ dàng nhꢘt
và nhanh nhꢘt trong quá trình phát triꢊn mꢌt hꢆ GIS. Viꢆc thu thꢙp và tꢎ chꢑc dꢓ
liꢆu, phát triꢊn nhân sꢉ và thiꢄt lꢙp các quy ñꢐnh cho vꢘn ñꢒ sꢖ dꢍng GIS thưꢁng
khó khăn hơn và tꢈn nhiꢒu thꢁi gian hơn.
Hình 1.6: Các thành phꢗn cꢇa GIS
* Phꢌn cꢏng
Phꢏn cꢑng cꢋa GIS ñưꢕc xem là phꢏn cꢈ ñꢐnh mà bꢞng mꢛt thưꢁng ta có thꢊ
dꢚ dàng thꢘy ñưꢕc. Nó bao gꢇm máy tính và các thiꢄt bꢐ ngoꢂi vi.
Máy tính có thꢊ là máy có bꢘt kỳ kích thưꢅc nào và có thꢊ do nhiꢒu hãng sꢔn
xuꢘt vꢅi cꢘu hình khác nhau. Tuy nhiên, máy tính có cꢘu hình mꢂnh là ñiꢒu mong
muꢈn ñꢊ sꢖ dꢍng trong GIS. Các thiꢄt bꢐ ngoꢂi vi bao gꢇm bàn sꢈ hóa, máy quét,
máy in và máy vꢜ. Các thiꢄt bꢐ này cũng hꢄt sꢑc ña dꢂng vꢒ kích cꢪ, kiꢊu dáng, tꢈc
ñꢌ xꢖ lý và ñꢌ phân giꢔi do các hãng khác nhau sꢔn xuꢘt. Chúng ñưꢕc kꢄt nꢈi vꢅi
máy tính ñꢊ thꢉc hiꢆn viꢆc nhꢙp và xuꢘt dꢓ liꢆu.
Hình 1.7: Sơ ñꢅ tꢛ chꢚc mꢃt hꢈ “phꢗn cꢚng GIS”
* Phꢌn mꢐm
Phꢏn mꢒm GIS rꢘt ña dꢂng
và do nhiꢒu hãng khác nhau sꢔn
xuꢘt. Các phꢏn mꢒm GIS có thꢊ
giꢈng nhau ꢗ chꢑc năng, song
khác nhau vꢒ tên gꢃi, hꢆ ñiꢒu
hành hay môi trưꢁng hoꢂt ñꢌng,
giao diꢆn, khuôn dꢂng dꢓ liꢆu
không gian và hꢆ quꢔn trꢐ cơ sꢗ
dꢓ liꢆu. Theo thꢁi gian, phꢏn
mꢒm GIS phát triꢊn ngày càng
thân thiꢆn vꢅi ngưꢁi dùng, toàn
diꢆn vꢒ chꢑc năng và có khꢔ năng
quꢔn lý dꢓ liꢆu hiꢆu quꢔ hơn. Tuy
nhiên, sꢉ gia tăng mꢂnh mꢩ vꢒ sꢈ
lưꢕng ngưꢁi bán phꢏn mꢒm cũng
như năng lꢉc quꢔn lý cꢋa GIS ñã
khiꢄn cho sꢉ lꢉa chꢃn phꢏn mꢒm
Hình 1.8: Phꢗn mꢑm cꢇa GIS
GIS trꢗ thành mꢌt quyꢄt ñꢐnh không ñơn giꢔn. Sꢉ lꢉa chꢃn ñó cꢏn phꢔi căn cꢑ vào
mꢍc ñích sꢖ dꢍng, năng lꢉc tài chính và trình ñꢌ cán bꢌ. Vꢒ quy mô hay mꢍc ñích
sꢖ dꢍng, GIS có thꢊ ñưꢕc dùng ꢗ cꢘp ñꢐa phương, cꢘp quꢈc gia, khu vꢉc hay toàn
cꢏu, cho giáo dꢍc, nghiên cꢑu khoa hꢃc, quy hoꢂch và quꢔn lý. Do vꢙy, có thꢊ
chꢃn phꢏn mꢒm tꢎng quát hay chuyên dꢍng.
ðꢊ tꢂo thuꢙn lꢕi cho viꢆc kꢄt nꢈi, chia sꢩ dꢓ liꢆu, nên chꢃn dùng các hꢆ ñã
ñưꢕc tin dùng ꢗ nhiꢒu nơi, các hꢆ mꢗ dꢚ thích ꢑng vꢅi nhꢓng thay ñꢎi và dꢚ xuꢘt
nhꢙp, trao ñꢎi dꢓ liꢆu vꢅi các hꢆ khác.
* Phꢌn dꢑ liꢀu
Phꢏn dꢓ liꢆu GIS bao gꢇm dꢓ liꢆu không gian và phi không gian. Dꢓ liꢆu
không gian là dꢓ liꢆu vꢒ vꢐ trí cꢋa các ñꢈi tưꢕng trên mꢣt ñꢘt theo mꢌt hꢆ quy
chiꢄu nào ñó. Nó có thꢊ ñưꢕc biꢊu diꢚn dưꢅi dꢂng các ô lưꢅi hay các cꢣp tꢃa ñꢌ
hay cꢔ hai, tùy thuꢌc vào khꢔ năng cꢋa tꢡng phꢏn mꢒm cꢍ thꢊ. Dꢓ liꢆu phi không
gian là dꢓ liꢆu thuꢌc tính hay dꢓ liꢆu mô tꢔ các ñꢈi tưꢕng ñꢐa lý. Dꢓ liꢆu thuꢌc tính
thưꢁng ñưꢕc trình bày dưꢅi dꢂng bꢔng. Sꢉ kꢄt nꢈi giꢓa dꢓ liꢆu không gian và phi
không gian trong GIS là cơ sꢗ ñꢊ xác ñꢐnh chính xác các ñꢈi tưꢕng ñꢐa lý và thꢉc
hiꢆn phân tích tꢎng hꢕp GIS. Viꢆc xây dꢉng mꢌt cơ sꢗ dꢓ liꢆu GIS là mꢌt ñꢏu tư
lꢅn vꢒ thꢁi gian, công sꢑc và tiꢒn bꢂc do vꢙy, phꢏn dꢓ liꢆu GIS phꢔi ñưꢕc quꢔn lý
khai thác mꢌt cách an toàn, tiꢆn lꢕi và hiꢆu quꢔ.
Vꢅi bꢘt kỳ mꢌt hꢆ thông tin nào cũng phꢔi hiꢊu rõ các loꢂi dꢓ liꢆu khác nhau
lưu trꢓ trong chúng. Dꢓ liꢆu thꢈng kê gꢛn theo các hiꢆn tưꢕng tꢉ nhiên vꢅi mꢑc ñꢌ
chính xác khác nhau. Hꢆ thꢈng thưꢅc ño cꢋa chúng bao gꢇm các biꢄn tên, sꢈ thꢑ
tꢉ, khoꢔng và tꢦ lꢆ.
Bꢔng sau ñây là ví dꢍ vꢒ các loꢂi biꢄn ñưꢕc sꢖ dꢍng trong GIS.
Biꢖn tên
Thꢔ tꢗ
Khoꢏng
Tꢘ lꢋ
(Loꢂi mùa màng)
(Loꢂi cát)
(Nhiꢆt ñꢌ)
(Dân sꢈ)
Lúa
Ngô
Tinh
Trung bình
Thô
20oC
25oC
35oC
20.000
40.000
15.000
Khoai tây
Bꢁng 1.1: Ví dꢁ các kiꢋu thuꢃc tính khác nhau trong GIS
Biꢄn tên: là nhꢓng biꢄn chꢢ có tên, không theo trꢙt tꢉ ñꢣc biꢆt nào. Ví dꢍ như
các loꢂi ñꢘt sꢖ dꢍng hay các loꢂi cây trꢇng.
Biꢄn thꢑ tꢉ là danh sách các lꢅp rꢁi rꢂc nhưng có trꢙt tꢉ. Ví dꢍ như trình ñꢌ
hꢃc vꢘn tiꢊu hꢃc, trung hꢃc, ñꢂi hꢃc, sau ñꢂi hꢃc hay thưꢅc ño Richter cꢋa ñꢌng
ñꢘt, thưꢅc ño Beaufort cꢋa sꢑc gió.
Biꢄn khoꢔng cũng có trình tꢉ tꢉ nhiên nhưng có thêm ñꢣc tính là khoꢔng
cách giꢓa các biꢄn còn có ý nghĩa. Ví dꢍ như các khoꢔng nhiꢆt ñꢌ ño.
Biꢄn tꢦ lꢆ, chúng có cùng ñꢣc tính như biꢄn khoꢔng nhưng chúng có giá trꢐ 0
hay ñiꢊm bꢛt ñꢏu tꢉ nhiên. Ví dꢍ như lưꢕng mưa trong mꢧi tháng, thu nhꢙp bình
quân trong mꢌt năm.
Ngoài bꢈn loꢂi biꢄn dꢓ liꢆu mô tꢔ trên, các hꢆ GIS còn phân chia dꢓ liꢆu
thành hai lꢅp khác nhau là dꢓ liꢆu thuꢌc tính (hay dꢓ liꢆu phi không gian) và dꢓ
liꢆu không gian. Hai lꢅp dꢓ liꢆu này ñưꢕc kꢄt nꢈi logic vꢅi nhau trong GIS. Mꢧi hꢆ
GIS ñꢒu có các công cꢍ lưu trꢓ dꢓ liꢆu thuꢌc tính cùng vꢅi dꢓ liꢆu không gian.
Viꢆc kꢄt nꢈi logic cꢋa hai loꢂi thông tin này là rꢘt quan trꢃng.
Mꢧi hꢆ GIS cꢏn phꢔi hiꢊu ñưꢕc dꢓ liꢆu trong các khuôn mꢟu khác nhau,
không chꢢ hiꢊu khuôn mꢟu riêng cꢋa hꢆ thꢈng. Ví dꢍ như ñưꢁng biên bꢔn ñꢇ có thꢊ
trong khuôn mꢟu tꢆp DXF cꢋa AutoCAD hay BNA cꢋa AtlasGIS. Thông thưꢁng,
GIS hiꢊu ngay khuôn mꢟu DXF mà không cꢏn ñꢄn sꢖa ñꢎi nào. Tương tꢉ, GIS
phꢔi hiꢊu ngay khuôn mꢟu DBF cꢋa các thuꢌc tính ñưꢕc lưu trꢓ kèm theo. Lý
tưꢗng thì phꢏn mꢒm GIS phꢔi có khꢔ năng ñꢃc các khuôn mꢟu dꢓ liꢆu raster như
DEN, GIFF, TIFF, JPEG, EPS và khuôn mꢟu vector như TIGER, HPGL, DXF,
Postscript, DLG. Tuy nhiên, mꢌt sꢈ phꢏn mꢒm GIS chꢢ có chꢑc năng nhꢙp dꢓ liꢆu
ñơn giꢔn.
Vꢅi dꢓ liꢆu ba chiꢒu, phꢏn lꢅn các phꢏn mꢒm GIS trꢕ giúp lưꢅi tam giác
không ñꢒu (TIN). Mꢌt sꢈ khác trꢕ giúp cꢘu trúc raster trên cơ sꢗ lưꢅi bao gꢇm cây
tꢑ phân và khꢔ năng chuyꢊn ñꢎi toàn bꢌ hay mꢌt phꢏn dꢓ liꢆu vào cꢘu trúc này.
Mꢌt vài phꢏn mꢒm GIS chꢢ trꢕ giúp khuôn mꢟu riêng, chúng phꢍ thuꢌc vào nhà
sꢔn xuꢘt phꢏn mꢒm. Nhꢓng năm gꢏn ñây, các thao tác bꢎ trꢕ cꢋa GIS ñưꢕc xây
dꢉng ñꢊ hꢆ thꢈng hiꢊu ñưꢕc dꢓ liꢆu trong khuôn mꢟu chuꢝn. Mꢌt sꢈ chuꢝn chuyꢊn
ñꢎi ñưꢕc xây dꢉng theo mꢑc quꢈc gia hay quꢈc tꢄ như SDTS (Spatial Data
Transfer Standard) hay DIGEST.
* Phꢌn chuyên gia
Trong GIS, phꢏn con ngưꢁi còn ñưꢕc biꢄt ñꢄn dưꢅi các tên gꢃi khác như
phꢏn não hay phꢏn sꢈng cꢋa hꢆ thꢈng. Con ngưꢁi tham gia vào viꢆc thiꢄt lꢙp, khai
thác và bꢔo trì hꢆ thꢈng mꢌt cách gián tiꢄp hay trꢉc tiꢄp. Có hai nhóm ngưꢁi quan
trꢃng trꢉc tiꢄp quyꢄt ñꢐnh sꢉ tꢇn tꢂi và phát triꢊn cꢋa GIS là ngưꢁi sꢖ dꢍng và
ngưꢁi quꢔn lý sꢖ dꢍng GIS.
ðꢌi ngũ nhꢓng ngưꢁi sꢖ dꢍng GIS bao gꢇm các thao tác viên, kꢤ thuꢙt viên
hꢧ trꢕ kꢤ thuꢙt và các chuyên gia vꢒ các lĩnh vꢉc khác nhau có sꢖ dꢍng thông tin
ñꢐa lý. Ngưꢁi sꢖ dꢍng trꢗ thành mꢌt thành phꢏn cꢋa GIS khi tiꢄn hành nhꢓng phép
phân tích phꢑc tꢂp, các thao tác phân tích không gian và mô hình hóa. Công viꢆc
này yêu cꢏu các kꢤ năng ñꢊ chꢃn lꢉa và sꢖ dꢍng các công cꢍ tꢡ hꢌp công cꢍ cꢋa
GIS và có kiꢄn thꢑc vꢒ các dꢓ liꢆu ñang ñưꢕc sꢖ dꢍng. Hiꢆn tꢂi và trong nhꢓng
năm trưꢅc mꢛt, GIS vꢟn sꢜ phꢍ thuꢌc vào ngưꢁi sꢖ dꢍng có nꢛm vꢓng kiꢄn thꢑc vꢒ
nhꢓng gì hꢃ ñang làm chꢑ không ñơn giꢔn chꢢ ꢘn mꢌt nút là ñꢋ.
ꢂ Ngưꢒi sꢓ dꢈng hꢀ thꢃng: là nhꢓng ngưꢁi sꢖ dꢍng GIS ñꢊ giꢔi quyꢄt các
vꢘn ñꢒ không gian. Hꢃ thưꢁng là nhꢓng ngưꢁi ñưꢕc ñào tꢂo tꢈt vꢒ lĩnh vꢉc GIS
hay GIS chuyên dꢍng. Nhiꢆm vꢍ chꢋ yꢄu cꢋa hꢃ là sꢈ hóa bꢔn ñꢇ, kiꢊm tra lꢧi,
soꢂn thꢔo, phân tích dꢓ liꢆu thô và ñưa ra các giꢔi pháp cuꢈi cùng ñꢊ truy vꢘn dꢓ
liꢆu ñꢐa lý. Dù ñưꢕc ñào tꢂo chính qui hay tꢂi chꢑc thì ngưꢁi sꢖ dꢍng hꢆ thꢈng vꢟn
phꢔi ñưꢕc thưꢁng xuyên ñào tꢂo lꢂi vì phꢏm mꢒm GIS thay ñꢎi liên tꢍc và do yêu
cꢏu mꢅi cꢋa kꢤ thuꢙt phân tích.
ꢂ Thao tác viên hꢀ thꢃng: có trách nhiꢆm vꢙn hành hꢆ thꢈng hàng ngày ñꢊ
ngưꢁi sꢖ dꢍng hꢆ thꢈng làm viꢆc hiꢆu quꢔ. Công viꢆc cꢋa hꢃ là sꢖa chꢓa khi
chương trình bꢐ tꢛt nghꢜn hay là công viꢆc trꢕ giúp nhân viên thꢉc hiꢆn các phân
tích có ñꢌ phꢑc tꢂp cao. ðôi khi hꢃc còn có trách nhiꢆm huꢘn luyꢆn ngưꢁi dùng,
hꢃ cũng là ngưꢁi có kinh nghiꢆm như ngưꢁi sꢖ dꢍng hꢆ thꢈng. Hꢃ hiꢊu biꢄt vꢒ cꢘu
hình phꢏn mꢒm và phꢏn cꢑng ñꢊ có thꢊ yêu cꢏu nâng cꢘp. Hꢃ còn làm viꢆc như
ngưꢁi quꢔn trꢐ hꢆ thꢈng, quꢔn trꢐ cơ sꢗ dꢓ liꢆu, an toàn, toàn vꢠn cơ sꢗ dꢓ liꢆu ñꢊ
tránh hư hꢨng, mꢘt mát dꢓ liꢆu.
ꢂ Nhà cung cꢔp GIS: có trách nhiꢆm cung cꢘp phꢏn mꢒm, cꢙp nhꢙt phꢏn
mꢒm, phương pháp nâng cꢘp cho hꢆ thꢈng. ðôi khi tham gia huꢘn luyꢆn ngưꢁi
dùng GIS thông qua các hꢕp ñꢇng vꢅi quꢔn trꢐ hꢆ thꢈng.
ꢂ Nhà cung cꢔp dꢑ liꢀu: có thꢊ là tꢎ chꢑc Nhà nưꢅc hay tư nhân. Thông
thưꢁng, các công ty tư nhân cung cꢘp dꢓ liꢆu sꢖa ñꢎi tꢡ dꢓ liꢆu các cơ quan Nhà
nưꢅc ñꢊ cho phù hꢕp vꢅi ꢑng dꢍng cꢍ thꢊ. Thưꢁng thì các cơ quan Nhà nưꢅc cung
cꢘp dꢓ liꢆu ñưꢕc xây dꢉng cho chính nhu cꢏu cꢋa hꢃ, nhưng dꢓ liꢆu này có thꢊ
ñưꢕc sꢖ dꢍng trong các tꢎ chꢑc, cơ quan khác. Mꢌt sꢈ dꢓ liꢆu này ñưꢕc bán vꢅi
giá rꢩ hay cho không ñꢈi vꢅi các dꢉ án GIS phi lꢕi nhuꢙn.
ꢂ Ngưꢒi phát triꢅn ꢏng dꢈng: là nhꢓng ngưꢁi lꢙp trình viên ñưꢕc ñào tꢂo.
Hꢃ xây dꢉng các giao diꢆn ngưꢁi dùng, làm giꢔm khó khăn khi thꢉc hiꢆn các thao
tác cꢍ thꢊ trên các hꢆ thꢈng GIS chuyên nghiꢆp. Phꢏn lꢅn, lꢙp trình GIS bꢞng ngôn
ngꢓ macro do nhà cung cꢘp GIS xây dꢉng ñꢊ ngưꢁi phát triꢊn ꢑng dꢍng có khꢔ
năng ghép nꢈi vꢅi các ngôn ngꢓ máy tính truyꢒn thꢈng.
ꢂ Chuyên viên phân tích hꢀ thꢃng GIS: là nhóm ngưꢁi chuyên nghiên cꢑu
thiꢄt kꢄ hꢆ thꢈng. Phꢏn lꢅn hꢃ là ñꢌi ngũ chuyên nghiꢆp, có trách nhiꢆm xác ñꢐnh
mꢍc tiêu cꢋa hꢆ GIS trong cơ quan, hiꢆu chꢢnh hꢆ thꢈng, ñꢒ xuꢘt ký thuꢙt, phân
tích ñúng ñꢛn, ñꢔm bꢔo tích hꢕp tꢈt hꢆ thꢈng trong cơ quan. Thông thưꢁng, chuyên
gia phân tích hꢆ thꢈng là nhân viên cꢋa các hãng lꢅn chuyên vꢒ cài ñꢣt GIS.
Tóm lꢂi, mꢌt dꢉ án GIS chꢢ thành công khi nó ñưꢕc quꢔn lý tꢈt và con ngưꢁi
tꢂi mꢧi công ñoꢂn phꢔi có kꢤ năng tꢈt. Dưꢅi ñây là mꢌt ví dꢍ vꢒ cꢘu trúc quꢔn lý
dꢉ án GIS ñꢌc lꢙp. Tuy nhiên, trong nhiꢒu trưꢁng hꢕp có thꢊ kꢄt hꢕp quꢔn lý dꢉ án
GIS vꢅi cꢘu trúc quꢔn lý có sꢫn trong cơ quan.
Hình 1.9: Sơ ñꢅ quꢄn lý dꢊ án GIS
1.2.2. Chꢏc năng cꢆa GIS
Vꢅi thành phꢏn như trên, GIS có thꢊ và phꢔi ñꢔm ñương các chꢑc năng chꢋ
yꢄu sau:
ꢂ Nhꢕp dꢑ liꢀu
Nhꢙp dꢓ liꢆu là mꢌt chꢑc năng cꢋa GIS qua ñó dꢓ liꢆu dưꢅi dꢂng tương tꢉ
hay dꢂng sꢈ ñưꢕc biꢄn ñꢎi sang dꢂng sꢈ có thꢊ sꢖ dꢍng ñưꢕc bꢞng GIS. Viꢆc nhꢙp
dꢓ liꢆu ñưꢕc thꢉc hiꢆn nhꢁ vào các thiꢄt bꢐ như bàn sꢈ hóa, máy quét, bàn phím và
các chương trình hay môñun nhꢙp và chuyꢊn ñꢎi dꢓ liꢆu cꢋa GIS.
ꢂ Quꢁn lý dꢑ liꢀu
Viꢆc xây dꢉng mꢌt cơ sꢗ dꢓ liꢆu GIS lꢅn bꢞng các phương pháp nhꢙp dꢓ
liꢆu khác nhau thưꢁng rꢘt tꢈn kém vꢒ thꢁi gian, công sꢑc và tiꢒn bꢂc. Sꢈ chi phí
bꢞng tiꢒn cho viꢆc xây dꢉng cơ sꢗ dꢓ liꢆu có thꢊ lꢅn hơn hꢥn chi phí phꢏn cꢑng và
phꢏn mꢒm GIS. ðiꢒu ñó phꢏn nào nói lên ý nghĩa cꢋa viꢆc quꢔn lý dꢓ liꢆu, mꢌt
chꢑc năng quan trꢃng cꢋa tꢘt cꢔ các hꢆ thꢈng thông tin ñꢐa lý. Chꢑc năng này bao
gꢇm viꢆc tꢎ chꢑc lưu trꢓ và truy cꢙp dꢓ liꢆu sao cho hiꢆu quꢔ nhꢘt.
ꢂ Phân tích dꢑ liꢀu
Phân tích dꢓ liꢆu là chꢑc năng quan trꢃng nhꢘt cꢋa GIS. GIS cung cꢘp các
công cꢍ cꢏn thiꢄt ñꢊ phân tích dꢓ liꢆu không gian, dꢓ liꢆu thuꢌc tính và phân tích
tꢎng hꢕp cꢔ hai loꢂi dꢓ liꢆu ñó ꢗ trong cơ sꢗ dꢓ liꢆu ñꢊ tꢂo ra thông tin mꢅi trꢕ
giúp các quyꢄt ñꢐnh mang tính không gian.
ꢂ Xuꢔt dꢑ liꢀu
Chꢑc năng xuꢘt dꢓ liꢆu hay còn gꢃi là chꢑc năng báo cáo cꢋa GIS cho phép
hiꢊn thꢐ, trình bày các kꢄt quꢔ phân tích và mô hình hóa không gian bꢞng GIS dưꢅi
dꢂng bꢔn ñꢇ, bꢔng thuꢌc tính hay văn bꢔn trên nàm hình hay trên các vꢙt liꢆu
truyꢒn thꢈng khác ꢗ các tꢦ lꢆ và chꢘt lưꢕng khác nhau tùy thuꢌc vào yêu cꢏu cꢋa
ngưꢁi dùng và khꢔ năng cꢋa các thiꢄt bꢐ xuꢘt dꢓ liꢆu như màn hình, máy in và máy
vꢜ.
Sꢑc mꢂnh cꢋa các chꢑc năng cꢋa hꢆ thꢈng GIS khác nhau là khác nhau. Kꢤ
thuꢙt xây dꢉng các chꢑc năng cũng rꢘt khác nhau. Sơ ñꢇ sau ñây mô tꢔ quan hꢆ
giꢓa các nhóm chꢑc năng và cách biꢊu diꢚn thông tin khác nhau cꢋa GIS.
Hình 1.10: Các nhóm chꢚc năng trong GIS
Chꢑc năng thu thꢙp dꢓ liꢆu tꢂo ra dꢓ liꢆu tꢡ các quan sát hiꢆn tưꢕng thꢄ giꢅi
thꢉc và tꢡ các tài liꢆu, bꢥn ñꢇ giꢘy, ñôi khi chúng có sꢫn dưꢅi dꢂng sꢈ. Kꢄt quꢔ ta
có tꢙp dꢓ liꢆu thô, có nghĩa là dꢓ liꢆu này không ñưꢕc phép áp dꢍng trꢉc tiꢄp cho
chꢑc năng truy nhꢙp và phân tích cꢋa hꢆ thꢈng. Chꢑc năng xꢖ lý sơ bꢌ dꢓ liꢆu sꢜ
biꢄn ñꢎi dꢓ liꢆu thô thành dꢓ liꢆu có cꢘu trúc ñꢊ sꢖ dꢍng trꢉc tiꢄp các chꢑc năng
tìm kiꢄm và phân tích không gian. Kꢄt quꢔ tìm kiꢄm và phân tích ñưꢕc xem như
diꢚn giꢔi dꢓ liꢆu, ñó là tꢎ hꢕp hay biꢄn ñꢎi ñꢣc biꢆt cꢋa dꢓ liꢆu có cꢘu trúc. Hꢆ
thꢈng thông tin ñꢐa lý phꢔi có phꢏn mꢒm công cꢍ ñꢊ tꢎ chꢑc và lưu trꢓ các loꢂi dꢓ
liꢆu khác nhau, tꢡ dꢓ liꢆu thô ñꢄn dꢓ liꢆu diꢚn giꢔi. Phꢏn mꢒm công cꢍ này phꢔi có
các thao tác lưu trꢓ, truy nhꢙp; ñꢇng thꢁi có khꢔ năng hiꢊn thꢐ, tương tác ñꢇ hꢃa
vꢅi tꢘt cꢔ các loꢂi dꢓ liꢆu.
1.3. Mꢙt sꢚ ꢔng dꢛng GIS
Kꢊ tꢡ khi ra ñꢁi cho ñꢄn nay, GIS ñã ñưꢕc ꢑng dꢍng ꢗ nhiꢒu nơi trên thꢄ
giꢅi, trong nhiꢒu lĩnh vꢉc và ꢗ các quy mô khác nhau. Các ꢑng dꢍng ñꢏu tiên cꢋa
GIS ꢗ các nưꢅc trên thꢄ giꢅi không giꢈng nhau.
ꢬ Châu Âu, xu hưꢅng chꢋ yꢄu là ꢑng dꢍng GIS vào viꢆc xây dꢉng các hꢆ
thꢈng quꢔn lý ñꢘt ñai và cơ sꢗ dꢓ liꢆu cho môi trưꢁng.
ꢬ Canada, nơi chꢑng kiꢄn sꢉ ra ñꢁi cꢋa GIS cꢘp quꢈc gia ñꢏu tiên trên thꢄ
giꢅi, mꢌt ꢑng dꢍng trong lâm nghiꢆp quan trꢃng cꢋa GIS là xây dꢉng kꢄ hoꢂch
khai thác gꢧ, xác ñꢐnh các con ñưꢁng ñꢊ ñi khai thác gꢧ và báo cáo kꢄt quꢔ cho
chính phꢋ ñꢐa phương.
ꢬ Mꢤ, GIS ñưꢕc ꢑng dꢍng trong rꢘt nhiꢒu lĩnh vꢉc. Mꢌt dꢉ án ñang ñưꢕc ñꢒ
cꢘp ñꢄn vꢒ viꢆc sꢖ dꢍng công nghꢆ GIS là TIGER (Topographically Integrated
Geographical Referencing) do cơ quan ñiꢒu tra dân sꢈ và sꢗ ñꢐa chꢘt Mꢤ triꢊn khai.
Dꢉ án này ñưꢕc thiꢄt kꢄ ñꢊ tꢂo thuꢙn lꢕi cho cuꢌc ñiꢒu tra dân sꢈ năm 1990 và ñã
ñưꢕc phát triꢊn ñꢊ xây dꢉng ñưꢕc mô hình máy tính hóa cho mꢂng lưꢅi giao thông
Mꢤ vꢅi trꢐ giá khoꢔng 170 triꢆu ñôla.
ꢬ Trung Quꢈc và Nhꢙt Bꢔn, GIS ñưꢕc ꢑng dꢍng chꢋ yꢄu vào viꢆc xây dꢉng
mô hình và quꢔn lý các thay ñꢎi cꢋa môi trưꢁng do mꢑc ñꢌ nghiêm trꢃng cꢋa thiên
tai.
ꢬ các nưꢅc ñó, các lĩnh vꢉc ꢑng dꢍng cꢋa GIS hꢄt sꢑc ña dꢂng và ngày càng
gia tăng cùng vꢅi sꢉ phát triꢊn cꢋa công nghꢆ và sꢉ xuꢘt hiꢆn các vꢘn ñꢒ mꢅi ꢗ các
quy mô khác nhau. GIS ñã ñưꢕc áp dꢍng vào lꢙp bꢔn ñꢇ các vùng sinh thái nông
nghiꢆp, lꢙp bꢔn ñꢇ thích hꢕp ñꢘt ñai, dꢉ báo sꢔn lưꢕng, quy hoꢂch và quꢔn lý sꢖ
dꢍng ñꢘt.
Trong lâm nghiꢆp, GIS ñã ñưꢕc sꢖ dꢍng ñꢊ nhꢙp, lưu trꢓ, quꢔn lý và phân
tích các bꢔn ñꢇ rꢡng ñꢊ phꢍc vꢍ viꢆc khai thác, bꢔo vꢆ và phát triꢊn rꢡng.
Trong lĩnh vꢉc khꢔo cꢎ hꢃc, các kꢤ thuꢙt GIS ñưꢕc sꢖ dꢍng ñꢊ phân tích các
ñꢐa ñiꢊm ñã biꢄt và dꢉ báo vꢐ trí các ñiꢊm khꢔo cꢎ chưa ñưꢕc phát hiꢆn.
Vꢅi khꢔ năng liên kꢄt các lꢅp dꢓ liꢆu khác nhau, GIS ñưꢕc sꢖ dꢍng có hiꢆu
quꢔ trong viꢆc tìm kiꢄm khoáng sꢔn trên cơ sꢗ tꢎng hꢕp các dꢓ liꢆu viꢚn thám, ñꢐa
vꢙt lý, ñꢐa hóa và ñꢐa chꢘt.
ꢬ các ñô thꢐ, GIS ñã ñưꢕc sꢖ dꢍng ñꢊ trꢕ giúp các quyꢄt ñꢐnh pháp lý, hành
chính, kinh tꢄ cũng như các hoꢂt ñꢌng quy hoꢂch khác.
Bên cꢂnh các ꢑng dꢍng ꢗ quy mô ñꢐa phương, quꢈc gia, GIS cũng ñã ñưꢕc
ꢑng dꢍng ꢗ quy mô liên quꢈc gia và toàn cꢏu. Mꢌt ví dꢍ ñiꢊn hình là hꢆ
ARC/INFO cꢋa ESRI ñã ñưꢕc chꢃn dùng trong chương trình CORINE
(Coordinated Information on the European Environment) do Cꢌng ñꢇng Châu Âu
Tải về để xem bản đầy đủ
110 trang
26300
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Hệ thống thông tin địa lý - Lê Bảo Tuấn", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_giang_he_thong_thong_tin_dia_ly_le_bao_tuan.pdf
