Đặc điểm tân kiến tạo - địa động lực hiện đại Thành phố Lào Cai

Download

32(2), 114-121

T¹p chÝ C¸c khoa häc vÒ tr¸i ®Êt

6-2010

§ÆC §IÓM T¢N KIÕN T¹O - §ÞA §éNG LùC

HIÖN §¹I THµNH PHè LµO CAI

NguyÔn §¨ng Tóc, NguyÔn V¨n H−íng

I. Më §ÇU

cøu, ®¸nh gi¸ ®Æc ®iÓm ®Þa ®éng lùc hiÖn ®¹i thµnh

phè Lµo Cai vµ mèi quan hÖ víi tai biÕn ®Þa chÊt",

chóng t«i ®· thu thËp ®−îc khèi l−îng phong phó

sè liÖu thùc tÕ vÒ ®íi ®øt gÉy S«ng Hång. Nh−ng,

trong bµi b¸o nµy t¸c gi¶ chØ tr×nh bÇy kÕt qu¶ nghiªn

cøu ®Æc ®iÓm ®Þa ®éng lùc hiÖn ®¹i dùa trªn c¬ së

ph©n tÝch tµi liÖu viÔn th¸m, ®Þa chÊt - ®Þa m¹o vµ

øng dông c¸c ph−¬ng ph¸p D¶i khe nøt, Ba hÖ khe

nøt céng øng ë khu vùc thµnh phè Lµo Cai.

Ho¹t ®éng kiÕn t¹o hiÖn ®¹i cña ®íi ®øt gÉy

S«ng Hång, g©y ra nhiÒu tai biÕn ®Þa chÊt nh− xãi

lë bê s«ng Hång ; nøt ®Êt vµ tr−ît lë ®Êt ®¸ trªn c¸c

tuyÕn QL 4D, QL 70, khu vùc ph−êng B¾c C−êng,

Nam C−êng, ph−êng Lµo Cai, phè Míi, Duyªn H¶i,

x· V¹n Hoµ, Hîp Thµnh ; lò quÐt - lò bïn ®¸ däc

Ngßi Dum vµ ®éng ®Êt. Nh÷ng tai biÕn nµy lµm ¶nh

h−ëng tuyÕn ®−êng s¾t Hµ Néi - Lµo Cai vµ giao

th«ng ®−êng bé, c¸c c«ng tr×nh x©y dùng t¹i thµnh

phè Lµo Cai. ViÖc nghiªn cøu, ®¸nh gi¸ ®Æc ®iÓm ®Þa

®éng lùc hiÖn ®¹i thµnh phè Lµo Cai cã ý nghÜa to

lín cho viÖc khai th¸c c¸c tiÒm n¨ng du lÞch, kho¸ng

s¶n, ®Æc biÖt trong vÊn ®Ò x©y dùng quy ho¹ch tæng

thÓ thµnh phè Lµo Cai [16].

II. §Æc ®iÓm ®Þa chÊt

Trong Kainozoi ®íi ®øt gÉy S«ng Hång t¸i ho¹t

®éng m¹nh, t¹o nªn nhiÒu tròng sôt Neogen - §Ö

Tø däc theo ®øt gÉy. PhÇn l·nh thæ Trung Quèc cã

c¸c tròng : Veixi, Jianchuan, Madeng, Qiaohou, Dali,

Midu, Mosha - Yuanjiang ; ë l·nh thæ ViÖt Nam cã

c¸c tròng Lµo Cai, B¶o Hµ, Yªn B¸i, Phong Ch©u...

theo trËt tù tõ t©y b¾c xuèng ®«ng nam.

§íi ®øt gÉy S«ng Hång giai ®o¹n Plioxen - §Ö

Tø ph¸t triÓn kÕ thõa ®íi ®øt gÉy S«ng Hång h×nh

thµnh tõ tiÒn Cambri, ®· ®−îc ®Ò cËp trong mét sè

v¨n liÖu ®Þa chÊt ë trong n−íc vµ trªn thÕ giíi, nh−

c¸c c«ng tr×nh : "C¬ thøc h×nh thµnh vá lôc ®Þa" cña

V¨n §øc Ch−¬ng (1985), "Bµn vÒ ph©n vïng kiÕn

t¹o miÒn B¾c ViÖt Nam" cña Iu. Gantinxki, TrÇn

V¨n TrÞ, E. Ixaev, Lª V¨n Cù, A. Kamenetxki, N.

Kujen−i, Tu. Raxkazzov, V. Xukhov (1970), "CÊu

tróc ®Þa chÊt Indosinit miÒn B¾c ViÖt Nam" cña

TrÇn §øc L−¬ng (1965), "Mét sè vÊn ®Ò vÒ kiÕn t¹o

miÒn B¾c ViÖt nam" cña Ng« Th−êng San (1965),

"§Þa chÊt miÒn B¾c ViÖt Nam" cña TrÇn V¨n TrÞ

(1977). Trong c¸c c«ng tr×nh nµy, vai trß kiÕn t¹o cña

®íi ®øt gÉy S«ng Hång lµ ranh giíi ph©n t¸ch gi÷a

miÒn uèn nÕp T©y B¾c ViÖt Nam vµ miÒn nÒn Nam

Trung Hoa. C¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu tõ nh÷ng n¨m

80 ®Õn nay [4, 6, 10] l¹i cho §íi ®øt gÉy S«ng Hång

t¸i ho¹t ®éng trong Kainozoi vµ lµ "®íi tr−ît" cho

c¸c ®Þa khèi däc ®íi ®øt gÉy chuyÓn dÞch.

T¹i khu vùc nghiªn cøu, phÇn trung t©m tõ Kim

Thµnh ®Õn Nam C−êng ®Òu n»m trong tròng Neogen

- §Ö Tø Lµo Cai. PhÇn d−íi mãng vµ bao quanh

tròng lµ c¸c ®¸ biÕn chÊt, ®¸ x©m nhËp vµ trÇm tÝch

lôc nguyªn.

1. C¸c thµnh t¹o tr−íc Kainozoi

a) HÖ tÇng S«ng Hång (PR₁sh)

Ph©n bè däc s«ng Hång, ph−¬ng t©y b¾c - ®«ng

nam, tõ khu vùc ph−êng Lµo Cai, Phè Míi, B¾c

C−êng ; x· V¹n Hoµ, Xu©n T¨ng, ®Õn x· Cam §−êng

vµ phÝa d−íi mãng tròng Neogen - §Ö Tø. Thµnh

phÇn th¹ch häc lµ c¸c ®¸ gneis, paragneis, orthogneis,

augengneis víi ban tinh feldspar lín, ®¸ phiÕn kÕt

tinh, ®¸ phiÕn th¹ch anh. Xen trong c¸c ®¸ trªn

cßn cã c¸c m¹ch pecmatic, c¸c thÓ tiªm nhËp

Tuy nhiªn, c¸c c«ng tr×nh trªn ch−a ®−îc nghiªn leucogranit, granitdiorit, migmatit, c¸c khèi

cøu ®Çy ®ñ vÒ ®Æc ®iÓm ®Þa ®éng lùc hiÖn ®¹i cña secpentinit, siªu mafic, mafic vµ c¸c thÊu kÝnh

®íi ®øt gÉy. Trong qu¸tr×nh thùc hiÖn ®Ò tµi "Nghiªn

biotit - sillimanit - granat, secpentinit, amphibolit.

114

HÖ tÇng S«ng Hång cã bÒ dÇy kho¶ng 2,000 m, tuæi kÝnh than lé ë ®µi ph¸t thanh - truyÒn h×nh tØnh. HÖ

Proterozoi sím [5].

tÇng Nµ D−¬ng n»m phñ bÊt chØnh hîp trªn hÖ tÇng

S«ng Hång vµ quan hÖ bÊt chØnh hîp víi c¸c trÇm

tÝch trÎ h¬n phÝa trªn. BÒ dÇy kho¶ng 100 m. Tuæi

cña hÖ tÇng ®−îc x¸c ®Þnh lµ Miocen [5].

b) HÖ tÇng Suèi ChiÒng (PR₁sc)

Lé thµnh hai d¶i, ®Òu cã ph−¬ng t©y b¾c - ®«ng

nam. D¶i 1 lé ë khu vùc trung t©m x· T¶ Phêi vµ

x· Hîp Thµnh, d¶i 2 lé ë ®«ng b¾c x· §ång TuyÕn

kÐo dµi ®Õn ph−êng Thèng NhÊt. Thµnh phÇn th¹ch

häc chñ yÕu lµ plagiogneis amphibolit, plagiogneis

amphibolit-biotit, amphibolit, ®¸ phiÕn th¹ch anh -

biotit-granat. §¸ cña hÖ tÇng Suèi ChiÒng cã quan

hÖ chØnh hîp víi hÖ tÇng Sinh QuyÒn n»m trªn, vµ

cã quan hÖ bÊt chØnh hîp víi hÖ tÇng Cam §−êng.

BÒ dÇy kho¶ng 2.100 m. Tuæi cña hÖ tÇng ®−îc x¸c

®Þnh lµ Proterozoi sím. HÖ tÇng nµy cïng chÞu t¸c

®éng cña qu¸ tr×nh biÕn chÊt khu vùc ph©n ®íi d¹ng

tuyÕn, kiÓu xilimatit-dixten [5].

TrÇm tÝch cña hÖ tÇng Nµ D−¬ng lµ nh÷ng cuéi

kÕt kiÕn t¹o ®−îc h×nh thµnh trong giai ®o¹n ho¹t

®éng ®øtgÉy t¹o tròng däc ®øt gÉy S«ng Hång, S«ng

Ch¶y. Chóng thuéc t−íng s−ên - lò tÝch, s«ng, hå.

b) HÖ §Ö Tø (Q)

TrÇm tÝch §Ö Tø ph©n bè ë c¸c thÒm s«ng, b·i

båi. C¸c tÇng cuéi kÕt, sái kÕt, c¸t kÕt, ®é chän läc

kÐm, ®é g¾n kÕt yÕu, ph©n bè ë khu vùc tõ tr¹m

KhuyÕn n«ng ®Õn kh¸ch s¹n Duyªn H¶i thuéc

ph−êng Duyªn H¶i vµ ph−êng Cèc LÕu. C¸c tÇng

c¸t, sÐt, s¹n hiÖn ®¹i ph©n bè däc theo thÒm s«ng

vµ b·i båi däc s«ng Hång thuéc ®Þa phËn ph−êng

Phè Míi, x· V¹n Hoµ, ph−êng B¾c C−êng, Nam

C−êng, Xu©n T¨ng, x· Cam §−êng. C¸c thµnh t¹o

§Ö Tø phñ bÊt chØnh hîp víi nhau thµnh t¹o Neogen

phÝa d−íi. BÒ dÇy cña hÖ tÇng thay ®æi tõ vµi mÐt

®Õn vµi chôc mÐt (h×nh 1)

c) Phøc hÖ Po Sen (γδ - γPRps)

Lé ë phÝa t©y, t©y nam x· T¶ Phêi, Hîp Thµnh.

Thµnh phÇn th¹ch häc chñ yÕu lµ diorit th¹ch anh,

granodiorit, ®«i n¬i cã granit giÇu biotit d¹ng pocphia,

granit biotit h¹t võa, granit s¸ng mÇu. Ranh giíi cña

c¸c lo¹i ®¸ nµy kh«ng râ rµng, do ph©n dÞ trong

qu¸ tr×nh thµnh t¹o. Tuæi cña khèi x©m nhËp Posen

®−îc xÕp vµo TiÒn Cambri (γδ - γPRps [9].

III. C¸c khèi cÊu tróc

1. Khèi n©ng Posen

d) HÖ tÇng Cam §−êng (∈₁c®)

Khèi nµy thuéc phÇn r×a phÝa ®«ng ®íi Fansipan

víi ®Æc ®iÓm n©ng m¹nh mÏ trong Kainozoi, tèc ®é

n©ng trong Pliocen - §Ö Tø ®¹t tõ 0,14 ®Õn 0,28

mm/n¨m [1]. Trong ph¹m vi khu vùc nghiªn cøu,

khèi n©ng chiÕm diÖn tÝch lín ë phÝa t©y thµnh phè

Lµo Cai. Khèi n©ng thÓ hiÖn d−íi d¹ng phøc nÕp

låi kÐo dµi ph−¬ng t©y b¾c - ®«ng nam, vµ ®−îc

ng¨n c¸ch víi ®íi nói Con Voi b»ng ®øt gÉy s©u

S«ng Hång. Khèi n©ng ®−îc h×nh thµnh chñ yÕu

bëi nh©n cæ cña mãng kÕt tinh vµ c¸c tÇng kiÕn

tróc phñ trªn. CÊu thµnh c¸c tÇng cÊu tróc lµ ®¸

phiÕn sericit, ®¸ phiÕn amphibon, ®¸ hoa, dolomit

vµ c¸c ®¸ trÇm tÝch nguån lôc nguyªn - carbonat

Proterozoi, Cambri. Ho¹t ®éng magma trong khèi

nµy t¹o thµnh c¸c ®¸ thuéc phøc hÖ Posen, víi c¸c

®¸ chÝnh : diorit th¹ch anh, granodiorit, granit-

biotit, granit. VÒ ®Þa h×nh khèi n©ng Posen ®−îc

®Æc tr−ng bëi c¸c dÉy nói cao, ph©n c¾t m¹nh vµ

thÊp dÇn vÒ phÝa ®«ng nam.

Ph©n bè ë khu vùc phÝa t©y x· §ång TuyÕn, phÝa

®«ng x· T¶ Phêi, Hîp Thµnh, Cam §−êng, kÐo dµi

ph−¬ng t©y b¾c - ®«ng nam. Thµnh phÇn th¹ch häc

chñ yÕu lµ cuéi kÕt, sái kÕt kÝch th−íc h¹t kh«ng ®Òu,

®é mµi trßn kÐm, chän läc kÐm. §¸ phiÕn mÇu x¸m

lôc xen c¸t kÕt, ®¸ phiÕn th¹ch anh carbona, c¸t kÕt

h¹t th«, bét kÕt r¾n ch¾c. HÖ tÇng Cam §−êng cã

quan hÖ bÊt chØnh hîp víi c¸c ®¸ cæ h¬n n»m d−íi

vµ c¸c ®¸ trÎ h¬n n»m trªn. BÒ dÇy kho¶ng 500 m.

Tuæi cña hÖ tÇng Cam §−êng ®−îc x¸c ®Þnh lµ

Cambri sím [5].

2. C¸c thµnh t¹o Kainozoi

a) HÖ tÇng Nμ D−¬ng (N₁nd)

HÖ tÇng Nµ D−¬ng ph©n bè ë tròng Lµo Cai, lé

ë Kim Thµnh, khu vùc ®µi liÖt sü, ch©n th¸p ph¸t

sãng truyÒn thanh - truyÒn h×nh, c¸c ®åi thÊp ë ®Çu

cÇu Phè Míi, däc ®¹i lé TrÇn H−ng §¹o thuéc ph−êng

B¾c C−êng vµ Nam C−êng (h÷u ng¹n s«ng Hång)

vµ ph¸t hiÖn ë c¸c lç khoan däc s«ng Hång. Thµnh

phÇn th¹chhäcchñ yÕu lµ cuéi kÕt, c¸t kÕt ®a kho¸ng,

2. Khèi n©ng dÉy nói Con Voi

Khèi nµy thuéc phÇn r×a phÝa t©y ®íi S«ng Hång

bét kÕt, sÐt kÕt xen lÉn nh÷ng thÊu kÝnh than. ThÊu thÓ hiÖn d−íi d¹ng lµ mét phøc nÕp låi lín kÐo dµi

115

chó gi¶i

Khèi n©ng Po Sen

Khèi n©ng Nói Con Voi

Khèi Sôt Lµo Cai

§øt gÉy chÝnh

§øt gÉy phô

a) X¸c ®Þnh, b) Gi¶ ®Þnh

§øt gÉy thuËn

a) X¸c ®Þnh, b) Gi¶ ®Þnh

H−íng dÞch tr−ît

Ranh giíi Tp Lµo Cai

§−êng ®ång møc

Biªn giíi

§−êng s¾t

§−êng bé

§iÓm kh¶o s¸t

H×nh 1. S¬ ®å cÊu tróc T©n kiÕn t¹o khu vùc thµnh phè Lµo Cai

theo ph−¬ng t©y b¾c - ®«ng nam, n»m trïng víi biÕn chÊt cña khèi Nói Con Voi gi¶m dÇn theo thêi

dÉy Nói Con Voi, ng¨n c¸ch víi khèi n©ng Posen gian : giai ®o¹n ®Çu ®¹t 10 mm/n¨m, ®Õn giai ®o¹n

b»ng ®øt gÉy s©u S«ng Hång ë phÝa t©y. Trong ®íi hiÖn ®¹i chØ ®¹t 0,15 mm/n¨m [6].

nµy lµ c¸c thµnh t¹o biÕn chÊt cao Protezozoi hÖ

3. Khèi sôt Lµo Cai

tÇng S«ng Hång ®−îc n©ng lªn m¹nh d¹ng ®Þa luü.

KÕt qu¶ ph©n tÝch ®iÒu kiÖn P-T ë khèi biÕn chÊt

Nói Con Voi, cho thÊy tèc ®é n©ng cña khèi cÊu

tróc nµy ®¹t 0,56 mm/n¨m [10]. Tèc ®é tråi lé hËu

Khèi sôt Lµo Cai lµ tròng sôt n»m däc s«ng

Hång, kÐo dµi. Tõ ph−êng Duyªn H¶i ®Õn Xu©n

T¨ng, dµi kho¶ng 18 km, réng kho¶ng 2 km. Khèi

116

sôt ®−îc lÊp ®Çy bëi c¸c thµnh t¹o cã nguån gèc lôc

®Þa : cuéi kÕt, c¸t kÕt ®a kho¸ng, bét kÕt, sÐt than

vµ c¸c trÇm tÝch cuéi, sái, c¸t. BÒ dÇy cña trÇm tÝch

Neogen - §Ö Tø tõ 100 ®Õn 200 m. Tèc ®é sôt lón

trong Kainozoi ®¹t 0,26 mm/n¨m [12].

c) C¸c ®øt gÉy phô n»m phÝa t©y ®øt gÉy chÝnh

Gåm c¸c ®øt gÉy ph−¬ng t©y b¾c - ®«ng nam, ¸

vü tuyÕn vµ c¸c ®øt gÉy ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn. C¸c

®øt gÉy nµy kÕt hîp víi nhau tao nªn c¸c kiÓu kiÕn

tróc song song vµ ®u«i ngùa.

C¸c ®øt gÉy ph−¬ng t©y b¾c - ®«ng nam, gåm 5

®øt gÉy ch¹y song song víi ®øt gÉy chÝnh. Chóng

biÓu hiÖn b»ng nh÷ng ®o¹n ®øt gÉy. Mçi ®o¹n dµi

tõ 7 ®Õn 18 km. Mét sè ®o¹n ®øt gÉy ph−¬ng t©y

b¾c - ®«ng nam, ë phÇn cuèi bÞ uèn cong, t¹o nªn

kiÕn tróc d¹ng ®u«i ngùa (T¶ Phêi, Hîp Thµnh).

IV. C¸c ®øt gÉy vµ c¬ chÕ ho¹t ®éng

trong Holocen

§øt gÉy chÝnh vµ c¸c ®øt gÉy xuyªn c¾t vá trong

khu vùc nghiªn cøu ho¹t ®éng trong Holocen lµ

nh÷ng ®øt gÉy ph¸t triÓn kÕ thõa ®øt gÉy cæ trong

®íi S«ng Hång. §Æc ®iÓm ®Þa ®éng lùc hiÖn ®¹i cña

c¸c ®øt gÉy thÓ hiÖn vÒ h×nh th¸i kiÕn tróc, gi¸ trÞ

mÆt tr−ît, gãc c¾m vµ c¬ chÕ dÞch chuyÓn.

C¸c ®øt gÉy ¸ kinh tuyÕn cã chiÒu dµi tõ vµi ®Õn

hµng chôc kilomet. Chóng c¾t qua c¸c thµnh t¹o ®Þa

chÊt cæ, t¹o nªn ®Æc ®iÓm kiÕn tróc song song. KiÓu

kiÕn tróc nµy biÓu hiÖn râ trªn ®Þa h×nh, lµ nguyªn

nh©n thµnh t¹o c¸c tròng t¸ch gi·n, lÊp ®Çy trÇm

tÝch §Ö Tø (Po H¸n, B¾c LÖnh, Cam §−êng).

1. VÒ h×nh th¸i kiÕn tróc

§øt gÉy chÝnh vµ c¸c ®øt gÉy phô cã h×nh hµi

vµ kiÓu kiÕn tróc ph¸ huû kh¸c nhau. Ho¹t ®éng

dÞch tr−ît cña c¸c ®øt gÉy trong Holocen t¹o nªn c¸c

kiÓu kiÕn tróc nÐn Ðp vµ t¸ch gi·n (h×nh 1) :

2. Gi¸ trÞ mÆt tr−ît vµ gãc c¾m cña ®øt gÉy

Ph©n tÝch sè liÖu vÒ khe nøt kiÕn t¹o b»ng ph−¬ng

ph¸p Ba hÖ khe nøt céng øng vµ ph−¬ng ph¸p D¶i

khe nøt, ®· x¸c ®Þnh ®−îc gi¸ trÞ mÆt tr−ît vµ gãc

dèc cña c¸c ®øt gÉy t¹i c¸c ®iÓm kh¶o s¸t (b¶ng 1

vµ 2).

a) §øt gÉy chÝnh, ph−¬ng t©y b¾c - ®«ng nam

Ch¹y tõ b¾c x· §ång TuyÕn ®Õn nam ph−êng

Xu©n T¨ng, kÐo dµi 18 km. §é s©u ¶nh h−ëng cña

®øt gÉy h¬n 45 km [8]. §øt gÉy chÝnh c¾t qua khu

vùc nghiªn cøu lµ mét ®o¹n cña ®øt gÉy s©u S«ng

Hång, lµ ranh giíi phÝa t©y cña khèi biÕn chÊt Nói

Con Voi.

KÕt qu¶ ph©n tÝch ba hÖ khe nøt céng øng vµ d¶i

khe nøt kiÕn t¹o, cho thÊy, ®øt gÉy chÝnh cã gi¸ trÞ

mÆt tr−ît vµ gãc dèc lµ 40-49°∠ 80-88° (SH1-1),

45°∠ 88° (SH1-3), 45-56°∠ 79-88° (SH1a), ®øt gÉy

phô n»m phÝa ®«ng cã gi¸ trÞ mÆt tr−ît vµ gãc dèc

lµ 225°∠ 82° (SH1-8), 39-50°∠ 77-88° (SH1-9),

80°∠ 80°(SH1-6a), 68°∠ 79°(SH1-6b), 51-79°∠ 77°

(SH1-7a), 51°∠ 77° (SH1-7b), 34-68°∠ 45-80° (SH

1b), c¸c ®øt gÉy phô ph©n bè vÒ phÝa t©y ®øt gÉy

chÝnh, gi¸ trÞ mÆt tr−ît vµ gãc dèc lµ 58-70°∠ 68-

70° (SH1-2), 45-68°∠ 68-88° (SH1-4), 68°∠ 68°

(SH1-5), (b¶ng 1 vµ 2).

b) C¸c ®øtgÉy phô n»m phÝa ®«ng ®øt gÉy chÝnh

Gåm c¸c ®øt gÉy ph−¬ng t©y b¾c - ®«ng nam,

ph−¬ng ¸ vü tuyÕn vµ ¸ kinh tuyÕn :

C¸c ®øt gÉy ph−¬ng t©y b¾c - ®«ng nam, gåm

cã 4 ®øt gÉy kÐo dµi kh«ng liªn tôc. Mçi ®o¹n ®øt

gÉy dµi tõ 4 km ®Õn 10 km, c¸ch ®øt gÉy chÝnh tõ

0,4 km ®Õn 4 km. C¸c ®øt gÉy nµy ph©n bè phÝa

®«ng ®íi tr−ît b»ng S«ng Hång.

Nh− vËy, ®øt gÉy chÝnh cã h−íng mÆt tr−ît

nghiªng vÒ ®«ng b¾c, gãc dèc gÇn th¼ng ®øng. §øt

gÉy phô ch¹y phÝa t¶ ng¹n s«ng Hång, d−íi ch©n dÉy

Nói Con Voi cã thÕ n»m 225°∠ 82°. C¸c ®øt gÉy phô

ph©n bè ë phÝa t©y ®øt gÉy chÝnh cã h−íng mÆt tr−ît

nghiªng vÒ ®«ng b¾c víi gãc dèc 68-88°.

C¸c ®øt gÉy ¸ vü tuyÕn th−êng c¾t chÐo dÉy Nói

Con Voi, ®Òu ph¸t triÓn trong ®íi biÕn d¹ng ph¸ huû.

C¸c ®øt gÉy ¸ vü tuyÕn trong khèi sôt Lµo Cai kÕt

hîp víi ®øt gÉy chÝnh vµ ®øt gÉy ph−¬ng t©y b¾c -

®«ng nam, t¹o nªn kiÕn tróc kiÕn t¹o h¹nh nh©n d¹ng

pull-aprt, lµ n¬i tÝch tô trÇm tÝch Kainozoi (ph−êng

Duyªn H¶i, Cèc LÕu, Kim T©n, Phè Míi).

3. C¬ chÕ dÞch chuyÓn

C¸c ®øt gÉy ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn lµ c¸c ®øt gÉy

song song, dµi tõ 1 ®Õn 2 km biÓu hiÖn râ trªn ®Þa

h×nh hiÖn ®¹i, ®Æc tr−ng cho kiÕn tróc t¸ch gi·n, t¹o

nªn tròng §Ö Tø cã ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn.

C¸c ®øt gÉy trong khu vùc nghiªn cøu ®Òu thuéc

®íi ®øt gÉy S«ng Hång. C¬ chÕ dÞch chuyÓn ®øt gÉy

thÓ hiÖn râ trªn c¸c biÕn d¹ng ®Þa chÊt, ®Þa m¹o, kÕt

qu¶ ph©n tÝch ba hÖ khe nøt céng øng, d¶i khe nøt.

117

B¶ng 1. KÕt qu¶ ph©n tÝch ba hÖ khe nøt kiÕn t¹o céng øng khu vùc Tp Lµo Cai giai ®o¹n Pliocen - §Ö Tø (N₂-Q)

VÞ trÝ ®iÓm kh¶o s¸t

Ký hiÖu

H₁

H₂

H₃

SH1-1

SH1-2

SH1-3

SH1-4

SH1-5

22.5112

22.5150

22.4726

22.4743

22.4704

103.9450

103.9310

103.9769

103.9673

103.9631

49∠88

70∠70

45∠88

68∠68

326∠79

320∠80

321∠79

338∠73

158∠17

160∠20

180∠0

253∠28

158∠17

SH1-6a

SH1-6b

SH1a

22.5070

22.4921

2.45607

22.4048

22.4800

103.9599

103.9688

103.9954

104.0569

103.9967

Bp-T

80∠80

68∠79

56∠88

68∠80

73∠79

170∠80

270∠40

338∠68

326∠68

169∠79

282∠17

135∠45

231∠17

210∠0

SH1b

SH1-7a

326∠22

SH1-7b

SH1-8

SH1-9

22.4733

22.4974

22.5088

104.0026

103.9775

103.9839

51∠77

225∠62

39∠77

321∠64

349∠68

321∠77

234∠26

96∠22

141∠19

Chó gi¶i : T - tr−ît thuËn, Bp - tr−ît b»ng ph¶i, H - hÖ khe nøt céng øng, H₁- hÖ thø nhÊt, H₂- hÖ thø hai,

H₃- hÖ thø ba, K - c¬ chÕ dÞch tr−ît cña ®øt gÉy

B¶ng 2. KÕt qu¶ ph©n tÝch d¶i khe nøt kiÕn t¹o khu

vùc Tp Lµo Cai giai ®o¹n Pliocen - §Ö Tø (N₂- Q)

Lµo Cai - B¸t X¸t - Sinh QuyÒn, B¶o Hµ - Tr¸i Hót

- V¨n Yªn - TrÊn Yªn - Yªn B¸i. PhÝa ®«ng nam

khu vùc nghiªn cøu cã rÊt nhiÒu tròng nhá ph¸t

triÓn theo ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn, chiÒu dµi tõ vµi tr¨m

met ®Õn vµi kilomet. C¸c biÕn d¹ng ®Þa m¹o ®Òu

chøng minh cho c¬ chÕ tr−ît ph¶i (h×nh 2 vµ 3).

VÞ trÝ ®iÓm kh¶o

Ký hiÖu

SH1-1 22.5112 103.9450

SH1-2 22.5150 103.9310

SH1-3 22.4726 103.9769

SH1-4 22.4743 103.9673

SH1-5 22.4704 103.9631

339∠70 40∠80

150∠18 68∠68

135∠74 45∠88

135∠44 45∠88

133∠46 68∠68

Qua ph©n tÝch ®Æc ®iÓm ®Þa m¹o, cho thÊy, c¸c

®øt gÉy kiÕn t¹o ho¹t ®éng theo c¬ chÕ tr−ît b»ng

ph¶i vµ ®· ph¸t sinh tõ tr−íc khi tån t¹i bÒ mÆt ®Þa

h×nh hiÖn ®¹i. Sù h×nh thµnh c¸c thÒm bµo mßn, c¸c

nãn phãng vËt vµ c¸c tròng t¸ch gi·n lµ sù tiÕp tôc cña

qu¸ tr×nh ho¹t ®éng kiÕn t¹o cña ®íi ®øt gÉy S«ng

Hång. NÕu ®Þa h×nh hiÖn ®¹i xuÊt hiÖn tõ Pleistocen,

ho¹t ®éng kiÕn t¹o theo c¬ chÕ tr−ît b»ng ph¶i cña

®íi ®øt gÉy S«ng Hång ph¶i cã tr−íc Pleistocen.

Bp-T

T-Bp

SH1-6a 22.5070 103.9599

SH1a 2.45607 103.9954

SH1b 22.4048 104.0569

SH1-7a 22.4800 103.9967

SH1-7b 22.4733 104.0026

117∠78 80∠80

122∠50 45∠79

79∠35 34∠45

159∠19 73∠79

135∠25 51∠77

T-Bp

Bp-T

SH1-8 22.4974 103.9775

SH1-9 22.5088 103.9839

312∠6 225∠62

140∠7 50∠88

VÒ tèc ®é dÞch tr−ît ph¶i cña ®íi ®øt gÉy S«ng

Hång ®−îc C.R. Allen et al, (1984) quan s¸t c¸c

dÊu hiÖu ®Þa m¹o ë Yaojie vµ −íc tÝnh kho¶ng 7

mm/n¨m [1]. P.H. Leloup et al, (1995) x¸c ®Þnh biªn

®é biÕn vÞ cña c¸c khe suèi ë Shitian - Danuo vµ

tÝnh tèc ®é lµ 7 ±3 mm/n¨m [4]. E. Wang et al, (1998)

Chó gi¶i : T - tr−ît thuËn, Bp - tr−ît b»ng ph¶i, Sd

- h−íng dÞch tr−ît cña ®øt gÉy, F - mÆt tr−ît cña

®øt gÉy, K - c¬ chÕ dÞch tr−ît cña ®øt gÉy

KÕt qu¶ ph©n tÝch c¸c m¹ng khe suèi ph−¬ng ®«ng x¸c ®Þnh ®é uèn khóc dßng chÈy s«ng Hång ë Majie

b¾c - t©y nam chÈy vµo c¸c thung lòng cã ph−¬ng

t©y b¾c - ®«ng nam, th−êng bÞ gÊp khóc ®ét ngét,

kÌm theo lµ nh÷ng thÒm bµo mßn, nãn phãng vËt,

tròng §Ö Tø còng bÞ dÞch chuyÓn. H×nh th¸i kiÕn tróc

®Þa m¹o nµy quan s¸t ®−îc ë nhiÒu n¬i däc ®−êng

vµ −íc tÝnh tèc ®é kho¶ng 6 mm/n¨m [15]. Lª §øc

An vµ nnk, (2000) c¨n cø vµo biªn ®é dÞch chuyÓn

cã hÖ thèng cña c¸c dßng suèi chÈy c¾t qua ®øt gÉy

ë TB thµnh phè Lµo Cai, ®· x¸c ®Þnh tèc ®é kho¶ng

7 - 8 mm/n¨m [2]. Phan Träng TrÞnh vµ nnk, (2000)

118

← H×nh 2.

DÞch tr−ît ph¶i cña ®íi ®øt

gÉy S«ng Hång theo dÊu

hiÖu ®æi h−íng dßng chÈy

vµ biÕn vÞ tròng §Ö Tø t¹i

Cèc My (B¸t X¸t) [12]

H×nh 3. →

DÞch tr−ît ph¶i cña ®íi ®øt gÉy

S«ng Hång theo dÊu hiÖu ®Þa m¹o

t¹i thÞ trÊn B¸t X¸t [12]

KÕt qu¶ tÝnh tèc ®é dÞch tr−ît ph¶i cña ®íi ®øt

gÉy S«ng Hång cña c¸c nhµ khoa häc kh«ng thèng

®Þa h×nh, tuæi c¸c m¹ng s«ng suèi ®Ó tÝnh thêi gian

ph¸t sinh biÕn vÞ c¸c khe suèi rÊt khã vµ phô thuéc

vµo c¸ch x¸c ®Þnh cña tõng t¸c gi¶ ; 2) Do sè liÖu

thu thËp theo dÊu hiÖu ®Þa m¹o ë tõng khu vùc cã

møc ®é tin t−ëng kh¸c nhau.

gÉy S«ng Hång vµ x¸c ®Þnh tèc ®é tõ 1,9 ®Õn 2,7

mm/n¨m [11].

NguyÔn §¨ng Tóc vµ NguyÔn Träng Yªm (2001)

quan s¸t thÊy sù ®æi dßng ®ét ngét cña c¸c suèi chÈy

vµo tròng gi÷a nói tõ ph−¬ng §B - TN vÒ ph−¬ng

ë c¸c khóc ngoÆt ë nhiÒu n¬i däc ®íi S«ng Hång,

víi biªn ®é dÞch chuyÓn ë Sinh QuyÒn lµ 70 - 90 m,

ë B¸t X¸t lµ 60 - 100 m (h×nh 3), ë Cèc My kho¶ng

500 m (h×nh 2) vµ x¸c ®Þnh tèc ®é chuyÓn dÞch cña

®íi S«ng Hång trong giai ®o¹n tr−ît b»ng ph¶i lµ

7,4 mm/n¨m [12].

thÊy, hÖ khe nøt céng øng thø nhÊt (H₁) tËp trung

chñ yÕu ë cung phÇn t− 1 vµ 3 víi gãc dèc 70 - 90°,

hÖ khe nøt céng øng thø hai (H₂) víi gãc dèc 65 -

85°, hÖ khe nøt céng øng thø ba (H₃) víi gãc dèc

119

thøc tr−ît b»ng ph¶i cña ®øt gÉy ph−¬ng TB - §N

Bµi b¸o nµy lµ kÕt qu¶ cña ®Ò tµi : "Nghiªn cøu

(b¶ng 1).

®¸nh gi¸ ®Æc ®iÓm ®Þa ®éng lùc hiÖn ®¹i thµnh phè

nghiªng vÒ §B víi c¬ chÕ tr−ît b»ng ph¶i (b¶ng 2).

Quèc gia Hµ Néi tµi trî.

Nh− vËy, c¸c ®øt gÉy ph−¬ng TB-§N ®Ó l¹i dÊu

ph−¬ng ph¸p Ba hÖ khe nøt céng øng vµ D¶i khe nøt

chñ yÕu thÓ hiÖn c¬ chÕ tr−ît b»ng ph¶i.

TµI LIÖU dÉn

[1] C.R. Allen, A.R. Gillepie, Y. Han, K.E.

Sieh C. Zhu, 1984 : "Red River and associated

do chuyÓn ®éng kiÕn t¹o hiÖn ®¹i däc ®íi ®øt gÉy slip rates, and seismic hazard", Geological Socicty

S«ng Hång (§an ph−îng, Tam D−¬ng, Mª Linh, of America Bolletin, Vol. 95, 686-700, 21 fig.

Phñ Lý, Phóc Thä, Ba V×, Kim §éng...), cho thÊy,

[2] L£ §øC AN, L¹I HUY ANH, Vâ THÞNH,

c¸c ®øt gÉy ®ang chuyÓn ®éng theo c¬ thøc tr−ît

NG¤ ANH TUÊN, §ç MINH TUÊN, TRÇN H»NG

b»ng ph¶i [12].

NGA, 2000 : "KÕt qu¶ nghiªn cøu ®Þa m¹o ®íi ®øt

Ngoµi ra, c¬ chÕ dÞch tr−ît ph¶i ®øt gÉy cßn

®−îc kh¼ng ®Þnh b»ng sè liÖu ®o tr¾c ®Þa vµ GPS

[3, 7, 8, 15].

gÉy S«ng Hång", Tc C¸c Khoa häc vÒ Tr¸i §Êt, 4,

253-257.

[3] D¦¥NG CHÝ C¤NG, 2000 : "Nghiªn cøu

®¸nh gi¸ chuyÓn ®éng ngang ®øt gÉy S«ng Hång

b»ng ph−¬ng ph¸p xö lý hçn hîp sè liÖu tr¾c ®Þa

mÆt ®Êt vµ tr¾c ®Þa vÖ tinh", LuËn ¸n tiÕn sü kü

thuËt, Tr−êng ®¹i häc Má - §Þa chÊt, Hµ Néi.

KÕT LUËN

1. Khu vùc thµnh phè Lµo Cai ®−îc t¹o nªn bëi

dÇn vÒ phÝa ®«ng nam. §Þa h×nh khèi sôt Lµo Cai

®Æc tr−ng lµ thÒm s«ng vµ ®åi nói thÊp.

[4] P.H. Leloup, R. Lacasin, P. Tapponnier,

U. Scharer, Zhong Dalai, Liu Xaohan,

Zhang-shan, Ji. Shaocheng and Phan Trong

Trinh, 1995 : "The Ailao Shan - Red Rive shear

zone (Yunnan, China), Tertiary transform

boundary of Indochina", Tectonophysics 251, 3-84.

2. Sù kÕt hîp cña c¸c ®øt gÉy ph−¬ng TB - §N

víi ®øt gÉy phô cã ph−¬ng ¸ vü tuyÕn t¹o nªn c¸c

kiÓu kiÕn tróc nÐn Ðp d¹ng ®u«i ngùa. C¸c ®øt gÉy

ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn ®Æc tr−ng cho kiÕn tróc song

song, t¹o nªn tròng t¸ch gi·n §Ö Tø.

[5] TRÇN §øC L¦¥NG, NGUYÔN XU¢N BAO,

1988 : §Þa chÊt viÖt Nam, tËp 1. Tæng côc Má vµ

§Þa chÊt.

[6] Tran Ngoc Nam, Mitsuhito, Tetsumarru

Itaya, 1998 : P-T-t paths and post - metamorphic

exhumation of the Day Nui Con Voi shear zone in

Viet Nam. Tectonophysics, 290, 299-318.

mÆt tr−ît nghiªng vÒ h−íng ®«ng b¾c, gãc c¾m rÊt

- ®«ng nam ®Òu cã h−íng mÆt tr−ît nghiªng vÒ ®«ng

b¾c, gãc dèc lín (68 - 88°). C¸c ®øt gÉy ph−¬ng ¸

kinh tuyÕn, cã chiÒu dµi kh«ng lín, gãc dèc lín,

[7] TRÇN §×NH T¤, NGUYÔN TRäNG Y£M,

1991 : "Nh÷ng kÕt qu¶ ®Çu tiªn nghiªn cøu chuyÓn

®éng ngang ®íi ®øt gÉy S«ng Hång - S«ng Ch¶y

b»ng ph−¬ng ph¸p ®o lÆp l−íi tam gi¸c", §Þa chÊt

Tµi nguyªn, 23-27. Nxb KHvKT, Hµ Néi.

4. §Æc ®iÓm vÒ c¬ chÕ dÞch chuyÓn cña c¸c ®øt

®Þa chÊt, Ba hÖ khe nøt céng øng, D¶i khe nøt. Trong

[8] TRÇN §×NH T¤, NGUYÔN TRäNG Y£M,

1996 : "X¸c ®Þnh ho¹t ®éng ®íi ®øt gÉy S«ng Hång

nam chuyÓn dÞch ph¶i víi tèc ®é 7,4 mm/n¨m, c¸c khu vùc Tam §¶o - Ba V× b»ng kü thuËt ®Þnh vÞ vÖ

120

tinh (GPS)", §Þa chÊt Tµi nguyªn, Nxb KHvKT,

[16] NGUYÔN TRäNG Y£M, NGUYÔN §¡NG

TóC, 2000 : §iÒu tra ®¸nh gi¸ hiÖn t−îng tr−ît - lë

nguy hiÓm vµ kiÕn nghÞ c¸c gi¶i ph¸p phßng tr¸nh

gi¶m nhÑ thiÖt h¹i ë mét sè vïng träng ®iÓm thuéc

tØnh Lµo Cai, B¸o c¸o khoa häc, Lµo Cai.

Hµ Néi, T. 2, 366-368.

[9] TRÇN V¡N TRÞ vµ nnk, 1977 : §Þa chÊt ViÖt

Nam, tû lÖ 1:1000000. Nxb KHvKT, Hµ Néi.

[10] PHAN TRäNG TRÞNH, T¹ TRäNG TH¾NG,

237, 52-59.

Summary

Neotectonics and present-day geodynamics in the

area of Lao Cai city

[11] PHAN TRäNG TRÞNH, HOµNG QUANG

VINH, NGUYÔN §¡NG TóC, BïI THÞ TH¶O, 2000 :

"Ho¹t ®éng kiÕn t¹o trÎ cña ®íi ®øt gÉy S«ng Hång

The Lao Cai city has been strongly influenced by

Neotectonic and present-day geodynamic activities

that created and modified some prominent structures

such as : the Posen uplift with uplifting rate ranging

from 0.14 to 0.28 mm/yr ; the Con Voi Range with

post-metamorphic exhumation rate ~10 mm/yr at

early stage and decreased by 0.15 mm/yr in the

present-day ; and Lao Cai block with subsidence

rate ~0.26 mm/yr.

[12] NGUYÔN §¡NG TóC, NGUYÔN TRäNG

Y£M, 2001 : Biªn ®é vµ tèc ®é dÞch tr−ît cña ®íi

S«ng Hång trong Kainozoi. Tc CKHvT§, 4, 13-21.

[13] NGUYÔN §¡NG TóC, 2004 : §Æc ®iÓm

ho¹t ®éng cña ®íi ®øt gÉy S«ng Hång. Tc §Þa chÊt,

285, 69-80.

Textural-tectonic geometry in the area is charac-

terized by amygdule (pull - apart), parallel and

horsetail types. Main faults have NW-SE direction

dipping north-eastwardly with steeply dips (79 - 88°).

Subsidiary faults have NW-SE and sub-longitudinal

directions with steeply dips (68 - 88°).

[14] §OµN V¡N TUYÕN, §INH V¡N TOµN,

NGUYÔN TRäNG Y£M, PHAN V¡N NGäC, D.

In Holocene epoch, the NW-SE faults have right

lateral sense of slip with slip rate about 7.4 mm/yr ;

and the sub-faults have reverse or normal sense of

slip depending on their spatial distribution.

[15] E. Wang, 1998

Late Cenozoic

Xianshuihe-Xiaojiang, Red River, and Dali Fault

Systems of Southwstern Sichuan and Centreal

Yunnan, China. Geological Society of America

Special Paper 327.

Ngµy nhËn bµi : 09 - 11 - 2009

ViÖn §Þa chÊt

(ViÖn Khoa häc vµ C«ng nghÖ ViÖt Nam)

121

8 trang Mãnh Khiết 12/01/2024 18060 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Đặc điểm tân kiến tạo - địa động lực hiện đại Thành phố Lào Cai", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

dac_diem_tan_kien_tao_dia_dong_luc_hien_dai_thanh_pho_lao_ca.pdf