Đặc điểm đứt gẫy hoạt động và tai biến nứt đất dọc đường Hồ Chí Minh, đoạn từ Tây Giang đến Phước Sơn (Tỉnh Quảng Nam)
32(3), 193-199
T¹p chÝ C¸c khoa häc vÒ tr¸i ®Êt
9-2010
§ÆC §IÓM §øT GÉY HO¹T §éNG Vµ TAI BIÕN
NøT §ÊT DäC §¦êNG Hå CHÝ MINH, §O¹N Tõ
T¢Y GIANG §ÕN PH¦íC S¥N (TØNH QU¶NG NAM)
Ph¹m V¨n Hïng
I. Më ®Çu
®Êt ph¸ hñy nÒn ®−êng, cã ®o¹n dµi tõ vµi chôc mÐt
®Õn tr¨m mÐt, ph¸ hñy c¶ ®o¹n ®−êng g©y ¸ch t¾c
giao th«ng nghiªm träng vµ tèn kÐm tiÒn cña kh«i
phôc. Do vËy, viÖc nghiªn cøu lµm s¸ng tá nguyªn
nh©n, khoanh vïng c¶nh b¸o nguy c¬ nøt ®Êt däc
tuyÕn §HCM, ®o¹n tõ T©y Giang ®Õn Ph−íc S¬n lµ
vÊn ®Ò cÊp thiÕt, cã ý nghÜa khoa häc vµ thùc tiÔn.
§−êng Hå ChÝ Minh (§HCM), ®o¹n tõ T©y
Giang ®Õn Ph−íc S¬n n»m ë phÝa t©y tØnh Qu¶ng
Nam (h×nh 1) trªn r×a phÝa b¾c ®Þa khèi Kon Tum,
n¬i cã cÊu tróc kiÕn t¹o phøc t¹p ; ho¹t ®éng T©n
kiÕn t¹o vµ kiÕn t¹o hiÖn ®¹i diÔn ra kh¸ tÝch cùc,
®Æc biÖt ho¹t ®éng cña c¸c ®øt gÉy kiÕn t¹o [2, 3,
5]. Trong thêi gian gÇn ®©y, däc §HCM, ®o¹n tõ
Trong bµi b¸o nµy, t¸c gi¶ ®· ph©n tÝch tæng hîp
T©y Giang ®Õn Ph−íc S¬n xuÊt hiÖn nhiÒu ®iÓm nøt c¸c kÕt qu¶ nghiªn cøu míi nhÊt vÒ hiÖn tr¹ng, b−íc
H×nh 1. S¬ ®å ®øt gÉy ho¹t ®éng khu vùc §−êng Hå ChÝ Minh, ®o¹n T©y Giang-Ph−íc S¬n
193
®Çu lµm s¸ng tá nguyªn nh©n ph¸t sinh nøt ®Êt lµm (¶nh 1A, 1C). C¸c khe nøt phô lµ khe nøt t¸ch gi·n,
c¬ së cho x©y dùng gi¶i ph¸p phßng chèng ë däc cã ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn, dµi 20 - 30 cm. TËp hîp
§HCM, ®o¹n tõ T©y Giang ®Õn Ph−íc S¬n, tØnh c¸c khe nøt chÝnh vµ phô t¹o nªn kiÓu h×nh hµi
Qu¶ng Nam.
d¹ng "c¸nh gµ" ph¶n ¸nh tÝnh chÊt tr−ît b»ng ph¶i -
thuËn cña khe nøt chÝnh ph−¬ng TB-§N. TËp hîp
c¸c khe nøt c¾t s−ên nói vµ khèng chÕ khèi tr−ît
lín dÞch chuyÓn xuèng phÝa d−íi theo h−íng dÞch
II. HiÖn t−îng nøt ®Êt
Däc theo tuyÕn §HCM, ®o¹n tõ T©y Giang ®Õn chuyÓn ph¶i däc theo khe nøt chÝnh, lµm cho mÆt
Ph−íc S¬n, hiÖn t−îng nøt ®Êt ®· xÈy ra ë nhiÒu ®−êng bÞ sôt bËc, chªnh cao 15 - 20 cm (¶nh 1B,
®iÓm kh¸c nhau c¶ vÒ quy m« còng nh− c¬ chÕ ph¸t 1D). Qu¸ tr×nh nøt ®Êt kÌm theo tr−ît lë ®Êt ®· h×nh
sinh (h×nh 1). Trong ®ã, ®iÓn h×nh lµ ë A TÐp (huyÖn thµnh khèi tr−ît cã quy m« rÊt lín. Tr−ît lë ®Êt
T©y Giang), Ma Cooih (huyÖn §«ng Giang), ®Ìo diÔn ra trong c¶ vá phong ho¸ vµ ®¸ gèc. MÆc dï, ë
S«ng Bung (huyÖn Nam Giang), Ph−íc Xu©n vµ ®Ìo ®©y ®· cã biÖn ph¸p kü thuËt chèng tr−ît b»ng
Lß Xo (huyÖn Ph−íc S¬n). D−íi ®©y m« t¶ mét sè t−êng ch¾n bª t«ng, nh−ng ®o¹n ®−êng nµy vÉn bÞ
®iÓm ®iÓn h×nh.
ph¸ hñy nghiªm träng.
1) §iÓm nøt ®Êt cã täa ®é 15°59'03" V§B, 107°
2) §iÓm nøt ®Êt trªn §HCM cã täa ®é 15°52'
30'17" K§§ trªn ®Þa phËn x· A TÐp, huyÖn T©y 11" V§B, 107°39'08" K§§ thuéc ®Þa phËn x· Za
Giang ®· ph¸ hñy ®o¹n ®−êng dµi 30 - 40 m. TËp H−ng, huyÖn §«ng Giang ®· ph¸ hñy ®o¹n ®−êng
hîp c¸c khe nøt c¾t ngang qua §HCM ch¹y theo dµi 300 - 350 m. TËp hîp c¸c khe nøt c¾t ngang
ph−¬ng TB-§N vµ ¸ kinh tuyÕn, t¹o nªn h×nh hµi qua ®−êng ch¹y theo ph−¬ng §B-TN vµ ¸ kinh
kiÕn tróc cã d¹ng "c¸nh gµ". Khe nøt chÝnh lµ c¸c tuyÕn, t¹o nªn h×nh hµi kiÕn tróc cã d¹ng "c¸nh gµ".
khe nøt c¾t, cã ph−¬ng TB-§N, ch¹y tõ trªn s−ên C¸c khe nøt chÝnh lµ khe nøt c¾t, cã ph−¬ng §B-
nói xuèng c¾t ngang §HCM, dµi kho¶ng 300 m TN, ch¹y tõ trªn s−ên nói xuèng c¾t ngang ®−êng,
A
B
C
D
¶nh 1. ¶nh nøt ®Êt trªn §HCM, t¹i A TÐp, huyÖn T©y Giang (¶nh Ph¹m V¨n Hïng)
Chó gi¶i (cho c¸c ¶nh 1-3) : mòi tªn ng¾n, rçng chØ vÞ trÝ khe nøt chÝnh ; mòi tªn dµi, ®Æc chØ h−íng dÞch
chuyÓn cña khe nøt chÝnh
194
dµi 100 - 150 m. C¸c khe nøt phô lµ khe nøt t¸ch kiÓu t¸ch gi·n vµ cã yÕu tè thuËn - ph¶i (¶nh 2C, 2D).
gi·n, cã ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn, dµi 2 - 2,5 m, réng Ho¹t ®éng dÞch chuyÓn thuËn - t¸ch gi·n cña khe
0,2 - 0,5 cm. TËp hîp c¸c khe nøt chÝnh vµ phô t¹o nøt ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn lµm cho mÆt ®−êng bÞ sôt
nªn kiÓu h×nh hµi d¹ng "c¸nh gµ" ph¶n ¸nh tÝnh chÊt bËc, chªnh cao tõ 20 ®Õn 25 cm. HiÖn nay, nøt ®Êt
tr−ît b»ng tr¸i - thuËn cña khe nøt chÝnh ph−¬ng §B- ®ang diÔn ra, g©y nguy hiÓm cho c¸c ph−¬ng tiÖn giao
TN (¶nh 2A, 2B), ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn ph¸t triÓn th«ng, rÊt cÇn cã gi¶i ph¸p kü thuËt chèng nøt ®Êt.
A
B
C
D
¶nh 2. Nøt ®Êt trªn §HCM, t¹i Za H−ng, huyÖn §«ng Giang (¶nh Ph¹m V¨n Hïng)
3) §iÓm nøt ®Êt trªn §HCM cã täa ®é 15°49' chªnh cao tõ 20 ®Õn 30 cm. HiÖn nay, ®o¹n ®−êng
V§B, 107°44'20" K§§ thuéc ®Þa phËn x· Ma Cooih, nµy ®· cã biÖn ph¸p kü thuËt chèng nøt ®Êt b»ng
huyÖn §«ng Giang ®· ph¸ hñy ®o¹n ®−êng dµi 350 c¸ch gia cè l¹i nÒn mãng vµ tr¶i th¶m nhùa míi.
- 400 m. TËp hîp c¸c khe nøt c¾t ngang qua ®−êng
Ngoµi ra, trªn §HCM ®o¹n tõ T©y Giang ®Õn
ch¹y theo ph−¬ng §B-TN, TB-§N vµ ¸ kinh tuyÕn,
t¹o nªn h×nh hµi kiÕn tróc cã d¹ng "c¸nh gµ". C¸c
Ph−íc S¬n cßn cã c¸c ®iÓm nøt ®Êt, nøt ®Êt kÌm
theo tr−ît lë ®Êt rÊt nguy hiÓm. §iÓm nøt ®Êt cã täa
khe nøt chÝnh lµ khe nøt c¾t, cã ph−¬ng TB-§N vµ
®é 15°56'02" V§B, 107°32'08" K§§ thuéc x· BHa
§B-TN, ch¹y tõ trªn s−ên nói xuèng c¾t ngang ®−êng,
Lªª, huyÖn T©y Giang ®· ph¸ hñy ®o¹n ®−êng dµi
30 - 40 m. TËp hîp c¸c khe nøt c¾t ngang qua ®−êng
ch¹y theo ph−¬ng §B-TN vµ ¸ kinh tuyÕn, t¹o nªn
h×nh hµi kiÕn tróc cã d¹ng "c¸nh gµ" ph¶n ¸nh tÝnh
chÊt tr−ît b»ng tr¸i - thuËn cña khe nøt chÝnh ph−¬ng
§B-TN. §iÓm nøt ®Êt cã täa ®é 15°54'56" V§B,
107°38'39" K§§ thuéc x· A Rooih, huyÖn §«ng
Giang ®· ph¸ hñy ®o¹n ®−êng dµi 40 - 50 m. TËp
hîp c¸c khe nøt c¾t ngang qua ®−êng ch¹y theo
ph−¬ng TB-§N vµ ¸ vü tuyÕn, t¹o nªn h×nh hµi kiÕn
tróc cã d¹ng "c¸nh gµ" ph¶n ¸nh tÝnh chÊt tr−ît b»ng
dµi 100 - 150 m. C¸c khe nøt phô lµ khe nøt t¸ch
gi·n, cã ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn, dµi 20 - 30 m, réng
0,2 - 0,3 m. TËp hîp c¸c khe nøt chÝnh vµ phô t¹o
nªn kiÓu h×nh hµi d¹ng "c¸nh gµ" ph¶n ¸nh tÝnh chÊt
tr−ît b»ng ph¶i - thuËn cña khe nøt chÝnh ph−¬ng
TB-§N vµ tr−ît b»ng tr¸i - thuËn cña khe nøt chÝnh
ph−¬ng §B-TN (¶nh 3A, 3B). C¸c khe nøt c¾t ngang
§HCM cã ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn ph¸t triÓn kiÓu t¸ch
gi·n vµ cã yÕu tè thuËn - ph¶i (¶nh 3C, 3D). Ho¹t
®éng dÞch chuyÓn thuËn - t¸ch gi·n cña khe nøt
ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn lµm cho mÆt ®−êng bÞ sôt bËc,
195
A
B
C
D
¶nh 3. Nøt ®Êt trªn §HCM t¹i Ma Cooih, huyÖn §«ng Giang (¶nh Ph¹m V¨n Hïng)
III. §Æc ®iÓm ®øt gÉy ho¹t ®éng
vµ nøt ®Êt
b»ng ph¶i - thuËn cña khe nøt chÝnh ph−¬ng TB-§N.
§iÓm nøt ®Êt cã täa ®é 15°50'20" V§B, 107°41'45"
K§§ thuéc x· Ma Cooih (c¹nh cÇu Qu©n §oµn),
huyÖn §«ng Giang ®· ph¸ hñy ®o¹n ®−êng dµi 30 -
40 m, ph¸ hñy c¶ ®o¹n kÌ betong chèng tr−ît ë
taluy ©m. TËp hîp c¸c khe nøt c¾t ngang qua ®−êng
ch¹y theo ph−¬ng TB-§N vµ ¸ vü tuyÕn, t¹o nªn
h×nh hµi kiÕn tróc cã d¹ng "c¸nh gµ" ph¶n ¸nh tÝnh
chÊt tr−ît b»ng ph¶i - thuËn cña khe nøt chÝnh ph−¬ng
TB-§N vµ nÐn Ðp ph−¬ng ¸ vü tuyÕn.
1. §Æc ®iÓm ph©n bè cña c¸c ®øt gÉy ho¹t ®éng
Däc tuyÕn §HCM, ®o¹n tõ T©y Giang ®Õn Ph−íc
S¬n ph©n bè c¸c ®øt gÉy ph−¬ng ¸ vü tuyÕn, ¸ kinh
tuyÕn, §B-TN vµ TB-§N. Trong ®ã, râ nÐt h¬n c¶
lµ ®íi ®øt gÉy S«ng Bung - Trµ Bång (§SB-TB), A
§en - ¸i NghÜa (§A§-AN), Ph−íc Xu©n - Tam Kú
(§PX-TK), S«ng P« C« (§SPC) vµ c¸c ®øt gÉy bËc
cao h¬n (h×nh 1).
Nh×n chung, c¸c ®iÓm nøt ®Êt trªn §HCM, ®o¹n
tõ T©y Giang ®Õn Ph−íc S¬n ®Òu ®−îc t¹o nªn tõ tËp
hîp c¸c khe nøt c¾t, t¸ch gi·n vµ nÐn Ðp. TËp hîp c¸c
khe nøt chÝnh (khe nøt c¾t) vµ khe nøt phô (t¸ch gi·n
vµ nÐn Ðp) t¹o nªn kiÓu h×nh hµi kiÕn tróc d¹ng "c¸nh
gµ" ph¶n ¸nh c¬ chÕ biÕn d¹ng tr−ît b»ng tr¸i - thuËn
cña khe nøt chÝnh ph−¬ng §B-TN, tr−ît b»ng ph¶i -
thuËn cña khe nøt chÝnh ph−¬ng TB-§N. Ho¹t ®éng
tÝch cùc cña c¸c khe nøt kiÕn t¹o c¾t ngang §HCM
®· g©y biÕn d¹ng ph¸ hñy ®−êng, cã ®o¹n dµi tíi
400 m nh− t¹i phÝa nam ®Ìo S«ng Bung.
HÖ thèng c¸c ®øt gÉy ph−¬ng ¸ vü tuyÕn gåm
c¸c ®øt gÉy S«ng C«n, §A§-AN, §PX-TK,... §A§-
AN ch¹y däc s−ên phÝa nam nói Ca Can Ar«n, theo
s«ng A V−¬ng ®Õn phÝa b¾c huyÖn §¹i Léc, dµi
kho¶ng 70 km. §øt gÉy nµy c¾t qua §HCM ë phÝa
nam huyÖn §«ng Giang. §íi ®øt gÉy thÓ hiÖn rÊt râ
nÐt trªn c¸c ¶nh vÖ tinh vµ h×nh th¸i ®Þa h×nh. Trªn
®Þa h×nh, ®íi ®øt gÉy lµ mét d¶i tròng, réng kho¶ng
5 km ph©n c¸ch gi÷a mét bªn lµ vïng nói cao hiÓm
trë ë phÝa b¾c vµ mét bªn lµ vïng nói thÊp h¬n nhiÒu
196
qua thÞ trÊn Th¹nh Mü ®Õn A X¸ (huyÖn Nam Giang),
dµi kho¶ng 50 km. TuyÕn §HCM trªn ®Þa phËn
huyÖn Nam Giang chñ yÕu ch¹y däc theo ®íi ®øt
gÉy nµy. §øt gÉy thÓ hiÖn rÊt râ trªn ®Þa h×nh vµ cã
thÓ nhËn biÕt dÔ dµng trªn ¶nh vÖ tinh. Trªn ®Þa
h×nh, ®íi ®øt gÉy lµ d¶i tròng thÊp, ph¸t triÓn c¸c
d¹ng ®Þa h×nh tÝch tô thÒm, b·i båi cña s«ng vµ c¸c
trÇm tÝch hçn hîp.
ë phÝa nam. Trong ®íi ®øt gÉy ph¸t triÓn d¶i ®Þa
h×nh tròng thÊp gåm c¸c d¹ng ®Þa h×nh b·i båi, thÒm
tÝch tô hçn hîp aluvi, proluvi cña c¸c s«ng A V−¬ng
vµ s«ng C«n. Bªn ngoµi ®íi ®øt gÉy, c¸c dÉy nói ®Òu
ph¸t triÓn theo ph−¬ng ¸ vü tuyÕn, trong ®ã ë phÝa
b¾c, cã c¸c nói Ca Can Ar«n (cao 1.314 m), C¬ Rªnh
(cao 1.193 m), phÝa nam lµ c¸c nói N¸p Nin (cao
1.052 m), Mai §¬ Giong (cao 1.072 m). §PX-TK
kÐo dµi tõ Ph−íc Xu©n qua HiÖp §øc ®Õn thÞ x·
Tam Kú, dµi kho¶ng 100 km vµ c¾t qua §HCM t¹i
x· Ph−íc Xu©n. §íi ®øt gÉy nµy thÓ hiÖn rÊt râ nÐt
trªn ®Þa h×nh bÒ mÆt vµ trªn ¶nh vÖ tinh. Trªn ®Þa
h×nh, ®íi ®øt gÉy lµ mét d¶i tròng thÊp réng kho¶ng
5-6 km vµ ph©n biÖt râ víi c¸c ®Þa h×nh nói ë hai
bªn. Bªn trong ®íi ®øt gÉy lµ d¶i ®Þa h×nh tÝch tô cña
s«ng vµ c¸c trÇm tÝch hçn hîp aluvi, proluvi cña
tròng gi÷a nói. §Þa h×nh nói ë hai bªn r×a ®íi ®øt gÉy
chñ yÕu ch¹y theo ph−¬ng ¸ vü tuyÕn vµ bÞ ph©n c¾t
rÊt m¹nh.
HÖ thèng c¸c ®øt gÉy ph−¬ng TB-§N ë khu vùc
§HCM, ®o¹n tõ T©y Giang ®Õn Ph−íc S¬n, ®Æc
tr−ng nhÊt lµ ®íi ®øt gÉy S«ng Bung - Trµ Bång,
®o¹n S«ng Bung - Ph−íc S¬n. §SB-TB lµ phÇn cuèi
cña mét ®íi ®øt gÉy lín b¾t ®Çu tõ phÝa b¾c Viªn
Ch¨n (Lµo), ch¹y vµo ViÖt Nam ë phÝa b¾c s«ng
Bung ®Õn thÞ trÊn huyÖn Ph−íc S¬n theo ph−¬ng
TB-§N. §SB-TB c¾t qua §HCM t¹i thÞ trÊn huyÖn
Ph−íc S¬n. §øt gÉy nµy thÓ hiÖn kh¸ râ nÐt trªn ¶nh
vÖ tinh vµ trªn bÒ mÆt ®Þa h×nh. ë ®o¹n tõ s«ng Bung
®Õn Ph−íc S¬n, ®íi ®øt gÉy lµ tËp hîp ®åi thÊp, thung
lòng th¾ng, v¸ch dèc réng kho¶ng 5-8 km, dµi chõng
70 km. §øt gÉy c¾t chÐo qua dÉy nói Tr−êng S¬n,
chia dÉy nµy thµnh hai phÇn : phÇn t©y nam gåm
nh÷ng dÉy nói ch¹y dµi theo ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn
víi ®é cao trung b×nh kho¶ng 1.800-2.000 m ; phÇn
®«ng b¾c gåm nh÷ng dÉy nói ch¹y theo ph−¬ng ¸
vü tuyÕn víi ®é cao kho¶ng 800-1.000 m.
HÖ thèng c¸c ®øt gÉy ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn
ph©n bè tËp trung ë däc biªn giíi ViÖt-Lµo vµ ë
phÝa nam huyÖn Ph−íc S¬n, tØnh Qu¶ng Nam, gåm
c¸c §SPC vµ mét sè ®øt gÉy bËc cao h¬n däc biªn
giíi ViÖt-Lµo. §SPC kÐo dµi theo ph−¬ng kinh
tuyÕn, b¾t ®Çu tõ thÞ trÊn huyÖn Ph−íc S¬n, tØnh
Qu¶ng Nam ch¹y däc theo thung lòng s«ng §¾c
My, qua ®Ìo Lß Xo vµ ch¹y vÒ phÝa nam tØnh Kon
Tum. §HCM, ®o¹n ë phÝa nam huyÖn Ph−íc S¬n
chñ yÕu ch¹y däc theo ®øt gÉy nµy. §íi ®øt gÉy thÓ
hiÖn rÊt râ trªn ®Þa h×nh vµ trªn ¶nh vÖ tinh. ë
phÇn phÝa b¾c, ®íi ®øt gÉy lµ d¶i tròng thÊp, lÊp
®Çy trÇm tÝch §Ö Tø hçn hîp aluvi, proluvi, réng
kho¶ng 5-7 km, ph©n c¸ch gi÷a mét bªn lµ vïng
nói cao hiÓm trë ë phÝa ®«ng vµ mét bªn lµ vïng
nói thÊp h¬n nhiÒu ë phÝa t©y. C¸nh phÝa ®«ng lµ
nh÷ng dÉy nói ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn cao kho¶ng
2.000-2.500 m (nói Ngäc Linh 2.598 m, Lum Heo
2.045 m, Ni Ay 2.259 m) ; ë c¸nh phÝa t©y lµ c¸c
dÉy nói vÉn ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn, nh−ng thÊp h¬n
nhiÒu, chØ cao kho¶ng 1.500-2.000 m (nói Ngäc
Bin San 1.939 m, Ngäc Peng Tèc 1.599 m). C¸c
®øt gÉy ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn bËc cao ph©n bè däc
theo biªn giíi ViÖt-Lµo. Chóng thÓ hiÖn rÊt râ trªn
®Þa h×nh vµ trªn ¶nh vÖ tinh.
2. §Æc ®iÓm ho¹t ®éng ®øt gÉy kiÕn t¹o hiÖn ®¹i
vµ tai biÕn nøt ®Êt
Tr−íc tiªn, trªn c¬ së ph©n tÝch khe nøt kiÕn t¹o
trong c¸c ®¸ tr−íc Kainozoi muén däc c¸c ®íi ®øt
gÉy ë khu vùc §HCM, ®o¹n T©y Giang ®Õn Ph−íc
S¬n b»ng ph−¬ng ph¸p kiÕn t¹o ®éng lùc ®· kh«i
phôc ®−îc hai tr−êng øng suÊt kiÕn t¹o (T¦SKT)
[1, 2]. T¦SKT thø nhÊt cã trôc øng suÊt nÐn Ðp
ph−¬ng ¸ vü tuyÕn, trôc øng suÊt t¸ch gi·n ph−¬ng
¸ kinh tuyÕn. T¦SKT thø hai cã trôc øng suÊt nÐn
Ðp ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn, trôc øng suÊt t¸ch gi·n
ph−¬ng ¸ vü tuyÕn. Trong c¸c ®¸ basalt Pliocen -
§Ö Tø lé ra ë Ph−íc S¬n, tØnh Qu¶ng Nam chØ kh«i
phôc ®−îc mét T¦SKT t−¬ng tù T¦SKT thø hai ®·
kh«i phôc ®−îc trong c¸c ®¸ cæ h¬n. Nh− vËy,
T¦SKT thø hai sím nhÊt còng chØ xuÊt hiÖn trong
Pliocen. §èi s¸nh víi T¦SKT hiÖn ®¹i §«ng Nam
¸ cho thÊy, T¦SKT Pliocen - §Ö Tø t−¬ng tù nh−
T¦SKT hiÖn ®¹i ph©n bè ë khu vùc nµy [3, 4]. C¸c
®øt gÉy kiÕn t¹o ho¹t ®éng trong bèi c¶nh ®éng lùc
víi T¦SKT cã trôc øng suÊt nÐn Ðp cùc ®¹i ph−¬ng
¸ kinh tuyÕn, trôc øng suÊt t¸ch gi·n cùc ®¹i ph−¬ng
¸ vü tuyÕn vµ trôc øng suÊt trung gian gÇn th¼ng
HÖ thèng c¸c ®øt gÉy ph−¬ng §B-TN chñ yÕu
lµ c¸c ®øt gÉy ng¾n vµ ph©n bè ë trung t©m tØnh
Qu¶ng Nam. §øt gÉy S«ng Giang c¾t qua §HCM,
®o¹n tõ T©y Giang ®Õn Ph−íc S¬n t¹i Th¹nh Mü,
huyÖn Nam Giang. §øt gÉy ch¹y theo ph−¬ng §B-
TN tõ Hµ T©n (huyÖn §¹i Léc), däc theo s«ng Giang
197
®øng. TÝnh chÊt cña T¦SKT thay ®æi trong kh«ng ¸ kinh tuyÕn, c¸c ®øt gÉy ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn ho¹t
gian. Trong khu vùc nghiªn cøu, T¦SKT chñ yÕu
ph¸t sinh kiÓu tr−ît b»ng vµ tr−ît b»ng-gi·n. R¶i
r¸c mét sè vïng ph©n bè kiÓu tr−êng tr−ît b»ng -
nÐn Ðp nh− Ph−íc Xu©n vµ §«ng Giang, kiÓu t¸ch
gi·n nh− ë phÝa nam Ph−íc S¬n. Ph©n tÝch khe nøt
kiÕn t¹o b»ng c¸c ph−¬ng ph¸p d¶i khe nøt, ba hÖ
khe nøt céng øng còng cho c¸c kÕt qu¶ vÒ tÝnh chÊt,
c¬ thøc dÞch chuyÓn cña c¸c ®íi ®øt gÉy trong khu
vùc nµy [1].
®éng thuËn lµ chñ yÕu. §íi ®øt gÉy S«ng Giang ®æ
vÒ phÝa ®«ng nam víi gãc c¾m kho¶ng 60-75°. §íi
®øt gÉy nµy ho¹t ®éng tr−ît b»ng tr¸i thuËn. Biªn ®é
dÞch chuyÓn ngang trong §Ö Tø kho¶ng 1-1,5 km
víi tèc ®é chõng 0,7-0,8 mm/n¨m. §íi ®øt gÉy cã
kh¶ n¨ng sinh ®éng ®Êt víi Ms = 4,6-5,0, chÊn cÊp
Io = 7 ë ®é s©u 10-15 km [2]. ChiÒu réng ®íi ®éng
lùc ®øt gÉy kho¶ng 3-5 km [1].
C¸c ®iÓm nøt ®Êt ph©n bè däc tuyÕn §HCM
®Òu ®−îc h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn trªn c¬ së tæ hîp
c¸c khe nøt c¾t, t¸ch gi·n vµ nÐn Ðp. Sù ph©n bè
cña tËp hîp c¸c khe nøt phï hîp víi bèi c¶nh ®Þa
®éng lùc hiÖn ®¹i khu vùc nghiªn cøu. Ho¹t ®éng
kiÕn t¹o hiÖn ®¹i cña c¸c ®øt gÉy ë khu vùc §HCM,
®o¹n tõ T©y Giang ®Õn Ph−íc S¬n ®· h×nh thµnh hÖ
c¸c khe nøt kiÕn t¹o kh«ng chØ trong ®¸ gèc, trong
vá phong ho¸ mµ c¶ trªn nÒn ®Êt, nÒn ®−êng, ruéng
Trªn c¬ së kÕt qu¶ kh¶o s¸t vµ ph©n tÝch cã thÓ
thÊy, nh÷ng ®íi ®øt gÉy chÝnh ë khu vùc nghiªn
cøu ho¹t ®éng tÝch cùc víi tÝnh chÊt, tèc ®é kh«ng
gièng nhau trong kh«ng gian. §SB-TB ®æ vÒ h−íng
b¾c, ®«ng b¾c víi gãc c¾m kho¶ng 60-75°. §íi ®øt
gÉy nµy ho¹t ®éng ®a kú. Pha muén diÔn ra trong
bèi c¶nh ®éng lùc nÐn Ðp ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn ; ®íi
®øt gÉy ho¹t ®éng tr−ît b»ng ph¶i vµ tr−ît b»ng ph¶i
nghÞch. Biªn ®é dÞch chuyÓn ngang ph¶i cña ®íi ®øt v−ên,... PhÇn lín c¸c ®iÓm nøt ®Êt ®Òu ph©n bè t¹i
gÉy trong Pliocen - §Ö Tø kho¶ng 8 km víi tèc ®é nh÷ng n¬i ®øt gÉy ho¹t ®éng c¾t qua §HCM. HÖ
thèng c¸c khe nøt t¹i ®iÓm nøt ®Êt ph¶n ¸nh tÝnh
chÊt ho¹t ®éng kiÕn t¹o cña c¸c ®øt gÉy c¾t qua t¹i
®iÓm ®ã. ChÝnh ho¹t ®éng cña c¸c ®øt gÉy trong
bèi c¶nh ®Þa ®éng lùc hiÖn ®¹i nÐn Ðp theo ph−¬ng
¸ kinh tuyÕn, kiÓu tr−êng øng suÊt lµ tr−ît-gi·n ®·
h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn c¸c khe nøt t¹i c¸c ®iÓm
nøt ®Êt.
chõng 1,2-1,3 mm/n¨m, trong Holocen kho¶ng 250-
300 m víi tèc ®é chõng 2,5-3,0 mm/n¨m. §íi §SB-
TB cã kh¶ n¨ng sinh ®éng ®Êt víi Ms = 5,1-5,5,
chÊn cÊp Io = 7 (MSK-64) [2]. ChiÒu réng ®íi ®éng
lùc ®o¹n ph−¬ng TB-§N kho¶ng 5-8 km. Trong bèi
c¶nh ®Þa ®éng lùc hiÖn ®¹i, c¸c ®øt gÉy ph−¬ng TB-
§N ho¹t ®éng tr−ît b»ng ph¶i, ph−¬ng ¸ vü tuyÕn
ho¹t ®éng tr−ît b»ng ph¶i-nghÞch. §A§-AN ®æ vÒ
phÝa b¾c víi gãc c¾m kho¶ng 60-70°. Biªn ®é dÞch
chuyÓn ngang ®¹t kho¶ng 1-1,2 km víi tèc ®é kho¶ng
0,7-0,8 mm/n¨m trong §Ö Tø. §íi ®øt gÉy nµy cã kh¶
n¨ng sinh ®éng ®Êt Ms = 4,6-5,0, chÊn cÊp Io = 7
(MSK-64) ë ®é s©u 8-12 km [2]. ChiÒu réng ®íi
®éng lùc cña ®øt gÉy trong khu vùc nghiªn cøu ®¹t
3-4 km. §PX-TK ®æ vÒ phÝa b¾c víi gãc c¾m kho¶ng
60-70°. Biªn ®é dÞch chuyÓn ngang ®¹t kho¶ng 1,2-
1,5 km víi tèc ®é kho¶ng 0,7-0,9 mm/n¨m trong
§Ö Tø. §íi ®øt gÉy cã kh¶ n¨ng sinh ®éng ®Êt víi
Ms = 4,6-5,0, chÊn cÊp Io = 7 (MSK-64) ë ®é s©u
8-12 km [2]. ChiÒu réng ®íi ®éng lùc cña ®øt gÉy,
®o¹n trong khu vùc nghiªn cøu kho¶ng 3-5 km [1].
§íi §SPC ®æ vÒ h−íng t©y víi gãc c¾m kho¶ng 60-
75°. §íi ®øt gÉy ho¹t ®éng ®a kú. §øt gÉy ®æ vÒ
phÝa t©y víi gãc c¾m 60-75°. Pha muén diÔn ra
trong bèi c¶nh ®éng lùc nÐn Ðp ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn,
kiÓu T¦SKT t¸ch gi·n, ®íi ®øt gÉy ho¹t ®éng thuËn.
§íi ®øt gÉy cã kh¶ n¨ng sinh ®éng ®Êt víi Ms = 5,6-
6,0 chÊn cÊp Io = 8 ë ®é s©u 15-20 km [2]. ChiÒu
Nh− vËy, sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn tai biÕn nøt
®Êt khu vùc nghiªn cøu do ho¹t ®éng cña c¸c ®øt gÉy
ho¹t ®éng trong bèi c¶nh ®Þa ®éng lùc hiÖn ®¹i.
KÕt luËn
§−êng Hå ChÝ Minh, ®o¹n tõ T©y Giang ®Õn
Ph−íc S¬n n»m ë r×a phÝa b¾c ®Þa khèi Kon Tum,
n¬i cã biÓu hiÖn ho¹t ®éng kiÕn t¹o hiÖn ®¹i kh¸
m¹nh mÏ. C¸c ®íi ®øt gÉy ho¹t ®éng ®· ph¸ hñy,
g©y biÕn d¹ng m¹nh kh«ng chØ ®Êt ®¸ mµ cßn c¶
c¸c c«ng tr×nh kinh tÕ, d©n sinh.
Trªn ®o¹n ®−êng nµy ®· diÔn ra 18 ®iÓm nøt ®Êt
kh¸c nhau, cã ®iÓm nøt ®Êt ®· ph¸ hñy nghiªm
träng nÒn ®−êng nh− ë : A TÐp, Za H−ng, Ma Cooih,
®Ìo S«ng Bung, Ph−íc Xu©n, ®Ìo Lß Xo,....
C¸c ®iÓm nøt ®Êt ph¸ hñy nÒn §HCM n»m ë
nh÷ng n¬i ®øt gÉy ho¹t ®éng c¾t qua. TËp hîp c¸c
khe nøt h×nh thµnh ®iÓm nøt ®Êt t¹o nªn h×nh hµi
kiÕn tróc cã d¹ng "c¸nh gµ" ph¶n ¸nh ho¹t ®éng
réng ®íi ®éng lùc ®øt gÉy ®o¹n ®Çu mót phÝa b¾c tr−ît b»ng tr¸i - thuËn cña c¸c ®øt gÉy ho¹t ®éng
kho¶ng 5 km. Trong bèi c¶nh ®éng lùc nÐn Ðp ph−¬ng ph−¬ng §B-TN, ph¶i - thuËn cña ®øt gÉy ph−¬ng
198
TB-§N trong bèi c¶nh ®Þa ®éng lùc hiÖn ®¹i nÐn Ðp §«ng Nam ¸. §Þa chÊt Tµi nguyªn, tËp 2, 8-13.
ph−¬ng ¸ kinh tuyÕn.
Nxb Khoa häc vµ Kü thuËt, Hµ Néi.
Trong bèi c¶nh ®Þa ®éng lùc hiÖn ®¹i khu vùc,
ho¹t ®éng tÝch cùc cña c¸c ®øt gÉy ®· ph¸ hñy nÒn
®−êng, g©y nøt ®Êt t¹i nh÷ng ®iÓm c¾t qua §HCM.
SUMMARY
The characteristics of active faults and land cracking
hazard along Tay Giang - Phuoc Son section of the
Ho Chi Minh route, Quang Nam Province
V× thÕ, trong thêi gian tíi cÇn ph¶i ®Çu t− nghiªn
cøu chi tiÕt c¸c ®iÒu kiÖn ®Þa ®éng lùc hiÖn ®¹i, ®Æc
biÖt lµ c¸c ®øt gÉy ®ang ho¹t ®éng, ph©n vïng dù
b¸o nguy c¬ tai biÕn ®Þa chÊt nh»m ®Ò xuÊt c¸c gi¶i
ph¸p phßng tr¸nh gi¶m nhÑ thiÖt h¹i ®èi víi c¸c
c«ng tr×nh d©n sinh, kinh tÕ.
The Tay Giang - Phuoc Son section of Ho Chi
Minh route locates at an active tectonic area.
Active faulting is one of the main causes which are
responsible for land cracking hazard in the route.
- In the section, land cracking hazard can be
observed at 18 sites, some locations were seriously
damaged such as : A Tep, Za Hung, Ma Cooih,
Phuoc Xuan, Song Bung pass and Lo Xo pass,...
TµI LIÖU dÉn
[1] Ph¹m V¨n Hïng, 2001 : §Æc ®iÓm ho¹t
®éng cña ®øt gÉy kiÕn t¹o ë R×a B¾c ®Þa khèi Kon
Tum. T¹p chÝ C¸c Khoa häc vÒ Tr¸i §Êt, 4, 370-
377. Hµ Néi.
- Land cracking hazard sites of the Ho Chi Minh
route - bed locate on crosscut between the route
and active faults. Fracture sets of “en-echelon”
tention cracks show systematic displacements of
tectonic faults: normal-left slip of the NE-SW faults
and normal-right strike slip of the NW-SE ones.
[2] Lª Tö S¬n, 1997 : §é nguy hiÓm ®éng ®Êt
khu vùc miÒn Nam Trung Bé. T¹p chÝ C¸c Khoa
häc vÒ Tr¸i §Êt, 4, 256-263. Hµ Néi.
- In the recent geodynamic setting with submeridian
compression, some active faults such as A Den - Ai
Nghia, Phuoc Xuan - Tam Ky, Song Bung - Tra Bong,
Po Ko River, Con River,... caused route-bed damage
and land cracking hazard at the crosscut with Ho
Chi Minh route.
[3] NguyÔn Träng Yªm, 1996 : Ph©n vïng
tr−êng øng suÊt kiÕn t¹o hiÖn ®¹i ViÖt Nam. §Þa
chÊt Tµi nguyªn, tËp 1, 8-13. Nxb Khoa häc vµ Kü
thuËt, Hµ Néi.
[4] NguyÔn Träng Yªm, O.I. Gusenko, Lª
Minh Quèc, A. Mostrikov, 1996 : Tr−êng øng
suÊt hiÖn ®¹i vµ c¬ thøc biÕn d¹ng vá Tr¸i §Êt
Ngµy nhËn bµi : 22-4-2010
ViÖn §Þa chÊt
(ViÖn Khoa häc vµ C«ng nghÖ ViÖt Nam)
199
7 trang
12/01/2024
16860
Free
Bạn đang xem tài liệu "Đặc điểm đứt gẫy hoạt động và tai biến nứt đất dọc đường Hồ Chí Minh, đoạn từ Tây Giang đến Phước Sơn (Tỉnh Quảng Nam)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- dac_diem_dut_gay_hoat_dong_va_tai_bien_nut_dat_doc_duong_ho.pdf
