Giáo trình Thực hành Hoá hữu cơ

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC ÑAØ LAÏT

F 7 G

GIAÙO TRÌNH

THÖÏC HAØNH HOAÙ

HÖÕU CÔ

PHAÏM VAÊN TAÁT - NGUYEÃN QUOÁC TUAÁN

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 1 -

MUÏC LUÏC

PHAÀN I. ÑAÏI CÖÔNG................................................................................................. 7

I. Noäi quy laøm thí nghieä m ....................................................................................... 7

II. Chuaån bò thí nghieäm, ñeà cöông vaø töôøng trình .................................................. 7

III. Quy taéc laøm vieäc vôùi hoùa chaát ñoäc, deã noå, deã chaùy ......................................... 8

IV. Phöông phaùp caáp cöùu sô boä : ........................................................................... 8

V. Duïng cuï thuûy tinh vaø caùch söû duïng .................................................................. 9

VI. Thieát bò ñun noùng vaø laøm laïnh........................................................................ 16

VII. Thieát bò khuaáy................................................................................................ 17

PHAÀN II. CAÙC PHAÛN ÖÙNG TOÅNG HÔÏP HÖÕU CÔ............................................... 23

I. PHAÛN ÖÙNG HALOGEN HOÙA .......................................................................... 23

II. Phaûn öùng nitro hoù a .......................................................................................... 32

III. PHAÛN ÖÙNG SUNFO HOÙA ............................................................................. 36

IV. PHAÛN ÖÙNG ANKYL HOÙ A .............................................................................. 43

V. PHAÛN ÖÙNG AXYL HOÙA .................................................................................. 51

VI. phaûn öùng amin hoùa ......................................................................................... 59

VII. PHAÛN ÖÙNG DIAZO HOÙA VAØ GHEÙP CAËP ................................................... 66

VIII. Phaûn öùng oxy hoùa vaø khöû............................................................................. 75

PHAÀN III. PHAÂN TÍCH ÑÒNH TÍNH XAÙC ÑÒNH NHOÙM CHÖÙC CAÙC HÔÏP

CHAÁT HÖÕU CÔ.......................................................................................................... 85

C HÖÔNG I. PHAÂN TÍCH ÑÒNH TÍNH NGUYEÂN TOÁ TRONG HÔÏP CHAÁT HÖÕU CÔ

.................................................................................................................................... 85

I. XAÙC ÑÒNH CACBON BAÈNG PHÖÔNG PHAÙP CACBON HOÙA ...................... 85

II. XAÙC ÑÒNH CACBON VAØ HIDRO BAÈNG PHÖÔNG PHAÙP OXI HOÙA........... 85

III. XAÙC ÑÒNH NITÔ............................................................................................ 86

IV. XAÙC ÑÒNH LÖU HUYØNH .............................................................................. 86

V. XAÙC ÑÒNH HALOGEN .................................................................................... 87

C HÖÔNG II. HIDRO CACBON N O ............................................................................ 88

I. ÑIEÀU CHEÁ VAØ TÍNH CHAÁT CUÛA META N ...................................................... 88

II. PHAÛN ÖÙNG BROM HOÙA HIDROCACBON NO ............................................. 88

III. TAÙC DUÏNG CUÛA KALI PEMANGANAT VÔÙI HIDROCACBON NO ........... 89

IV. TAÙC DUÏNG CUÛA ACID SUNFURIC VÔÙI HIDROCACBON NO .................. 89

V. TAÙC DUÏNG CUÛA ACID NITRIC VÔÙI HIDROCACBON NO .......................... 89

C HÖÔNG III. HIDROCACBON KHOÂNG N O ............................................................ 91

I. ÑIEÀU CHEÁ ETILEN.......................................................................................... 91

II. PHAÛN ÖÙNG COÄNG BROM VAØO ETILEN ...................................................... 91

III. PHAÛN ÖÙNG OXI HOÙA ETILEN BAÈNG DUNG DÒCH KALI PEMANGANAT92

IV. ÑIEÀU CHEÁ AXETILEN................................................................................... 92

V. PHAÛN ÖÙNG COÄNG BROM VAØO AXETILE N .................................................. 92

VI. PHAÛN ÖÙNG OXI HOÙA AXETILEN BAÈNG KALIPEMANGANAT .................. 93

VII. PHAÛN ÖÙNG TAÏO THAØNH BAÏC AXETILUA................................................. 93

VIII. PHAÛN ÖÙNG TAÏO THAØNH ÑOÀNG (I) AXETILUA....................................... 93

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 2 -

C HÖÔNG IV. HIDROCACBON THÔM ..................................................................... 95

I. PHAÛN ÖÙNG OXI HOÙA BENZEN VAØ TOLUEN ................................................ 95

II. PHAÛN ÖÙNG BROM HOÙA BENZEN VAØ TOLUEN........................................... 95

III. PHAÛN ÖÙNG NITRO HOÙA BENZEN............................................................... 96

IV. PHAÛN ÖÙNG SUNFO HOÙA BENZEN VAØ TOLUEN........................................ 96

V. PHAÛN ÖÙNG NITRO HOÙA NAPHTALE N ......................................................... 97

VI. PHAÛN ÖÙNG SUNFO HOÙA NAPHTALEN ...................................................... 97

C HÖÔNG V. DAÃN XUAÁT HALOGEN CUÛA HIDROCACBO N ................................ 99

I. ÑIEÀU CHEÁ ETYL BROMUA............................................................................. 99

II. ÑIEÀU CHEÁ ETYL CLORUA ............................................................................ 99

III. ÑIEÀU CHEÁ IODOFOM TÖØ RÖÔÏU ETYLIC VAØ AXETO N ......................... 100

IV. ÑIEÀU CHEÁ BROMOFOM TÖØ AXETON ...................................................... 100

V. ÑIEÀU CHEÁ BROMBENZEN .......................................................................... 101

VI. PHAÛN ÖÙNG CUÛA DAÃN XUAÁT HALOGEN VÔÙI DUNG DÒCH KIEÀ M ......... 101

VII. PHAÛN ÖÙNG CLOROFOM VÔÙI DUNG DÒCH KIEÀM ................................. 102

VIII. PHAÛN ÖÙNG CUÛA NGUYEÂN TÖÛ HALOGEN VÔÙI NHAÂN THÔ M ............. 103

IX. PHAÛN ÖÙNG CUÛA NGUYEÂN TÖÛ HALOGEN VÔÙI MAÏCH BEÂN CUÛA NHAÂN

THÔM................................................................................................................. 103

C HÖÔNG VI. ANCOL - PHENOL - ETE .................................................................. 105

I. ÑIEÀU CHEÁ ANCOL ETYLIC TUYEÄT ÑOÁI..................................................... 105

II. PHAÛN ÖÙNG CUÛA ANCOL ETYLIC VÔÙI NATR I ........................................... 105

III. OXI HOÙA ANCOL ETYLIC BAÈNG ÑOÀNG (II) OXIT................................... 106

IV. PHEÙP THÖÛ XANTOGENA T ......................................................................... 106

V. OXI HOÙA ANCOL ETYLIC BAÈNG DUNG DÒCH KALI PEMANGANAT...... 107

VI. PHAÛN ÖÙNG CUÛA ANCOL VÔÙI THUOÁC THÖÛ LUCA ................................. 107

VII. PHAÛN ÖÙNG ESTE HOÙA.............................................................................. 108

VIII. PHAÛN ÖÙNG IODOFOM ............................................................................ 108

IX. PHAÛN ÖÙNG CUÛA ETYLENGLICOL VAØ GLIXERIN VÔÙI ÑOÀNG(II)

HIDROXIT.......................................................................................................... 109

X. PHAÛN ÖÙNG ÑEHIDRAT HOÙA GLIXERIN.................................................... 109

XI. ÑIEÀU CHEÁ ÑIETYL ETE (ETE ETYLIC) .................................................... 110

XII. PHAÛN ÖÙNG CUÛA PHENOL VÔÙI NATRI HIDROXIT VAØ MUOÁI NATRI

CACBONAT........................................................................................................ 110

XIII. PHAÛN ÖÙNG CUÛA CAÙC PHENOL VÔÙI SAÉT (III) CLORUA ...................... 111

XIV. PHAÛN ÖÙNG BROM HOÙA PHENOL........................................................... 111

XV. ÑIEÀU CHEÁ PHENOLPHTALEIN................................................................ 111

XVI. PHAÛN ÖÙNG CUÛA PHENOL VÔÙI ACID NITÔRIC .................................... 112

XVII. PHAÛN ÖÙNG CUÛA PHENOL VÔÙI BENZOYL CLORUA ........................... 112

XVIII. PHOÅ HOÀNG NGOAÏI CUÛA ANCOL TERT-BUTYLIC ............................. 113

C HÖÔNG VII. ANÑEHIT - XETON.......................................................................... 114

I. ÑIEÀU CHEÁ AXETANÑEHIT TÖØ AXETILEN.................................................. 114

II. ÑIEÀU CHEÁ AXETON TÖØ CANXI AXETAT ................................................... 114

III. PHAÛN ÖÙNG MAØU CUÛA ANÑEHIT VÔÙI ACID FUCSINSUNFURÔ ........... 115

IV. PHAÛN ÖÙNG OXI HOÙA ANÑEHIT BAÈNG HÔÏP CHAÁT PHÖÙC CUÛA BAÏC

(THUOÁC THÖÛ TOLEN) ..................................................................................... 116

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 3 -

V. PHAÛN ÖÙNG OXI HOÙA ANÑEHIT BAÈNG ÑOÀNG (II) HIDROXIT ................ 116

VI. PHAÛN ÖÙNG OXI HOÙA ANÑEHIT BAÈNG THUOÁC THÖÛ FELINH .............. 117

VII. PHAÛN ÖÙNG CUÛA AXETON VAØ ANÑEHIT BENZOIC VÔÙI NATRI

HIDROSUNFIT .................................................................................................. 117

VIII. PHAÛN ÖÙNG TAÏO 2,4-ÑINITROPHENYLHIÑRAZON CUÛA BENZANÑEHIT

VAØ AXETON ....................................................................................................... 118

IX. PHAÛN ÖÙNG TAÏO RA SEMICACBAZON CUÛA AXETON ............................. 119

X. PHAÛN ÖÙNG CUÛA BENZANÑEHIT VÔÙI SEMICACBAZIT HIDROCLORUA

............................................................................................................................ 119

XI. PHAÛN ÖÙNG CUÛA XETON VÔÙI NATRI NITROPRUXIT .............................. 119

XII. PHAÛN ÖÙNG CUÛA BENZANÑEHIT HOAËC AXETON VÔÙI PHENYL

HIDRAZI N .......................................................................................................... 120

XIII. PHAÛN ÖÙNG NGÖNG TUÏ ANÑOL VAØ CROTON CUÛA ANÑEHIT AXETIC

............................................................................................................................ 120

XIV. PHAÛN ÖÙNG CUÛA ANÑEHIT BENZOIC VÔÙI DUNG DÒCH KIEÀM (PHAÛN

ÖÙNG KANIZARO - TISENCO )........................................................................... 120

XV. PHAÛN ÖÙNG TRIME HOÙA ANÑEHIT AXETIC............................................ 121

XVI. PHAÛN ÖÙNG ÑEPOLIME HOÙA PARAFOMANÑEHIT .............................. 121

XVII. PHEÙP THÖÛ IODOFOM (PHAÛN ÖÙNG RIEÂNG CHO CAÙC METYL XETON)

............................................................................................................................ 122

XVIII. PHAÛN ÖÙNG TAÏO HEXA METYLEN TETRAMIN (RIEÂNG CHO

FOMANÑEHIT) ................................................................................................. 122

XIX. PHAÂN TAÙCH HOÃN HÔÏP 2,4-ÑINITROPHENYL HIÑRAZON CUÛA

BENZANÑEHIT VAØ AXETON BAÈNG SAÉC KÍ LÔÙP MOÛNG .............................. 123

XX. PHOÅ ELECTRON VAØ PHOÅ HOÀNG NGOAÏI CUÛA ETYLMETYLXETON ... 123

C HÖÔNG VIII. ACID CACBOXYLIC VAØ DAÃN XUAÁT.......................................... 125

I. TÍNH CHAÁT ACID CUÛA ACID CACBOXYLIC .............................................. 125

II. PHAÛN ÖÙNG ÑECACBOXYL HOÙA VÔÙI VOÂI TOÂI XUÙT................................. 125

III. PHAÛN ÖÙNG VÔÙI AMIN THÔM.................................................................... 126

IV. PHAÛN ÖÙNG MAØU VÔÙI FeCl₃....................................................................... 127

V. PHAÛN ÖÙNG OXI HOÙA ACID FOMIC ........................................................... 127

VI. PHAÛN ÖÙNG OXI HOÙA ACID OXALIC......................................................... 128

VII. TÍNH CHAÁT CUÛA ACID OLEI C ................................................................. 128

VIII. TÍNH CHAÁT CUÛA ACID TACTRIC ........................................................... 129

IX. TÍNH CHAÁT CUÛA ACID SALIXYLI C ........................................................... 129

X. ÑIEÀU CHEÁ VAØ THUÛY PHAÂN SAÉT (III) AXETA T .......................................... 129

XI. ÑIEÀU CHEÁ ETYL AXETAT ......................................................................... 129

XII. ÑIEÀU CHEÁ ISOAMYL AXETA T .................................................................. 130

XIII. PHAÛN ÖÙNG THUÛY PHAÂN ESTE............................................................... 130

XIV. TÍNH CHAÁT CUÛA ANHIÑRIT AXETIC ..................................................... 131

XV. PHAÛN ÖÙNG THUÛY PHAÂN CHAÁT BEÙO BAÈNG DUNG DÒCH KIEÀM ......... 131

XVI. TÍNH CHAÁT NHUÕ TÖÔNG HOÙA CUÛA XAØ PHOØN G ................................. 132

XVII. PHAÛN ÖÙNG TAÏO THAØNH MUOÁI KHOÂNG TAN CUÛA ACID BEÙO CAO 132

XVIII. TAÙCH HOÃN HÔÏP ACID BEÙO CAO TÖØ XAØ PHOØNG NATRI.................. 133

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 4 -

XIX. XAÙC ÑÒNH MÖÙC ÑOÄ KHOÂNG NO CUÛA CHAÁT BEÙO BAÈNG CHÆ SOÁ IOT

............................................................................................................................ 133

XX. XAÙC ÑÒNH CHÆ SOÁ ACID CUÛA CHAÁT BEÙ O ............................................. 134

XXI. PHOÅ COÄNG HÖÔÛNG TÖØ PROTON CUÛA METYL PROPIONA T ............. 134

C HÖÔNG IX. AMIN VAØ HÔÏP CHAÁT ÑIAZO THÔM ............................................. 136

I. ÑIEÀU CHEÁ METYLAMIN TÖØ AXETAMIT ..................................................... 136

II. ÑIEÀU CHEÁ ETYLAMIN TÖØ AXETAMI T ....................................................... 136

III. TÍNH CHAÁT CUÛA AMIN MAÏCH HÔ Û ........................................................... 137

IV. ÑIEÀU CHEÁ ANILI N ...................................................................................... 138

V. PHAÛN ÖÙNG TAÏO THAØNH VAØ PHAÂN GIAÛI CAÙC MUOÁI CUÛA ANILIN ........ 139

VI. PHAÛN ÖÙNG OXI HOÙA ANILIN .................................................................... 139

VII. PHAÛN ÖÙNG BROM HOÙA ANILIN .............................................................. 140

VIII. PHAÛN ÖÙNG SUNFO HOÙA ANILIN ........................................................... 140

IX. PHAÛN ÖÙNG AXETYL HOÙA ANILIN............................................................. 140

X. PHAÛN ÖÙNG ÑIAZO HOÙA ANILIN ................................................................ 141

XI. ÑIEÀU CHEÁ PHENOL TÖØ PHENYLÑIAZONI CLORUA ............................. 142

XII. ÑIEÀU CHEÁ IOTBENZEN TÖØ PHENYLÑIAZONI CLORUA ...................... 142

XIII. ÑIEÀU CHEÁ CHAÁT MAØU METYL DACAM (HELIANTIN)......................... 143

XIV. ÑIEÀU CHEÁ CHAÁT MAØU β -NAPHTOL DACA M ........................................ 143

XV. PHAÂN TAÙCH HOÃN HÔÏP METYL DACAM VAØ METYLEN XANH BAÈNG SAÉC

KÍ COÄ T ............................................................................................................... 144

C HÖÔNG X. HIDROXI ACID VAØ XETOACI D ....................................................... 146

I. PHAÛN ÖÙNG CUÛA α - HIDROXIACID VÔÙI SAÉT (III) CLORUA..................... 146

II. PHAÛN ÖÙNG NHAÄN BIEÁT ACID LACTIC TRONG SÖÕA................................ 146

III. PHAÛN ÖÙNG PHAÂN HUÛY ACID LACTI C ..................................................... 146

IV. OXI HOÙA ACID LACTIC BAÈNG KALI PEMANGANAT............................... 147

V. ÑIEÀU CHEÁ MUOÁI ACID VAØ MUOÁI TRUNG TÍNH CUÛA ACID TACTRIC .. 147

VI. PHAÛN ÖÙNG CUÛA NATRI KALI TACTRAC VÔÙI ÑOÀNG (II) HYDROXYT... 148

VII. PHAÛN ÖÙNG TAÏO THAØNH ACID PIRUVIC TÖØ ACID LACTIC ................ 148

VIII. PHAÛN ÖÙNG CUÛA ETYL AXETOAXETAT VÔÙI DUNG DÒCH NATRI

HIDROXIT.......................................................................................................... 148

IX. PHAÛN ÖÙNG CUÛA ETYL AXETOAXETAT VÔÙI SAÉT (III) CLORUA............. 149

X. PHAÛN ÖÙNG CUÛA ACID SALIXILIC VÔÙI SAÉT (III) CLORUA...................... 149

XI. PHAÛN ÖÙNG CUÛA ACID SALIXILIC VÔÙI NÖÔÙC BROM............................. 150

XII. THUÛY PHAÂN ACID AXETYLSALIXILIC (ASPIRIN ).................................. 150

C HÖÔNG XI. GLUXIT .............................................................................................. 151

I. PHAÛN ÖÙNG CUÛA NHOÙM HIDROXI TRONG PHAÂN TÖÛ MONOSACCARIT 151

II. CAÙC PHAÛN ÖÙNG CUÛA NHOÙM CACBONYL TRONG PHAÂN TÖÛ

MONOSACCARIT .............................................................................................. 151

III. PHAÛN ÖÙNG MAØU CUÛA MONOSACCARI T ................................................. 153

IV. PHAÛN ÖÙNG CUÛA CAÙC NHOÙM HIDROXI TRONG PHAÂN TÖÛ ÑISACCARIT

............................................................................................................................ 153

V. CAÙC PHAÛN ÖÙNG CUÛA NHOÙM CACBONYL TRONG PHAÂN TÖÛ ÑISACCARIT

............................................................................................................................ 154

VI. PHAÛN ÖÙNG THUÛY PHAÂN SACCAROZÔ .................................................... 155

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 5 -

VII. PHAÛN ÖÙNG THUÛY PHAÂN POLISACCARIT .............................................. 156

VIII. ÑIEÀU CHEÁ XENLULOZÔNITRAT ............................................................ 156

C HÖÔNG XII. AMINOACID VAØ PROTI T ............................................................... 158

I. PHAÛN ÖÙNG CUÛA ACID AMINOAXETIC VÔÙI CAÙC CHAÁT CHÆ TH Ò ............ 158

II. PHAÛN ÖÙNG CUÛA ACID AMINOAXETIC VÔÙI ÑOÀNG (II) OXIT.................. 158

III. PHAÛN ÖÙNG CUÛA ACID AMINOAXETIC VÔÙI ACID NITR Ô ...................... 159

IV. PHAÛN ÖÙNG MAØU CUÛA α - AMINOACID VÔÙI NINHIDRIN....................... 159

V. TÍNH CHAÁT ÑEÄM CUÛA DUNG DÒCH PROTIT ........................................... 159

VI. KEÁT TUÛA THUAÄN NGHÒCH PROTIT.......................................................... 160

VII. KEÁT TUÛA PROTIT BAÈNG ACID VOÂ CÔ ÑAËC ........................................... 160

VIII. KEÁT TUÛA PROTIT BAÈNG MUOÁI KIM LOAÏI NAËNG................................. 161

IX. KEÁT TUÛA PROTIT BAÈNG PHENOL VAØ FOMALIN .................................... 161

X. SÖÏ ÑOÂNG TUÏ PROTIT KHI ÑUN NOÙNG .................................................... 162

XI. CAÙC PHAÛN ÖÙNG MAØU CUÛA PROTIT......................................................... 162

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 6 -

LÔØI NOÙI ÑAÀU

Saùch thöïc haønh hoùa hoïc höõu cô goàm ba phaàn.

Phaàn I laø phaàn ñaïi cöông veà kyõ thuaät thöïc haønh toång hôïp höõu cô, phaàn II laø

phaàn thöïc haønh toång hôïp höõu cô. Phaàn III laø phaàn thöïc haønh phaân tích ñònh tính

xaùc ñònh nhoùm chöùc.

Phaàn ñaïi cöông trình baøy nhöõng quy taéc laøm vieäc trong phoøng thí

nghieäm hoùa höõu cô, nhöõng quy taéc baûo hieåm, nhöõng kyõ naêng vaø phöông

phaùp thöïc haønh.

Phaàn thöïc haønh toång hôïp höõu cô trình baøy lyù thuyeát vaø nhöõng baøi thöïc

haønh toång hôïp cuï theå cuûa caùc loaïi phaûn öùng cô baûn ñaõ hoïc trong chöông

trình.

Phaàn thöïc haønh phaân tích ñònh tính xaùc ñònh nhoùm chöùc caùc hôïp chaát

höõu cô bao goàm phaàn thöïc haønh veà caùc phaûn öùng cuûa caùc nhoùm chöùc vaø moät

soá phöông phaùp xaùc ñònh caùc nhoùm chöùc trong hôïp chaát höõu cô.

Phaân coâng bieân soaïn

Phaàn I, Phaàn II : GV Phaïm Vaên Taát

Phaàn III : GV Nguyeãn Quoác Tuaán

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 7 -

Phaàn I. ÑAÏI CÖÔNG

I. Noäi quy laøm thí nghieäm

- Tröôùc khi laøm moät baøi thí nghieäm

Sinh vieân phaûi chuaån bò tröôùc ñeà cöông thí nghieäm ôû nhaø, thoâng qua kieåm

tra cuûa giaùo vieân ôû phoøng thí nghieäm roài môùi ñöôïc laøm baøi thí nghieäm ñoù.

- Trong khi laøm thí nghieäm

Moãi sinh vieân phaûi laøm vieäc ôû moät choã quy ñònh, laøm baøi thí nghieäm ñaõ

ñöôïc giaùo vieân thoâng qua vaø döôùi söï giaùm saùt cuûa giaùo vieân. Khoâng ñöôïc

laøm thí nghieäm moät mình trong phoøng thí nghieäm. Caám ngöôøi ngoaøi ñeán

thaêm sinh vieân trong phoøng thí nghieäm. Caám aên uoáng, huùt thuoác trong

phoøng thí nghieäm.

Phaûi giöõ traät töï, im laëng; phaûi coù tính nghieâm tuùc, chính xaùc,trung thöïc vaø

khoa hoïc; phaûi tuaân theo caùc quy taéc baûo hieåm vaø giöõ choã laøm vieäc goïn

gaøng, saïch seõ. Caám vöùt giaáy loïc, caùc chaát raén, axit, kieàm, chaát deã chaùy,

chaát deã bay hôi vaøo beå nöôùc röûa maø phaûi ñoå vaøo choã quy ñònh cuûa phoøng thí

nghieäm. Dung moâi baån phaûi ñoå vaøo bình chöùa dung moâi baàûn ñeå tinh cheá laïi.

Phaûi giöõ duïng cuï thí nghieäm saïch seõ, traùnh laøm ñoå vôõ. Laøm ñoå vôõ phaûi baùo

caùo vôùi giaùo vieân. Khoâng ñöôïc laøm thí nghieäm vôùi duïng cuï baån. Khoâng

ñöôïc töï tieän mang duïng cuï hoùa chaát ra khoûi phoøng thí nghieäm. Khoâng ñöôïc

söû duïng duïng cuï maùy moùc khoâng thuoäc phaïm vi baøi thí nghieäm cuõng nhö khi

chöa hieåu tính naêng vaø caùch söû duïng.

Khi laøm thí nghieäm phaûi maëc aùo choaøng, phaûi coù khaên maët vaø khaên lau baøn

ôû choã laøm vieäc.

- Laøm xong thí nghieäm

Sinh vieân phaûi baùo caùo keát quaû vôùi giaùo vieân, ghi soå töôøng trình noäp cho

giaùo vieân. Laøm khoâng coù keát quaû phaûi laøm laïi.

Phaûi doïn saïch seõ choã laøm vieäc, röûa ngay duïng cuï thí nghieäm traû laïi cho

phoøng thí nghieäm.

Taét ñieän, nöôùc, baùo caùo vôùi giaùo vieân kieåm tra laïi môùi ñöôïc ra veà.

II. Chuaån bò thí nghieäm, ñeà cöông vaø töôøng trình

Khi laøm moät baøi thí nghieäm, sinh vieân phaûi chuaån bò tröôùc ôû nhaø, ñoïc caùc

vaán ñeà lyù thuyeát lieân quan tôùi baøi thöïc haønh trong caùc giaùo trình lyù thuyeát

hay saùch höôùng daãn thöïc haønh, tìm hieåu veà tính chaát cuûa caùc chaát ban ñaàu

vaø saûn phaåm cuõng nhö tính ñoäc vaø caùch ñeà phoøng, tìm hieåu caùc ñieàu kieän

phaûn öùng, caùc duïng cuï cho baøi thöïc haønh. Treân cô sôû ñoù laøm ñeà cöông cho

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 8 -

baøi thöïc haønh ñeå sau khi laøm xong thí nghieäm, boå sung theâm thaønh baøi töôøng

trình noäp cho giaùo vieân.

III. Quy taéc laøm vieäc vôùi hoùa chaát ñoäc, deã noå, deã chaùy

Ñaïi ña soá caùc hôïp chaát höõu cô ñeàu ñoäc. Khi tieáp xuùc vôi hoùa chaát, caàn

phaûi bieát ñaày ñuû tính ñoäc, khaû naêng deã noå vaø deã chaùy cuûa noù cuõng nhö caùc

quy taéc choáng ñoäc, choáng chaùy vaø choáng noå.

- Khi laøm vieäc vôùi caùc hoùa chaát ñoäc nhö KCN, NaCN, HCN, dimetylsulfat,

dimetylamin, Cl₂, N₂O₄, cloranhidrit cuûa caùc axit ñôn giaûn, cuõng nhö khi tieán

haønh nhöõng phaûn öùng coù taùch ra khí ñoäc ñeàu phaûi ñeo maët naï hay kính baûo

hieåm, phaûi laøm trong tuû hoát, phaûi coù söï höôùng daãn cuûa giaùo vieân hay nhaân

vieân phoøng thí nghieäm.

- Caùc kim loaïi kieàm ñöôïc giöõ trong bình daàu hoûa ñaäy baèng nuùt baác. Phaûi

duøng caëp laáy kim loaïi ra ( khoâng duøng tay), lau khoâ baèng giaáy loïc, traùnh

cho kim loaïi tieáp xuùc vôùi nöôùc hay CCl₄. Phaûi huûy Na hay K sau phaûn öùng

baèng moät löôïng nhoû ancolbutylic hay amylic.

- Thuûy ngaân ñöôïc giöõ trong bình nuùt kín, ñaët caùc thieát bò coù chöùa thuûy ngaân

trong khay men hay nhöïa, thu hoài thuûy ngaân rôi vaõi baèng baûn hoãn hoáng ñoàng

hay duøng mao quaûn qua bình noái vôùi bôm huùt doøng nöôùc.

- Brom ñöôïc giöõ trong bình daøy coù nuùt nhaùm, laáy brom trong tuû hoát, ñeo kính

baûo hieåm vaø gaêng tay, moãi laàn laáy brom cho vaøo bình phaûn öùng qua pheãu

nhoû gioït ñaõ ñöôïc thöû tröôùc ñoä kín vaø khoâng ñöôïc quaù 10 ml.

- Khi laøm vieäc vôùi acid H₂SO₄ñaëc, oleum, phaûi roùt caån thaän qua pheãu vaø

laøm trong tuû hoát, pha loaõng acid trong bình chòu nhieät baèng caùch roùt töøng

phaàn acid vaøo nöôùc khi khuaáy, khoâng pha loaõng oleum, khoâng duøng H₂SO₄

ñaëc trong bình laøm khoâ chaân khoâng.

- Khi laøm vieäc vôùi caùc chaát deã chaùy nhö benzen, ete, aceton, etylaxetat,

CS₂, ete daàu hoûa, phaûi ñeå xa ngoïn löûa, ñun noùng hay chöng caát baèng beáp

caùch thuûy, caùch daàu hay caùch caùt hoaëc beáp ñieän boïc.

- Ete ñöôïc giöõ trong bình nuùt chaët coù mao quaûn hay oáng CaCl₂. Khoâng chöng

caát ete etylic,tetrahydrofuran, dioxan khi chöa loaïi peoxit.

Taát caû caùc

hoùa chaát ôû choã laøm vieäc phaûi chöùa trong loï coù nhaõn roõ raøng vaø coù phuû maøng

parafin. Khoâng laøm thí nghieäm vôùi hoùa chaát khoâng coù nhaõn roõ raøng.

IV. Phöông phaùp caáp cöùu sô boä :

- Khi bò boûng nhieät : Boâi ngay dung dòch KMnO₄loaõng hay röôïu vaøo choã bò

boûng, sau ñoù boâi glicerin, môõ vazôlin hay sunfidin.

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 9 -

- Khi bò boûng acid : Röûa choã bò boûng nhieàu laàn baèng nöôùc roài baèng dung

dòch Na₂CO₃hay kieàm 3%.

- Khi bò boûng kieàm ñaëc: Röûa choã bò boûng nhieàu laàn baèng nöôùc roài baèng acid

axetic hay acid boric 1%.

- Khi bò boûng brom : Röûa nhieàu laàn baèng röôïu etylic roài baèng dung dòch

Na₂S₂O₃10%, sau ñoù boâi vazôlin vaøo choã boûng.

- Khi bò boûng phenol : Röûa nhieàu laàn baèng glycerin cho tôùi khi maøu da trôû

laïi bình thöôøng roài baèng nöôùc, sau ñoù baêng veát thöông baèng boâng taåm

glycerin.

- Khi rôi chaát höõu cô leân da : Trong ña soá tröôøng hôïp röûa baèng nöôùc khoâng

coù taùc duïng thì röûa baèng dung moâi höõu cô (röôïu etylic ) nhöng caàn röûa nhanh

vaø baèng moät löôïng lôùn dung moâi, traùnh taïo thaønh dung dòch ñaëc chaát höõu cô

treân da.

- Khi thôû phaûi khí clo hay brom : Ngöûi baèng dung dòch amoniac loaõng hay

röôïu etylic roài ñi ra choã thoaùng.

- Khi bò ñaàu ñoäc bôûi hoùa chaát : Uoáng moät löôïng töông ñoái nhieàu nöôùc sau

ñoù neáu bò ñaàu ñoäc bôûi acid thì uoáng moät coác NaHCO₃2%, neáu bôûi kieàm thì

uoáng moät coác acid acetic hay acid limonic 2%.

- Khi bò thöông bôûi maûnh thuûy tinh : Gaép heát maûnh thuûy tinh ra khoûi veát

thöông, boâi coàn Iod 3% roài baêng veát thöông laïi. Neáu chaûy maùu nhieàu thì coät

garo roài ñöa ñi beänh xaù.

- Khi coù ñaùm chaùy : Taét heát ñeøn hay beáp ñieän traàn, phuû ngoïn löûa baèng khaên

hay chaên amiaêng hoaëc caùt, neáu caàn duøng bình khí CO₂.

Trong moïi tröôøng hôïp neáu bò ñaàu ñoäc naëng hay bò chaùy lôùn phaûi goïi y,

baùc só hay cô quan phoøng chöõa chaùy.

V. Duïng cuï thuûy tinh vaø caùch söû duïng

Caùc loaïi duïng cuï hoùa hoïc chuû yeáu laøm baèng loaïi thuûy tinh bosilicat hay

molipñen coù heä soá giaõn nôû töông ñoái nhoû, raát beàn vôùi acid vaø kieàm, ñuû beàn

vôùi söï thay ñoåi nhieät ñoä. Loaïi thuûy tinh pyrex coù ñoä beàn vôùi nhieät cao hôn,

coù heä soá giaõn nôû nhoû, coù theå laøm vieäc ôû nhieät ñoä cao vaø chòu ñöôïc söï thay

ñoåi nhieät ñoä ñeán 250^oC nhöng keùm beàn hôn vôùi kieàm. Thuûy tinh thaïch anh

coù nhieät ñoä meàm hoùa ôû nhieät ñoä 1400^oC, coù heä soá giaõn nôû nhieät raát nhoû

(6.10^-7cm/ñoä), raát beàn vôùi söï thay ñoåi nhieät ñoä vaø trong suoát vôùi tia töû ngoaïi.

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 10 -

Trong phoøng thí nghieäm thöôøng duøng

caùc loaïi duïng cuï sau :

Hình 1-Bình caàu ñaùy troøn moät coå

a), hai coå b),ba coå c), coå daøi d),

ñaùy baèng e), quaû leâ g)

Bình caàu :bình caàu ñaùy troøn coù

1,2,3,4 coå, ngaén hay daøi vaø hình quaû leâ

duøng ñeå thöïc hieän phaûn öùng, chöng caát ôû

aùp suaát thöôøng, chöng caát loâi cuoán hôi

nöôùc ; bình quaû leâ duøng khi phaûn öùng coù

lieàu löôïng nhoû. Bình caàu ñaùy baèng duøng

ñeå chuaån bò hoùa chaát hay tieán haønh caùc

phaûn öùng ôû nhieät ñoä thaáp hôn 100^oC.

Tuyeät ñoái khoâng duøng bình caàu ñaùy baèng

ñeå laøm vieäc döôùi aùp suaát thaáp.

Bình caàu coù nhaùnh ( bình Wurtz vaø

Claisen) : Bình Wurtz duøng ñeå laøm bình

höùng hay coù khi duøng ñeå caát chaát loûng coù nhieät ñoä soâi thaáp ôû aùp suaát thöôøng,

coøn bình Claisen duøng ñeå caát chaát loûng döôùi aùp suaát thöôøng hay aùp suaát

thaáp.

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 11 -

Hình 3 -Bình Bunsen a) vaø oáng nghieäm nhaùnh b).

Hình 2-Bình Wurtz a) vaø Claisen b)

Bình Bunsen : duøng laøm bình loïc ôû aùp suaát thöôøng hay chaân khoâng. Coù theå thay

bình Bunsen baèng oáng nghieäm nhaùnh khi loïc moät löôïng nhoû chaát.

Bình noùn ( Erlen) : Duøng ñeå keát tinh, chuaån bò hoùa chaát, laøm bình höùng,

tieán haønh caùc phaûn öùng ñôn giaûn.

Coác (Bese) : Duøng ñeå tieán haønh caùc phaûn öùng ñôn giaûn ôû nhieät ñoä thaáp

hôn 100^oC hoaëc duøng laøm bình hoã trôï.

c

Hình 4-Hình noùn thöôøng a), nuùt nhaùm b), caùc loaïi coác c)

OÁng sinh haøn : Duøng ñeå ngöng tuï hôi khi tieán haønh phaûn öùng hay khi

chöng caát. Neáu khi ngöng tuï hôi trôû laïi bình phaûn öùng, duøng oáng sinh haøn

baàu hay xoaén laép thaúng ñöùng hay nghieâng goïi laø oáng sinh haøn ngöôïc (hoài

löu) neáu ngöng tuï hôi ra bình höùng, duøng oáng sinh haøn thaúng laép xuoâi goïi laø

oáng sinh haøn xuoâi.OÁng sinh haøn khoâng khí duøng ñeå laøm oáng sinh haøn hoài löu

hay xuoâi ñoái vôùi caùc chaát loûng coù ñieåm soâi cao hôn 150^oC.

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 12 -

Hình 5 - Caùc loaïi oáng sinh haøn khoâng khí a), thaúng b), baàu c), xoaén d).

Pheãu nhoû gioït vaø pheãu chieát :

Pheãu nhoû gioït duøng ñeå cho hoùa chaát vaøo bình phaûn öùng, coøn pheãu chieát

duøng ñeå taùch bieät hai chaát loûng khoâng troän laãn vaøo nhau. Caáu taïo cuûa chuùng

gioáng nhau chæ khaùc veà dung tích.

Caàn chuù yù raèng, khoùa pheãu vaø nuùt pheãu khoâng chuaån, chæ duøng rieâng

cho töøng pheãu neân phaûi coù daây coät nuùt vaø khoùa pheãu vaøo pheãu, tröôùc khi

duøng phaûi boâi môõ vaøo khoùa pheãu vaø kieåm tra ñoä kín cuûa pheãu baèng caùch thöû

vôùi nöôùc, ete hay axeton.

Hình 6-Pheãu chieát a) vaø pheãu nhoû gioït b).

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 13 -

Hình 7- Caùc loaïi coät caát phaân ñoaïn

Coät caát phaân ñoaïn : Duøng ñeå chöng caát, taùch bieät hai chaát loûng hoøa tan

vaøo nhau. Coù loaïi coät caát rieâng hay noái lieàn vôùi bình caát ñaùy troøn hay quaû

leâ.

Coác söù vaø baùt söù : Duøng ñeå coâ dung dòch hay nung khan caùc chaát raén.

OÁng canxi clorua : Duøng ñeå baûo veä heä phaûn öùng traùnh hôi nöôùc thaâm

nhaäp vaøo bình phaûn öùng.

OÁng noái : Duøng ñeå noái tieáp vaøo oáng sinh haøn daãn chaát loûng chaûy vaøo

bình höùng khi chöng caát.

Hình 8- Caùc loaïi coác söù a) vaø baùt söù b)

OÁng mao quaûn : Duøng ñeå xaùc ñònh nhieät ñoä noùng chaûy coù ñöôøng kính

0,5-0,8 mm, daøi 60 - 80 mm, coøn mao quaûn duøng thay cho ñaù boït khi ñun soâi

hay chöng caát coù ñöôøng kính 1 - 1,5 mm vaø haøn kín moät ñaàu.

OÁng thuûy tinh : Coù nhieàu loaïi khaùc nhau veà ñöôøng kính, thaúng hay uoán

cong vôùi goùc ñoä khaùc nhau, duøng ñeå noái caùc boä phaän cuûa heä thoáng phaûn öùng

qua oáng cao su.

OÁng cao su vaø oáng polietylen: Duøng ñeå noái caùc boä phaän cuûa maùy phaûn

öùng hay daãn khí vaø hôi ñi vaøo bình phaûn öùng. Bôm chaân khoâng duøng oáng

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 14 -

cao su daøy. OÁng cao su deã bò phaù huûy cuûa caùc khí nhö Cl₂, SO₂, HCl,NH₃,

neân toát hôn laø duøng oáng thuûy tinh noái lieàn vôùi nhau baèng ñoaïn oáng cao su

ngaén hay duøng oáng polietilen. OÁng polietylen beàn vôùi dung moâi nhöng deã

meàm hoùa khi ñun noùng neân chæ duøng ôû nhieät ñoä thöôøng.

Hình 9- Caùc oáng canxiclorua ñôn giaûn a)

vaø hình chöõ U b)

Hình 10 - Caùc loaïi oáng noái

Khi noái oáng cao su vaøo oáng thuûy tinh, phaûi boâi oáng cao su baèng nöôùc

hay glixerin cho oáng cao su vaøo töø moät beân roài xoaùy vaøo daàn.

d

e

g

Hình 11- OÁng mao quaûn a), oáng thuûy tinh uoán cong b), khoan ñoàng c) dao

duõa khoan d), maùy eùp nuùt e), dao caét thuûy tinh g)

Caùc loaïi nuùt :Thöôøng duøng nuùt cao su hay nuùt baác coù caùc côõ khaùc nhau.

Khi muoán duøng baác coù ñöôøng kính thích hôïp thì duøng maùy eùp nuùt, coøn nuùt

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 15 -

cao su thì maøi. Khi cho nuùt cao su vaøo oáng thuûy tinh, oáng sinh haøn, nhieät keá,

pheãu nhoû gioït, caàn boâi glixerin vaøo ñaàu oáng (khoâng duøng môõ hay vazôlin),

duøng tay giöõ gaàn choã cho nuùt vaøo, khoâng aán maïnh maø xoay daàn vaøo, lau

saïch glixerin coøn laïi beân ngoaøi.

Hieän nay ngöôøi ta duøng duïng cuï nhaùm chuaån ñeå thay nuùt. Khi duøng ñoà

nhaùm, phaûi chuù yù boâi môõ duøng cho chaân khoâng vaøo choã nhaùm cuûa nuùt roài

môùi laép maùy, nhaát laø khi laøm ôû nhieät ñoä cao.

Caùch laép duïng cuï phaûn öùng : Khi thöïc hieän moät phaûn öùng toång hôïp,

tröôùc heát phaûi choïn duïng cuï thích hôïp vôùi löôïng hoùa chaát duøng vaø quaù trình

phaûn öùng ñeåõ laép maùy phaûn öùng.Phaûi chuaån bò töøng boä phaän rieâng cho vöøa

bình, vöøa nuùt, sau ñoù môùi laép thaønh maùy hoaøn chænh.

Laép maùy theo thöù töï töø döôùi leân treân. Laép maùy vaøo giaù baèng caëp hai, ba,

hay boán ngoùn tuøy theo hình daùng bình nhöng caùc caëp nhaát thieát phaûi coù ñeäm

baèng nhung hay cao su, caëp vaøo giöõa coå bình gaàn choã laép nuùt vaø khoâng quaù

chaët. Heä phaûn öùng ôû veà phía ñeá giaù, quay veà ngöôøi laøm vieäc.

Ñuõa khuaáy, coät caát phaân ñoaïn phaûi laép ôû vò trí thaúng ñöùng, coøn oáng sinh

haøn vaø pheãu nhoû gioït coù theå laép ôû theá thaúng ñöùng hay hôi nghieâng tuøy caáu

taïo cuûa bình phaûn öùng.

Laép maùy xong, kieåm tra laïi ñoä ngay ngaén vaø ñoä kín cuûa heä, chuù yù xem

heä coù choã thoâng vôùi khí quyeån khoâng, ñeå traùnh taêng aùp suaát trong heä khi ñun

noùng hay do khí taùch ra khi phaûn öùng. Sau ñoù môùi cho hoùa chaát vaøo ñeå thöïc

hieän phaûn öùng.

Hình 12 - Heä thoáng duïng cuï phaûn öùng duøng cho toång hôïp höõu cô heä thöôøng

a), heä nhaùm b).

1. ñuõa khuaáy, 2. pheãu nhoû gioït, 3. oáng sinh haøn, 4. bình caàu 3 coå, 5. oáng noái

laép ñuõa khuaáy, 6. nhieät keá, 7. oáng noái hai nhaùnh, 8. voøng saét ñôõ bình.

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 16 -

VI. Thieát bò ñun noùng vaø laøm laïnh

Trong phoøng thí nghieäm thöôøng duøng ñeøn coàn, ñeøn khí, ñeøn daàu, hôi

nöôùc noùng, caùc duïng cuï ñieän nhö beáp ñieän, loø ñieän, beáp caùch chaát loûng.

Ngoaøi ra coøn duøng ñeøn hoàng ngoaïi.

Ñeøn coàn, ñeøn daàu, ñeøn khí hay beáp ñieän traàn duøng ñeå coâ hay cho bay

hôi nöôùc khoâng duøng ñeå ñun noùng chaát loûng deã bay hôi hay deã chaùy, khoâng

ñun noùng chaát ñaõ coù moät löôïng keát tuûa trong bình.

Hình 13 - Ñeøn khí a), beáp caùch thuûy b), beáp hôi c)

Khi muoán giöõ nhieät ñoä oån ñònh thì duøng beáp caùch chaát loûng : ôû nhieät ñoä

thaáp hôn 100^oC, duøng beáp caùch thuûy ; ôû nhieät ñoä cao hôn duøng beáp caùch caùt,

caùch daàu ; ñeán 200^oC - beáp caùch parafin hay glixerin ; ñeán 220^oC - beáp caùch

daàu ; 250 - 300^oC - beáp caùch acid sunfuric ( chæ duøng khi xaùc ñònh nhieät ñoä

noùng chaûy) ; 325^oC - beáp hoãn hôïp H₂SO₄- K₂SO₄vôùi tyû leä 3 :2 ; ñeán 400 -

500^oC - beáp hoãn hôïp muoái natri nitrat (48,7%), kali nitrat (51,3%) ñeán 600^oC

beáp hôïp kim - hôïp kim Vut (50% Bi, 25% Pb, 12,5% Sn, 12,5% Cd).

Muoán ñun ôû nhieät ñoä coá ñònh thì duøng hôi cuûa chaát loûng coù nhieät ñoä soâi

oån ñònh.

Phöông phaùp laøm laïnh reû tieàn nhaát laø duøng nöôùc laïnh ôû nhieät ñoä 5 -30^oC

baèng caùch nhuùng bình vaøo chaäu nöôùc laïnh hay cho doøng nöôùc töôùi ngoaøi

thaønh bình. Khi laøm laïnh moät dung dòch noùng, phaûi laøm laïnh töø töø baèng caùch

pha daàn nöôùc laïnh vaøo nöôùc noùng ñoàng thôøi laéc vaø khuaáy.

Muoán laøm laïnh saâu hôn, ngöôøi ta ñaët bình trong hoãn hôïp sinh haøn tuøy

theo nhieät ñoä caàn duøng. Thöôøng duøng hoãn hôïp sinh haøn cuûa nöôùc ñaù vôùi

muoái voâ cô.

Chaúng haïn vôùi muoái NaCl (

33% so vôùi nöôùc ñaù ) coù

giôùi haïn nhieät ñoä

-21,5^oC ; KCl (30%) cho -11^oC ; NH₄Cl (25%) cho -15^oC v.v...

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 17 -

Muoán laøm laïnh saâu hôn nöõa duøng hoãn hôïp nöôùc ñaù khoâ vôùi caùc chaát

loûng nhö vôùi ete cho nhieät ñoä -98^oC ; etanol cho -75^oC ; axeton cho -86^oC ;

etylenglicol cho -15^oC.... Muoán ñieàu hoøa nhieät ñoä thaáp cuûa bình phaûn öùng,

duøng oáng voøng coù nhieàu loã nhoû cho nöôùc töôùi leân bình phaûn öùng hoaëc coù theå

duøng oáng thuûy tinh uoán cong hay xoaén ñaët trong bình phaûn öùng roài cho nöôùc

laïnh ñi qua.

Khi ñun noùng baèng beáp caùch chaát loûng, muoán giöõ nhieät ñoä coá ñònh trong

suoát thôøi gian phaûn öùng, duøng nhieät keá töï ngaét tieáp xuùc noái vôùi rôle. Nhieät

keá töï ngaét caém trong beáp caùch chaát loûng.

Hình 14- Voøng oáng laøm laïnh

Hình 15 - Nhieät keá töï ngaét tieáp xuùc vaø rôle

VII. Thieát bò khuaáy

Trong phoøng thí nghieäm, ñeå thu ñöôïc hoãn hôïp ñoàng nhaát cuûa caùc chaát raén,

ngöôøi ta duøng phöông phaùp troän, coøn caùc chaát loûng duøng phöông phaùp laéc hay

khuaáy.

Laéc duøng trong tröôøng hôïp khoâng caàn ñun noùng hay laøm laïnh, khoâng caàn cho

theâm taùc nhaân phaûn öùng vaø khi phaûn öùng khoâng taùch ra saûn phaåm khí. Ñôn giaûn laø

laéc baèng tay.

Khi tieán haønh phaûn öùng trong caùc bình lôùn, trong thôøi gian laâu, vôùi löôïng hoùa

chaát lôùn vaø nhaát laø trong caùc heä dò theå, ngöôøi ta duøng phöông phaùp khuaáy ñeå laøm

taêng söï tieáp xuùc giöõa caùc töôùng vaø laøm deã daøng cho söï khueách taùn. Thöïc ra, ngay

trong heä ñoàng theå ngöôøi ta cuõng khuaáy ñeå taêng söï khueách taùn chaát pha loaõng vaø

taêng söï tieáp xuùc cuûa hoãn hôïp vôùi beà maët laïnh hay noùng ñeå ñieàu hoøa nhieät ñoä trong

heä.

Heä khuaáy goàm coù ñuõa khuaáy vaø maùy khuaáy. Trong phoøng thí nghieäm thöôøng

duøng ñuõa khuaáy thuûy tinh hay kim loaïi khaùc nhau phuï thuoäc vaøo theå tích bình phaûn

öùng, chieàu roäng cuûa coå bình vaø yeâu caàu cuï theå cuûa phaûn öùng.

Vôùi bình coå roäng, duøng loaïi bôi cheøo hay xoaén hieäu duïng hôn ; vôùi coå bình heïp,

duøng ñuõa coù hai baûn thuûy tinh maø khi khuaáy seõ duoãi ra nhôø löïc ly taâm.

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 18 -

Hình 16 - Caùc loaïi ñuõa khuaáy a), caùch laép ñuõa khuaáy qua oáng cao su b), vaø

oáng noái thuûy ngaân c).

Ñuõa khuaáy laép ôû vò trí thaúng ñöùng, noái vôùi moâtô maùy khuaáy, laép vaøo coå

bình qua oáng cao su truøm qua oáng noái thuûy tinh caém saâu vaøo nuùt cao su. Neáu

phaûn öùng coù chaát deã bay hôi hay deã chaùy thoaùt ra thì laép ñuõa khuaáy qua

oáng noái chöùa thuûy ngaân hay glixerin. Neáu phaûn öùng thöïc hieän trong heä kín

hay khi chöng caát chaân khoâng thì duøng maùy khuaáy töø.

VIII. Thieát bò laøm khoâ vaø chaát laøm khoâ

Quaù trình loaïi chaát phuï laø chaát loûng, thöôøng laø nöôùc vaø dung moâi höõu

cô, ra khoûi chaát nghieân cöùu laø quaù trình laøm khoâ. Chaát nghieân cöùu coù theå laø

chaát raén, khí, loûng hay hoãn hôïp.

Laøm khoâ chaát raén : quaù trình laøm khoâ chaát raén, döïa treân söï bay hôi

nöôùc hoaëc dung moâi ôû nhieät ñoä thöôøng, khi ñun noùng hay ôû nhieät ñoä thaáp

trong chaân khoâng.

Caùc chaát raén khoâng haùo nöôùc, deã bò phaân huûy bôûi nhieät thì laøm khoâ

trong khoâng khí, thöôøng treân giaáy loïc hay treân pheãu xoáp coù doøng khoâng khí

ñi qua. Söï bay hôi xaûy ra cho tôùi khi ñaït ñöôïc caân baèng cuûa aùp suaát hôi nöôùc

vaø haøm löôïng nöôùc trong chaát raén.

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc

Thöïc haønh hoaù höõu cô

- 19 -

Hình 17-Bình laøm khoâ a), bình laøm khoâ chaân khoâng b),

thieát bò laøm khoâ ñôn giaûn c), maùy laøm khoâ d).

Caùc chaát beàn vôùi nhieät, khoâng bay hôi ôû nhieät ñoä thöôøng, coù theå laøm

khoâ trong tuû saáy ôû nhieät ñoä thích hôïp cho töøng chaát.

Caùc chaát haùo nöôùc deã bò röõa trong khoâng khí thöôøng ñöôïc laøm khoâ trong

bình hay chuoâng laøm khoâ coù chöùa caùc chaát huùt nöôùc maïnh nhö CaCl₂,CaO,

NaOH, P₂O₅, H₂SO₄ñaëc, phuï thuoäc vaøo tính chaát hoùa hoïc cuûa chaát. Ñeå taêng

toác ñoä bay hôi, coù theå duøng bình laøm khoâ chaân khoâng hay tuû saáy chaân

khoâng.

Khi laøm khoâ moät löôïng nhoû chaát, duøng thieát bò chaân khoâng ñôn

giaûn hoaëc maùy laøm khoâ baèng hôi chaát loûng.

Ngoaøi ra coù theå laøm khoâ baèng böùc xaï hoàng ngoaïi coù chieàu daøi soùng töø

10.000 ñeán 30.000 A^o

Laøm khoâ chaát khí : Caùc chaát khí thöôøng ñöôïc laøm khoâ baèng caùch cho

khí ñi qua coät haáp thuï chöùa chaát laøm khoâ ( CaCl₂, CaO, P₂O₅), thöôøng troän

vôùi sôïi amiaêng hay thuûy tinh, goïi laø coät laøm khoâ ; hoaëc cho ñi qua bình chöùa

acid sunfuric ñaëc goïi laø bình röûa khí, hoaëc cho ñi qua oáng nhuùng trong bình

laøm laïnh chöùa nöôùc ñaù khoâ vôùi axeton hay nitô loûng, goïi laø bình ñoâng laïnh.

Phaïm Vaên Taát - Nguyeãn Quoác Tuaán

Khoa Hoaù Hoïc