Giáo trình Hệ thống truyền động điện - Chương 2: Đặc tính cơ và các trạng thái làm việc của động cơ điện
Ch−¬ngꢀ2
®Æc tÝnh c¬ vµ c¸c tr¹ng th¸i lµm viÖc
cña ®éng c¬ ®iÖn
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ
ꢀ
2.1 Cꢃu tꢄo và nguyên lý hoꢄt ñꢁng cꢅa ñꢁng cơ ñiꢂn mꢁt chiꢆu
Nh−ꢀchóngꢀtaꢀ®ꢁꢀbiÕtꢀtrongꢀvËtꢀlý,ꢀkhiꢀ®Ætꢀvꢂoꢀtrongꢀtõꢀtr−êngꢀmétꢀd©yꢀdÉnꢀvꢂꢀchoꢀdßngꢀ®iÖnꢀ
ch¹yꢀquaꢀd©yꢀdÉnꢀth×ꢀtõꢀtr−êngꢀsÏꢀt¸cꢀdôngꢀmétꢀtõꢀlùcꢀvꢂoꢀdßngꢀ®iÖnꢀ(chÝnhꢀlꢂꢀvꢂoꢀd©yꢀdÉn)ꢀvꢂꢀlꢂmꢀ
d©yꢀdÉnꢀchuyÓnꢀ®éng.ꢀChiÒuꢀcñaꢀtõꢀlùcꢀx¸cꢀ®Þnhꢀtheoꢀquyꢀt¾cꢀbꢂnꢀtayꢀtr¸i.ꢀꢀ
§éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀnãiꢀchungꢀvꢂꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀnãiꢀriªngꢀho¹tꢀ®éngꢀtheoꢀnguyªnꢀt¾cꢀnꢂy.ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ
ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀ
ꢀ
a)ꢀ
b)ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ
ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ
ꢀ
c)ꢀ
d)ꢀ
ꢀ
Hình 2.1 - Nguyên lý hoꢁt ñꢂng cꢃa ñꢂng cơ ñiꢄn mꢂt chiꢅu.
Trên hình 2.1 là sơ ñꢀ nguyên lý hoꢁt ñꢂng cꢃa ñꢂng cơ ñiꢄn mꢂt chiꢅu. Nó gꢀm mꢂt khung
dây abcd hai ñꢆu nꢇi vꢈi 2 phiꢉn góp, ñꢊt trong tꢋ trưꢌng cꢃa nam châm vĩnh cꢍu N-S, hai chꢎi
ñiꢄn A và B ñꢊt cꢇ ñꢏnh và tỳ sát lên trên 2 phiꢉn góp.
Tꢁi thꢌi ñiꢐm như ꢑ hình c), vꢏ trí thanh dꢒn ab nꢓm ꢑ nꢍa trên cꢃa trꢔc quay, dòng ñiꢄn tꢋ
mꢁch ngoài qua chꢎi than chꢁy trong thanh dꢒn ab có chiꢅu tꢋ a ñꢉn b và lꢕc ñiꢄn tꢋ Fñt xác ñꢏnh
theo quy tꢖc bàn tay trái hưꢈng vuông góc vꢈi ab như hình vꢗ. Vꢏ trí thanh dꢒn cd nꢓm ꢑ nꢍa dưꢈi
cꢃa trꢔc quay, dòng ñiꢄn trong thanh dꢒn cd hưꢈng tꢋ c ñꢉn d và lꢕc ñiꢄn tꢋ Fñt như hình vꢗ. Cꢊp
lꢕc ñiꢄn tꢋ trong hai thanh dꢒn ab và cd này tꢁo thành ngꢒu lꢕc, tꢁo ra mômen làm khung dây quay.
Khi khung dây quay ñưꢘc ½ vòng, tꢁi thꢌi ñiꢐm như ꢑ hình d), lúc này vꢏ trí cꢃa thanh dꢒn cd
nꢓm ꢑ nꢍa trên cꢃa trꢔc quay, nhꢌ có cꢎ góp và chꢎi than nên chiꢅu cꢃa dòng ñiꢄn qua thanh dꢒn cd
ñꢙo chiꢅu chꢁy tꢋ d ñꢉn c, lꢕc ñiꢄn tꢋ Fñt tác dꢔng lên thanh dꢒn cd ñꢙo chiꢅu so vꢈi nꢍa chu kỳ
trưꢈc ñó. Tương tꢕ, vꢏ trí cꢃa thanh dꢒn ab lúc này nꢓm ꢑ nꢍa dưꢈi cꢃa trꢔc quay, dòng ñiꢄn chꢁy
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
7
tꢋ b ñꢉn a và ñiꢄn tꢋ Fñt tác dꢔng lên thanh dꢒn ab cũng ñꢙo chiꢅu. Cꢊp lꢕc Fñt tꢁo ra mômen làm
khung dây vꢒn tiꢉp tꢔc quay theo chiꢅu cũ.
Như vꢚy, nhꢌ có chꢎi than và cꢎ góp ñiꢄn nên khi vꢏ trí cꢃa khung dây thay ñꢎi thì chiꢅu dòng
ñiꢄn trong các thanh dꢒn cũng thay ñꢎi ñꢐ chiꢅu cꢃa mômen ñiꢄn tꢋ tác dꢔng lên khung dây không
ñꢎi, ñꢙm bꢙo cho khung dây vꢒn quay theo mꢂt chiꢅu xác ñꢏnh.
Ta xét cꢛu tꢁo cꢃa ñꢂng cơ ñiꢄn mꢂt chiꢅu như hình vꢗ.
φ
kt
1- Cꢎ góp ñiꢄn.
5
N
2- Chꢎi than.
7
3- Rotor.
4- Cꢕc tꢋ.
F
5- Cuꢂn dây kích tꢋ.
6- Stato.
1
7- Cuꢂn dây phꢆn ꢝng.
3
F
2
6
S
4
Hình 2.2 - Cꢛu tꢁo cꢃa ñꢂng
cơ ñiꢄn mꢂt chiꢅu.
Cꢛu tꢁo cꢃa ñꢂng cơ ñiꢄn mꢂt chiꢅu gꢀm 2 phꢆn chính: Phꢆn mꢁch kích tꢋ (tꢁo ra tꢋ trưꢌng) và
phꢆn quay (rôto).
Tꢋ trưꢌng ñưꢘc tꢁo ra nhꢌ các cuꢂn dây 5 có dòng ñiꢄn mꢂt chiꢅu chꢁy qua. Các cuꢂn này gꢜi
là cuꢂn dây kích tꢋ và ñưꢘc quꢛn quanh các cꢕc tꢋ 4. Trưꢌng hꢘp như ꢑ hình vꢗ, stato 6 cꢃa ñꢂng
cơ có ñꢊt các cuꢂn dây kích tꢋ nên stato còn gꢜi là phꢆn kích tꢋ (hay phꢆn cꢙm). Tꢋ trưꢌng do phꢆn
kích tꢋ tꢁo ra sꢗ tác dꢔng mꢂt tꢋ lꢕc vào các dây dꢒn 7 ñꢊt trong các rãnh cꢃa Rôto 3 khi có dòng
ñiꢄn chꢁy qua. Cuꢂn dây ñꢊt trong các rãnh cꢃa Rôto gꢜi là cuꢂn dây phꢆn ꢝng. Dòng ñiꢄn ñưa vào
cuꢂn dây phꢆn ꢝng qua các chꢎi than 2 và cꢎ góp 1. Rôto mang cuꢂn dây phꢆn ꢝng nên còn gꢜi là
phꢆn ꢝng.
Căn cꢝ theo cách kích tꢋ cho ñꢂng cơ ñiꢄn mꢂt chiꢅu, ngưꢌi ta phân loꢁi ñꢂng cơ ñiꢄn mꢂt
chiꢅu ra làm các loꢁi:
+ ðꢂng cơ ñiꢄn mꢂt chiꢅu kích tꢋ ñꢂc lꢚp.
+ ðꢂng cơ ñiꢄn mꢂt chiꢅu kích tꢋ song song.
+ ðꢂng cơ ñiꢄn mꢂt chiꢅu kích tꢋ nꢇi tiꢉp.
+ ðꢂng cơ ñiꢄn mꢂt chiꢅu kích tꢋ hꢞn hꢘp.
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
8
2.2ꢀ§éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀ®écꢀlËpꢀvꢁꢀkÝchꢀtõꢀsongꢀsongꢀ
2.2.1ꢀPh−¬ngꢀtr×nhꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀꢇ chꢀ ñꢁ xác lꢈp
§éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀ®écꢀlËp:ꢀCuénꢀkÝchꢀtõꢀ®−îcꢀcÊpꢀ®iÖnꢀtõꢀnguånꢀmétꢀchiÒuꢀ®écꢀ
lËpꢀvíiꢀnguånꢀ®iÖnꢀcÊpꢀchoꢀr«to.ꢀ
ꢀ
ꢀ
Hình 2.3 - Sơ ñꢀ nguyên lý ñꢂng
cơ ñiꢄn mꢂt chiꢅu kích tꢋ ñꢂc lꢚp.
Hình 2.4 - Sơ ñꢀ nguyên lý ñꢂng
cơ ñiꢄn mꢂt chiꢅu kích tꢋ song song.
ꢀ
NÕuꢀcuénꢀkÝchꢀtõꢀvꢂꢀcuénꢀd©yꢀphÇnꢀøngꢀ®−îcꢀcÊpꢀ®iÖnꢀbëiꢀcïngꢀmétꢀnguånꢀ®iÖnꢀth×ꢀ®éngꢀc¬ꢀlꢂꢀ
lo¹iꢀkÝchꢀtõꢀsongꢀsong.ꢀTr−êngꢀhîpꢀnꢂyꢀnÕuꢀnguånꢀ®iÖnꢀcãꢀc«ngꢀsuÊtꢀrÊtꢀlínꢀsoꢀvíiꢀc«ngꢀsuÊtꢀ®éngꢀ
c¬ꢀth×ꢀtÝnhꢀchÊtꢀ®éngꢀc¬ꢀsÏꢀt−¬ngꢀtùꢀnh−ꢀ®éngꢀc¬ꢀkÝchꢀtõꢀ®écꢀlËp.ꢀ
Khiꢀ®éngꢀc¬ꢀlꢂmꢀviÖc,ꢀr«toꢀmangꢀcuénꢀd©yꢀphÇnꢀøngꢀquayꢀtrongꢀtõꢀtr−êngꢀcñaꢀcuénꢀc¶mꢀnªnꢀ
trongꢀcuénꢀøngꢀxuÊtꢀhiÖnꢀmétꢀsøcꢀ®iÖnꢀ®éngꢀc¶mꢀøngꢀcãꢀchiÒuꢀng−îcꢀvíiꢀ®iÖnꢀ¸pꢀ®ÆtꢀvꢂoꢀphÇnꢀøngꢀ
®éngꢀc¬.ꢀTheoꢀs¬ꢀ®åꢀnguyªnꢀlýꢀtrªnꢀh×nhꢀ2.3ꢀvꢂꢀh×nhꢀ2.4,ꢀcãꢀthÓꢀviÕtꢀph−¬ngꢀtr×nhꢀc©nꢀb»ngꢀ®iÖnꢀ¸pꢀ
cñaꢀm¹chꢀphÇnꢀøngꢀ(r«to)ꢀnh−ꢀsau:ꢀ
U−ꢀ=ꢀE−ꢀ+ꢀ(R−ꢀ+ꢀRp).I−ꢀꢀ ꢀ
ꢀ
ꢀꢀꢀꢀ(2.1)ꢀ
Trongꢀ®ã:ꢀꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢃꢀU−ꢀ(V)ꢀlꢂꢀ®iÖnꢀ¸pꢀphÇnꢀøngꢀ®éngꢀc¬.ꢀꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢃꢀE−ꢀ(V)ꢀlꢂꢀsøcꢀ®iÖnꢀ®éngꢀphÇnꢀøngꢀ®éngꢀc¬.ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢃꢀR−ꢀ(Ω)lꢂꢀ®iÖnꢀtrëꢀphÇnꢀøngꢀcꢃa ñꢂng cơ.
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢃꢀRpꢀ(Ω)ꢀlꢂꢀ®iÖnꢀtrëꢀphôꢀnꢇi thêm vào m¹chꢀphÇnꢀøngꢀñꢂng cơ.ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢃꢀI−ꢀlꢂꢀdßngꢀ®iÖnꢀphÇnꢀøngꢀ®éngꢀc¬.ꢀ
R−ꢀ=ꢀr−ꢀ+ꢀrctꢀ+ꢀrcbꢀ+ꢀrcpꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ(2.2)ꢀ
ꢀ ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ r−ꢀꢃꢀ§iÖnꢀtrëꢀcuénꢀd©yꢀphÇnꢀøng.ꢀ
rctꢀꢃꢀ§iÖnꢀtrëꢀtiÕpꢀxócꢀgi÷aꢀchæiꢀthanꢀvꢂꢀphiÕnꢀgãp.ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ rcbꢀꢃꢀ§iÖnꢀtrëꢀcuénꢀbï.ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ rcpꢀꢃꢀ§iÖnꢀtrëꢀcuénꢀcùcꢀtõꢀphô.ꢀ
Søcꢀ®iÖnꢀ®éngꢀphÇnꢀøngꢀtûꢀlÖꢀvíiꢀtècꢀ®éꢀquayꢀcñaꢀr«to:ꢀ
p. N
E− =
⋅ φ ⋅ ω = Kφ ⋅ ω ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ(2.3)ꢀꢀꢀꢀꢀꢀ
2πa
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
9
p. N
ꢀ ꢀ
K =
ꢀꢀlꢂꢀhÖꢀsèꢀkÕtꢀcÊuꢀcñaꢀ®éngꢀc¬.ꢀ
2πa
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀφꢀꢃꢀTõꢀth«ngꢀquaꢀmçiꢀcùcꢀtõ.ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀpꢀꢃꢀSèꢀ®«iꢀcùcꢀtõꢀchÝnh.ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀNꢀꢃꢀSèꢀthanhꢀdÉnꢀt¸cꢀdôngꢀcñaꢀcuénꢀøng.ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀaꢀꢃꢀSèꢀ®«iꢀm¹chꢀnh¸nhꢀsongꢀsongꢀcñaꢀcuénꢀd©yꢀphÇnꢀøng.ꢀ
HoÆcꢀtaꢀcãꢀthÓꢀviÕt:ꢀ
ꢀꢀ
E−ꢀ=ꢀKeφ.nꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ(2.4)ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ
2πn
60
n
= ꢀ
Vꢂ:ꢀ
ω =
9,55
VËy:ꢀ Keꢀ=ꢀK/ꢀ9,55ꢀ=ꢀ0,105Kꢀ
Nhêꢀlùcꢀtõꢀtr−êngꢀt¸cꢀdôngꢀvꢂoꢀd©yꢀdÉnꢀphÇnꢀøngꢀkhiꢀcãꢀdßngꢀ®iÖn,ꢀr«toꢀquayꢀd−íiꢀt¸cꢀdôngꢀ
cñaꢀm«menꢀ®iÖnꢀtõ:ꢀ
M®tꢀ=ꢀK.φ.I−ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ(2.5)ꢀ
TõꢀhÖꢀ2ꢀph−¬ngꢀtr×nhꢀ(2.1)ꢀvꢂꢀ(2.3)ꢀtaꢀcãꢀthÓꢀrótꢀraꢀ®−îcꢀph−¬ngꢀtr×nhꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀ®iÖnꢀbiÓuꢀthÞꢀ
mèiꢀquanꢀhÖꢀωꢀ=ꢀf(I)ꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀ®écꢀlËpꢀnh−ꢀsau:ꢀ
R− + Rp
U−
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ ꢀ
ꢀꢀꢀ
ω
=
−
I− ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ(2.6)ꢀ
K
φ
Kφ
Tõꢀph−¬ngꢀtr×nhꢀ(2.5)ꢀrótꢀraꢀI−ꢀthayꢀvꢂoꢀph−¬ngꢀtr×nhꢀ(2.6)ꢀtaꢀ®−îc:ꢀ
Ru + Rp
Uu
ω
=
−
Mdt ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ(2.7)ꢀ
2
K
φ
(Kφ)
ꢀNÕuꢀbáꢀquaꢀc¸cꢀtænꢀthÊtꢀc¬ꢀvꢂꢀtænꢀthÊtꢀthÐpꢀth×ꢀm«menꢀc¬ꢀtrªnꢀtrôcꢀ®éngꢀc¬ꢀb»ngꢀm«menꢀ®iÖnꢀ
tõ,ꢀtaꢀkýꢀhiÖuꢀlꢂꢀM.ꢀNghÜaꢀlꢂ:ꢀMc¬ꢀ=ꢀM®tꢀ=ꢀM.ꢀ
Taꢀcãꢀph−¬ngꢀtr×nhꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀbiÓuꢀthÞꢀmèiꢀquanꢀhÖꢀωꢀ=ꢀf(M)ꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀ
kÝchꢀtõꢀ®écꢀlËpꢀnh−ꢀsau:ꢀ
R− + Rp
U−
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ ꢀ
ω
=
−
M ꢀ
ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ(2.8)ꢀ
2
K
φ
(Kφ)
CãꢀthÓꢀbiÓuꢀdiÔnꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀd−íiꢀd¹ngꢀkh¸c:ꢀ
ꢀ ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀωꢀ=ꢀω0ꢀꢃꢀ∆ωꢀ ꢀ
ꢀ
ꢀ
ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀ(2.9)ꢀ
U−
Trongꢀ®ã:ꢀꢀꢀω0 =
ꢀꢀgäiꢀlꢂꢀtècꢀ®éꢀkh«ngꢀt¶iꢀlýꢀt−ëng.ꢀ
Kφ
R− + Rp
ꢀ ꢀ
ꢀꢀꢀꢀꢀ
∆ω
=
M ꢀgäiꢀlꢂꢀ®éꢀsôtꢀtècꢀ®éꢀ
2
(K
φ)
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
10
Ph−¬ngꢀtr×nhꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀ(2.8)ꢀcãꢀd¹ngꢀhꢂmꢀbËcꢀnhÊtꢀyꢀ=ꢀBꢀ+ꢀAx,ꢀnªnꢀ®−êngꢀbiÓuꢀdiÔnꢀtrªnꢀhÖꢀ
täaꢀ®éꢀM0ωꢀlꢂꢀmétꢀ®−êngꢀth¼ngꢀvíiꢀ®éꢀdècꢀ©m.ꢀ§−êngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀc¾tꢀtrôcꢀtungꢀ0ωꢀt¹iꢀ®iÓmꢀcãꢀtungꢀ
U−
®é:ꢀ ω0 =
.ꢀTècꢀ®éꢀω0ꢀ®−îcꢀgäiꢀlꢂꢀtècꢀ®éꢀkh«ngꢀt¶iꢀlýꢀt−ëngꢀkhiꢀkh«ngꢀcãꢀlùcꢀc¶nꢀnꢂoꢀc¶.ꢀ§ãꢀlꢂꢀ
Kφ
tècꢀ®éꢀlínꢀnhÊtꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀmꢂꢀthꢕc tꢉ kh«ngꢀthÓꢀ®¹tꢀ®−îcꢀëꢀchÕꢀ®éꢀ®éngꢀc¬ꢀv×ꢀkh«ngꢀbaoꢀgiêꢀx¶yꢀ
raꢀtr−êngꢀhîpꢀMCꢀ=ꢀ0.ꢀ
ω
U
ωο=
K.φ
M
0
H×nh 2.5ꢀꢃꢀ§ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀ
ꢀ
ꢀ
tõꢀ®écꢀlËpꢀ
ꢀ
Khiꢀphôꢀt¶iꢀt¨ngꢀdÇnꢀtõꢀMCꢀ=ꢀ0ꢀ®ÕnꢀMCꢀ=ꢀM®mꢀth×ꢀtècꢀ®éꢀ®éngꢀc¬ꢀgi¶mꢀdÇnꢀtõꢀω0ꢀ®Õnꢀω®m.ꢀ
§iÓmꢀA(M®m,ω®m)ꢀgäiꢀlꢂꢀ®iÓmꢀ®Þnhꢀmøc.ꢀ
Râꢀrꢂngꢀ®−êngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀcãꢀthÓꢀvÏꢀ®−îcꢀtõꢀ2ꢀ®iÓmꢀω0ꢀvꢂꢀA.ꢀ§iÓmꢀc¾tꢀcñaꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀvíiꢀtrôcꢀ
hoꢂnhꢀ0Mꢀcãꢀtungꢀ®éꢀωꢀ=ꢀ0ꢀvꢂꢀcãꢀhoꢂnhꢀ®éꢀsuyꢀtõꢀph−¬ngꢀtr×nhꢀ(2.7):ꢀ
Udm
Mꢀ=ꢀMnmꢀ=ꢀKφ®m
ꢀ=ꢀKφ®m.Inmꢀ
ꢀ
(2.9)ꢀ
R−
ω
ωo
A
ω®m
M
0
M®m
Mnm
ꢀ
H×nh 2.6ꢀꢃꢀ§ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀtùꢀnhiªnꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ
®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀ®écꢀlËpꢀ
ꢀ
M«menꢀMnmꢀvꢂꢀInmꢀgäiꢀlꢂꢀm«menꢀng¾nꢀm¹chꢀvꢂꢀdßngꢀ®iÖnꢀng¾nꢀm¹ch.ꢀ§ãꢀlꢂꢀgi¸ꢀtrÞꢀm«menꢀ
línꢀnhÊtꢀvꢂꢀdßngꢀ®iÖnꢀlínꢀnhÊtꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀkhiꢀ®−îcꢀcÊpꢀ®iÖnꢀ®Çyꢀ®ñꢀmꢂꢀtècꢀ®éꢀb»ngꢀ0.ꢀTr−êngꢀhîpꢀ
nꢂyꢀx¶yꢀraꢀkhiꢀb¾tꢀ®Çuꢀmëꢀm¸yꢀvꢂꢀkhiꢀ®éngꢀc¬ꢀ®angꢀch¹yꢀmꢂꢀbÞꢀdõngꢀl¹iꢀv×ꢀbÞꢀkÑtꢀhoÆcꢀt¶iꢀlínꢀqu¸ꢀ
kÐoꢀkh«ngꢀ®−îc.ꢀDßngꢀ®iÖnꢀInmꢀnꢂyꢀlínꢀvꢂꢀth−êngꢀb»ng:ꢀ
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
11
Inmꢀ=ꢀ(10ꢀ÷ꢀ20)I®mꢀ
NãꢀcãꢀthÓꢀg©yꢀch¸yꢀhángꢀ®éngꢀc¬ꢀnÕuꢀhiÖnꢀt−îngꢀtånꢀt¹iꢀkÐoꢀdꢂi.ꢀ
2.2.2ꢀ¶nhꢀh−ëngꢀcñaꢀc¸cꢀth«ngꢀsèꢀ®iÖnꢀ®èiꢀvíiꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀ
Ph−¬ngꢀtr×nhꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀ(2.8)ꢀchoꢀthÊy,ꢀ®−êngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀbËcꢀnhÊtꢀωꢀ=ꢀf(M)ꢀphôꢀthuécꢀvꢂoꢀc¸cꢀ
hÖꢀsèꢀcñaꢀph−¬ngꢀtr×nh,ꢀtrongꢀ®ãꢀcãꢀchøaꢀc¸cꢀth«ngꢀsèꢀ®iÖnꢀU,ꢀRpꢀvꢂꢀφ.ꢀTaꢀlÇnꢀl−îtꢀxÐtꢀ¶nhꢀh−ëngꢀ
cñaꢀtõngꢀth«ngꢀsèꢀnꢂy.ꢀ
1.ꢀTr−êngꢀhîpꢀthayꢀ®æiꢀ®iÖnꢀtrëꢀphôꢀm¹chꢀphÇnꢀøngꢀ
V×ꢀ®iÖnꢀtrëꢀtængꢀcñaꢀm¹chꢀphÇnꢀøng:ꢀR−Σꢀ=ꢀR−ꢀ+ꢀR−fꢀnªnꢀ®iÖnꢀtrëꢀm¹chꢀphÇnꢀøngꢀchØꢀcãꢀthÓꢀthayꢀ
®æiꢀvÒꢀphÝaꢀt¨ngꢀR−f.ꢀꢀ
U−ꢀ=ꢀconstꢀ;ꢀR−fꢀ=ꢀvar;ꢀφꢀ=ꢀconstꢀ
Tr−êngꢀhîpꢀnꢂy,ꢀtècꢀ®éꢀkh«ngꢀt¶iꢀgi÷ꢀnguyªn:ꢀ
U−
ω0ꢀ=ꢀ
ꢀ=ꢀconstꢀ
K
φ
Cßnꢀ®éꢀdècꢀcñaꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀthayꢀ®æiꢀtûꢀlÖꢀthuËnꢀtheoꢀR−Σꢀ
R−
+
R− f
ꢃꢀ
ꢀ=ꢀvarꢀ
2
(
K
φ
)
Nh−ꢀvËy,ꢀkhiꢀt¨ngꢀ®iÖnꢀtrëꢀR−fꢀtrongꢀm¹chꢀphÇnꢀøng,ꢀtaꢀ®−îcꢀmétꢀhäꢀc¸cꢀ®−êngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀnh©nꢀ
t¹oꢀcïngꢀ®iꢀquaꢀ®iÓmꢀ(0,ω0).ꢀ
ω
ωo
TN
0
Rp1 Rp2 Rp3
Ru
Rꢀꢀ+ꢀRp1
u
Rꢀꢀ+ꢀRp2
u
M
0
Mc.®m
Rꢀꢀ+ꢀRp3
u
ꢀ
H×nh 2.7ꢀꢃꢀHäꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀnh©nꢀt¹oꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀ
kÝchꢀtõꢀ®écꢀlËpꢀkhiꢀt¨ngꢀ®iÖnꢀtrëꢀphôꢀtrongꢀm¹chꢀphÇnꢀøng.ꢀ
ꢀ
ꢀ
2.ꢀTr−êngꢀhîpꢀthayꢀ®æiꢀ®iÖnꢀ¸pꢀphÇnꢀøng
ꢀ
V×ꢀ®iÖnꢀ¸pꢀphÇnꢀøngꢀkh«ngꢀthÓꢀv−îtꢀqu¸ꢀgi¸ꢀtrÞꢀ®ÞnhꢀmøcꢀnªnꢀtaꢀchØꢀcãꢀthÓꢀthayꢀ®æiꢀvÒꢀphÝaꢀ
gi¶m.ꢀ
U−ꢀbiÕnꢀ®æi;ꢀRpꢀ=ꢀconst;ꢀφꢀ=ꢀconstꢀ
Trongꢀph−¬ngꢀtr×nhꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬,ꢀtaꢀthÊyꢀ®éꢀdècꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀkh«ngꢀthayꢀ®æi:ꢀ
R−
+
φ
Rp
2
)
ꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢀꢃꢀ
ꢀ=ꢀconstꢀ
(
K
Tècꢀ®éꢀkh«ngꢀt¶iꢀlýꢀt−ëngꢀω0ꢀthayꢀ®æiꢀtûꢀlÖꢀthuËnꢀvíiꢀ®iÖnꢀ¸p:ꢀ
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
12
U−
ω0ꢀ=ꢀ
ꢀ=ꢀvarꢀ
K
φ
Nh−ꢀvËyꢀkhiꢀthayꢀ®æiꢀ®iÖnꢀ¸pꢀphÇnꢀøngꢀtaꢀ®−îcꢀmétꢀhäꢀc¸cꢀ®−êngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀsongꢀsongꢀvíiꢀ
®−êngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀtùꢀnhiªnꢀvꢂꢀthÊpꢀh¬nꢀ®−êngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀtùꢀnhiªn.ꢀ
ω
ωo
TN
U®m
ω1
ω2
U1
ω3
U2
U3
M
0
ꢀ
ꢀ
H×nh 2.6ꢀꢃꢀHäꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀnh©nꢀt¹oꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀ
kÝchꢀtõꢀ®écꢀlËpꢀkhiꢀgi¶mꢀ®iÖnꢀ¸pꢀphÇnꢀøngꢀ
ꢀ
3.ꢀTr−êngꢀhîpꢀthayꢀ®æiꢀtõꢀth«ngꢀkÝchꢀtõ
ꢀ
U−ꢀ=ꢀconstꢀ;ꢀR−fꢀ=ꢀconst;ꢀφꢀ=ꢀvarꢀ
§Óꢀthayꢀ®æiꢀtõꢀth«ngꢀφ,ꢀtaꢀph¶iꢀthayꢀ®æiꢀdßngꢀ®iÖnꢀkÝchꢀtõꢀnhêꢀbiÕnꢀtrëꢀRktꢀm¾cꢀëꢀm¹chꢀkÝchꢀtõꢀ
cñaꢀ®éngꢀc¬.ꢀV×ꢀchØꢀcãꢀthÓꢀt¨ngꢀ®iÖnꢀtrëꢀm¹chꢀkÝchꢀtõꢀnhêꢀRktꢀnªnꢀtõꢀth«ngꢀkÝchꢀtõꢀchØꢀcãꢀthÓꢀthayꢀ
®æiꢀvÒꢀphÝaꢀgi¶mꢀsoꢀvíiꢀtõꢀth«ngꢀ®Þnhꢀmøc.ꢀ
Tr−êngꢀhîpꢀnꢂy,ꢀc¶ꢀtècꢀ®éꢀkh«ngꢀt¶iꢀlýꢀt−ëngꢀvꢂꢀ®éꢀdècꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀ®Òuꢀthayꢀ®æi.ꢀ
U−
ω0ꢀ=ꢀ
ꢀ=ꢀvarꢀ
K
φ
R−
+
R− f
ꢃꢀ
ꢀ=ꢀvarꢀ
2
(
K
φ
)
Khiꢀ®iÒuꢀchØnhꢀgi¶mꢀtõꢀth«ngꢀkÝchꢀtõ,ꢀtècꢀ®éꢀkh«ngꢀt¶iꢀlýꢀt−ëngꢀω0ꢀt¨ng,ꢀcßnꢀ®éꢀcøngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀ
c¬ꢀth×ꢀgi¶mꢀm¹nh.ꢀHäꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀnh©nꢀt¹oꢀthuꢀ®−îcꢀnh−ꢀh×nhꢀ2.7.ꢀ
ω
ω3
ω2
ω1
ωo
φ3
φ2
φ1
TN
φ
®m
M
0
H×nh 2.9ꢀꢃꢀHäꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀnh©nꢀt¹oꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀ
kÝchꢀtõꢀ®écꢀlËpꢀkhiꢀgi¶mꢀtõꢀth«ngꢀkÝchꢀtõ.ꢀ
ꢀ
ꢀ
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
13
2.2.3ꢀMëꢀm¸yꢀ(khëiꢀ®éng)ꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀ®écꢀlËpꢀ
NÕuꢀkhëiꢀ®éngꢀ®éngꢀc¬ꢀ§M®lꢀb»ngꢀph−¬ngꢀph¸pꢀ®ãngꢀtrùcꢀtiÕpꢀth×ꢀbanꢀ®Çuꢀtècꢀ®éꢀ®éngꢀc¬ꢀcßnꢀ
b»ngꢀ0ꢀnªnꢀdßngꢀkhëiꢀ®éngꢀbanꢀ®ÇuꢀrÊtꢀlínꢀ(Inmꢀ=ꢀU®m/R−ꢀ≈ꢀ10÷20I®m).ꢀ
Nh−ꢀvËyꢀnãꢀꢀ®ètꢀnãngꢀm¹nhꢀ®éngꢀc¬ꢀvꢂꢀg©yꢀsôtꢀ¸pꢀl−íiꢀ®iÖn.ꢀHoÆcꢀlꢂmꢀchoꢀsùꢀchuyÓnꢀm¹chꢀ
khãꢀkh¨n,ꢀhoÆcꢀm«menꢀmëꢀm¸yꢀqu¸ꢀlínꢀsÏꢀt¹oꢀraꢀc¸cꢀxungꢀlùcꢀ®éngꢀlꢂmꢀhÖꢀtruyÒnꢀ®éngꢀbÞꢀgiËt,ꢀl¾c,ꢀ
kh«ngꢀtètꢀvÒꢀmÆtꢀc¬ꢀhäc,ꢀh¹iꢀm¸yꢀvꢂꢀcãꢀthÓꢀg©yꢀnguyꢀhiÓmꢀnh−:ꢀgꢁyꢀtrôc,ꢀvìꢀb¸nhꢀr¨ng,ꢀ®øtꢀc¸p,ꢀ®øtꢀ
xÝch...ꢀT×nhꢀtr¹ngꢀcꢂngꢀxÊuꢀꢀh¬nꢀnÕuꢀnh−ꢀhÖꢀT§§ꢀth−êngꢀxuyªnꢀph¶iꢀmëꢀm¸y,ꢀ®¶oꢀchiÒu,ꢀhꢁmꢀ®iÖnꢀ
nh−ꢀëꢀm¸yꢀc¸nꢀ®¶oꢀchiÒu,ꢀcÇnꢀtrôc,ꢀthangꢀm¸y...ꢀ
§Óꢀ®¶mꢀb¶oꢀanꢀtoꢂnꢀchoꢀm¸y,ꢀth−êngꢀchän:ꢀ
ꢀ ꢀ
Ik®b®ꢀ=ꢀInmꢀ≤ꢀIcpꢀ=ꢀ2,5I®mꢀ
ꢀ
ꢀ
MuènꢀthÕ,ꢀng−êiꢀtaꢀth−êngꢀ®−aꢀthªmꢀ®iÖnꢀtrëꢀphôꢀvꢂoꢀm¹chꢀphÇnꢀøngꢀngayꢀkhiꢀb¾tꢀ®Çuꢀkhëiꢀ
®éng,ꢀvꢂꢀsauꢀ®ãꢀth×ꢀlo¹iꢀdÇnꢀchóngꢀraꢀ®Óꢀ®−aꢀtècꢀ®éꢀ®éngꢀc¬ꢀlªnꢀx¸cꢀlËp.ꢀ
U®m
ꢀ ꢀ
Ik®b®ꢀ=ꢀInmꢀ=ꢀ
ꢀꢀ =ꢀ(2
÷
2,5)I®mꢀ
≤
ꢀIcpꢀ
ꢀ
ꢀ
(2.10)ꢀ
R− + R−f
Trongꢀqu¸ꢀtr×nhꢀmëꢀm¸y,ꢀtècꢀ®éꢀ®éngꢀc¬ꢀ
còngꢀt¨ngꢀdÇnꢀvꢂꢀdßngꢀ®iÖnꢀ®éngꢀc¬ꢀbÞꢀgi¶m:ꢀ
ωꢀt¨ngꢀdÇn,ꢀsøcꢀ®iÖnꢀ®éngꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀE−=K.φ.ωꢀ
U
−
E−
Rp
Iꢀ=ꢀ
ꢀ
ꢀ
ꢀ
ꢀ
(2.11)ꢀ
R−
+
doꢀ®ãꢀm«menꢀ®éngꢀc¬ꢀcòngꢀgi¶m.ꢀꢀ
NÕuꢀcøꢀgi÷ꢀnguyªnꢀRpꢀtrongꢀm¹chꢀphÇnꢀøngꢀth×ꢀkhiꢀtècꢀ®éꢀt¨ngꢀtheoꢀ®−êngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀ1ꢀtíiꢀ®iÓmꢀ
B,ꢀm«menꢀ®éngꢀc¬ꢀgi¶mꢀtõꢀm«menꢀMmmꢀxuèngꢀb»ngꢀm«menꢀc¶nꢀMc,ꢀ®éngꢀc¬ꢀsÏꢀquayꢀænꢀ®Þnhꢀvíiꢀ
tècꢀ®éꢀthÊpꢀωb.ꢀDoꢀvËy,ꢀkhiꢀm«menꢀgi¶mꢀ®iꢀmétꢀmøcꢀnꢂoꢀ®ãꢀ(ch¼ngꢀh¹nꢀM2)ꢀth×ꢀph¶iꢀc¾tꢀdÇnꢀ®iÖnꢀ
trëꢀphôꢀ®Óꢀ®éngꢀc¬ꢀtiÕpꢀtôcꢀqu¸ꢀtr×nhꢀmëꢀm¸yꢀchoꢀ®Õnꢀ®iÓmꢀlꢂmꢀviÖcꢀAꢀtrªnꢀ®−êngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀtùꢀnhiªn.ꢀ
Khiꢀb¾tꢀ®ÇuꢀcÊpꢀ®iÖnꢀchoꢀ®éngꢀc¬ꢀvíiꢀtoꢂnꢀbéꢀ®iÖnꢀtrëꢀkhëiꢀ®éng,ꢀm«menꢀbanꢀ®Çuꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ
sÏꢀcãꢀgi¸ꢀtrÞꢀlꢂꢀMmm.ꢀM«menꢀnꢂyꢀlínꢀh¬nꢀm«menꢀc¶nꢀtÜnhꢀMcꢀdoꢀ®ãꢀ®éngꢀc¬ꢀb¾tꢀ®Çuꢀ®−îcꢀgiaꢀtèc.ꢀ
Tècꢀ®éꢀcꢂngꢀt¨ngꢀlªnꢀth×ꢀm«menꢀ®éngꢀc¬ꢀcꢂngꢀgi¶mꢀxuèngꢀtheoꢀ®−êngꢀcongꢀab.ꢀTrongꢀqu¸ꢀtr×nhꢀ®ãꢀ
m«menꢀ®éngꢀ(chªnhꢀlÖchꢀgi÷aꢀm«menꢀ®éngꢀc¬ꢀvꢂꢀm«menꢀc¶n:ꢀ∆Mꢀ=ꢀM§ꢀꢃꢀMC)ꢀgi¶mꢀdÇnꢀnªnꢀhiÖuꢀ
qu¶ꢀgiaꢀtècꢀcòngꢀgi¶mꢀtheo.ꢀ§Õnꢀmétꢀtècꢀ®éꢀnꢂoꢀ®ã,ꢀøngꢀvíiꢀ®iÓmꢀb,ꢀtiÕpꢀ®iÓmꢀ1Gꢀ®ãngꢀl¹i,ꢀmétꢀ
®o¹nꢀ®iÖnꢀtrëꢀkhëiꢀ®éngꢀbÞꢀnèiꢀt¾t.ꢀVꢂꢀngayꢀt¹iꢀtècꢀ®éꢀ®ã,ꢀ®éngꢀc¬ꢀchuyÓnꢀsangꢀlꢂmꢀviÖcꢀëꢀ®iÓmꢀcꢀ
trªnꢀ®−êngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀthøꢀ2.ꢀM«menꢀ®éngꢀc¬ꢀl¹iꢀt¨ngꢀlªn,ꢀgiaꢀtècꢀlínꢀh¬nꢀvꢂꢀsauꢀ®ãꢀgiaꢀtècꢀl¹iꢀgi¶mꢀ
dÇnꢀkhiꢀtècꢀ®éꢀt¨ng,ꢀm«menꢀ®éngꢀc¬ꢀgi¶mꢀdÇnꢀtheoꢀ®−êngꢀcongꢀcd.ꢀTiÕpꢀtheoꢀqu¸ꢀtr×nhꢀl¹iꢀx¶yꢀraꢀ
t−¬ngꢀtùꢀnh−ꢀvËy:ꢀsauꢀkhiꢀ®ãngꢀtiÕpꢀ®iÓmꢀ2Gꢀm«menꢀ®éngꢀc¬ꢀgi¶mꢀtheoꢀ®−êngꢀefꢀvꢂꢀ®Õnꢀ®iÓmꢀfꢀtiÕpꢀ
®iÓmꢀ3Gꢀ®ãngꢀl¹iꢀth×ꢀ®éngꢀc¬ꢀchuyÓnꢀsangꢀlꢂmꢀviÖcꢀtrªnꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀtùꢀnhiªn.ꢀ
ꢀ
ꢀ
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
14
+
ꢂ
I
KT§
kt
§
I
Rp1
Rp2
2G
Rp3
u
E
1G
3G
ꢀ
ꢀ
H×nh 2.10aꢀꢃꢀS¬ꢀ®åꢀmëꢀm¸yꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀ®écꢀlËpꢀ
ꢀ
quaꢀ3ꢀcÊpꢀ®iÖnꢀtrëꢀ
M,ꢀn
ω
e
c
a
g
ωo
A
TN
g
1G,ꢀ2G,ꢀ3G
f
3
e
c
1G,ꢀ2G
b
b
d
d
f
d
M
mm
2
n
f
g
1G
b
e
M
M
c
1
1
c
a
M
t
a
0
M
M
M
mm
c
1
0
H×nh 2.10b,cꢀꢃꢀ§ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀlócꢀmëꢀm¸yꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀ
ꢀ
ꢀ ꢀ
ꢀ
ꢀ
kÝchꢀtõꢀ®écꢀlËpꢀquaꢀ3ꢀcÊpꢀ®iÖnꢀtrë.ꢀ
ꢀ
2.2.4ꢀ§¶oꢀchiÒuꢀquayꢀ®éngꢀc¬ꢀ
ChiÒuꢀtõꢀlùcꢀt¸cꢀdôngꢀvꢂoꢀdßngꢀ®iÖnꢀ®−îcꢀx¸cꢀ®Þnhꢀtheoꢀquyꢀt¾cꢀbꢂnꢀtayꢀtr¸i.ꢀKhiꢀ®¶oꢀchiÒuꢀtõꢀ
th«ngꢀhayꢀ®¶oꢀchiÒuꢀdßngꢀ®iÖnꢀth×ꢀtõꢀlùcꢀcãꢀchiÒuꢀng−îcꢀl¹i.ꢀVËyꢀmuènꢀ®¶oꢀchiÒuꢀquayꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ
®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀtaꢀcãꢀthÓꢀthùcꢀhiÖnꢀmétꢀtrongꢀhaiꢀc¸ch:ꢀ
ꢃꢀHoÆcꢀ®¶oꢀchiÒuꢀtõꢀth«ngꢀ(b»ngꢀc¸chꢀ®¶oꢀchiÒuꢀdßngꢀ®iÖnꢀkÝchꢀtõ).ꢀ
ꢃꢀHoÆcꢀ®¶oꢀchiÒuꢀdßngꢀ®iÖnꢀphÇnꢀøng.ꢀ
+
ꢂ
ꢂ
+
KT§
I
kt
KT§
I
R
R
R
R
kt
kt
p
kt
p
§
I
u
E
§
I
u
E
ꢀ
ꢀ
ꢀ
ꢀ
H×nh 2.11ꢀꢃꢀS¬ꢀ®åꢀnèiꢀd©yꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀ®écꢀlËpꢀkhiꢀ®¶oꢀ
chiÒuꢀtõꢀth«ngꢀhoÆcꢀkhiꢀ®¶oꢀchiÒuꢀdßngꢀ®iÖnꢀphÇnꢀøngꢀ
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
15
§−êngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀkhiꢀquayꢀthuËnꢀvꢂꢀquayꢀng−îcꢀlꢂꢀ®èiꢀxøngꢀnhauꢀquaꢀgècꢀtäaꢀ®é.ꢀ
ω
§
ω
ω
o
M
0
− ωo
§
ω
ꢀ
ꢀ
H×nh 2.12ꢀꢃꢀ§ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀ
®écꢀlËpꢀkhiꢀ®¶oꢀchiÒuꢀquayꢀ
ꢀ
ꢀ
Ph−¬ngꢀph¸pꢀ®¶oꢀchiÒuꢀtõꢀth«ngꢀthùcꢀhiÖnꢀnhÑꢀnhꢂngꢀv×ꢀm¹chꢀtõꢀth«ngꢀcãꢀc«ngꢀsuÊtꢀnháꢀh¬nꢀ
m¹chꢀphÇnꢀøng.ꢀTuyꢀvËy,ꢀv×ꢀcuénꢀkÝchꢀtõꢀcãꢀsèꢀvßngꢀd©yꢀlín,ꢀhÖꢀsèꢀtùꢀc¶mꢀlín,ꢀdoꢀ®ãꢀthêiꢀgianꢀ®¶oꢀ
chiÒuꢀt¨ngꢀlªn.ꢀNgoꢂiꢀra,ꢀdïngꢀph−¬ngꢀph¸pꢀ®¶oꢀchiÒuꢀtõꢀth«ngꢀth×ꢀtõꢀth«ngꢀquaꢀtrÞꢀsèꢀ0ꢀcãꢀthÓꢀlꢂmꢀ
tècꢀ®éꢀ®éngꢀc¬ꢀt¨ngꢀqu¸ꢀcao.ꢀ
2.3ꢀ§éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕpꢀ
2.3.1ꢀPh−¬ngꢀtr×nhꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀ
§éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕpꢀcãꢀcuénꢀkÝchꢀtõꢀm¾cꢀnèiꢀtiÕpꢀvíiꢀcuénꢀd©yꢀphÇnꢀøngꢀ
nh−ꢀs¬ꢀ®åꢀnguyªnꢀlýꢀëꢀh×nhꢀ2.13.ꢀ
+
ꢂ
I
u
I
kt
§
Rp
E
KT§
ꢀ
ꢀ
H×nh 2.13ꢀꢃꢀS¬ꢀ®åꢀnguyªnꢀlýꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕpꢀ
Víiꢀc¸chꢀm¾cꢀnèiꢀtiÕp,ꢀdßngꢀ®iÖnꢀkÝchꢀtõꢀb»ngꢀdßngꢀ®iÖnꢀphÇnꢀøngꢀIktꢀ=ꢀI−ꢀnªnꢀcuénꢀd©yꢀkÝchꢀtõꢀ
nèiꢀtiÕpꢀcãꢀtiÕtꢀdiÖnꢀd©yꢀlínꢀvꢂꢀsèꢀvßngꢀd©yꢀÝt.ꢀTõꢀth«ngꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀphôꢀthuécꢀvꢂoꢀdßngꢀ®iÖnꢀphÇnꢀ
øng,ꢀtøcꢀlꢂꢀphôꢀthuécꢀvꢂoꢀt¶i:ꢀ
φ
ꢀ=ꢀK'.I−ꢀ
Trongꢀ®ãꢀK'ꢀlꢂꢀhÖꢀsèꢀphôꢀthuécꢀvꢂoꢀcÊuꢀt¹oꢀcñaꢀcuénꢀd©yꢀkÝchꢀtõ.ꢀPh−¬ngꢀtr×nhꢀtrªnꢀchØꢀ®óngꢀkhiꢀ
m¹chꢀtõꢀkh«ngꢀbꢁoꢀhoꢂꢀtõꢀvꢂꢀkhiꢀdßngꢀ®iÖnꢀI−ꢀ<ꢀ(0,8 0,9)I®m.ꢀTiÕpꢀtôcꢀt¨ngꢀI−ꢀth×ꢀtècꢀ®éꢀt¨ngꢀtõꢀth«ngꢀ
ꢀchËmꢀh¬nꢀtècꢀ®éꢀt¨ngꢀI−ꢀråiꢀsauꢀ®ãꢀkhiꢀt¶iꢀlínꢀ(I−ꢀ>ꢀI®m)ꢀth×ꢀcãꢀthÓꢀcoiꢀ
hßa.
÷
φ
φ=constꢀv×ꢀm¹chꢀtõꢀ®ꢁꢀbÞꢀbꢁoꢀ
ꢀ
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
16
φ
I
0
H×nh 2.14ꢀꢃꢀSùꢀphôꢀthuécꢀgi÷aꢀtõꢀth«ngꢀvꢂꢀdßngꢀphÇnꢀøngꢀ(còngꢀlꢂꢀ
ꢀ
ꢀ
dßngꢀkÝchꢀtõ)ꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕpꢀ
ꢀ
XuÊtꢀph¸tꢀtõꢀc¸cꢀph−¬ngꢀtr×nhꢀc¬ꢀb¶nꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀnãiꢀchung:ꢀ
U−ꢀ=ꢀE−ꢀ+ꢀ(R−ꢀ+ꢀR−f).I−ꢀ
E−ꢀ=ꢀK.
Mꢀ=ꢀK.
.I−ꢀ=ꢀK.K'. I−2 ꢀ
TaꢀcãꢀthÓꢀt×mꢀ®−îcꢀph−¬ngꢀtr×nhꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕp:ꢀ
ꢀ
ꢀ
ꢀ
φ.
ωꢀ
ꢀ
ꢀ
ꢀꢀꢀꢀ
(2.12)ꢀ
φ
ꢀ
ꢀ
R−∑
U
ω
=
−
ꢀꢀ
ꢀ
(2.13)ꢀ
K.K'
K.K'. M
§åꢀthÞꢀ®−êngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕpꢀlꢂꢀmétꢀ®−êngꢀhyperbol.
ꢀ
ω
A
ω
®m
M
0
H×nh 2.15ꢀꢃꢀ§ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕp.ꢀ
MC.ꢀ®m
ꢀ
ꢀ
ThùcꢀtÕ,ꢀ®éngꢀc¬ꢀth−êngꢀ®−îcꢀthiÕtꢀkÕꢀ®ÓꢀlꢂmꢀviÖcꢀvíiꢀm¹chꢀtõꢀb¶oꢀhßaꢀëꢀvïngꢀt¶iꢀ®Þnhꢀmøc.ꢀDoꢀ
vËy,ꢀkhiꢀt¶iꢀnhá,ꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀcãꢀd¹ngꢀ®−êngꢀhypecbolꢀbËcꢀ2ꢀvꢂꢀmÒm,ꢀcßnꢀkhiꢀt¶iꢀlínꢀ(trªnꢀ®Þnhꢀmøc)ꢀ
®ÆcꢀtÝnhꢀcãꢀd¹ngꢀgÇnꢀth¼ngꢀvꢂꢀcøngꢀh¬nꢀv×ꢀm¹chꢀtõꢀ®ꢁꢀb¶oꢀhßaꢀ(
KhiꢀMCꢀ=ꢀ0ꢀ(I−ꢀ=ꢀ0),ꢀtheoꢀph−¬ngꢀtr×nhꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀ(2.13)ꢀth×ꢀtrÞꢀsèꢀ
cãꢀlùcꢀmaꢀs¸tꢀëꢀcæꢀtrôcꢀ®éngꢀc¬ꢀvꢂꢀm¹chꢀtõꢀkhiꢀIktꢀ=ꢀ0ꢀvÉnꢀcßnꢀcãꢀtõꢀd−ꢀ(
φ
ꢀ=ꢀconst).ꢀ
ωꢀsÏꢀv«ꢀcïngꢀlín.ꢀThùcꢀtÕꢀdoꢀ
φ
d−ꢀ
≠
ꢀ0)ꢀnªnꢀkhiꢀkh«ngꢀt¶iꢀ
MCꢀ
≈ꢀ0,ꢀtècꢀ®éꢀ®éngꢀc¬ꢀlócꢀ®ãꢀsÏꢀlꢂ:ꢀ
U
ω0
=
ꢀ
ꢀ
ꢀ
(2.14)ꢀ
K
φd−
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
17
Tècꢀ®éꢀnꢂyꢀkh«ngꢀph¶iꢀlínꢀv«ꢀcïngꢀnh−ngꢀdoꢀtõꢀd−ꢀ
φd−ꢀnháꢀnªnꢀω0ꢀcòngꢀlínꢀh¬nꢀnhiÒuꢀsoꢀvíiꢀtrÞꢀ
sèꢀdÞnhꢀmøcꢀ(5÷6) ®mꢀvꢂꢀcãꢀthÓꢀg©yꢀh¹iꢀvꢂꢀnguyꢀhiÓmꢀchoꢀhÖꢀT§§.ꢀV×ꢀvËyꢀkh«ngꢀ®−îcꢀ®Óꢀ®éngꢀc¬ꢀ
ω
métꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕpꢀlꢂmꢀviÖcꢀëꢀchÕꢀ®éꢀkh«ngꢀt¶iꢀhoÆcꢀr¬iꢀvꢂoꢀt×nhꢀtr¹ngꢀkh«ngꢀt¶i.ꢀKh«ngꢀ
dïngꢀ®éngꢀc¬ꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕpꢀvíiꢀc¸cꢀbéꢀtruyÒnꢀ®aiꢀhoÆcꢀlyꢀhîpꢀmaꢀs¸t...ꢀTh«ngꢀth−êng,ꢀ
t¶iꢀtèiꢀthiÓuꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀlꢂꢀkho¶ngꢀ(10÷20)%ꢀ®Þnhꢀmøc.ꢀChØꢀnh÷ngꢀ®éngꢀc¬ꢀc«ngꢀsuÊtꢀrÊtꢀnháꢀ(vꢂiꢀ
chôcꢀWatt)ꢀmíiꢀcãꢀthÓꢀchoꢀphÐpꢀch¹yꢀkh«ngꢀt¶i.ꢀ
2.3.2ꢀ¶nhꢀh−ëngꢀcñaꢀc¸cꢀth«ngꢀsèꢀ®iÖnꢀ®èiꢀvíiꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀ
ë
®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕp,ꢀdßngꢀ®iÖnꢀphÇnꢀøngꢀcòngꢀlꢂꢀdßngꢀ®iÖnꢀkÝchꢀtõꢀnªnꢀ
kh¶ꢀn¨ngꢀt¶iꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀhÇuꢀnh−ꢀkh«ngꢀbÞꢀ¶nhꢀh−ëngꢀbëiꢀ®iÖnꢀ¸p.ꢀ
Ph−¬ngꢀtr×nhꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀ ꢀ=ꢀf(M)ꢀ(2.13)ꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕpꢀchoꢀthÊyꢀ
ω
®ÆcꢀtÝchꢀc¬ꢀbÞꢀ¶nhꢀh−ëngꢀbëiꢀ®iÖnꢀtrëꢀm¹chꢀ®éngꢀc¬ꢀ(m¹chꢀphÇnꢀøngꢀvꢂꢀcòngꢀlꢂꢀm¹chꢀkÝchꢀtõ).ꢀ
§ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀtùꢀnhiªnꢀcaoꢀnhÊtꢀøngꢀvíiꢀ®iÖnꢀtrëꢀphôꢀR−fꢀ=ꢀ0.ꢀC¸cꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀnh©nꢀt¹oꢀøngꢀvíiꢀR−fꢀ
≠
ꢀ0.ꢀ§ÆcꢀtÝnhꢀcꢂngꢀthÊpꢀkhiꢀR−fꢀcꢂngꢀlín.ꢀ
ω
Rp1 Rp
Rp2
TN
Rꢀꢀ=0
p
Rp1
M
0
Rp2
Mmm
ꢀ
ꢀ
ꢀ
ꢀ
H×nh 2.16ꢀꢃꢀ¶nhꢀh−ëngꢀcñaꢀ®iÖnꢀtrëꢀm¹chꢀphÇnꢀøngꢀtíiꢀ®Æcꢀ
tÝnhꢀc¬ꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕp.ꢀ
TrÞꢀsèꢀMmmꢀsuyꢀtõꢀph−¬ngꢀtr×nhꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀkhiꢀchoꢀωꢀ=ꢀ0ꢀ
2
U
= K.K'.In2m ꢀ ꢀ
ꢀ
(2.15)ꢀ
Mmm = K.K'
R−
Trongꢀ®ã:ꢀꢀꢀ
U
Inm
=
ꢀ
R−
2.3.3ꢀMëꢀm¸yꢀ(khëiꢀ®éng)ꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕpꢀ
Lócꢀmëꢀm¸yꢀ®éngꢀc¬,ꢀph¶iꢀ®−aꢀthªmꢀ®iÖnꢀtrëꢀmëꢀm¸yꢀvꢂoꢀm¹chꢀ®éngꢀc¬ꢀ®Óꢀh¹nꢀchÕꢀdßngꢀ®iÖnꢀ
mëꢀm¸yꢀkh«ngꢀ®−îcꢀv−îtꢀqu¸ꢀgiíiꢀh¹nꢀ2,5I®m.ꢀTrongꢀqu¸ꢀtr×nhꢀ®éngꢀc¬ꢀt¨ngꢀtèc,ꢀph¶iꢀc¾tꢀdÇnꢀ®iÖnꢀ
trëꢀmëꢀm¸yꢀvꢂꢀkhiꢀkÕtꢀthócꢀqu¸ꢀtr×nhꢀmëꢀm¸y,ꢀ®éngꢀc¬ꢀsÏꢀlꢂmꢀviÖcꢀtrªnꢀ®−êngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀtùꢀnhiªnꢀ
kh«ngꢀcãꢀ®iÖnꢀtrëꢀmëꢀm¸y.
ꢀ
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
18
ω
TN
1
A
ωA
ꢂ
+
I
K1
R1
K2
R2
u
I
kt
2
§
E
ω1
ω2
e
d
b
KT§
c
M
a
Mmm
0
MC M2
ꢀ
ꢀ
ꢀ
ꢀ
H×nh 2.17ꢀꢃꢀS¬ꢀ®åꢀmëꢀm¸yꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕpꢀ
quaꢀ2ꢀcÊpꢀ®iÖnꢀtrëꢀphô.ꢀ
Khiꢀ®éngꢀc¬ꢀ®−îcꢀcÊpꢀ®iÖn,ꢀc¸cꢀtiÕpꢀ®iÓmꢀK1ꢀvꢂꢀK2ꢀmëꢀ®Óꢀnèiꢀc¸cꢀ®iÖnꢀtrëꢀR1ꢀvꢂꢀR2ꢀvꢂoꢀm¹chꢀ
®éngꢀc¬.ꢀDßngꢀ®iÖnꢀquaꢀ®éngꢀc¬ꢀ®−îcꢀh¹nꢀchÕꢀtrongꢀgiíiꢀh¹nꢀchoꢀphÐpꢀøngꢀvíiꢀm«menꢀmëꢀm¸y:ꢀ
Mmmꢀ=ꢀM1ꢀ=ꢀꢀ(2
§éngꢀc¬ꢀb¾tꢀ®Çuꢀt¨ngꢀtècꢀtheoꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀ1ꢀtõꢀ®iÓmꢀaꢀ®Õnꢀ®iÓmꢀb.ꢀCïngꢀvíiꢀqu¸ꢀtr×nhꢀt¨ngꢀtèc,ꢀ
m«menꢀ®éngꢀc¬ꢀgi¶mꢀdÇn.ꢀTíiꢀ®iÓmꢀb,ꢀtècꢀ®éꢀ®éngꢀc¬ꢀlꢂꢀ 2ꢀvꢂꢀm«menꢀlꢂꢀM2=(1,1 1,3)M®mꢀth×ꢀtiÕpꢀ
÷2,5)M®mꢀ
ω
÷
®iÓmꢀK2ꢀ®ãng,ꢀc¾tꢀ®iÖnꢀtrëꢀmëꢀm¸yꢀR2ꢀraꢀkháiꢀm¹chꢀ®éngꢀc¬.ꢀ§éngꢀc¬ꢀchuyÓnꢀtõꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀ2ꢀsangꢀ
lꢂmꢀviÖcꢀt¹iꢀ®iÓmꢀcꢀtrªnꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀ1.ꢀThêiꢀgianꢀchuyÓnꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀv«ꢀcïngꢀng¾nꢀnªnꢀtècꢀ®éꢀ®éngꢀc¬ꢀ
coiꢀnh−ꢀgi÷ꢀnguyªnꢀhayꢀnói cách khác tꢁi thꢌi ñiꢐm chuyꢐn ñꢎi ñꢊc tính tꢇc ñꢂ ñꢂng cơ chưa kꢏp
thay ñꢎi do quán tính.ꢀ§o¹nꢀbcꢀsongꢀsongꢀvíiꢀtrôcꢀhoꢂnhꢀOM.ꢀLócꢀnꢂyꢀm«menꢀ®éngꢀc¬ꢀl¹iꢀt¨ngꢀtõꢀ
M2ꢀlªnꢀM1,ꢀ®éngꢀc¬ꢀtiÕpꢀtôcꢀt¨ngꢀtècꢀnhanhꢀtheoꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀ1.ꢀKhiꢀm«menꢀ®éngꢀc¬ꢀgi¶mꢀxuèngꢀcßnꢀ
M2ꢀ(øngꢀvíiꢀtècꢀ®éꢀω1)ꢀth×ꢀ®iÖnꢀtrëꢀmëꢀm¸yꢀR1ꢀcßnꢀl¹iꢀ®−îcꢀc¾tꢀnètꢀraꢀkháiꢀm¹chꢀ®éngꢀc¬ꢀnhêꢀ®ãngꢀ
tiÕpꢀ®iÓmꢀK1.ꢀꢀ§éngꢀc¬ꢀchuyÓnꢀsangꢀlꢂmꢀviÖcꢀt¹iꢀ®iÓmꢀeꢀtrªnꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀtùꢀnhiªnꢀvꢂꢀl¹iꢀt¨ngꢀtècꢀtheoꢀ
®ÆcꢀtÝnhꢀnꢂyꢀtíiꢀlꢂmꢀviÖcꢀt¹iꢀ®iÓmꢀA.ꢀT¹iꢀ®©y,ꢀm«menꢀ®éngꢀc¬ꢀM§ꢀc©nꢀb»ngꢀvíiꢀm«menꢀc¶nꢀMCꢀnªnꢀ
®éngꢀc¬ꢀsÏꢀquayꢀvíiꢀtècꢀ®éꢀænꢀ®ÞnhꢀωA.ꢀ
2.3.4ꢀ§¶oꢀchiÒuꢀquayꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕpꢀ
Còngꢀnh−ꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀsongꢀsong,ꢀ®éngꢀc¬ꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕpꢀsÏꢀ®¶oꢀ
chiÒuꢀquayꢀkhiꢀ®¶oꢀchiÒuꢀdßngꢀ®iÖnꢀphÇnꢀøng.ꢀ
ω
TN
§
ω
+
ꢂ
Rp
I
u
I
kt
§
M
Rp
0
E
-
+
KT§
Rp
TN
§
ω
ꢀ
H×nh 2.18ꢀꢃꢀ§¶oꢀchiÒuꢀquayꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕp.ꢀ
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
19
2.4ꢀC¸cꢀtr¹ngꢀth¸iꢀhꢃmꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀ
HꢁmꢀmétꢀhÖꢀT§§ꢀnh»mꢀ®¹tꢀ®−îcꢀmétꢀtrongꢀc¸cꢀmôcꢀ®Ýchꢀsau:ꢀ
ꢃꢀDõngꢀhÖꢀT§§.ꢀ
ꢃꢀGi÷ꢀhÖꢀthèngꢀ®øngꢀyªnꢀkhiꢀhÖꢀthèngꢀ®angꢀchÞuꢀmétꢀlùcꢀcãꢀxuꢀh−íngꢀg©yꢀchuyÓnꢀ®éng.ꢀ
ꢃꢀGi¶mꢀtècꢀhÖꢀT§§.ꢀ
ꢃꢀGh×mꢀchoꢀhÖꢀT§§ꢀlꢂmꢀviÖcꢀvíiꢀtècꢀ®éꢀænꢀ®Þnh.ꢀVÝꢀdô:ꢀgi÷ꢀtècꢀ®éꢀ®Òuꢀkhiꢀxeꢀ®iÖnꢀxuèngꢀdèc,ꢀ
khiꢀh¹ꢀxeꢀkÝpꢀt¶iꢀliÖu,ꢀkhiꢀh¹ꢀvËtꢀcÈuꢀëꢀcÇnꢀtrôc...).ꢀ
§ÓꢀhꢁmꢀmétꢀhÖꢀT§§,ꢀcãꢀthÓꢀb»ngꢀhaiꢀph−¬ngꢀph¸p:ꢀHꢁmꢀtheoꢀph−¬ngꢀph¸pꢀc¬ꢀhoÆcꢀhꢁmꢀtheoꢀ
ph−¬ngꢀph¸pꢀ®iÖnꢀ(hꢁmꢀ®iÖn).ꢀHꢁmꢀtheoꢀph−¬ngꢀph¸pꢀc¬ꢀlꢂꢀdïngꢀphanhꢀc¬ꢀhoÆcꢀ®iÖnꢀꢃꢀc¬.ꢀPhanhꢀ
®iÖnꢀꢃꢀc¬ꢀth−êngꢀ®Ætꢀëꢀcæꢀtrôcꢀ®éngꢀc¬ꢀvꢂꢀcãꢀnhiÒuꢀkiÓu,ꢀnhiÒuꢀlo¹iꢀnh−ngꢀnguyªnꢀt¾cꢀho¹tꢀ®éngꢀcñaꢀ
chóngꢀt−¬ngꢀtùꢀnhau.ꢀ§ãꢀlꢂꢀkhiꢀcÊpꢀ®iÖnꢀchoꢀ®éngꢀc¬ꢀch¹yꢀth×ꢀcuénꢀphanhꢀcòngꢀ®−îcꢀcÊpꢀ®iÖnꢀvꢂꢀcæꢀ
trôcꢀ®éngꢀc¬ꢀ®−îcꢀníiꢀláng.ꢀKhiꢀc¾tꢀ®iÖnꢀ®Óꢀ®éngꢀc¬ꢀdõngꢀth×ꢀcuénꢀphanhꢀcòngꢀmÊtꢀ®iÖnꢀvꢂꢀcæꢀtrôcꢀ
®éngꢀc¬ꢀbÞꢀÐpꢀchÆt.ꢀVíiꢀc¸chꢀhꢁmꢀb»ngꢀph−¬ngꢀph¸pꢀc¬ꢀth×ꢀkhãꢀ®¹tꢀ®−îcꢀc¶ꢀ4ꢀmôcꢀ®Ýchꢀnªuꢀtrªnꢀ(2ꢀ
môcꢀ®ÝchꢀsauꢀcïngꢀkhãꢀthùcꢀhiÖn).ꢀ
Tr¹ngꢀth¸iꢀhꢁmꢀ®iÖnꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀlꢂꢀtr¹ngꢀth¸iꢀ®éngꢀc¬ꢀsinhꢀraꢀm«menꢀ®iÖnꢀtõꢀng−îcꢀvíiꢀchiÒuꢀ
quayꢀcñaꢀr«to.ꢀPh−¬ngꢀph¸pꢀhꢁmꢀ®iÖnꢀtáꢀraꢀrÊtꢀcãꢀhiÖuꢀlùcꢀtrongꢀtÊtꢀc¶ꢀc¸cꢀmôcꢀ®Ýchꢀnªuꢀtrªn.ꢀKhiꢀ
hꢁmꢀ®iÖn,ꢀtrôcꢀ®éngꢀc¬ꢀkh«ngꢀbÞꢀphÇnꢀtöꢀnꢂoꢀtúꢀvꢂoꢀc¶ꢀmꢂꢀchØꢀcãꢀm«menꢀ®iÖnꢀtõꢀt¸cꢀdôngꢀvꢂoꢀr«toꢀ
®éngꢀc¬ꢀ®Óꢀc¶nꢀl¹iꢀchuyÓnꢀ®éngꢀquayꢀmꢂꢀr«toꢀ®angꢀcã.ꢀ
§éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀ®écꢀlËpꢀcãꢀ3ꢀtr¹ngꢀth¸iꢀhꢁmꢀ®iÖn:ꢀ
ꢃꢀHꢁmꢀt¸iꢀsinhꢀ(Hꢁmꢀcãꢀhoꢂnꢀtr¶ꢀn¨ngꢀl−îngꢀvÒꢀl−íi).ꢀ
ꢃꢀHꢁmꢀng−îc.ꢀ
ꢃꢀHꢁmꢀ®éngꢀn¨ng.ꢀ
§Æcꢀ®iÓmꢀchungꢀcñaꢀc¶ꢀ3ꢀtr¹ngꢀth¸iꢀhꢁmꢀ®iÖnꢀlꢂꢀ®éngꢀc¬ꢀ®ÒuꢀlꢂmꢀviÖcꢀëꢀchÕꢀ®éꢀm¸yꢀph¸t,ꢀbiÕnꢀ
c¬ꢀn¨ngꢀmꢂꢀhÖꢀT§§ꢀ®angꢀcãꢀquaꢀ®éngꢀc¬ꢀthꢂnhꢀ®iÖnꢀn¨ngꢀ®ÓꢀhoÆcꢀhoꢂnꢀtr¶ꢀvÒꢀl−íiꢀ(hꢁmꢀt¸iꢀsinh)ꢀ
hoÆcꢀtiªuꢀthôꢀthꢂnhꢀd¹ngꢀnhiÖtꢀtrªnꢀ®iÖnꢀtrëꢀhꢁmꢀ(hꢁmꢀng−îc,ꢀhꢁmꢀ®éngꢀn¨ng).ꢀM«menꢀ®Óꢀquayꢀ
®éngꢀc¬ꢀëꢀchÕꢀ®éꢀm¸yꢀph¸tꢀsÏꢀlꢂꢀm«menꢀhꢁmꢀ®èiꢀvíiꢀhÖꢀT§§.ꢀ
2.4.1 Hꢃmꢀt¸iꢀsinhꢀ
Hꢁmꢀt¸iꢀsinhꢀx¶yꢀraꢀkhiꢀtècꢀ®éꢀquayꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀlínꢀh¬nꢀtècꢀ®éꢀkh«ngꢀt¶iꢀlýꢀt−ëngꢀ(ω>ω0).ꢀ
Khiꢀhꢁmꢀt¸iꢀsinh:ꢀE−ꢀ>ꢀU−,ꢀ®éngꢀc¬ꢀlꢂmꢀviÖcꢀnh−ꢀmétꢀm¸yꢀph¸tꢀsongꢀsongꢀvíiꢀl−íiꢀvꢂꢀtr¶ꢀn¨ngꢀl−îngꢀ
vÒꢀnguån,ꢀlócꢀnꢂyꢀth×ꢀdßngꢀhꢁmꢀvꢂꢀm«menꢀhꢁmꢀ®ꢁꢀ®æiꢀchiÒuꢀsoꢀvíiꢀchÕꢀ®éꢀ®éngꢀc¬:ꢀ
U− − E− Kφω0 − Kφω
Ih =
=
< 0ꢀꢀ
R
R
ꢀ ꢀ ꢀ
ꢀ
(2.16)ꢀ
Mh = KφIh < 0
Trongꢀtr¹ngꢀth¸iꢀhꢁmꢀt¸iꢀsinh,ꢀtècꢀ®éꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀcꢂngꢀt¨ngꢀtrªnꢀtècꢀ®éꢀc¬ꢀb¶n,ꢀtrÞꢀsèꢀm«menꢀ
hꢁmꢀcꢂngꢀlínꢀdÇnꢀlªnꢀchoꢀ®Õnꢀkhiꢀc©nꢀb»ngꢀvíiꢀm«menꢀphôꢀt¶iꢀcñaꢀc¬ꢀcÊuꢀs¶nꢀxuÊtꢀth×ꢀhÖꢀthèngꢀlꢂmꢀ
viÖcꢀænꢀ®Þnhꢀvíiꢀtècꢀ®éꢀω«®ꢀ>ꢀω0.ꢀ
§−êngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀëꢀtr¹ngꢀth¸iꢀhꢁmꢀt¸iꢀsinhꢀn»mꢀtrongꢀgãcꢀphÇnꢀt−ꢀthøꢀIIꢀvꢂꢀthøꢀIVꢀcñaꢀmÆtꢀ
ph¼ngꢀtäaꢀ®é.ꢀ
Trongꢀtr¹ngꢀth¸iꢀhꢁmꢀt¸iꢀsinh,ꢀdßngꢀ®iÖnꢀhꢁmꢀ®æiꢀchiÒuꢀvꢂꢀc«ngꢀsuÊtꢀ®−îcꢀ®−aꢀtr¶ꢀvÒꢀl−íiꢀ®iÖnꢀ
cãꢀgi¸ꢀtrÞꢀPꢀ=ꢀ(EꢃU)I.ꢀ§©yꢀlꢂꢀph−¬ngꢀph¸pꢀhꢁmꢀkinhꢀtÕꢀnhÊtꢀv×ꢀ®éngꢀc¬ꢀsinhꢀraꢀ®iÖnꢀn¨ngꢀh÷uꢀÝch.ꢀ
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
20
ω
I
ω
«®
U
ω
E
o
M
0
MC
ꢀ
H×nh 2.19ꢀꢃꢀ§ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀhꢁmꢀt¸iꢀsinhꢀ®éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀ
ꢀ
chiÒuꢀkÝchꢀtõꢀ®écꢀlËp.ꢀ
ꢀ
TrongꢀthùcꢀtÕ,ꢀc¬ꢀcÊuꢀn©ngꢀh¹ꢀcñaꢀcÇuꢀtrôc,ꢀthangꢀm¸y,ꢀth×ꢀkhiꢀn©ngꢀt¶i,ꢀ®éngꢀc¬ꢀtruyÒnꢀ®éngꢀ
th−êngꢀlꢂmꢀviÖcꢀëꢀchÕꢀ®éꢀ®éngꢀc¬ꢀ(®iÓmꢀA).ꢀKhiꢀh¹ꢀt¶i,ꢀtaꢀ®¶oꢀchiÒuꢀ®iÖnꢀ¸pꢀphÇnꢀøngꢀ®Ætꢀvꢂoꢀ®éngꢀ
c¬.ꢀNÕuꢀm«menꢀdoꢀträngꢀt¶iꢀg©yꢀraꢀlínꢀh¬nꢀm«menꢀmaꢀs¸tꢀtrongꢀc¸cꢀbéꢀphËnꢀchuyÓnꢀ®éngꢀcñaꢀc¬ꢀ
cÊu,ꢀ®éngꢀc¬ꢀsÏꢀlꢂmꢀviÖcꢀëꢀchÕꢀ®éꢀhꢁmꢀt¸iꢀsinh.ꢀ§Óꢀh¹nꢀchÕꢀdßngꢀkhëiꢀ®éngꢀtaꢀ®ãngꢀthªmꢀ®iÖnꢀtrëꢀ
phôꢀvꢂoꢀm¹chꢀphÇnꢀøng.ꢀTècꢀ®éꢀ®éngꢀc¬ꢀt¨ngꢀdÇnꢀlªn,ꢀkhiꢀtècꢀ®éꢀ®éngꢀc¬ꢀgÇnꢀ®¹tꢀtíiꢀgi¸ꢀtrÞꢀω0ꢀtaꢀc¾tꢀ
®iÖnꢀtrëꢀphôꢀ(®iÓmꢀc),ꢀ®éngꢀc¬ꢀt¨ngꢀtècꢀ®éꢀtrªnꢀ®−êngꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀtùꢀnhiªnꢀ(®o¹nꢀcB).ꢀꢀKhiꢀtècꢀ®éꢀv−îtꢀ
qu¸ꢀωꢀ>ꢀω0ꢀth×ꢀm«menꢀ®iÖnꢀtõꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ®æiꢀdÊuꢀtrëꢀthꢂnhꢀm«menꢀhꢁm.ꢀ§Õnꢀ®iÓmꢀBꢀth×ꢀm«menꢀ
Mhꢀ=ꢀMC,ꢀt¶iꢀträngꢀ®−îcꢀh¹ꢀvíiꢀtècꢀ®éꢀænꢀ®Þnhꢀω«®ꢀtrongꢀtr¹ngꢀth¸iꢀhꢁmꢀt¸iꢀsinh.ꢀ
ω
N©ng t¶i
M
M
ω
c
A
o
Mk®
M
0
M C
H¹ t¶i
M
c
M
c
−
ωo
d
ω«®
B
ꢀ
H×nh 2.20ꢀꢃꢀ§ÆcꢀtÝnhꢀhꢁmꢀt¸iꢀsinhꢀkhiꢀh¹ꢀt¶iꢀträngꢀcñaꢀ®éngꢀ
ꢀ
c¬ꢀ®iÖnꢀmétꢀchiÒuꢀkÝchꢀtõꢀnèiꢀtiÕp.ꢀ
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
21
2.4.2 Hꢃmꢀng−îc
Hꢁmꢀng−îcꢀlꢂꢀtr¹ngꢀth¸iꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀkhiꢀm«menꢀhꢁmꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀng−îcꢀchiÒuꢀvíiꢀtècꢀ®éꢀ
quayꢀ(M↑↓ω).ꢀM«menꢀhꢁmꢀsinhꢀraꢀbëiꢀ®éngꢀc¬ꢀkhiꢀ®ãꢀchèngꢀl¹iꢀchiÒuꢀquayꢀcñaꢀc¬ꢀcÊuꢀs¶nꢀxuÊt.ꢀ
Hꢁmꢀng−îcꢀcãꢀhaiꢀtr−êngꢀhîp:ꢀꢀ
a)ꢀ§−aꢀ®iÖnꢀtrëꢀphôꢀlínꢀvꢁoꢀm¹chꢀphÇnꢀøng:ꢀ
§éngꢀc¬ꢀ®angꢀlꢂmꢀviÖcꢀnâng tꢙiꢀëꢀ®iÓmꢀa,ꢀñꢐ hꢁ tꢙiꢀtaꢀ®−aꢀthªmꢀRpꢀlínꢀvꢂoꢀm¹chꢀphÇnꢀøngꢀth×ꢀ
®éngꢀc¬ꢀsÏꢀchuyÓnꢀsangꢀ®iÓmꢀbꢀtrªnꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀbiÕnꢀtrë.ꢀT¹iꢀ®iÓmꢀbꢀm«menꢀdoꢀ®éngꢀc¬ꢀsinhꢀraꢀnháꢀ
h¬nꢀm«menꢀc¶nꢀnªnꢀ®éngꢀc¬ꢀgi¶mꢀtècꢀ®éꢀnh−ngꢀt¶iꢀvÉnꢀtheoꢀchiÒuꢀn©ngꢀlªn.ꢀ§Õnꢀ®iÓmꢀcꢀv×ꢀm«menꢀ
®éngꢀc¬ꢀnháꢀh¬nꢀm«menꢀt¶iꢀnªnꢀd−íiꢀt¸cꢀ®éngꢀcñaꢀt¶iꢀträng,ꢀ®éngꢀc¬ꢀquayꢀtheoꢀchiÒuꢀng−îcꢀl¹i.ꢀT¶iꢀ
trängꢀ®−îcꢀh¹ꢀxu«ngꢀvíiꢀtècꢀ®éꢀt¨ngꢀdÇn.ꢀ§Õnꢀ®iÓmꢀdꢀm«menꢀ®éngꢀc¬ꢀc©nꢀb»ngꢀvíiꢀm«menꢀc¶nꢀnªnꢀ
hÖꢀlꢂmꢀviÖcꢀænꢀ®Þnhꢀvíiꢀtècꢀ®éꢀh¹ꢀkh«ngꢀ®æiꢀω«®.ꢀ§o¹nꢀcdꢀlꢁꢀ®o¹nꢀhꢂmꢀng−îc,ꢀ®éngꢀc¬ꢀlꢂmꢀviÖcꢀnh−ꢀ
métꢀm¸yꢀph¸tꢀnèiꢀtiÕpꢀvíiꢀl−íiꢀ®iÖn,ꢀlócꢀnꢂyꢀsøcꢀ®iÖnꢀ®éngꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀ®¶oꢀdÊuꢀnªn:ꢀ
Uu + Eu Uu + Kφω
Ih =
=
ꢀꢀ
Ru + Rp
Mh = K Ih
Ru + Rp
ꢀ ꢀꢀ
ꢀ
ꢀ(2.17)ꢀ
φ
ω
ω
N©ng t¶i
a
o
b
M
MC
c
M
H¹ t¶i
ω«®
d
M
c
ꢀ
ꢀ
H×nh 2.21ꢀꢃꢀ§ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀhꢁmꢀng−îcꢀcñaꢀ§M®lꢀtr−êngꢀhîpꢀ®−aꢀ®iÖnꢀꢀ
trëꢀphôꢀvꢂoꢀm¹chꢀphÇnꢀøng.ꢀ
ꢀ
ꢀ
ꢀ
b)ꢀHꢂmꢀng−îcꢀb»ngꢀc¸chꢀ®¶oꢀchiÒuꢀ®iÖnꢀ¸pꢀphÇnꢀøng:ꢀ
§éngꢀc¬ꢀ®angꢀlꢂmꢀviÖcꢀëꢀ®iÓmꢀa,ꢀtaꢀ®æiꢀchiÒuꢀ®iÖnꢀ¸pꢀphÇnꢀøngꢀ(v×ꢀdßngꢀ®¶oꢀchiÒuꢀlínꢀnªnꢀ
ph¶iꢀthªmꢀ®iÖnꢀtrëꢀphôꢀvꢂoꢀ®Óꢀh¹nꢀchÕ)ꢀth×ꢀ®éngꢀc¬ꢀsÏꢀchuyÓnꢀsangꢀ®iÓmꢀb,ꢀt¹iꢀ®iÓmꢀbꢀm«menꢀ®ꢁꢀ®æiꢀ
chiÒuꢀchèngꢀl¹iꢀchiÒuꢀquayꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀnªnꢀtècꢀ®éꢀgi¶mꢀtheoꢀ®o¹nꢀbc.ꢀT¹iꢀcꢀnÕuꢀtaꢀc¾tꢀ®éngꢀc¬ꢀkháiꢀ
®iÖnꢀ¸pꢀnguånꢀth×ꢀ®éngꢀc¬ꢀsÏꢀdõngꢀl¹i,ꢀcßnꢀnÕuꢀkh«ngꢀth×ꢀt¹iꢀ®iÓmꢀcꢀm«menꢀ®éngꢀc¬ꢀlínꢀh¬nꢀm«menꢀ
c¶nꢀnªnꢀ®éngꢀc¬ꢀsÏꢀquayꢀng−îcꢀl¹iꢀvꢂꢀsÏꢀlꢂmꢀviÖcꢀx¸cꢀlËpꢀëꢀdꢀnÕuꢀphôꢀt¶iꢀmaꢀs¸t.ꢀ§o¹nꢀbcꢀlꢁꢀ®o¹nꢀ
hꢂmꢀng−îc,ꢀlócꢀnꢂyꢀdßngꢀhꢁmꢀvꢂꢀm«menꢀhꢁmꢀcñaꢀ®éngꢀc¬:ꢀ
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
22
− U− − E−
R− + R−f
U− + Kφω
R− + R−f
Ih =
= −
< 0ꢀꢀ
ꢀ ꢀ
ꢀ
(2.18)ꢀ
Mh = KφIh < 0
Ph−¬ngꢀtr×nhꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬:ꢀ
ꢃU− R− + R−f
ꢃ
ω =
Mꢀ ꢀ
ꢀ
ꢀ
(2.19)ꢀ
Kφ
(Kφ)2
ω
ω
o
b
a
I
E
U
M
M
M
c
c
c
ω«®
d
−
ωo
ꢀ
H×nh 2.22ꢀꢃꢀ§ÆcꢀtÝnhꢀhꢁmꢀng−îcꢀ§M ꢀtr−êngꢀhîpꢀ®¶oꢀchiÒuꢀ
ꢀ
®iÖnꢀ¸pꢀphÇnꢀøng.ꢀ
®l
ꢀ
2.4.3ꢀHꢃmꢀ®éngꢀn¨ng
ꢀ
a)ꢀHꢂmꢀ®éngꢀn¨ngꢀkÝchꢀtõꢀ®écꢀlËp:
ꢀ
§éngꢀc¬ꢀ®angꢀlꢂmꢀviÖcꢀvíiꢀl−íiꢀ®iÖnꢀ(®iÓmꢀa),ꢀthùcꢀhiÖnꢀc¾tꢀphÇnꢀøngꢀ®éngꢀc¬ꢀraꢀkháiꢀl−íiꢀ
®iÖnꢀvꢂꢀ®ãngꢀvꢂoꢀmétꢀ®iÖnꢀtrëꢀhꢁmꢀRh,ꢀdoꢀ®éngꢀn¨ngꢀtÝchꢀluüꢀtrongꢀ®éngꢀc¬,ꢀchoꢀnªnꢀ®éngꢀc¬ꢀvÉnꢀ
quayꢀvꢂꢀnãꢀlꢂmꢀviÖcꢀnh−ꢀmétꢀm¸yꢀph¸tꢀbiÕnꢀc¬ꢀn¨ngꢀthꢂnhꢀnhiÖtꢀn¨ngꢀtrªnꢀ®iÖnꢀtrëꢀhꢁmꢀvꢂꢀ®iÖnꢀtrëꢀ
phÇnꢀøng.ꢀꢀ
Ph−¬ngꢀtr×nhꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀkhiꢀhꢁmꢀ®éngꢀn¨ng:ꢀ
R− + Rh
(Kφ)2
ω = −
Mꢀ
ꢀ
ꢀ
ꢀ
(2.20)ꢀ
T¹iꢀthêiꢀ®iÓmꢀhꢁmꢀbanꢀ®Çu,ꢀtècꢀ®éꢀhꢁmꢀbanꢀ®Çuꢀlꢂꢀωh®ꢀnªnꢀsøcꢀ®iÖnꢀ®éngꢀbanꢀ®Çu,ꢀdßngꢀhꢁmꢀ
banꢀ®Çuꢀvꢂꢀm«menꢀhꢁmꢀbanꢀ®Çu:ꢀ
Ehd = Kφωhd
Ehd
Kφωhd
Ihd = −
= −
< 0ꢀꢀꢀ ꢀ ꢀ ꢀ
(2.21)ꢀ
R− + Rh
R− + Rh
Mhd = KφIhd < 0
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
23
Trªnꢀ®åꢀthÞꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀhꢁmꢀ®éngꢀn¨ngꢀtaꢀthÊyꢀr»ngꢀnÕuꢀm«menꢀc¶nꢀlꢂꢀph¶nꢀkh¸ngꢀth×ꢀ®éngꢀc¬ꢀ
sÏꢀdõngꢀhꢟnꢀ(c¸cꢀ®o¹nꢀb10ꢀhoÆcꢀb20),ꢀcßnꢀnÕuꢀm«menꢀc¶nꢀlꢂꢀthÕꢀn¨ngꢀth×ꢀd−íiꢀt¸cꢀdôngꢀcñaꢀt¶iꢀsÏꢀ
kÐoꢀ®éngꢀc¬ꢀquayꢀtheoꢀchiÒuꢀng−îcꢀl¹iꢀ(0c1ꢀhoÆcꢀ0c2).ꢀ
ω
ω
o
b2
b1
a
+
ꢂ
R
h1
R
h2
KT§
E
Rkt
M
M
0
c
§
I
h
M
M
h®2
h®1
ω«®1
ω«®2
c2
c1
Rh
ꢀ
H×nh 2.23ꢀꢃꢀS¬ꢀ®åꢀhꢁmꢀ®éngꢀn¨ngꢀkÝchꢀtõꢀ®écꢀlËpꢀcñaꢀ§M®lꢀ
ꢀ
b)ꢀHꢂmꢀ®éngꢀn¨ngꢀtùꢀꢀkÝchꢀtõ:ꢀ
Nh−îcꢀ®iÓmꢀcñaꢀhꢁmꢀ®éngꢀn¨ngꢀkÝchꢀtõꢀ®écꢀlËpꢀlꢂꢀnÕuꢀmÊtꢀ®iÖnꢀl−íiꢀth×ꢀkh«ngꢀthÓꢀthùcꢀhiÖnꢀ
hꢁmꢀ®−îcꢀdoꢀcuénꢀd©yꢀkÝchꢀtõꢀvÉnꢀph¶iꢀnèiꢀvíiꢀnguån.ꢀMuènꢀkh¾cꢀphôcꢀnh−îcꢀ®iÓmꢀnꢂyꢀng−êiꢀtaꢀ
th−êngꢀsöꢀdôngꢀph−¬ngꢀph¸pꢀhꢁmꢀ®éngꢀn¨ngꢀtùꢀkÝchꢀtõ.ꢀ
§éngꢀc¬ꢀ®angꢀlꢂmꢀviÖcꢀvíiꢀl−íiꢀ®iÖnꢀ(®iÓmꢀa),ꢀthùcꢀhiÖnꢀc¾tꢀc¶ꢀphÇnꢀøngꢀvꢂꢀkÝchꢀtõꢀcñaꢀ®éngꢀ
c¬ꢀraꢀkháiꢀl−íiꢀ®iÖnꢀvꢂꢀ®ãngꢀvꢂoꢀmétꢀ®iÖnꢀtrëꢀhꢁmꢀRh,ꢀdoꢀ®éngꢀn¨ngꢀtÝchꢀluüꢀtrongꢀ®éngꢀc¬,ꢀchoꢀnªnꢀ
®éngꢀc¬ꢀvÉnꢀquayꢀvꢂꢀnãꢀlꢂmꢀviÖcꢀnh−ꢀmétꢀm¸yꢀph¸tꢀtùꢀkÝchꢀbiÕnꢀc¬ꢀn¨ngꢀthꢂnhꢀnhiÖtꢀn¨ngꢀtrªnꢀc¸cꢀ
®iÖnꢀtrë.ꢀꢀ
Ph−¬ngꢀtr×nhꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀkhiꢀhꢁmꢀ®éngꢀn¨ngꢀtùꢀkÝchꢀtõ:ꢀ
Rh .Rkt
R− +
Rh + R
(Kφ)2
ω = −
kt ꢀMꢀꢀ ꢀ
ꢀ
ꢀ
(2.22)ꢀ
Trªnꢀ®åꢀthÞꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀhꢁmꢀ®éngꢀn¨ngꢀtùꢀkÝchꢀtõꢀtaꢀthÊyꢀr»ngꢀtrongꢀqu¸ꢀtr×nhꢀhꢁm,ꢀtècꢀ®éꢀ
gi¶mꢀdÇnꢀvꢂꢀdßngꢀkÝchꢀtõꢀcòngꢀgi¶mꢀdÇn,ꢀdoꢀ®ãꢀtõꢀth«ngꢀcñaꢀ®éngꢀc¬ꢀcòngꢀgi¶mꢀdÇnꢀvꢂꢀlꢂꢀhꢂmꢀcñaꢀ
tècꢀ®é,ꢀv×ꢀvËyꢀc¸cꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀc¬ꢀkhiꢀhꢁmꢀ®éngꢀn¨ngꢀtùꢀkÝchꢀtõꢀgièngꢀnh−ꢀ®ÆcꢀtÝnhꢀkh«ngꢀt¶iꢀcñaꢀm¸yꢀ
ph¸tꢀtùꢀkÝchꢀtõ.ꢀ
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
24
ω
ω
o
b2
b1
a
KT§
R
R
h1
h2
I
kt
§
M
M
E
0
c
M
M
h®2
h®1
I
h
ω«®1
ω«®2
Rh
c2
c1
ꢀ
H×nh 2.24ꢀꢃꢀS¬ꢀ®åꢀhꢁmꢀ®éngꢀn¨ngꢀtùꢀkÝchꢀcñaꢀ§M®l.ꢀ
ꢀ
Soꢀvíiꢀph−¬ngꢀph¸pꢀhꢁmꢀng−îc,ꢀhꢁmꢀ®éngꢀn¨ngꢀcãꢀhiÖuꢀqu¶ꢀh¬nꢀkhiꢀcãꢀcïngꢀtècꢀ®éꢀhꢁmꢀbanꢀ
®Çu,ꢀnhÊtꢀlꢂꢀtènꢀÝtꢀn¨ngꢀl−îngꢀh¬n.ꢀ
2.5ꢀ§éngꢀc¬ꢀ®iÖnꢀxoayꢀchiÒuꢀbaꢀphaꢀkh«ngꢀ®ångꢀbéꢀ(K§B)ꢀ
2.5.1ꢀCÊuꢀt¹oꢀvꢁꢀnguyªnꢀlýꢀho¹tꢀ®éngꢀꢀ
Nh−ꢀ®ꢁꢀbiÕtꢀtrongꢀvËtꢀlý,ꢀkhiꢀchoꢀdßngꢀ®iÖnꢀ3ꢀphaꢀvꢂoꢀ3ꢀcuénꢀd©yꢀ®ÆtꢀlÖchꢀnhauꢀ1200ꢀtrongꢀ
kh«ngꢀgianꢀth×ꢀtõꢀtr−êngꢀtængꢀdoꢀ3ꢀcuénꢀd©yꢀt¹oꢀraꢀlꢂꢀmétꢀtõꢀtr−êngꢀquay.ꢀNÕuꢀtrongꢀtõꢀtr−êngꢀquayꢀ
nꢂyꢀcãꢀ®Ætꢀc¸cꢀthanhꢀdÉnꢀ®iÖnꢀth×ꢀtõꢀtr−êngꢀquayꢀsÏꢀquÐtꢀquaꢀc¸cꢀthanhꢀdÉnꢀ®iÖnꢀvꢂꢀlꢂmꢀxuÊtꢀhiÖnꢀ
métꢀsøcꢀ®iÖnꢀ®éngꢀc¶mꢀøngꢀtrongꢀc¸cꢀthanhꢀdÉn.ꢀꢀ
Nèiꢀc¸cꢀthanhꢀdÉnꢀvíiꢀnhauꢀvꢂꢀlꢂmꢀmétꢀtrôcꢀquayꢀth×ꢀtrongꢀc¸cꢀthanhꢀdÉnꢀsÏꢀcãꢀdßngꢀ®iÖnꢀ(ng¾nꢀ
m¹ch)ꢀcãꢀchiÒuꢀx¸cꢀ®Þnhꢀtheoꢀquyꢀt¾cꢀbꢂnꢀtayꢀph¶i.ꢀTõꢀtr−êngꢀquayꢀl¹iꢀt¸cꢀdôngꢀvꢂoꢀchÝnhꢀdßngꢀc¶mꢀ
øngꢀnꢂyꢀmétꢀtõꢀlùcꢀcãꢀchiÒuꢀx¸cꢀ®Þnhꢀtheoꢀquyꢀt¾cꢀbꢂnꢀtayꢀtr¸iꢀvꢂꢀt¹oꢀraꢀmétꢀm«menꢀlꢂmꢀquayꢀlångꢀ
trôꢀvꢂꢀc¸cꢀthanhꢀdÉnꢀtheoꢀchiÒuꢀquayꢀcñaꢀtõꢀtr−êngꢀquay.ꢀꢀ
ꢀ
ꢀꢀꢀꢀ
ꢀ
ꢀ
ꢀ ꢀ
ꢀ
ꢀ
a)ꢀ
ꢀ
ꢀ
ꢀ
ꢀ
ꢀ
b)ꢀ
ꢀ
ꢀ
H×nh 2.25ꢀ- Nguyên lý tꢋ trưꢌng quay cꢃa ñꢂng cơ không ñꢀng bꢂ
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
25
Tècꢀ®éꢀquayꢀcñaꢀlångꢀtrôꢀlu«nꢀnháꢀh¬nꢀtècꢀ®éꢀquayꢀcñaꢀtõꢀtr−êngꢀquay.ꢀNÕuꢀlångꢀtrôꢀquayꢀvíiꢀ
tècꢀ®éꢀb»ngꢀtècꢀ®éꢀcñaꢀtõꢀtr−êngꢀquayꢀth×ꢀtõꢀtr−êngꢀsÏꢀkh«ngꢀquÐtꢀquaꢀc¸cꢀthanhꢀdÉnꢀn÷aꢀnªnꢀkh«ngꢀ
cãꢀdßngꢀ®iÖnꢀc¶mꢀøngꢀvꢂꢀm«menꢀquayꢀcòngꢀkh«ngꢀcßn.ꢀKhiꢀ®ãꢀdoꢀm«menꢀc¶n,ꢀlångꢀtrôꢀsÏꢀquayꢀ
chËmꢀl¹iꢀh¬nꢀtõꢀtr−êngꢀquayꢀvꢂꢀc¸cꢀthanhꢀd½nꢀl¹iꢀbÞꢀtõꢀtr−êngꢀquÐtꢀqua,ꢀdßngꢀ®iÖnꢀc¶mꢀøngꢀl¹iꢀxuÊtꢀ
hiÖnꢀvꢂꢀdoꢀ®ãꢀl¹iꢀcãꢀm«menꢀquayꢀlꢂmꢀlångꢀtrôꢀtiÕpꢀtôcꢀquayꢀnh−ngꢀvíiꢀtècꢀ®éꢀlu«nꢀnháꢀh¬nꢀcñaꢀtõꢀ
tr−êngꢀquay.ꢀꢀ
§éngꢀc¬ꢀlꢂmꢀviÖcꢀtrªnꢀnguyªnꢀt¾cꢀnꢂyꢀnªnꢀ®−îcꢀgäiꢀlꢂꢀkh«ngꢀ®ångꢀbéꢀ(hayꢀcßnꢀgäiꢀlꢂꢀ®éngꢀc¬ꢀ
dÞꢀbé).ꢀ
Cꢛu tꢁo cꢃa mꢂt ñꢂng cơ không ñꢀng bꢂ gꢀm các phꢆn như hình vꢗ:
H×nh 2.26ꢀꢃꢀCÊuꢀt¹oꢀcꢃaꢀ®éngꢀc¬ꢀxoayꢀchiÒuꢀbaꢀphaꢀK§B.ꢀ
Cꢛu tꢁo cꢃa ñꢂng cơ không ñꢀng bꢂ có hai phꢆn chính là Stator và Rotor, ngoài ra còn có nꢖp
máy, ꢎ bi, bꢂ phꢚn thông gió,...
1. Stator
Stator gꢀm hai bꢂ phꢚn chính là lõi thép và dây quꢛn, ngoài ra còn có vꢠ máy và nꢖp máy.
Lõi thép Stator có dꢁng hình trꢔ, làm bꢓng các lá thép kꢡ thuꢚt ñiꢄn, ñưꢘc dꢚp rãnh bên trong
rꢀi ghép lꢁi vꢈi nhau tꢁo thành các rãnh theo hưꢈng trꢔc. Lõi thép ñưꢘc ép vào trong vꢠ máy.
(a)
(b)
Hình 2.27 - Cꢛu tꢁo Stator
ꢀ
ñꢂng cơ KðB.
a) Lá thép stator; b)Lõi thép
stator; c) Dây quꢛn stator.
(c)
GV: Lê Tiꢀn Dũng. Bꢁ môn TðH_Khoa ðiꢂn.
26
Tải về để xem bản đầy đủ
36 trang
20500
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Hệ thống truyền động điện - Chương 2: Đặc tính cơ và các trạng thái làm việc của động cơ điện", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_he_thong_truyen_dong_dien_chuong_2_dac_tinh_co_va.pdf
