Bài giảng môn Xác suất thống kê - Chương 2: Đại lượng ngẫu nhiên và phân phối xác suất

Chu’o’ng 2  
˜
’
DAI LUONG NGAU NHIEN VA PHAN PHOI XAC SUAT  
´
ˆ
ˆ
`
ˆ
ˆ
´
ˆ´  
’
¯
.
.
˜
ˆ
ˆ
’
’
1. DAI LUONG NGAU NHIEN  
¯ .  
.
˜
1.1 Kh´ai niˆem d¯ai luong ngˆau nhiˆen  
’ ’  
.
.
.
’
’
´
´
˜
˜
’
Dinh nghia 1 Dai luong ngˆau nhiˆen l`a d¯ai luong biˆen d¯ˆoi biˆeu thi gı´a tri kˆet qua  
’ ’ ’ ’  
.
.
.
.
¯ .  
¯
.
.
’
˜
’
cua moˆt ph´ep thu ngˆau nhiˆen.  
’
.
’
˜
˜
Ta du`ng c´ac chu c´ai hoa nhu X, Y, Z, ... d¯ˆe k´ı hiˆeu d¯ai luong ngˆau nhiˆen.  
’ ’  
’
’
.
.
.
´
´
˘
´
´
´
˘
˘
• V´ı du 1 Tung mˆot con xu´c xac. Goi X l`a soˆ chˆam xuˆat hiˆen trˆen mat con xu´c xac  
.
.
.
.
.
’
˜
th`ı X l`a mˆot d¯ai luong ngˆau nhiˆen nhaˆn c´ac gi´a tri c´o thˆe l`a 1, 2, 3, 4, 5, 6.  
’ ’  
.
.
.
.
.
˜
`
1.2 Dai luong ngˆau nhiˆen roi rac  
’ ’  
’
¯
.
.
.
˜
`
a) Dai luong ngˆau nhiˆen roi rac  
’ ’  
’
¯ .  
.
.
´
´
˜
˜
`
’
’
Dinh nghia 2 Dai luong ngˆau nhiˆen d¯uoc goi l`a roi rac nˆeu n´o chi nhˆan mˆot sˆo  
’ ’  
.
’ ’  
.
.
.
.
.
.
¯ .  
¯
´
´
˜
’
˘
.
huu han hoac mˆot sˆo vˆo han d¯ˆem d¯uoc c´ac gi´a tri.  
’ ’  
.
.
.
.
.
’
˜
`
’
Ta c´o thˆe liˆet kˆe c´ac gi´a tri cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen roi rac  
.
’ ’  
.
’
1
2
.
.
.
.
’
´
˜
Ta k´ı hiˆeu d¯ai luong ngˆau nhiˆen X nhˆan gi´a tri  
’ ’  
l`a  
=
v`a x´ac suˆat d¯ˆe X nhˆan  
.
.
.
.
.
.
gi´a tri  
l`a  
(
=
).  
.
´
´
´
´
´
´
˘
`
˘
˘
˘
.
• V´ı du 2 Sˆo chˆam xuˆat hiˆen trˆen mat con xu´c xac, sˆo hoc sinh vang mat trong mˆot  
.
˜
.
.
.
.
’
buˆoi hoc...l`a c´ac d¯ai luong ngˆau nhiˆen roi rac.  
’ ’  
’
.
.
.
.
´
´
’
b) Bang phˆan phˆoi x´ac suˆat  
’
´
´
´
´
´
’
’
Bang phˆan phˆoi x´ac suˆat du`ng d¯ˆe thiˆet lˆap luˆat phˆan phˆoi x´ac suˆat cua d¯ai luong  
’ ’  
.
.
.
.
’
´
´
˜
`
`
’
ngˆau nhiˆen roi rac, n´o gˆom 2 h`ang: h`ang thu nhˆat liˆet kˆe c´ac gi´a tri c´o thˆe  
’
1
2
.
.
.
´
´
´
˜
’
cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen X v`a h`ang thu hai liˆet kˆe c´ac x´ac suˆat tuong ung  
’ ’ ’ ’  
’
’
1
2
.
.
.
’
’
cua c´ac gi´a tri c´o thˆe d¯o´.  
.
27  
28  
Chu’o’ng 2.  
X
P
1
1
2
2
’
´
´
1
˜
`
’
Nˆeu c´ac gi´a tri c´o thˆe cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen X gˆom hu˜u han sˆo  
th`ı  
’ ’  
.
2
.
.
.
´
´
´
’
lˆap th`anh mˆot nh´om c´ac biˆen cˆo d¯ˆay d¯u xung  
. .  
´
`
c´ac biˆen cˆo  
=
=
=
1
2
´
˘
`
khac tung d¯ˆoi.  
’
Do d¯´o  
= 1.  
=1  
´
´
´
´
´
´
´
`
˘
˘
.
• V´ı du 3 Tung mˆot con xu´c xac d¯ˆong chˆat. Goi X l`a soˆ chˆam xuaˆt hiˆen trˆen mat con  
.
.
.
.
´
˘
˜
’
’
`
’
xu´c xac th`ı X l`a d¯ai luong ngˆau nhiˆen roi rac c´o phˆan phoˆi x´ac suˆat cho boi:  
’ ’  
.
.
.
X 1  
2
1
6
3
1
6
4
1
6
5
1
6
6
1
6
1
P
6
´
˜
1.3 Dai luong ngˆau nhiˆen liˆen tuc v`a h`am mˆat d¯ˆo x´ac suˆat  
’ ’  
¯
.
.
.
.
.
˜
a) Dai luong ngˆau nhiˆen liˆen tuc  
’ ’  
¯ .  
.
.
’
´
˜
˜
’
Dinh nghia 3 Dai luong ngˆau nhiˆen d¯uoc goi l`a liˆen tuc nˆeu c´ac gi´a tri c´o thˆe cua  
’ ’  
.
’ ’  
.
.
.
.
.
¯ .  
¯
´
´
`
’
n´o lˆap d¯ˆay mˆot khoang trˆen truc sˆo.  
.
.
• V´ı du 4  
.
’
˜
’
`
˜
’
`
’
- Nhiˆet d¯oˆ khˆong kh´ı o mˆoi thoi d¯iˆem n`ao d¯´o.  
’
.
.
´
- Sai sˆo khi khi d¯o luong mˆot d¯ai luong vˆat l´y.  
’ ’ ’ ’  
.
.
.
’
.
´
´
`
’
’
- Khoang thoi gian giua hai ca cˆap cuu cua moˆt bˆenh viˆen.  
’
.
.
.
´
b) H`am mˆat d¯ˆo x´ac suˆat  
.
.
´
˜
˜
’
Dinh nghia 4 H`am mˆat d¯ˆo x´ac suˆat cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen liˆen tuc X l`a h`am  
’ ’  
.
.
.
.
.
¯ .  
´
’
khˆong ˆam f(x), x´ac d¯inh voi moi ∈ (−∞ +∞) thoa ma˜n  
’
.
.
(
∈
) =  
( )  
´
´
voi moi tˆap sˆo thuc B.  
’
’
.
.
.
´
´
´
T´ınh chˆat H`am mˆat d¯ˆo x´ac suˆat c´o c´ac t´ınh chˆat sau  
.
.
i) ( ) ≥ 0, ∀ ∈ (−∞ +∞)  
+∞  
ii)  
( ) = 1  
−∞  
´
˜
’
ꢀ Y nghia cua h`am mˆat d¯ˆo  
.
.
˜
`
’
Tu d¯inh nghia cua h`am mˆat d¯ˆo ta c´o ( ≤  
Do d¯o´ ta thˆay x´ac suˆat d¯ˆe X nhˆan gi´a tri thuˆoc lˆan cˆan kh´a b´e (  
≤
+ 4 ) ∼ ( ) 4  
’
.
.
.
’
´
´
`
+ 4 ) gˆan nhu  
’
.
.
.
.
´
’
’
ti lˆe voi f(x).  
.
29  
´
´
1.4 H`am phˆan phˆoi x´ac suˆat  
´
´
˜
˜
’
Dinh nghia 5 H`am phˆan phˆoi x´ac suˆat cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen X, k´ı hiˆeu F(x),  
’ ’  
.
.
¯ .  
l`a h`am d¯uoc xa´c d¯inh nhu sau  
.
’ ’  
’
.
.
( ) = (  
)
’
´
˜
`
* Nˆeu X la` d¯ai luong ngˆau nhiˆen roi rac nhˆan c´ac gi´a tri c´o thˆe  
th`ı  
’ ’  
.
’
1
2
.
.
.
.
´
( ) =  
(
=
) =  
(voi = (  
=
))  
’
´
´
˜
* Nˆeu X l`a d¯ai luong ngˆau nhiˆen liˆen tuc c´o h`am mˆat d¯oˆ x´ac suaˆt f(x) th`ı  
’ ’  
.
.
.
.
.
( ) =  
( )  
−∞  
’
´
´
´
T´ınh chˆat Ta c´o thˆe chung minh d¯uoc c´ac cˆong thuc sau  
’ ’  
’
’
.
i) 0 ≤ ( ) ≤ 1; ∀ .  
ii) F(x) l`a h`am khˆong giam (  
’
≤
=⇒ ( ) ≤ ( )).  
1
2
1
2
iii) lim ( ) = 0;  
lim ( ) = 1.  
→−∞  
→+∞  
iv) 0( ) = ( ) ∀ .  
´
´
´
˜
’
ꢀ Y nghia cua h`am phˆan phˆoi x´ac suˆat  
´
´
´
´
`
’
’
H`am phˆan phˆoi x´ac suˆat F(x) phan ´anh muc d¯ˆo tˆap trung x´ac suˆat vˆe bˆen tr´ai cua  
’
. .  
’
d¯iˆem x.  
´
´
˜
`
’
• V´ı du 5 Cho d¯ai luong ngˆau nhiˆen roi rac X c´o bang phaˆn phˆoi x´ac suaˆt  
’ ’  
.
’
.
.
.
X
1
3
6
P 0,3 0,1 0,6  
´
´
`
’
’
T`ım h`am phˆan phˆoi x´ac suˆat cua X v`a ve˜ d¯ˆo thi cua h`am n`ay.  
.
’
Giai  
´
Nˆeu ≤ 1 th`ı ( ) = 0.  
´
Nˆeu 1  
≤ 3 th`ı ( ) = 0 3.  
´
Nˆeu 3  
≤ 6 th`ı ( ) = 0 3 + 0 1 = 0 4.  
´
Nˆeu  
6 th`ı ( ) = 0 3 + 0 1 + 0 6 = 1.  
30  
Chu’o’ng 2.  
0
;
≤ 1  
0 3 ; 1  
0 4 ; 3  
≤ 3  
≤ 6  
( ) =  
1
;
6
˜
• V´ı du 6 Cho X l`a d¯ai luong ngˆau nhiˆen liˆen tuc c´o h`am mˆat d¯ˆo  
’ ’  
.
.
.
.
.
.
´
0
nˆeu  
0
6
´
( ) =  
nˆeu 0 ≤ ≤ 1  
5
6
´
nˆeu  
1
4
5
´
´
T`ım h`am phˆan phoˆi x´ac suˆat F(x).  
’
Giai  
Khi  
0 th`ı ( ) =  
( ) = 0  
−∞  
6
3
5
2
Khi 0 ≤ ≤ 1 th`ı ( ) =  
( )  
=
=
.
5
−∞  
0
Khi  
1 th`ı  
1
6
5
6
3
5
2
2
( ) =  
( )  
=
+
=
+ −  
= 1 −  
4
3
3
5
5
5
1
−∞  
0
1
0
;
0
3
5
2
Vˆay  
.
( ) =  
; 0 ≤ ≤ 1  
2
1 −  
;
1
3
5
˜
ˆ
´
ˆ
´
’
˘
’
’
’
2. CAC THAM SO DAC TRUNG CUA DAI LUONG NGAU  
¯ .  
¯ .  
.
ˆ
NHIEN  
2.1 Ky` vong (Expectation)  
.
˜
Dinh nghia 6  
¯ .  
’
’
˜
`
’
’
* Gia su X l`a d¯ai luong ngˆau nhiˆen roi rac c´o thˆe nhˆan c´ac gi´a tri  
’
’ ’  
.
1
2
.
.
.
.
´
’
´
´
´
˜
’
voi c´ac x´ax suˆat tuong ung  
’ ’  
E(X) (hay M(X)), l`a soˆ d¯uoc x´ac d¯inh boi  
’ ’  
. K`y vong cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen X, k´ı hiˆeu  
’
’ ’  
.
1
2
.
.
.
’
’
.
.
31  
( ) =  
=1  
´
˜
’
* Gia su X l`a d¯ai luong ngˆau nhiˆen liˆen tuc c´o h`am mˆat d¯ˆo x´ac suˆat ( ). K`y vong  
’ ’  
’
.
.
.
.
.
.
˜
’
’
’
cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen X d¯uoc xa´c d¯inh boi  
’ ’  
’ ’  
.
.
.
.
∞
( ) =  
( )  
−∞  
´
´
˜
’
’
• V´ı du 7 T`ım k`y vong cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen c´o bang phˆan phˆoi x´ac suˆat sau  
’ ’  
.
.
.
.
X
P
5
6
7
8
9
10 11  
1
2
3
2
2
1
1
12  
12  
12  
12  
12  
12  
12  
Ta c´o  
1
12  
2
12  
3
12  
2
12  
2
12  
1
12  
1
12  
93  
12  
31  
4
( ) = 5 + 6 + 7 + 8 + 9 + 10 + 11  
=
=
= 7 75.  
˜
• V´ı du 8 Cho X l`a d¯ai luong ngˆau nhiˆen liˆen tuc c´o h`am mˆat d¯ˆo  
’ ’  
.
.
.
.
.
.
−2  
´
2
nˆeu 0  
2
( ) =  
´
nˆeu  
0
∈ (0 2)  
T`ım E(X).  
’
Giai  
∞
2
2
0
3
1
2
4
3
( ) =  
( )  
=
(
)
=
=
6
−∞  
0
´
T´ınh chˆat  
`
˘
i) ( ) =  
,
l`a hang.  
ii)  
(
) =  
( ).  
iii)  
(
+ ) = ( ) + ( ).  
´
˜
iv) Nˆeu X v`a Y l`a hai d¯ai luong ngˆau nhiˆen d¯oˆc lˆap th`ı  
’ ’  
(
) = ( ) ( ).  
.
.
.
.
´
˜
’
ꢀ Y nghia cua ky` vong  
.
’
´
’
’
’
’
˜
Tiˆen h`anh n ph´ep thu. Gia su X l`a d¯ai luong ngˆau nhiˆen nhˆan c´ac gi´a tri c´o thˆe  
’
’ ’  
.
.
.
.
´
´
`
voi sˆo lˆan nhˆan  
.
’
1
2
1
2
.
’
˜
’
Gi´a tri trung b`ınh cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen X trong n ph´ep thu l`a  
’ ’  
.
’
.
.
+
+
+
1
1
2
2
1
2
=
=
+
+
.
+
=
+
+
2 2  
+
1
2
1
1
’
´
´
`
voi  
=
l`a tˆan suˆat d¯ˆe X nhˆan gi´a tri  
’
.
.
32  
Chu’o’ng 2.  
´
´
´
´
. V`ı vˆay voi n d¯u lon  
’
.
´
’
’
˜
Theo d¯inh nghia x´ac suˆat theo lˆoi thˆong kˆe ta c´o lim  
=
.
→∞  
ta c´o  
≈
+ +  
2 2  
+
=
( )  
1
1
´
´
´
’
´
˜
’
’
Ta thˆay ky` vong cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen xˆap xi voi trung b`ınh sˆo hoc c´ac gi´a tri  
’ ’  
.
.
.
.
.
˜
’
quan s´at cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen.  
’ ’  
.
.
’
˜
’
Do d¯o´ c´o thˆe n´oi k`y vong cua d¯ai luong ngaˆu nhiˆen ch´ınh l`a gi´a tri trung b`ınh (theo  
’ ’  
.
.
.
.
´
´
˜
’
’
’
x´ac suˆat) cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen. N´o phan ´anh gi´a tri trung tˆam cua phˆan phˆoi x´ac  
’ ’  
.
.
.
´
suˆat  
2.2 Phuong sai (Variance)  
’ ’  
˜
˜
’
Dinh nghia 7 Phuong sai (d¯ˆo lˆech b`ınh phuong trung b`ınh) cua d¯ai luong ngˆau  
’ ’  
’ ’  
’ ’  
.
. .  
.
¯ .  
`
´
˜
˘
nhiˆen X, k´ı hiˆeu Var(X) hay D(X), d¯uoc d¯inh nghia bang cˆong thuc  
’ ’  
’
.
.
.
( ) = {[ − ( )]2}  
’
´
´
voi  
’
˜
`
* Nˆeu X l`a d¯ai luong ngˆau nhiˆen roi rac nhˆan c´ac gi´a tri c´o thˆe  
’ ’  
.
’
1
2
.
.
.
.
´
´
c´ac x´ac suˆat tuong ung  
’ ’  
th`ı  
’
1
2
( ) =  
[
− ( )]2  
=1  
´
´
˜
* Nˆeu X l`a d¯ai luong ngˆau nhiˆen liˆen tuc c´o ha`m mˆat d¯oˆ x´ac suaˆt f(x) th`ı  
’ ’  
.
.
.
.
.
+∞  
( ) =  
[ − ( )]2 ( )  
−∞  
`
˘
´
´
`
ꢀ Chu´ y´ Trong thuc tˆe ta thuong t´ınh phuong sai bang cˆong thuc  
’
.
’ ’  
’ ’  
’
( ) =  
(
2) − [ ( )]2  
Thˆat vˆay, ta c´o  
.
.
( ) =  
{
{
(
− ( )]2}  
2
=
=
=
− 2  
( ) + [ ( )]2}  
2) − 2 ( ) ( ) + [ ( )]2  
(
2) − [ ( )]2  
´
´
˜
`
’
• V´ı du 9 Cho d¯ai luong ngˆau nhiˆen roi rac X c´o bang phˆan phˆoi x´ac suˆat sau  
’ ’  
.
’
.
.
.
X
1
3
5
P 0,1 0,4 0,5  
’
T`ım phuong sai cua X.  
’ ’  
’
Giai  
E(X)=1.0,1+3.0,4+5.0,5=3,8  
(
2) = 12 0 1 + 32 0 4 + 52 0 5 = 16 2  
Do d¯´o  
( ) =  
(
2) − [ ( )]2 = 16 2 − 14 44 = 1 76  
33  
˜
• V´ı du 10 Cho d¯ai luong ngaˆunhiˆen X c´o h`am mˆat d¯ˆo  
’ ’  
.
.
.
.
.
3
´
voi 0 ≤ ≤ 3  
’
( ) =  
´
0
voi  
∈ [0 3]  
’
Ha˜y t`ım  
`
˘
´
i) Hang sˆo c.  
ii) K`y vong.  
.
iii) Phuong sai  
’ ’  
’
Giai  
3
3
0
4
81  
4
3
i) Ta c´o 1 =  
=
=
4
0
4
Suy ra  
=
81  
3
3
5
4
4
3
ii) ( ) =  
iii) Ta c´o  
=
= 2 4.  
81  
81  
5
0
0
∞
3
3
0
6
4
4
2
2
3
(
2) =  
( )  
=
=
= 6  
81  
81  
6
−∞  
0
Vˆay  
( ) =  
(
2) − [ ( )]2 = 6 − (2 4)2 = 0 24  
.
´
T´ınh chˆat  
’
i) Var(C)=0; (C khˆong d¯ˆoi).  
2
ii)  
(
) =  
( ).  
´
˜
iii) Nˆeu X v`a Y l`a hai d¯ai luong ngˆau nhiˆen d¯oˆc lˆap th`ı  
’ ’  
.
.
.
.
*
(
+ ) =  
( ) +  
( );  
* Var(X-Y)=Var(X)+Var(Y);  
* Var(C+X)=Var(X).  
´
˜
’
ꢀ Y nghia cua phuong sai  
’ ’  
Ta thˆay − ( ) l`a d¯oˆ lˆech khoi gi´a tri trung b`ınh nˆen  
( ) = {[ − ( )]2}  
´
’
. .  
.
´
’
l`a d¯ˆo lˆech b`ınh phuong trung b`ınh. Do d¯´o phuong sai phan ´anh muc d¯oˆ phˆan t´an c´ac  
’ ’  
’ ’  
’
. .  
.
˜
’
gi´a tri cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen chung quanh gi´a tri trung b`ınh.  
’ ’  
.
.
.
.
’
2.3 Dˆo lˆech tiˆeu chuˆan  
¯
. .  
`
˜
’
’
˘
Don vi d¯o cua phuong sai bang b`ınh phuong d¯on vi d¯o cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen.  
’
’ ’  
’ ’  
’
’ ’  
.
.
.
.
¯
´
˜
`
’
’
Khi cˆan d¯´anh gi´a muc d¯ˆo phˆan t´an c´ac gi´a tri cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen theo d¯on vi cua  
n´o, nguoi ta du`ng mˆot d¯ac trung moi d¯´o l`a d¯ˆo lˆech tiˆeu chuˆan.  
’
’ ’  
’
.
.
.
.
’
´
`
˘
.
’ ’  
’
’
.
. .  
34  
Chu’o’ng 2.  
’
˜
˜
˜
’
Dinh nghia 8 Dˆo lˆech tiˆeu chuˆan cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen , k´ı hiˆeu l`a ( ),  
’ ’  
.
. .  
¯
.
.
¯ .  
d¯uoc d¯inh nghia nhu sau:  
’ ’  
’
.
.
( ) =  
( )  
2.4 Mode  
´
˜
˜
’
’
˘
Dinh nghia 9 Mod(X) l`a gi´a tri cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen X c´o kha nang xuˆat hiˆen  
’ ’  
.
.
.
.
¯ .  
´
’
´
’
lon nhˆat trong mˆot laˆn cˆan na`o d¯´o cua no´.  
.
.
´
´
´
´
´ ´  
˜
`
’
Dˆoi voi d¯ai luong ngˆau nhiˆen roi rac mod(X) l`a gi´a tri cua X ung voi x´ac suˆat lon  
’
’ ’  
.
’
’
’
’
.
.
.
¯
´
´ ´  
˜
’
nhˆat, c`on d¯ˆoi voi d¯ai luong ngaˆu nhiˆen liˆen tuc th`ı mod(X) l`a gi´a tri cua X tai d¯´o h`am  
’
’ ’  
.
.
.
.
.
mˆat d¯ˆo d¯at gi´a tri cuc d¯ai.  
’
.
.
.
.
.
.
’
˜
`
˘
ꢀ Chu´ y´ Mˆot d¯ai luong ngˆau nhiˆen c´o thˆe c´o mˆot mode hoac nhiˆeu mode.  
’ ’  
.
.
.
.
.
’
’
`
’
’
• V´ı du 11 Gia su X l`a d¯iˆem trung b`ınh cua sinh viˆen trong truong th`ı mod(X) l`a  
’ ’  
’
.
’
´
`
d¯iˆem m`a nhiˆeu sinh viˆen d¯at d¯uoc nhˆat.  
’ ’  
.
.
´
´
˜
• V´ı du 12 Cho d¯ai luong ngˆau nhiˆen liˆen tuc c´o phˆan phˆoi Vˆay−bun voi h`am mˆat  
’ ’  
.
’
.
.
.
.
d¯ˆo  
.
´
0
−
nˆeu  
≤ 0  
2
( ) =  
´
nˆeu  
4
0
2
Ha˜y x´ac d¯inh mod(X).  
.
’
Giai  
’
mod(X) l`a nghiˆem cua phuong tr`ınh  
’ ’  
.
2
2
2
1
2
−
−
0( ) =  
−
= 0  
4
4
4
2
’
Suy ra mod(X) l`a nghiˆem cua phuong tr`ınh 1 −  
= 0. Do  
( )  
0 nˆen  
’ ’  
.
2
√
( ) = 2 = 1 414.  
2.5 Trung vi  
.
˜
˜
’
’
Dinh nghia 10 Trung vi cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen  
l`a gi´a tri cua  
chia phˆan  
’ ’  
.
.
.
.
¯ .  
´
´
´
´
`
phˆoi x´ac suˆat th`anh hai phˆan c´o x´ac suˆat giˆong nhau. K´ı hiˆeu med(X).  
.
1
2
Ta c´o  
(
( )) = (  
≥
( )) =  
1
2
’
´
˜
`
`
’
’
⊕ Nhˆan x´et Tu d¯inh nghia ta thˆay d¯ˆe t`ım trung vi chi cˆan giai phuong tr`ınh ( ) = .  
’
’ ’  
´
.
.
.
´
´
´
`
’
˘
.
Trong ung dung, trung vi l`a d¯ac trung vi tr´ı tˆot nhˆat, nhiˆeu khi tˆot hon ca ky` vong,  
’
’
’
.
.
.
.
´
´
`
’
nhˆat l`a khi trong sˆo liˆeu c´o nhiˆeu sai s´ot. Trung vi c`on d¯uoc goi l`a phaˆn vi 50% cua  
’ ’  
.
.
.
.
.
´
phˆan phˆoi.  
35  
• V´ı du 13 T`ım med(X) trong v´ı du (12).  
.
.
’
Giai  
’
med(X) l`a nghiˆem cua phuong tr`ınh  
’ ’  
.
(
)
2
)]  
[
(
4
−
( ) = 0 5 hay 1 −  
= 0 5  
0
Suy ra  
( ) = 1 665.  
´
˘
.
ꢀ Chu´ y´ N´oi chung, ba sˆo d¯ac trung ky` vong, mode v`a trung vi khˆong tru`ng nhau.  
’
.
.
’
˘
`
Chang han, tu c´ac v´ı du (12), (13) v`a t´ınh thˆem ky` vong ta c´o ( ) = 1 772;  
( ) =  
’
.
.
.
´
´
´
´
’
1 414 v`a  
( ) = 1 665. Tuy nhiˆen nˆeu phˆan phˆoi d¯ˆoi xung v`a chi c´o mˆot mode th`ı  
’
.
’
˘
ca ba d¯ac trung d¯´o tru`ng nhau.  
’
.
2.6 Moment  
˜
Dinh nghia 11  
¯ .  
´
´
˜
’
* Moment caˆp k cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen X l`a sˆo  
=
(
).  
=
’ ’  
.
.
´
´
˜
’
* Moment qui tˆam cˆap k cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen X l`a sˆo  
{[ − ( )] }.  
’ ’  
.
.
⊕ Nhˆan x´et  
.
´
’
’
i) Moment cˆap 1 cua X l`a ky` vong cua X (  
=
( )).  
1
.
2
1
´
’
’
ii) Moment qui tˆam cˆap hai cua X l`a phuong sai cua X (  
’ ’  
=
−
=
( )).  
2
2
3
iii)  
=
3 − 3  
1 + 2  
.
3
2
1
2.7 H`am moment sinh  
˜
˜
’
Dinh nghia 12 H`am moment sinh cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen  
l`a h`am x´ac d¯inh  
.
’ ’  
.
.
¯ .  
’
’
trong (−∞ +∞) cho boi  
´
`
roi rac  
’
.
( )  
( )  
nˆeu  
( ) =  
(
) =  
+∞  
−∞  
´
nˆeu  
liˆen tuc  
.
´
T´ınh chˆat  
i) 0 (0) = ( ).  
ii) 00 (0) =  
(
2).  
iii) Tˆong qu´at: ( )(0) =  
(
) ∀ ≥ 1.  
’
36  
Chu’o’ng 2.  
´
Chung minh.  
’
i) 0 ( ) =  
(
) =  
(
) =  
(
).  
Suy ra 0 (0) = ( ).  
ii) 00 ( ) =  
0 ( ) =  
(
) =  
(
) =  
(
).  
2
Suy ra 00 (0) =  
(
2).  
ꢀ Chu´ y´  
’
˜
’
i) Gia su  
ung l`a  
v`a  
l`a hai d¯ai luong ngˆau nhiˆen d¯ˆoc lˆap c´o h`am moment sinh tuong  
’
’ ’  
.
’ ’  
.
.
.
´
’
cho boi  
’
’
( ) v`a  
( ). Khi d¯´o h`am moment sinh cua  
+
’
(
+
( ) =  
`
(
)) =  
(
) =  
(
) ( ) =  
( ) ( )  
+
’
˘
´
´
(d¯ang thuc gˆan cuˆoi c´o d¯uoc do  
v`a d¯oˆc lˆap)  
’
’ ’  
.
.
.
´
´
´
˜
’
ii) C´o tuong ung 1−1 giua h`am moment sinh v`a h`am phˆan phˆoi x´ac suˆat cua d¯ai  
’ ’  
’
’
.
˜
luong ngˆau nhiˆen  
’ ’  
.
.
´
ˆ
´
ˆ
´
ˆ
ˆ
ˆ
ˆ
´
3. MOT SO QUI LUAT PHAN PHOI XAC SUAT  
.
.
´
´
3.1 Phˆan phˆoi nhi thuc (Binomial Distribution)  
’
.
˜
´
˜
`
Dinh nghia 13 Dai luong ngˆau nhiˆen roi rac X nhˆan mˆot trong c´ac gi´a tri 0,1,2,...,n  
’ ’  
.
’
.
.
.
.
¯ .  
¯
´
’
´
´
voi ca´c x´ac suaˆt tuong ung d¯uoc t´ınh theo cˆong thuc Bernoulli  
’ ’ ’ ’  
’
’
.
−
= ( = ) =  
(2.1)  
´
´
´
´
goi l`a c´o phˆan phˆoi nhi thuc voi tham sˆo n v`a p. K´ı hiˆeu  
∈
(
) (hay  
∼
(
)).  
’
’
.
.
.
´
ꢀ Cˆong thuc  
’
´
’
Voi h nguyˆen duong v`a  
≤
− , ta c´o  
’ ’  
( ≤  
≤
+ ) =  
+
+
+
(2.2)  
+1  
+
’
’
’
´
´
˜
’
’
’
• V´ı du 14 Ty lˆe phˆe phˆam trong lˆo san phˆam l`a 3%. Lˆay ngˆau nhiˆen 100 san phˆam  
.
.
’
’
’
´
d¯ˆe kiˆem tra. T`ım x´ac suˆat d¯ˆe trong d¯´o  
’
´
i) C´o 3 phˆe phˆam.  
ii) C´o khˆong qu´a 3 phˆe phˆam.  
’
´
’
Giai  
’
’
´
’
’
˜
’
’
`
’
Ta thˆay mˆoi lˆan kiˆem tra mˆot san phˆam l`a thuc hiˆen mˆot ph´ep thu. Do d¯´o ta c´o  
’
.
.
.
.
n=100 ph´ep thu.  
37  
’
’
´
´
´
´
’
’
˜
’
Goi A l`a biˆen cˆo san phˆam lˆay ra l`a phˆe phˆam th`ı trong mˆoi ph´ep thu. Ta c´o  
.
= ( ) = 0 03.  
’
’
’
´
´
’
˘
Dat X l`a tˆong sˆo phˆe phˆam trong 100 san phˆam th`ı  
∈
(100; 0 03).  
.
¯
3
i)  
(
= 3) = 100(0 03)3 (0 97)97 = 0 2274.  
ii)  
(0 ≤ ≤ 3) =  
+
+
+
2
0
1
3
0
1
=
100(0 03)0(0 97)100  
+
100(0 03)1(0 97)99  
2
3
+
100(0 03)2(0 97)98 + 100(0 03)3(0 97)97  
= 0 647  
’
´
´
`
ꢀ Chu´ y´ Khi n kh´a lon th`ı x´ac suˆat p khˆong qu´a gˆan 0 v`a 1. Khi d¯o´ ta c´o thˆe ´ap dung  
’
.
´
´
’
cˆong thuc xˆap xi sau  
’
i)  
1
−
=
≈
( )  
(2.3)  
√
trong d¯´o  
2
−
1
−
2
√
=
;
( ) =  
;
√
2
´
(2.3) d¯uoc goi cˆong thuc d¯ia phuong Laplace.  
’ ’  
.
’
’ ’  
.
.
ii)  
( ≤  
≤
+ ) ≈ ( ) − ( )  
(2.4)  
2
1
trong d¯´o  
( ) =  
2
1
−
2
√
(H`am Laplace);  
2
0
−
+ −  
=
;
=
2
√
√
1
´
(2.4) d¯uoc goi l`a cˆong thuc t´ıch phˆan Laplace.  
’ ’  
.
’
.
´
˘
ꢀ C´ac tham sˆo d¯ac trung  
’
.
´
Nˆeu  
∈
(
) th`ı ta c´o  
i) ( ) =  
.
ii)  
( ) =  
− ≤  
.
iii)  
( ) ≤  
+ .  
´
´
´
´
´
˜
Chung minh. X´et d¯ai luong ngˆau nhiˆen c´o phˆan phˆoi nhi thuc voi c´ac tham sˆo v`a  
’
’ ’  
.
’
’
.
.
’
’
’
´
´
’
’
´
´
´
˜
˜
’
’
biˆeu diˆen ph´ep thu biˆen cˆo xay ra, mˆoi ph´ep thu c´o cu`ng x´ac suˆat xay ra biˆen cˆo  
l`a .  
’
’
˜
Ta c´o thˆe biˆeu diˆen  
nhu sau:  
’
=
=1  
38  
Chu’o’ng 2.  
´
’
´
´
´
’
’
1 nˆeu o ph´ep thu thu biˆen cˆo xay ra  
’
’
’
trong d¯´o  
V`ı  
=
´
0
nˆeu nguoc lai  
’ ’  
.
.
´
´
˜
= 1 2  
l`a c´ac d¯ai luong ngˆau nhiˆen d¯ˆoc lˆap c´o phˆan phˆoi nhi thuc nˆen  
’ ’  
’
.
.
.
.
.
(
) = ( = 1) =  
2
2
(
) =  
(
2) − = (1 − ) =  
(
=
)
Do d¯´o  
( ) =  
( ) =  
(
) =  
=1  
(
) =  
=1  
’
’
´
´
’
’
’
´
• V´ı du 15 Mˆot m´ay san xuˆat d¯uoc 200 san phˆam trong mˆot ng`ay. X´ac suaˆt d¯ˆe m´ay  
’ ’  
.
.
´
.
.
´
’
’
´
´
´
’
’
san xuˆat ra phˆe phaˆm l`a 0 05. T`ım sˆo phˆe phˆam trung b`ınh v`a sˆo phˆe phˆam c´o kha  
’
˘
nang tin ch´ac cua m´ay d¯´o trong mˆot ng`ay.  
.
’
Giai  
’
´
´
’
Goi  
.
l`a sˆo phˆe phˆam cua m´ay trong mˆot ng`ay th`ı  
∈
(200; 0 05).  
.
’
´
´
’
Sˆo phˆe phˆam trung b`ınh cua m´ay trong mˆot ng`ay l`a  
.
( ) =  
= 200 × 0 05 = 10  
’
´
´
´
˘
Sˆo phˆe phˆam tin chac trong ng`ay l`a mod(X). Ta c´o  
− = 200 × 0 05 − 0 95 = 9 05  
+ = 200 × 0 05 + 0 05 = 10 05  
=⇒ 9 05 ≤  
( ) ≤ 10 05  
V`ı (200; 0 05) nˆen  
∈
( ) ∈ . Do d¯´o  
( ) = 10.  
´
3.2 Phˆan phˆoi Poisson  
´
ꢀ Cˆong thuc Poisson  
’
’
´
´
´
’
´
˜
’
Gia su l`a d¯ai luong ngˆau nhiˆen c´o phˆan phˆoi nhi thuc voi tham sˆo (  
) v`a  
=
’
’ ’  
.
’
.
.
´
trong d¯´o kh´a lon v`a kh´a b´e.  
’
Ta c´o  
!
−
(
= ) =  
(1 − )  
( − )! !  
!
−
=
=
( ) (1 − )  
( − )! !  
(1 − )  
! (1 − )  
( − 1) ( − + 1)  
39  
´
Do kh´a lon v`a kh´a b´e nˆen  
’
( − 1) ( − + 1)  
−
(1 − ) ≈  
≈ 1  
(1 − ) ≈ 1  
−
Do d¯´o  
(
= ) ≈  
!
´
´
´
`
’
Vˆay tu cˆong thuc Bernoulli ta c´o cˆong thuc xˆap xi  
’
’
’
.
−
−
= ( = ) =  
≈
!
’
´
´
’
Khi d¯´o ta c´o thˆe thay cˆong thuc Bernoulli boi cˆong thuc Poisson  
’
’
’
−
= ( = ) =  
(2.5)  
!
˜
´
˜
`
Dinh nghia 14 Dai luong ngˆau nhiˆen roi rac  
’ ’  
nhˆan mˆot trong c´ac gi´a tri 0,1,...,n  
. . .  
’
.
.
¯ .  
¯
.
´
’
´
´
´
voi c´ac x´ac suˆat tuong ung d¯uoc t´ınh theo cˆong thuc (2.5) d¯uoc goi l`a c´o phˆan phˆoi  
’ ’  
’
’ ’  
.
’
’ ’  
.
.
´
´
Poisson voi tham sˆo a. K´ı hiˆeu  
∈ P( ) (hay  
∼ P( )).  
’
.
ꢀ Chu´ y´  
−
´
( ≤ ≤ + ) =  
+
+
+
voi  
=
.
’
+1  
+
!
’
´
´
`
• V´ı du 16 Mˆot m´ay dˆet c´o 1000 ˆong soi, X´ac suˆat d¯ˆe mˆot gio m´ay hoat d¯ˆong c´o 1  
’
.
’
.
.
.
.
.
.
’
´
´
´
`
’
ˆong soi bi d¯ut l`a 0,002. T`ım x´ac suˆat d¯ˆe trong mˆot gio m´ay hoat d¯ˆong c´o khˆong qu´a 2  
’
.
’
.
.
.
.
´
´
ˆong soi bi d¯ut.  
’
.
’
.
’
Giai  
Viˆec quan s´at mˆot ˆong soi c´o bi d¯ut hay khˆong trong mˆot gio m´ay hoat d¯ˆong l`a mˆot  
´
´
`
’
’
’
’
´
’
.
.
.
’
.
.
.
.
.
’
’
ph´ep thu. M´ay d¯ˆet c´o 1000 ˆong soi nˆen ta c´o n = 1000 ph´ep thu d¯ˆoc lˆap.  
.
.
.
.
´
´ ´  
´
´ ´  
´
`
’
Goi A l`a biˆen cˆo ˆong soi bi d¯ut v`a X l`a sˆo ˆong soi bi d¯ut trong mˆot gio m´ay hoat  
’
.
’
’
.
’
.
.
.
.
.
d¯oˆng th`ı = ( ) = 0 002 v`a  
∈
(1000; 0 002).  
’
.
’
´
V`ı = 1000 kh´a lon v`a  
’
= 2 khˆong d¯ˆoi nˆen ta c´o thˆe xem ∈ P( ).  
’
´
´
´
`
’
Do d¯´o x´ac suˆat d¯ˆe c´o khˆong qu´a 2 ˆong soi bi d¯ut trong mˆot gio l`a  
’
.
’
.
.
(0 ≤ ≤ 2) =  
+
+
1
0
2
20  
0!  
−2  
= ( = 0) =  
0
21  
1!  
−2  
−2  
= ( = 1) =  
= ( = 2) =  
1
2
22  
2!  
−2  
Do d¯´o (0 ≤ ≤ 2) = (1 + 2 + 2)  
= 5(2 71)−2 = 0 6808.  
40  
Chu’o’ng 2.  
´
˘
ꢀ C´ac tham sˆo d¯ac trung  
’
.
´
Nˆeu ∈ P( ) th`ı ( ) =  
( ) = v`a − 1 ≤  
≤ .  
’
´
´
˜
’
Chung minh. Dˆe nhˆan d¯uoc ky` vong v`a phuong sai cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen c´o phˆan  
’
’ ’  
.
’ ’  
’ ’  
.
.
.
.
¯
phˆoi Poisson ta x´ac d¯inh h`am moment sinh  
.
( ) =  
(
)
Ta c´o  
∞
∞
(
)
−
−
−
(
−1)  
( ) =  
=
=
=
!
!
=0  
=0  
0 ( ) =  
(
−1)  
00 ( ) = (  
)
+
2
(
−1)  
(
−1)  
Do d¯´o  
( ) = 0 (0) =  
00  
2
( ) = (0) − [ ( )]2 = 2 + −  
=
’
ꢀ Ung dung  
.
´
˜
Mˆot v`ai d¯ai luong ngˆau nhiˆen c´o phˆan phˆoi Poisson:  
’ ’  
.
.
.
´
´
´
˜
’
˘
i) Sˆo lˆoi in sai trong mˆot trang (hoac mˆot sˆo trang) cua mˆot cuˆon s´ach.  
.
.
.
.
’
´
´
´
’
`
`
ii) Sˆo nguoi trong mˆot cˆong d¯ˆong sˆong cho toi 100 tuˆoi.  
’ ’  
.
.
´
iii) Sˆo cuˆoc d¯iˆen thoai goi sai trong mˆot ng`ay.  
.
.
.
.
.
´
’
’
`
iv) Sˆo transitor hu trong ng`ay d¯ˆau tiˆen su dung.  
’
.
´
v) Sˆo kh´ach h`ang v`ao buu d¯iˆen trong mˆot ng`ay.  
’
.
.
´
`
vi) Sˆo hat ph´at ra tu c´at hat ph´ong xa trong mˆot chu ky`.  
’
.
.
.
.
´
3.3 Phˆan phˆoi siˆeu bˆoi  
.
´
a) Cˆong thuc siˆeu bˆoi  
’
.
’
’
’
´
`
`
`
X´et mˆot tˆap hop gˆom N phˆan tu, trong d¯´o c´o M phˆan tu c´o t´ınh chˆat A n`ao d¯o´.  
’
.
’
.
.
´
´
’
’
´
`
l`a sˆo phˆan tu c´o t´ınh  
’
’
˜
`
’
`
Lˆay ngˆau nhiˆen (khˆong ho`an lai) tu tˆap hop ra phˆan tu. Goi  
’
.
.
.
.
’ ´  
`
chˆat A c´o trong phˆan tu lˆay ra. Ta c´o  
’
−
−
= ( = ) =  
( = 0 1  
)
(2.6)  
41  
´
b) Phˆan phˆoi siˆeu bˆoi  
.
˜
´
´
˜
`
Dinh nghia 15 Dai luong ngˆau nhiˆen roi rac X nhˆan mˆot trong c´ac gi´a tri 0,1,...,n  
’ ’  
.
’
.
.
.
.
.
¯ .  
¯
´
´
´
´
voi c´ac x´ac suˆat tuong ung d¯uoc t´ınh theo cˆong thuc (2.6) d¯uoc goi l`a c´o phˆan phˆoi siˆeu  
’
’ ’  
’
’ ’  
.
’
’ ’  
.
.
´
’
bˆoi voi tham soˆ N, M, n. K´ı hiˆeu  
∈
(
) (hay  
∼
(
)).  
.
.
’
’
´
´
’
˜
’
’
• V´ı du 17 Mˆot lˆo h`ang c´o 10 san phˆam, trong d¯´o c´o 6 san phˆam toˆt. Lˆay ngaˆu nhiˆen  
.
.
’
’
´
´
`
’
’
’
(khˆong ho`an lai) tu lˆo h`ang ra 4 san phˆam. T`ım x´ac suˆat d¯ˆe c´o 3 san phˆam tˆot trong 4  
.
’
´
’
san phˆam d¯uoc lˆay ra.  
’ ’  
.
’
Giai  
’
’
´
´
´
˜
’
’
Goi X l`a sˆo san phˆam tˆot c´o trong 4 san phˆam lˆay ra th`ı X l`a d¯ai luong ngˆau nhiˆen  
’ ’  
.
.
.
´
´
´
c´o phˆan phˆoi siˆeu bˆoi voi tham sˆo = 10  
= 6 = 4.  
’
.
’
’
’
´
´
´
’
’
X´ac suˆat d¯ˆe c´o 3 san phˆam tˆot trong 4 san phˆam lˆay ra l`a  
3
6
1
4
8
(
= 3) =  
=
= 0 3809  
4
10  
21  
ꢀ Chu´ y´  
−
−
−
´
’
Khi n kh´a b´e so voi N th`ı  
≈
( =  
= 1 − )  
’
´
’
´
’ ´  
’
`
`
Goi X l`a sˆo phˆan tu c´o t´ınh chˆat A n`ao d¯´o trong n phˆan tu lˆay ra th`ı ta c´o thˆe xem  
’
.
’
´
`
’
’
) v´oi p l`a ti lˆe phˆan tu c´o t´ınh chˆat A cua tˆap hop.  
’
’
. .  
.
∈
(
´
˘
c) C´ac tham sˆo d¯ac trung  
’
.
´
Nˆeu  
∈
(
) th`ı ta c´o  
´
( ) =  
(voi  
=
)
’
−
´
( ) =  
(voi = 1 − ).  
’
− 1  
’
´
´
`
’
’
Bang tˆong kˆet c´ac phˆan phˆoi roi rac  
.
´
´
Phˆan phˆoi  
K´ı hiˆeu  
X´ac suˆat  
(
= )  
−
( )  
( )  
.
´
Nhi thuc  
(
)
(1 − )  
’
.
−
Poisson  
Siˆeu bˆoi  
P( )  
!
−
−
−
(
)
( =  
)
.
− 1  
42  
Chu’o’ng 2.  
´
3.4 Phˆan phˆoi mu˜  
´
´
´
˜
˜
Dinh nghia 16 Dai luong ngˆau nhiˆen X d¯uoc goi l`a c´o phˆan phˆoi mu˜ voi tham sˆo  
’ ’ ’ ’  
’
.
.
¯ .  
¯
.
.
´
´
0 nˆeu n´o c´o h`am mˆat d¯ˆo x´ac suˆat  
.
.
−
´
nˆeu  
0
( ) =  
´
nˆeu  
0
≤ 0  
´
´
´
´
´
´
’
⊕ Nhˆan x´et Nˆeu X c´o phˆan phˆoi mu˜ voi tham sˆo th`ı h`am phˆan phˆoi x´ac suˆat cua  
’
.
X l`a  
−
−
( ) =  
= 1 −  
v´oi  
0
0
v`a  
´
( ) = 0 voi ≤ 0.  
’
´
˘
ꢀ C´ac tham sˆo d¯ac trung  
’
.
´
´
´
’
´
˜
Nˆeu X l`a d¯ai luong ngˆau nhiˆen c´o phˆan phˆoi mu˜ voi tham sˆo  
0 th`ı  
’ ’  
.
.
’
i) Ky` vong cua X l`a  
.
+∞  
+∞  
+∞  
0
1
−
−
−
( ) =  
= −  
+
=
0
0
’
ii) Phuong sai cua X l`a  
’ ’  
+∞  
1
2
2
−
( ) =  
−
0
+∞  
+∞  
2
2
−
2
−
−
`
`
T´ıch phˆan tung phˆan ta d¯uoc  
= −  
+∞ +2  
=
.
2
’
’ ’  
.
0
0
0
1
Do d¯´o  
( ) =  
.
2
’
`
´
’
’
’
˜
’
˘
˘
• V´ı du 18 Gia su tuˆoi tho (t´ınh bang nam) cua mˆot mach d¯iˆen tu trong m´ay t´ınh l`a  
’
’
.
.
.
.
.
´
’
`
’
’
’
mˆot d¯ai luong ngˆau nhiˆen c´o phˆan phˆoi mu˜ voi k`y vong l`a 6,25. Thoi gian bao h`anh cua  
’ ’  
.
.
.
.
’
˘
mach d¯iˆen tu na`y la` 5 nam.  
’
.
.
’
´
`
’
`
’
’
˘
Hoi c´o bao nhiˆeu phˆan tram mach d¯iˆen tu b´an ra phai thay thˆe trong thoi gian bao  
’
’
.
.
h`anh?  
’
Giai  
’
´
’
Goi X l`a tuˆoi tho cua mach. Th`ı X c´o phˆan phˆoi mu˜  
.
.
.
1
1
Ta c´o  
=
=
( )  
6 25  
5
6 25  
−
−
5
−0 8  
(
≤ 5) = (5) = 1 −  
= 1 −  
= 1 −  
= 1 − 0 449 = 0 5506  
43  
´
’
´
`
’
’
’
Vˆay c´o khoang 55% sˆo mach d¯iˆen tu b´an ra phai thay thˆe trong thoi gian bao h`anh.  
’
’
.
.
.
´
’
´
ꢀ Ung dung trong thuc tˆe  
’
.
.
’
´
´
´
`
´
`
’
’
˘
’
Khoang thoi gian giu˜a hai lˆan xuˆat hiˆen cua mˆot biˆen c´o phˆan phˆoi mu˜. Chang han  
’
.
.
.
´
’
’
`
`
˜
˜
’
’
’
khoang thoi gian giu˜a hai ca cˆap cuu o mˆot bˆenh viˆen, giua hai lˆan hong h´oc cua mˆot  
c´ai m´ay, giua hai trˆan lut hay d¯ˆong d¯ˆat l`a nhung d¯ai luong ngˆau nhiˆen c´o phˆan phˆoi mu˜.  
’
’
.
.
.
.
´
´
˜
˜
’
’
’ ’  
.
.
.
.
.
´
`
3.5 Phˆan phˆoi d¯ˆeu  
´
˜
˜
`
Dinh nghia 17 Dai luong ngˆau nhiˆen liˆen tuc X d¯uoc goi l`a c´o phˆan phˆoi d¯ˆeu trˆen  
’ ’  
.
’ ’  
.
.
.
.
¯ .  
¯
´
d¯oan [a,b] nˆeu h`am maˆt d¯ˆo x´ac suˆat c´o dang  
.
.
.
.
1
´
nˆeu  
∈ [  
∈ [  
]
]
( ) =  
−
´
nˆeu  
0
´
´
´
’
`
’
’
⊕ Nhˆan x´et Nˆeu X c´o phˆan phˆoi d¯ˆeu trˆen [a,b] th`ı h`am phˆan phˆoi cua X cho boi  
.
´
( ) = 0 nˆeu  
−
−
´
nˆeu  
( ) = ( )  
=
=
≤
≤
−
−∞  
´
( ) = 1 nˆeu  
.
’
’
´
’
ꢀ Chu´ y´ Gia su (  
) ⊂ [ ]. X´ac suˆat d¯ˆe X roi v`ao (  
) l`a  
’
’
−
−
(
) =  
( )  
=
´
˘
ꢀ C´ac tham sˆo d¯ac trung  
’
2
2
1
−
+
2
’
’
i) ( ) =  
=
=
(ky` vong l`a trung d¯iˆem cua [a,b]).  
.
−
−
2
2
3
1
+
ii)  
( ) =  
− [ ( )]2 =  
−
−
−
3
2
( + )2  
( − )2  
2
2
+
+
=
−
=
3
4
12  
’
´
´
iii) modX l`a bˆat cu d¯iˆem n`ao trˆen [a,b].  
’
´
`
’
• V´ı du 19 Lich chay cua xe bu´yt tai mˆot tram xe bu´yt nhu sau: chiˆec xe bu´yt d¯ˆau  
’
.
.
’
.
.
.
.
´
˜
’
`
’
`
’
tiˆen trong ng`ay se˜ khoi h`anh tu tram n`ay v`ao lu´c 7 gio, cu sau moˆi 15 phu´t se˜ c´o mˆot  
xe kh´ac d¯ˆen tram. Gia su mˆot h`anh kh´ach d¯ˆen tram trong khoang thoi gian tu 7 gio d¯ˆen  
’
.
.
´
’
’
´
´
`
’
`
’
`
’
’
´
’
.
.
.
’
`
’
`
’
7 gio 30. T`ım x´ac suˆat d¯ˆe h`anh kh´ach n`ay cho  
44  
Chu’o’ng 2.  
´
a) It hon 5 phu´t.  
’
´
´
b) It nhˆat 12 phu´t.  
’
Giai  
´
`
´
˜
`
Goi  
l`a sˆo phu´t sau 7 gio m`a h`anh kh´ach d¯ˆen tram th`ı l`a d¯ai luong ngˆau nhiˆen  
’
’ ’  
.
.
.
.
´
’
c´o phˆan phˆoi d¯ˆeu trong khoang (0 30).  
´
`
´
`
˜
`
`
’
˘
a) H`anh kh´ach se˜ cho ´ıt hon 5 phu´t nˆeu d¯ˆen tram giua 7 gio 10 v`a 7 gio 15 hoac  
’
’
’
’
.
.
´
˜
’
`
’
`
’
giua 7 gio 25 v`a 7 gio 30. Do d¯o´ x´ac suˆat cˆan t`ım l`a  
5
5
1
3
(10  
15) + (25  
30) =  
+
=
30 30  
´
´
´
`
˜
`
`
’
˘
b) H`anh kh´ach cho ´ıt nhˆat 12 phu´t nˆeu d¯ˆen tram giua 7gio v`a 7 gio 3 phu´t hoac  
’
’
’
.
.
´
`
˜
’
`
’
`
’
giua 7 gio 15 phu´t v`a 7 gio 18 phu´t. X´ac suˆat cˆan t`ım l`a  
3
3
1
5
(0  
3) + (15  
18) =  
+
=
30 30  
’
´
3.6 Phˆan phˆoi chuˆan (Karl Gauss)  
’
´
a) Phˆan phˆoi chuˆan  
˜
Dinh nghia 18  
¯ .  
˜
Dai luong ngaˆu nhiˆen liˆen  
’ ’  
.
¯
.
tuc X nhˆan gi´a tri trong  
.
.
.
f(x)  
’
khoang (−∞ +∞) d¯uoc goi l`a  
’ ’  
´
.
.
’
´
c´o phˆan phˆoi chuˆan nˆeu h`am  
1
2
√
´
mˆat d¯ˆo x´ac suˆat c´o dang  
.
.
.
2
)
2
(
−
1
−
2
√
( ) =  
2
1
√
2
`
´
˘
trong d¯´o  
0, −∞  
l`a hang sˆo,  
∞.  
o
−
+
x
K´ı hiˆeu  
∈
(
2) hay (  
∼
(
2)).  
.
´
˘
b) C´ac tham sˆo d¯ac trung  
’
.
2
2) th`ı ( ) = v`a  
( ) =  
.
´
Nˆeu  
∈
(
´
Chung minh. X´et h`am moment sinh  
’
+∞  
2
)
2
(
−
1
−
2
√
( ) =  
(
) =  
2
−∞  
−
˘
Dat  
=
th`ı  
.
¯
45  
+∞  
+∞  
2
2
−2  
1
−
−
2
2
√
√
2
( ) =  
=
=
=
2
−∞  
−∞  
+∞  
+∞  
2
2
)
2
2
2 2  
(
−
)
(
−
2
1
−
+
+
−
2
2
2
√
√
×
2
2
−∞  
−∞  
2
)
(
−
1
−
’
´
´
´
2
’
√
V`ı ( ) =  
l`a h`am mˆat d¯oˆ cua phˆan phˆoi chuˆan voi tham sˆo  
v`a 1  
’
.
.
2
+∞  
2
)
(
−
2
1
−
√
nˆen  
= 1.  
2
−∞  
2
2
+
2
+
Do d¯´o ( ) =  
.
´
Lˆay c´ac d¯ao h`am ta d¯uoc  
’ ’  
.
.
2
2
2
2
2
0 ( ) = ( +  
)
00 ( ) =  
( +  
)
2
+
2
+
2
2
Khi d¯´o  
( ) = 0 (0) =  
2) = 00 (0) =  
2
2
2
(
+
=⇒  
( ) =  
(
2) − [ ( )]2 =  
’
´
c) Phˆan phˆoi chuˆan h´oa  
’
´
´
˜
˜
Dinh nghia 19 Dai luong ngˆau nhiˆen X d¯uoc goi l`a c´o phˆan phoˆi chuˆan h´oa nˆeu n´o  
’ ’  
.
’ ’  
.
.
.
¯ .  
¯
2
’
´
´
’
c´o phˆan phˆoi chuˆan voi = 0 v`a  
= 1. K´ı hiˆeu  
∈
(0 1) hay  
∼
(0 1).  
.
−
2) th`ı  
=
∈
(0 1).  
´
⊕ Nhˆan x´et  
Nˆeu  
∈
(
.
’
d) Phˆan vi chuˆan  
.
’
´
Phˆan vi chuˆan muc , k´ı hiˆeu  
,
’
.
.
˜
’
l`a gi´a tri cua d¯ai luong ngˆau nhiˆen U  
’ ’  
.
.
.
’
´
`
’
c´o phˆan phˆoi chuˆan h´oa thoa ma˜n d¯iˆeu  
kiˆen  
.
(
) =  
’
´
´
’
’
Voi cho truoc c´o thˆe t´ınh d¯uoc c´ac gi´a tri cua . C´ac gi´a tri cua  
’ ’ ’ ’  
d¯uoc t´ınh  
’ ’  
’
.
.
.
.
˜
˘
’
san th`anh bang.  
46  
Chu’o’ng 2.  
´
e) Cˆong thuc  
’
´
Nˆeu  
∈
(
2) th`ı ta c´o  
−
−
)
2
1
i)  
(
≤
≤
2) = (  
) − (  
1
ii) (| − |  
) = 2 ( )  
2
1
−
2
√
trong d¯´o ( ) =  
(h`am Laplace).  
2
0
’
´
˜
’
’
• V´ı du 20 Trong luong cua mˆot loai san phˆam l`a d¯ai luong ngˆau nhiˆen c´o phˆan phˆoi  
’ ’  
.
’ ’  
.
.
.
.
.
.
’
’
´
’
chuˆan voi trong luong trung b`ınh = 5 v`a d¯o lˆech tiˆeu chuˆan = 0 1. T´ınh ti lˆe  
’
’ ’  
.
.
. .  
.
’
´
`
’
˜
’
’
nhung san phaˆm c´o trong luong tu 4,9 kg d¯ˆen 5,2 kg.  
’ ’  
.
.
’
Giai  
’
’
’
Goi X l`a trong luong cua san phˆam th`ı  
∈
´
(5; 0 1).  
’ ’  
.
.
.
’
`
’
’
Ti lˆe san phˆam c´o trong luong tu 4,9 kg d¯ˆen 5,2 kg l`a  
’ ’  
.
’
.
.
(4 9 ≤ ≤ 5 2) =  
(
5 2−5 ) − (4 9−5  
)
0 1  
0 1  
=
(2) − (−1)  
= 0 4772 − (−0 3413)  
= 0 8185  
˘
f) Qui tac ”k− ”  
´
´
´
Trong cˆong thuc (| − |  
) = 2 ( ) nˆeu lˆay  
=
th`ı (| − |  
) =  
’
2 ( ).  
´
´
´
’
`
˘
Trong thuc tˆe ta thuong du`ng qui tac 1 96 2 58 v`a 3 voi nˆoi dung l`a:  
’
.
’ ’  
.
2
’
´
´
) th`ı x´ac suˆat d¯ˆe X nhˆan gi´a tri sai lˆech so voi ky` vong khˆong qu´a  
. . . .  
´
”Nˆeu  
∈
(
’
1 96 ; 2 58 v`a 3 l`a 95 %, 99% v`a 99% ”.  
´
’
g) Ung dung  
.
’
´
˜
C´ac d¯ai luong ngˆau nhiˆen sau c´o phˆan phˆoi chuˆan:  
’ ’  
.
.
´
´
´
’
- K´ıch thuoc chi tiˆet m´ay do m´ay san suˆat ra.  
’ ’  
’
`
’
’
- Trong luong cua nhˆeu san phˆam cu`ng loai.  
’ ’  
.
.
.
´
’
’
`
˜
’
˘
- Nang suˆat cua mˆot loai cˆay trˆong trˆen nhung thua ruˆong kh´ac nhau.  
’
.
.
.
´
3.7 Phˆan phˆoi  
’
˜
˜
’
Dinh nghia 20 Gia su  
(i=1,2,...,n) l`a c´ac d¯ai luong ngˆau nhiˆen d¯ˆoc lˆap cu`ng  
’ ’  
’
.
.
.
¯ .  
.
’
´
c´o phˆan phˆoi chuˆan h´oa.  
Tải về để xem bản đầy đủ
pdf 32 trang myanh 23380 Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng môn Xác suất thống kê - Chương 2: Đại lượng ngẫu nhiên và phân phối xác suất", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

  • pdfbai_giang_mon_xac_suat_thong_ke_chuong_2_dai_luong_ngau_nhie.pdf