Bài giảng Máy và thiết bị sản xuất vật liệu xây dựng - Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu (Phần 1)
Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu
CHƯƠNG I
MÁY KHAI THÁC
NGUYÊN LIỆU
1
Trang I -
Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu
I. NGUYÊN LIỆU TRONG CÔNG NGHIỆP SẢN XUẤT VẬT LIỆU XÂY DỰNG
Hầu hết nguyên liệu sử dụng trong công nghiệp sản xuất VLXD là các loại nham thạch
(đất đá) nằm trên vỏ trái đất như:
- Sản xuất các chất kết dính: đá vôi, đá đolomít, đất sét, puzolan, thạch cao...
- Sản xuất gốm sứ xây dựng cần : đất sét, cao lanh, thạch anh, tràng thạch, thạch cao
v.v...
- Sản xuất vật liệu chịu lửa, chịu nhiệt: đất sét chịu lửa, quặng manhêzít, quarít,
cromít.v.v...
- Sản xuất thủy tinh xây dựng cần: cát, đá vôi, đá đôlômít, tràng thạch v.v...
- Sản xuất béton cần: cát, sỏi, các loại đá
Tùy theo tình hình phân bố địa chất người ta chia các mỏ khai thác làm hai loại:
Mỏ lộ thiên: nguyên liệu khai thác nằm ngay trên lớp bề mặt trái đất, hoặc cách bề
mặt trái đất không sâu. Nguyên liệu được khai thác theo phương pháp lộ thiên.
Mỏ ngầm: nguyên liệu khai thác nằm sâu trong lòng đất. Nguyên liệu được khai thác
theo phương pháp hầm lò.
Nhìn chung, các nguyên liệu sử dụng trong công nghiệp sản xuất VLXD hầu hết đều
nằm trong lớp bề mặt vỏ trái đất, hoặc cách lớp bề mặt trái đất không sâu.
Vì vậy, việc khai thác nguyên liệu trong công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng hầu hết
là khai thác lộ thiên. Do đó, trong chương này chủ yếu giới thiệu các máy và thiết bị chính sử
dụng trong khai thác mỏ lộ thiên.
Việc chọn phương pháp khai thác, việc lựa chọn máy và thiết bị khai thác tùy thuộc vào
tính chất loại nguyên liệu cần khai thác.
Nguyên liệu cần khai thác trong công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng được chia làm
6 loại theo bảng 1.1:
BẢNG I.1 Nguyên liệu và loại máy khai thác
Loại
nguyên
liệu
Tên nguyên liệu
Khối lượng thể tích Phương tiện khai
khai thác
trung bình (Kg/m3)
thác
I
Cát
Sét pha
Đất mùn
1500
1600
1200
1600
1700
1400
- Cuốc, xẻng
- Máy xúc
II
Sét pha nhẹ
Đá dăm nhỏ KT = 15mm
Đất mùn chắc có rễ cây
Cuốc, xẻng
- Máy xúc
2
Trang I -
Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu
III
IV
Đất sét béo
1800
1750
1750
1950
Cuốc chim, xẻng
Sét pha nặng
Đá dăm to (15-40)mm
Đất sét nặng
Đất sét phiến thạch ...đá cuội, đá
dăm
- Máy xúc
cuốc chim, xẻng,
búa khoáng
- Máy xúc, máy gạt
1950
Đá
cuội,
đá
dăm
to
φ = 90mm
1950
1800
1900
1800
2200
Hoàng thổ rắn
- Búa khoan lỗ và
nổ mìn
- Máy xúc
V
Đá mergel và opoka.
Trépen và đá phấn
Đá thạch cao
Đá túp, đá bọt
Đá vôi mềm, vỏ trai ốc
Đá phấn chắc
1100
1200
- Búa khoan lỗ và
nổ mìn
VI
2600
Mergel cứng trung bình
Mergel rắn
2300
2500
-Máy xúc
Đá vôi rắn
Đá manhêzít
2500-2700
3000
Đá đolomít
2700
Đá vôi có độ rắn cao
2900-3100
II. CÁC MÁY VÀ THIẾT BỊ KHAI THÁC NGUYÊN LIỆU
Quá trình khai thác nguyên liệu được thực hiện qua các công đoạn:
•
•
•
•
Bóc lớp phủ mặt
Tách rời nguyên liệu khai thác ra khỏi mỏ.
Đập sơ bộ những tảng nguyên liệu lớn đã được tách ra khỏi mỏ.
Vận chuyển nguyên liệu đã khai thác về nhà máy
Để thực hiện những nhiệm vụ khai thác trên, cần sử dụng các loại máy khai thác thích
ứng:
•
•
•
•
•
•
•
Máy khoan lỗ để nổ mìn
Máy gạt
Máy xúc
Máy cào
Máy đập
Máy khai thác cơ khí thủy lực
Các máy vận chuyển v.v...
3
Trang I -
Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu
II.1. Máy xúc
Máy xúc được chia làm 2 loại, tùy thuộc vào tính năng làm việc của máy:
Máy xúc gián đoạn- máy xúc một gàu: máy làm việc theo chu kỳ. Các công đoạn
xúc- chuyển- đổ nguyên liệu không xảy ra đồng thời.
Máy xúc liên tục-Máy xúc nhiều gầu: toàn bộ quá trình làm việc theo một chu kỳ
kín.Các công việc xúc- chuyển- đỗ nguyên liệu xảy ra đồng thời
II.1.1 Máy xúc một gầu
Máy xúc một gầu gián đoạn có nhiều loại. Có thể phân loại theo nhiều phương thức
khác nhau
Phân loại theo thiết bị làm việc: máy xúc gầu xuôi, máy xúc gầu ngược, máy xúc gầu
dây, gầu ngoạm...
Phân loại theo tính năng của máy:
- Máy xúc vạn năng: làm việc với bất kỳ các loại nguyên liệu.
- Máy xúc bán vạn năng: làm việc với một vài loại nguyên liệu xác định.
- Máy xúc đặc biệt: chỉ lắp một loại gầu cố định.
Trong phần này chúng ta chỉ khảo sát sơ đồ cấu tạo, nguyên tắc làm việc và phạm vi
sử dụng của một số loại máy xúc một gầu thông dụng.
12
1
B
6
2
4
11
6
8
7
9
3
13
5
10
A
Hình 1-1a Sơ đồ nguyên lý máy xúc gầu xuôi
4
Trang I -
Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu
Hình 1.1b Máy xúc gầu xuôi thủy lực (hãng Liebhlerr – Model 984)
5
Trang I -
Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu
Máy xúc gầu xuôi
•
Cấu tạo và nguyên tắc làm việc:
Gầu (1) gắn vào cán gầu (2), thân cán gầu có răng (3) ăn khớp vào bánh xe răng
lắp trên trục áp lực (4) gắn trên cần trục (5) được đặt nghiêng một góc 35- 60o.
Do cấu tạo cán gầu (2) có thể chuyển động qua lại dọc theo trục của nó, hoặc xoay
xung quanh trục áp lực (4) khi nâng hay hạ gầu. Buồng máy (6) mang toàn bộ cần trục (5),
cán gầu và gầu có thể quay 360o trong mặt phẳng ngang nhờ đặt trên mâm quay (13)
Trong khi máy làm việc, tời (7) quay nhả cáp (8) ra, trục áp lực (4) quay, cán gầu (2) di
chuyển nhấn hàm gầu vào nguyên liệu ở vị trí A, tiếp theo tời (7) quay ngược lại cuộn cáp (8)
vào, gầu dịch chuyển từ vị trí A-B xúc đầy nguyên liệu. Buồng máy mang cần trục, cán gầu và
gầu chứa đầy nguyên liệu quay một góc xác định ( 90÷180o) đến vị trí đổ nguyên liệu. Nhờ tời
(9), cáp (10) được cuộn lại, đáy gầu mở ra tháo nguyên liệu vào đóng hoặc vào thiết bị vận
chuyển. Tời (11) và cáp (12) dùng điều chỉnh độ nghiên thích hợp của cần trục (5).
•
Phạm vi sử dụng:
Máy xúc gầu xuôi được dùng rất phổ biến để khai thác nguyên liệu từ loại I-III (bảng
3.
A-1) ở độ cao hơn mức đặt máy từ 1,5÷ 2,5m. Dung tích gầu có thể từ 0,25- 30m Thông
dụng gầu có dung tích: 0,25- 3 m3.
Máy xúc gầu ngược
5
4
6
8
3
7
2
B
1
A
Hình 1-2a Sơ đồ nguyên lý máy xúc gầu ngược
6
Trang I -
Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu
Hình 1-2b Máy xúc gầu ngược Hãng Liebherr (Đức)
7
Trang I -
Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu
Cấu tạo và nguyên tắc làm việc
Gầu (1) gắn vào cán gầu (2) khớp vào cần trục (3), khi máy làm việc cáp nâng(4)
được cuộn vào nhờ tời (5). Cáp (6) qua tời (7) được nhả ra, đặt gầu ở vị trí A cắt vào nguyên
liệu. Tiếp theo cáp nâng (4) lại được nhả ra, cáp (6) cuộn vào kéo gầu dịch chuyển từ vị trí A-
B, gầu xúc đầy nguyên liệu. giữ cáp (6), cuộn cáp nâng (4), nâng cần trục (3) lên. Tiếp theo
buồng máy (8) mang cần trục, cán gầu và gầu chứa đầy nguyên liệu quay một góc xác định
đến vị trí đổ nguyên liệu. Lúc này cáp(4) cuộn vào, cáp (6) nhả ra đổ nguyên liệu vào đóng
hoặc vào thiết bị vận chuyển.
Phạm vi sử dụng:
Máy xúc gầu ngược được sử dụng để khai thác nguyên liệu ở cao độ ngang hoặc thấp
hơn mức đặt máy. Loại máy này thường được lắp gầu có dung tích 0,3÷1,5 m3.
Hình 1.2c Máy đào và gạt đất vạn năng – Model 308Pa – Liebherr (Đức)
8
Trang I -
Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu
Hình 1.2d Các loại gầu thông dụng
9
Trang I -
Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu
Máy xúc gầu dây
6
3
5
2
4
B
1
Hình 1.3 Sơ đồ nguyên lý máy xúc gầu dây
A
Cấu tạo và nguyên tắc làm việc:
Gầu (1) có cấu tạo hở trước và trên được treo vào
cần trục (2) qua cáp nâng (3), liên kết với cáp kéo (4).
Khi máy làm việc cáp (3) và cáp kéo (4) được nhả ra,
gầu dưới tác dụng của trọng lượng văng xa và cắt vào
nguyên liệu ở vị trí A, tiếp theo kéo cáp (4) gầu dịch chuyển
từ vị trí A-B xúc đầy nguyên liệu. Lúc này hãm cáo kéo
(4), qua cáp nâng (3) nâng gầu lên ở vị trí thăng bằng để
vật liệu khỏi đổ ra ngoài. Sau đó buồng máy (5) mang cần
Chi tiết gầu
trục và gầu chứa đầy nguyên liệu quay một góc xác định đến vị trí đổ nguyên liệu.
Khi đổ nguyên liệu kéo cáp nâng (3) đồng thời nhả cáp kéo (4) ra gầu bị dốc ngược
đổ nguyên liệu vào đóng hoặc thiết bị vận chuyển. Ngoài ra, còn cáp 6 giữ cần trục ở một góc
xác định.
Phạm vi sử dụng
Máy xúc gầu dây dùng khai thác nguyên liệu ở ngang hoặc thấp hơn mức đặt máy từ
25÷30m, khi mà các máy xúc khác không làm việc được. Loại máy xúc này ưu việc hơn các
máy xúc khác là có đường kính khai thác lớn ( 60÷75m) và chiều sâu khai thác lớn. Khi khai
thác nguyên liệu nặng chắc cần phải làm tơi sơ bộ, vì gầu cắt vào nguyên liệu chỉ do tác dụng
trọng lượng của gầu. Đối với máy xúc gầu dây khi đổ nguyên liệu vào thiết bị vận chuyển có
khó khăn vì gầu bị dao động nhiều.
10
Trang I -
Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu
Máy xúc gầu ngoạm
8
5
8
6
4
3
1
Hình 1.4a Sơ đồ nguyên lý máy xúc
gầu ngoạm
2
Cấu tạo và nguyên tắc làm việc:
Máy xúc gầu ngoạm cấu tạo dạng hàm: gồm có hàm gầu (1) quay quanh trục của
ròng rọc(2). Hai đầu thanh kéo (3) liên kết động với hàm gầu (1) và mũ (4).
Khi máy làm việc: nhả cáp (5) ra, dưới tác dụng trọng lượng của ròng rọc (2) hai hàm
gầu mở ra, hạ cáp (6) xuống đặt 2 hàm gầu vào nguyên liệu. Tiếp theo cuộn cáp (5) lại, kéo
ròng rọc (2) lên làm cho 2 hàm gầu đóng lại, ngoạm nguyên liệu vào đầy gầu, đồng thời cuộn
cáp (6) lại nâng gầu chứa đầy nguyên liệu lên cao và hãm lại. Buồng máy (7) mang cần trục
(8) và đầy chứa đầy nguyên liệu xoay một góc xác định đến vị trí đổ nguyên liệu. Khi đổ
nguyên liệu, nhả cáp (5) ra, dưới tác dụng trọng lượng của ròng rọc và nguyên liệu hai hàm
gầu mở ra, nguyên liệu được tháo vào thiết bị vận chuyển.
11
Trang I -
Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu
Hình 1.4b Các loại gầu xúc
(cho máy xúc gầu ngoạm)
12
Trang I -
Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu
Hình 1.4c Máy xúc gầu ngoạm – Khai thác cát trên sông
Phạm vi sử dụng:
Máy xúc gầu ngoạm được dùng để bóc dỡ nguyên liệu rời ở bến xe, bến cảng, trong
các kho chứa nguyên nhiên liệu. Máy có thể bóc dỡ nguyên liệu ở độ cao, thấp hay ngang tầm
đặt máy.
13
Trang I -
Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu
Hình 1.4d Tàu xúc gàu ngoạm, Hãng Kawasaki Nhật Bản
14
Trang I -
Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu
Hình 1.4e Gầu ngoạm
15
Trang I -
15 trang
28420
Free
Bạn đang xem tài liệu "Bài giảng Máy và thiết bị sản xuất vật liệu xây dựng - Chương 1: Máy khai thác nguyên liệu (Phần 1)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_giang_may_va_thiet_bi_san_xuat_vat_lieu_xay_dung_chuong.pdf
