Bài giảng Kỹ thuật điện nhiệt - Nguyễn Đình Thiên
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI
BÀI GIẢNG
KỸ THUẬT ĐIỆN NHIỆT
HÀ NỘI - 2006
1
Nguyễn Đình Thiên - Nguyễn Trung Sơn
BÀI GIẢNG
KỸ THUẬT ĐIỆN NHIỆT
Dùng cho sinh viên ngành THIẾT BỊ ĐIỆN - ĐIỆN TỬ
HÀ NỘI - 2006
2
CHƯƠNG I. NHỮNG KHÁI NIỆM CHUNG VỀ KĨ THUẬT ĐIỆN
NHIỆT
§1. Khái niệm
1. Định nghĩa
Kỹ thuật điện nhiệt là kỹ thuật biến đổi điện năng thành nhiệt dựa
trên cơ sở các định luật vật lý.
2. Lĩnh vực sử dụng
Kĩ thuật điện - nhiệt được ứng dụng nhiều trong sản xuất và sinh
hoạt.
Ví dụ: trong nhà máy xí nghiệp thường gặp các lò điện trở, thiết bị sấy,
thiết bị nung nóng.
Trong luyện kim gặp những lò điện làm việc theo các nguyên lý
khác nhau.
Trong sinh hoạt gặp những thiết bị nung nóng nước, nồi cơm điện,
bình nóng lạnh, sưởi ấm, lò vi sóng…
Kỹ thuật điện nhiệt sử dụng năng lượng điện rất lớn, nhất là lò
luyện kim. Bởi vậy tính toán thiết kế thiết bị điện nhiệt hợp lý sẽ tiết kiệm
năng lượng điện rất lớn.
§2. Phân loại
Phân loại thiết bị điện nhiệt dựa vào nguyên lý biến đổi điện thành
nhiệt. Có thể phân loại thiết bị điện nhiệt làm việc theo các phương pháp
sau đây:
1.Thiết bị điện làm việc theo phương pháp điện trở.
2
Dựa nguyên lý: Q = I R
Trong đó: Q- nhiệt lượng toả ra khi có dòng điện I chạy qua dây đốt có
điện trở R trong thời gian
, về đơn vị :
I(A), R( ), (s) thì Q ( J) trong đó có mối quan hệ:
1J = 1 Ws = 0,24cal
Bản thân phương pháp này phân thành:
a. Phương pháp điện trở gián tiếp: trong đó khi có dòng điện qua điện trở
sẽ toả ra nhiệt năng, nhiệt năng đó dùng để nung nóng vật.
b. Phương pháp điện trở trực tiếp: trong đó dòng điện trực tiếp đi qua vật
nung, nhờ có điện trở của vật mà vật được nung nóng.
3
2.Thiết bị nhiệt làm việc theo nguyên lý cảm ứng.
- Dựa vào định luật cảm ứng: khi một vật dẫn đặt trong từ trường biến
thiên trong vật sẽ cảm ứng dòng điện và vật được nung nóng.
Phương pháp cảm ứng phân thành:
a. Phương pháp trực tiếp
b. Phương pháp gián tiếp
4.Thiết bị điện nhiệt làm việc theo phương pháp hồ quang.
Dưa theo nguyên lý: năng lượng nhiệt được tạo ra nhờ hồ quang sinh ra
giữa các điện cực.
Phương pháp hồ quang cũng được phân thành
a. Phương pháp hồ quang trực tiếp
b. Phương pháp hồ quang gián tiếp
4.Thiết bị điện nhiệt làm việc theo phương pháp điện môi.
Hình 1 trình bày nguyên lý làm việc: vật nung là loại không dẫn
điện hoặc bán dẫn được đặt giữa không gian hai má tụ điện. Tụ điện được
nối với nguồn áp có tần số siêu cao hàng chục hàng trăm hoặc hàng nghìn
MHz, dưới tác dụng của từ trường biến thiên với tần số siêu cao trong vật
sẽ có dòng điện dịch, kết quả vật được nung nóng.
Đặc điểm của nung nóng bằng phương pháp điện môi là sự nung
nóng ngay lập tức đồng đều trong toàn bộ vật nung, nhờ đó tốc độ nung
nóng cao.
Dựa vào phương pháp điện môi chế tạo thiết bị sấy điện môi dùng
để sấy vật liệu cách điện, vật liệu compozit, sản phẩm nông nghiệp nhẹ,
chè, cà phê… chế tạo lò vi sóng dùng trong nấu nướng nhanh, thiết bị
khử trùng y tế.
Nguån
¸p siªu
cao tÇn
VËt ®uîc
nung
M¸ tô ®iÖn
Hình 1
5. Phương pháp điện tử
Năng lượng điện biến thiên, nhiệt do sự va chạm của dòng điện tử
được gia tốc cao trong trường điện với những vật gia công ( vật nung
nóng)
4
Phương pháp điện tử được thực hiện trong buồng chân không cao,
luồng điện tử được tập trung thành nhũng chùm hẹp với năng lượng rất
cao khoảng 5108 KW/cm2 tức hàng 1000 lần lớn hơn trong lò hồ quang.
Phương pháp này được thực hiện trong thiết bị súng điện trở, để
hàn những chi tiết cực nhỏ, để tạo hợp kim đặc biệt tinh khiết từ những
chất đặc biệt cứng như Tantan, moliphden…
6.Phương pháp laser : Light Amphificatin by Stimulated Emission of
Radium: viết tắt là LASER có nghĩa là khuyếch đại ánh sáng bằng cưỡng
bức.
Laser là phát minh lớn của thế kỷ 20. Năm 1917 nhà bác học Aber
Einstein đã đề ra nguyên lý bức xạ cưỡng bức. Theo nguyên lý bức xạ
ánh sáng, sở dĩ phát ra màu khi bị nung nóng là do trong nguyên tử các
electron từ mức năng lượng thấp nhảy sang mức năng lượng cao, rồi từ
cao khi nhảy về thấp thì phát ra bức xạ.
Nguyên lý đó được biểu diễn bằng công thức Einstein
E2 - E1= hv.
Trong đó: E1,E2: mức năng lượng của các điện tử.
h- hằng số Planck.
v- tần số.
Hiệu số E2 – E1 càng lớn thì tần số càng lớn, tức bước sóng càng
nhỏ, ánh sáng tử bước sóng lớn ( màu đỏ) chuyển dần sang bước sóng
nhỏ ( màu tím)
Bây giờ dùng phương pháp nào đó cưỡng bức cho hàng tỉ tỉ nguyên
tử đều nhảy lên mức năng lượng cao và khi cùng nhảy về mức cơ bản thì
sẽ phát ra một thứ ánh sáng đơn sắc ( cùng năng lượng, cùng bước sóng).
Đó là nguyên lý của máy Laser.
Chiếc máy Laser đầu tiên ra đời vào 1960 do kỹ sư người Mỹ tên
là Theodore Maiman có sơ đồ nguyên lý như hình 1.2.
3
1
2
Hình 1.2
1.Thanh hồng ngọc nhân tạo (AL2O3 + 0,05% Neodym )
2. Ống thuỷ tinh, trong chứa khí xenon
3.C tụ điện.
5
Bộ phận chủ yếu là thanh Hồng ngọc ( Rubi ) dài 30 cm, đường
kính 1,5 cm, là hồng ngọc nhân tạo gồm Al2O3 trộn với 0,05% chất
Neodym, quanh nó là ống thuỷ tinh 1 đựng khí xenon. Hai đầu ống được
nối với tụ điện 3.
Khi áp trên tụ tăng tới mức nào đó thì khí xenon trong ống thuỷ
tinh phát sáng kích thích các nguyên tử neodym, lập tức thanh hồng ngọc
phát sáng tia sáng màu đỏ có độ sáng gấp hàng trăm lần độ sáng trên bề
mặt trời. Công suất đạt hàng tỉ watt . Đó là tia Laser.
Laser đã phát triển nhanh chóng, gồm một số thể loại như sau:
a.Dùng laser khí: loại này thông dụng- môi trường khuyếch đại là chất
khí. Sự kích thích dựa vào phóng điện trong chất khí. Loại Laser
He – Ne - Ar thường dùng trong đo đạc không cần công suất lớn, cần độ
tập trung cao.
Loại Laser khí CO2, trong phạm vi bức xạ hồng ngoại có năng suất cao,
dùng trong nhiều việc, gia công vật liệu.
b. Laser rắn: môi trường khuyếch đại là chất rắn, ví dụ như máy Laser
của maiman nêu ở trên. Loại này có công suất lớn được dùng trong công
nghiệp để cắt, khoan vật liệu rắn, gia công vật liệu. Trong y tế để phẫu
thuật, dùng trong quân sự và vũ trụ.
c. Laser lỏng: ngoài hai loại trên còn dùng loại có môi trường phát laser
là chất lỏng, phát ra laser có bước sóng thay đổi tạo ra nhiều màu sắc đặc
trưng dùng trong trang trí, nhà hàng.
Laser được coi là công cụ kỳ diệu của kỹ thuật hiện đại. Phương
pháp laser tạo được sự tập trung năng lượng cao nhất trong các phương
pháp. Nó làm việc theo chế độ xung. Năng lượng của xung không cao
nhưng nhờ đường kính xung nhỏ khoảng 1 ÷ 8 mvới năng lượng chỉ
khoảng 30 Jun trong thời gian ngắn khoảng 0,1 ns cũng đủ đốt vật đến
nhiều nghìn độ đủ để nóng chảy, bay hơi cả hợp kim cứng nhất, dùng đục
lỗ, hàn chi tiết…
Ưu điểm của phương pháp Laser là làm việc trong môi trường
không khí, ít bị tác động của môi trường so với phương pháp điện tử. Tuy
nhiên trong những thiết bị Laser công suất lớn hiệu suất chỉ đạt được
( 0,5 ÷1 )%.
Ở Việt Nam đã thành lập trung tâm công nghệ Laser (
NACENLAS) năm 1984, đã lắp ráp chế tạo thành công các thiết bị Laser
điều trị trong y tế loại He - Ne có công suất từ 1 mW - 7 mW chuyển giao
cho các bệnh viện, chế tạo thiết bị Laser tan sỏi thận ngoài cơ thể, thiết bị
Laser phẫu thuật, thiết bị Laser diot 1W và nhiều thiết bị Laser khác.
6
7. Phương pháp plasma.
Năng lượng điện biến vào nhiệt trong dòng vật chất bị ion hoá dưới
tác dụng của điện trường giữa điện cực trong áp suất lớn và tốc độ cao
của dòng plasma. Do bị ion hoá và nén trong thể tích không lớn nên mật
độ nhiệt lớn, cho phép tạo ra nhiệt độ tới hàng vạn độ
Phương pháp này dùng trong các thiết bị hàn và cắt kim loại, hợp
kim cứng.
§3. Ưu điểm nhược điểm của kỹ thuật điện nhiệt
1. Ưu điểm
- Do năng lượng tập trung trong thể tích nhỏ nên tạo được nhiệt độ cao
- Tạo được quá trình nhiệt luyện trong chân không hoặc trong môi trường
có khí bảo vệ tránh được tổn hao và nâng cao chất lượng.
- Tạo được tốc độ nung nóng cao và năng suất cao
- Có khả năng điều chỉnh nhiệt độ trong phạm vi rộng và độ chính xác
cao
- Tạo được khả năng tự động hoá cao quá trình công nghệ
- Cải thiện được điều kiện lao động
Và các ưu điểm khác nữa
2. Nhược điểm
- Dùng năng lượng có giá thường cao hơn các dạng nhiên liệu than, dầu
khí..
- Thiết bị điện nhiệt có nhiều loại giá thành cao
- Để vận hành đòi hỏi phải có trình độ
§4. Hai thang nhiệt độ
Trong đo nhiệt độ, đưa ra hai thang đo phổ biến, hai thang này dựa
trên 6 điểm nhiệt độ cơ bản:
- Nhiệt độ sôi của oxy lỏng là - 182,97 0C
- Nhiệt độ tan của nước đá
- Nhiệt độ sôi của nước
- 0,001 0C
100 0C
- Nhiệt độ sôi của lưu huỳnh 444,6 0C
- Nhiệt độ đông đặc của bạc
960,8 0C
- Nhiệt độ đông đặc của vàng 1065 0C
7
1. Thang nhiệt độ bách phân: (còn gọi là thang nhiệt độ ( 0C))
Sử dụng hai điểm mà nước đá thay đổi pha của nó là điểm nước đá
tan lấy là 0 0C điểm sôi là 100 0C, chia làm 100 phần, mỗi phần 1 0C.
Ký hiệu thang nhiệt độ C là: t
2. Thang nhiệt độ nhiệt động tuyệt đối: (còn gọi là thang nhiệt độ
Kenvil hay thang nhiệt độ 0K.)
Thang nhiệt độ này lấy điểm tam giao của nước làm điểm chuẩn và
bằng 2730,160K. Điểm tam giao là điểm duy nhất tại đó có sự cân bằng
nhiệt độ của ba pha của nước. Đó là các pha cứng- lỏng- hơi
Có quan hệ giữa nhiệt độ 0K và nhiệt độ 0 C là:
T ( 0K ) =[ 273,16 + t ( 0 C) ] 0K
Điểm đầu (điểm 0 ) của nhiệt K là điểm tuyệt đối của nhiệt độ K.
§5. Phân loại thiết bị điện nhiệt
Để tiện cho quản lý thiết bị điện nhiệt có thể phân loại theo một số
đặc tính như sau:
1. Phân loại theo nhiệt độ.
- Loại nhiệt độ thấp: từ 3000C trở xuống
- Loại nhiệt độ trung bình: từ 300÷ 10000C.
- Loại nhiệt độ cao: từ 10000C trở lên
Trong luyện kim người ta phân theo cấp bậc nhiệt độ khác
2. Phân loại theo tần số dòng điện
+ Loại dòng một chiều
+ Loại dòng xoay chiều
- Tần số thấp ≤ 50Hz.
- Tần số trung bình ≤ 10 KHz.
- Tần số cao
≤ 10 MHz.
- Tần số siêu cao từ 100MHz trở lên.
3. Phân theo chức năng
- Loại thiết bị dùng trong kỹ thuật sấy.
- Loại thiết bị dùng trong luyện kim và…
8
CHƯƠNG II: CÁC PHƯƠNG TRÌNH NHIỆT TRONG NUNG
NÓNG
Quá trình nung nóng là quá trình động liên quan tới sự thay đổi
lượng nhiệt trong vật nung. Sẽ xét một số quan hệ trong nung nóng thông
qua các phương trình nhiệt sau đây:
§1. Phương trình cân bằng nhiệt của vật nung nóng
Để đơn giản xét trường hợp vật nung đồng chất đẳng nhiệt, coi các
thông số vật lý ngoài nhiệt độ ra đều không thay đổi. Lúc đó phương trình
cân bằng nhiệt theo d có dạng:
dQ1 = dQ2 + dQ3
(1)
Trong đó: dQ1- lượng nhiệt đưa tới vật sau thời gian d
dQ2- lượng nhiệt dùng để thay đổi lượng nhiệt chứa trong vật
nung
dQ3 - lượng nhiệt bị mất ra xung quanh
Các thành phần trên được xác định như sau:
dQ Pd
1
Trong đó:
P – công suất đưa tới vật để nung nóng
dQ2 mcdt
- thời gian
m- khối lượng của vật nung nóng
c- tỷ nhiệt của vật nung nóng
dt- sự thay đổi nhiệt độ của vật nung vào môi trường xung quanh
dQ KF t t d
0
3
K- hệ số truyền nhiệt
F - diện tích của bề mặt truyền nhiệt ra xung quanh
t- nhiệt độ nung nóng
t0- nhiệt độ môi trường xung quanh
Thay vào phưong trình (1) ta có:
Pd mcdt KF t t d
0
(2)
Phương trình (2) còn được gọi là phương trình truyền tải công suất.
Chia cả hai vế cho KFd được
mc dt
P
.
t (t0
) 0
KF d
KF
9
mc
Đặt
T hằng số thời gian
KF
P
dt
t0
ty nhiệt độ ổn định của vật khi
0
KF
d
Có phương trình:
dt
T t ty 0
(3)
d
Biểu thức (3) phương trình cân bằng nhiệt của vật nung nóng
§2 . Phương trình nhiệt độ nung nóng
Giải phương trình (3) với điều kiện khi 0 có t = tđ nhiệt độ đầu,
sau thời gian
phương trình nhiệt độ nung nóng:
đủ lớn có nhiệt độ ổn định t = ty nhiệt độ ổn định có
T
T
t t®.e ty (1 e )
(4)
T- hằng số thời gian nung nóng
Biểu diễn đường nhiệt độ nung nóng trên đồ thị hình 1.
t
T
ty
1
2
t®
t0
Hình 1.
1- Phương trình nhiệt độ nung nóng
2- Phương trình nhiệt độ làm nguội
Đường nung nóng bắt đầu từ nhiệt độ đầu tđ khi 0. Về lý thuyết
để đạt nhiệt độ ổn định ty thì cần thời gian . Thực tế khi thời gian
3 4 T thì bắt đầu có nhiệt độ t 0,95 0,98 t
y
§3. Phương trình nhiệt độ làm nguội
Từ phương trình nhiệt độ nung nóng (4) khi đặt tđ = ty , ty = t0 - nhiệt độ
môi trường, sẽ có phương trình nhiệt độ làm nguội như sau:
Nhờ có phương trình:
10
T
T
t ty .e t0 (1 e )
(5)
T’ là hằng số thời gian làm nguội
Theo (5) để có t = t0 thì cần có thời gian nhưng thực tế
' 5 8 T t' t
0
§4. Phương trình tốc độ nung nóng
Một trong những đặc trưng của quá nung nóng là tốc độ nung
nóng. Trong luyện kim, gia công chi tiết máy, trong kỹ thuật sấy… tốc độ
nung nóng có ý nghĩa quan trọng đến chất lượng và năng suất của quá
trình. Ví dụ, trong kỹ thuật sấy nếu lúc đầu chọn tốc độ nung nóng quá
cao không hợp lý thì lớp ngoài của sản phẩm khô nhanh tạo lớp bọc
không cho nước bốc hơi từ phía trong … làm cho sản phẩm kém chất
lượng.
Biểu thức phương trình tốc độ tìm được từ phương trình nhiệt độ
dt
nung nóng bằng cách lấy đạo hàm theo thời gian
:
được biểu thức
d
T
ty t
dt
® .e
(6)
d
T
- Tốc độ nung nóng cực đại: từ phương trình (6) thấy rằng tốc độ nung
dt
nóng cực đại ( )max đạt được ở thời điểm 0, tức thời điểm đầu:
d
ty t®
dt
( )max
d
T
Ở thời điểm đầu chưa có tổn hao nên đường tăng nhiệt gần như là đường
thẳng.
§6. Thời gian nung nóng
T
T
Từ phương trình nhiệt độ nung nóng t t®.e ty (1 e )
ty t®
xác định được thời gian nung nóng
là T ln
(7)
ty t
Theo biểu thức (7) sẽ tìm được thời gian nung nóng
nào t trong khoảng từ tđ tới ty.
tới bất kỳ nhiệt độ
Trong thực tế khi xác định được hằng số thời gian T, sẽ tìm được thời
gian nung nóng theo kinh nghiệm : 3 4 T
§5. Hằng số thời gian T
11
Hằng số thời gian nung nóng T là thông số quan trọng, về giá trị có
mc
T
- bằng tỷ số để vật đạt tới giá trị nhiệt độ ổn định khi ở chế độ
KF
nung nóng không có toả nhiệt ra môi trường, có thể xác định được T theo
phương pháp đồ thị ở hình 1. Hằng số thời gian T không phụ thuộc vào
công suất đưa tới vật mà chỉ phụ thuộc vào điều kiện toả nhiệt.
CHƯƠNG III. TÍNH CÔNG SUẤT THIẾT BỊ ĐIỆN NHIỆT VÀ
TÍNH CÁCH NHIỆT
§1. Công suất hữu ích
Công suất hữu ích Ph là công suất làm biến đổi lượng nhiệt của vật
nung để rồi nâng cao nhiệt độ cho vật nung.
Dựa vào phương trinh truyền tải công suất đã đưa ra ở trên:
Pd mcdt KF t t d
0
Chia cho d có
dt
P mc KF t t
0
d
Trong đó:
P- công suất đưa vào để nung nóng vật nung và một phần tổn hao
ra xung quanh và nung nóng thiết bị.
m- khối lượng của vật nung nóng
c- tỷ nhiệt của vật nung nóng
K- hệ số truyền nhiệt ra xung quanh
F- bề mặt truyền nhiệt ra xung quanh
- thời gian nung
t- nhiệt độ nung
t0- nhiệt độ môi trường
Để đơn giản cho tính toán có thể coi phần tổn hao bằng 0. Toàn bộ
nhiệt lượng đưa vào đều để nung nóng vật tức đều biến thành công suất
hữu ích, ta có:
dt
P P mc
h
d
dt
Thành phần
ở thời điểm đầu 0 là tốc độ nung cực đại
trong đó coi
d
ty t®
dt
d
T
0
ty = t - nhiệt độ nung nóng
tđ = t0 - nhiệt độ môi trường
12
T - thời gian nung nóng
Có biểu thức sau:
mc t t
0
P
(1)
h
Biểu thức (1) tính công suất Ph của vật
Trong đó lấy đơn vị theo: m (kg), c( J/ 0C kg); t, t0 ( 0C); (s) thì Ph(W)
§2. Công suất tính toán (Ptt )
Công suất tính toán Ptt có tính tới thành phần công suất tổn hao ra xung
quanh và tổn hao để nâng nhiệt độ của thiết bị, ta có:
P P P
tt
h
th
Pth công suất tổn hao gồm hai thành phần:
+ P - tổn hao ra môi trường xung quanh
mt
+
Ptb - tổn hao nâng nhiệt độ thiết bị
§3. Công suất thiết bị Ptb
Công suất thiết bị Ptb dùng để tính toán thiết kế là công suất Ptt và có
thêm hệ số dự phòng KZ
Ptb = KZ. Ptt
(3)
KZ - thường chọn KZ 1,10 1,15
Trong thực tế có thể đơn giản, theo kinh nghiệm chọn Ptb theo công suất
hữu ích Ph như sau;
Ptb = 1,2 .Ph
(4)
§4. Tính công suất của một số quá trình nung nóng
Đưa ra một số biểu thức để tính công suất hữu ích trong một số quá
trình sau đây:
1. Nung nóng có thời gian
mc t t
0
P
(5)
h
Với: m (kg), c ( J/ 0C kg), t, t0 (0C ), (s), Ph (W)
2. Nung nóng liên tục
13
Ph = mc (t – t0 )
(6)
3. Nung nóng nóng chảy với thời gian
m(c t t a)
0
P
(7)
h
Với: m (kg) , c ( J/ 0C kg), t, t0 (0C ), (s), Ph (W)
a ( J / kg): nhiệt lượng để đưa một khối lượng vật nóng chảy
4. Nung nóng chảy liên tục
Ph = m (c (t – t0 ) + a )
(8)
5. Nung nóng không khí gặp trong thiết bị sấy bằng không khí nóng.
P A.c t t
(9)
0
h
Trong đó:
A ( m3/s) năng suất không khí
( kg/m3) trọng lượng riêng của không khí
c ( J/0C kg)- tỷ nhiệt của không khí
t, t0 ( 0C) - nhiệt độ nung nóng và nhiệt độ môi trường
Ph (W)
Với không khí có ckhông khí = 1,1.103 J/kg 0C
kh«ng khÝ 1,293kg / m3
§ 5. Tính hiệu suất của thiết bị
Hiệu suất thiết bị tính theo biểu thức:
P
h
P
tt
Trong đó:
Ph – công suất hữu ích
Ptt – công suất tính toán , viết được:
P P P P
tt
h
mt
tb
P - công suất tổn hao ra môi trường
mt
Ptb - công suất tổn hao đển nung nóng thiết bị
Cả P vµ P đều tính được bằng các công thức đã dẫn ở phần trên.
mt
tb
Hiệu suất của thiết bị điện nhiệt trong thực tế khoảng 0,5 0,99
Có bảng hiệu suất của một số thiết bị:
14
Loại thiết bị
Hiệu suất
1 Thiết bị nung nóng nước
0,85 ÷ 0,95
2 Thiết bị tạo hơi nứoc và nung nóng nước ở nhiệt độ 0,78 ÷ 0,96
cao
3 Thiết bị sấy bằng không khí
4 Lò điện trở
5 Thiết bị hàn
6 Thiết bị điện nhiệt tần sô cao
7 Thiết bị điện nhiệt dân dụng
0,85 ÷ 0,99
0,70 ÷ 0,90
0,50 ÷ 0,95
0,80 ÷ 0,90
0,60 ÷ 0,80
§6. Tính cách nhiệt cho thiết bị điện nhiệt
Cách nhiệt làm giảm tổn hao năng lượng ra xung quanh, giảm chi
phí cho sản xuất. Chọn các loại cách nhiệt tuỳ thuộc vào từng loại thiết bị,
vào chế độ nhiệt, vào môi trường xung quanh nơi làm việc là ẩm, kho...,
điều kiện vệ sinh môi trường, cách nhiệt phải có được độ bền cơ, chịu
nhiệt..
Để đạt yêu cầu trên trong một số trường hợp phải dùng nhiều lớp
cách nhiệt. Lớp tiếp xúc trực tiếp với vùng nhiệt độ cao được chọn từ vật
liệu chịu nhiệt cao. Ví dụ: gạch chịu lửa, amiăng…Lớp tiếp theo sử dụng
loại cách nhiệt tốt nhưng chịu nhiệt kém hơn. Ví dụ : bông sợi thuỷ tinh,
gỗ đã xử lý…Trong môi trường ẩm, chọn vật liệu cách nhiệt phải sao cho
không bị ẩm, nếu không sẽ làm lớp cách nhiệt trở thành dẫn nhiệt. Sau
khi đã tính chọn được hình thức thực hiện cách nhiệt, cần tính độ dày tối
ưu.
Tăng độ dày cách nhiệt làm giảm tổn hao năng lượng, nhưng lại
tăng chi phí và kích thước thiết bị. Như vậy phải tính được độ dày tối ưu
theo bài toán kết hợp giữa một số đại lượng tham gia.
Ở đây đưa ra một phương pháp tính cách nhiệt như sau:
Ta lập quan hệ giữa chi phí liên quan tới cách nhiệt với độ dày
cách nhiệt, từ đó tìm được độ dày tối ưu cách nhiệt. Cụ thể như sau:
Tiền chi phí liên quan tới cách nhiệt bao gồm:
Iđ – tiền chi phí cho tổn hao năng lượng điện. Ở đây tính cho 1m2
diện tích bề mặt lớp cách nhiệt trong một năm và có đơn vị (đ/m2 năm)
TaKi- tiền chi phí cho thực hiện cách nhiệt ( tức vốn đầu tư để thực
hiện cách nhiệt trong đó khi tính có tính tới khấu hao hàng năm, có đơn vị
tính (đ/ m2 năm)
Ki- tiền chi phí cho thực hiện cách nhiệt, tính cho 1 m2 diện tích bề
mặt lớp cách nhiệt (đ/m2)
Pa- hệ số khấu hao lớp cách nhiệt tính cho từng năm.
15
Các chi phí Iđ và PaKi đều phụ thuộc vào độ dày cách nhiệt ký hiệu: i .
Gọi Z là tổng chi phí tính cho 1 m2 diện tích cách nhiệt trong một năm, có
quan hệ sau:
Z I® P Ki
(1)
a
Z (đ/ m2 năm)
Các thành phần ở (1) có thể tính gần đúng như sau:
I® P.C®..103
(2)
Trong đó:
P
W
m2
- công suất tổn hao ra xung quanh trên 1 m2
®
C®
giá tiền điện
KWh
h
®
thời gian sử dụng thiết bị trong một năm
n¨m
Có thể tính tổn hao P theo biểu thức:
P K.t (3)
Trong đó:
K- hệ số truyền nhiệt từ nơi được nung qua cách nhiệt ra xung
quanh, có đơn vị (W/ m2 0C )
t t t0 - độ chênh lệch nhiệt độ
Ki Ci .i
Trong đó: 1 q
i (m) bề dày cách nhiệt
(4)
®
m3
Ci
giá tiền vật liệu cách nhiệt tính theo m3
Cuối cùng ta có biểu thức sau:
Z KtC®.103 PiCi
(5)
a
Sự quan hệ giữa các đại lượng trong biểu thức (5) đều có sự phụ thuộc
vào độ dày cách nhiệt i . Dựng đồ thị như hình 1 tìm được điểm A- đây
là điểm tối ưu để tính chọn bề dày cách nhiệt tối ưu là it-
16
Z
Z
Ki
A
Ia
0
itu
i
Hình 1
Ví dụ: Tính cách nhiệt cho thiết bị
Dựa vào quan hệ đưa ra ở biểu thức (5) tính cách nhiệt cho thiết bị có vỏ
gồm 3 lớp, cách nhiệt dạng tấm phẳng, lớp cách nhiệt được kẹp giữa hai
tám kim loại, được biểu diễn như hình 2.
1
2
i
c
c
2
2
Hình 2
Sự truyền nhiệt từ vùng nóng ra xung quanh được đặt trưng bằng hệ số
truyền nhiệt chung là K. Theo tài liệu kỹ thuật nhiệt tính hệ số K trong
trường hợp này theo biểu thức sau:
1
K
(6)
1
1
c i
1 2 c i
Trong đó: 1,2 hệ số truyền nhiệt từ vùng nung phía trong tới vỏ kim
loại phía trong và từ vỏ kim loại phía ngoài tới môi trường xung quanh,
có đơn vị : (W/ m2 0C)
i - hệ số dẫn nhiệt của lớp cách nhiệt W/ m 0C
c - hệ số dẫn nhiệt của vỏ kim loại W/ m 0C
17
i - độ dày của cách nhiệt, m
c - độ dày của vỏ kim loại
Thay K vào biểu thức (5) có:
t..C®.103
Z
PiCi
(7)
a
1
1
c i
1 2 c i
Để tìm độ dày cách nhiệt tối ưu thực hiện lấy đạo hàm Z theo i và cho
dZ
bằng 0:
0 tìm được giá trị tối ưu của độ dày cách nhiệt it- như
di
sau:
t..C®i .103
1
1
c
it-
(8)
i
P Ci
1 2 c
a
Khi thay ti- vào biểu thức (7) tìm được chi phí nhỏ nhất:
1
1
c
Z 2. P t..C .C .103
P C (9)
a
®
i
i
a
i i
1 2 c
CHƯƠNG IV. PHƯƠNG TRÌNH NUNG NÓNG BẰNG ĐIỆN TRỞ
Phương pháp nung nóng bằng điên trở còn gọi là phương pháp điện
trở có nội dung như sau: khi cho dòng điện có trị số I qua dây đốt ( dây
nung nóng ) có điện trở R, sau thời gian
Q tỷ lệ với R theo biểu thức:
Q I2R
thì dây đốt toả ra nhiệt lượng
I (A), R , s ,Q J trong đó J = 0,24 cal
Đây là phương pháp biến điện năng thành nhiệt đơn giản, đáp ứng
được cho thiết bị có nhiệt độ thấp, trung bình và cao. Nhờ tính đơn giản
cho nên thiết bị loại này phổ biến và dẻ tiền được sử dụng rộng rãi trong
sản xuất và trong sinh hoạt.
§1. Phân loại phương pháp điện trở: có thể phân thành
1. Phương pháp điện trở gián tiếp
Theo phương pháp này, dòng điện qua dây đốt có điện trở R, nhiệt
năng toả ra trên dây đốt sẽ nung nóng vật.
Ưu điểm của phương pháp này gián tiếp là cách biến đổi năng
lượng điện vào nhiệt năng đơn giản nên phổ biến, dẻ tiền. Có thể nung
18
nóng được những vật nung dẫn điện và không dẫn điện; dễ vận hành sử
dụng.
Tuy nhiên có nhược điểm: tốc độ nung nóng thấp, hiệu suất thấp
hơn phương pháp trực tiếp, dây đốt có thời gian làm việc thấp.
Phương pháp gián tiếp được dùng rất rộng rãi trong lò điện trở,
thiết bị sấy, bình nung nóng nước, bếp điện.
2. Phương pháp trực tiếp
Công thức đã dẫn ở trên Q I2R chỉ đúng cho trường hợp I và R
là không đổi. Trong trường hợp chung ta viết được:
(1)
Q I R d
0
I ,R là hàm dòng điện và điện trở của thời gian. Sự thực R và I là
hàm của nhiệt độ, còn nhiệt độ lại là hàm của thời gian.
Điện trở của dây đốt có độ dài l tiết diện S ở trường hợp đơn giản
tính theo:
l
R
(2)
S
- điện trở suất của dây đốt
Công thức (2) dùng để tính điện trở đây đốt khi dòng điện một chiều và ở
nhiệt độ không đổi.
Ở kim loại, hợp kim điện trở suất tăng theo sự tăng của nhiệt độ t,
và ký hiệu điện trở suất trong trường hợp này là t và được tính theo
công thức:
1 2 3 ...
(3)
20
t
Trong đó:
20 điện trở suất ở nhiệt độ t = 200C
- độ tăng nhiệt từ 20 0C; t 200 C
1
0 C
,, hệ số nhiệt điện trở
Thực tế để đơn giản hơn và cũng đảm bảo độ chính xác của yêu
cầu với dây đốt hợp kim phổ biến thường dùng công thức (3) với độ
chính xác tới bậc nhất của :
1
(4)
20
t
Điện trở của dây đốt khi có dòng xoay chiều sẽ lớn hơn vì còn có
hiện tượng hiệu ứng bề mặt. Đó là hiện tượng sự tăng mật độ dòng ở bề
mặt dây đốt tỷ lệ với sự tăng lên của tần số dòng qua dây đốt, còn giá trị
trong lòng dây đốt một độ dòng lại giảm.
Lúc đó điện trở lại ký hiệu R: được xác định như sau;
19
l
R: Km.t
(5)
S
Trong đó hệ số Km gọi là hệ số hiệu ứng bề mặt. Km phụ thuộc vào tính
chất vật lý, kích thước dây đốt và tần số dòng điện.
Có thể xác định một cách gần đúng hệ số Km theo công thức sau
đây
a4
Km 1
(6) khi a < 1
(7) khi a> 1
3
1
3
Km a
4
64a
Trong đó:
d
a
- không đơn vị
4Za
d(m)- đường kính của dây đốt
Za- độ thấm sâu của dòng điện vào bề mặt dây đốt, mặt khác xác
định Za theo:
t
f
Za 503
(8)
t - điện trở suất của dây đốt ở nhiệt độ làm việc m
- hệ số từ thẩm tương đối
f- tần số dòng điện, Hz
Với dây đốt là vật liệu phi từ tính, ở tần số công nghiệp f = 50 Hz
ảnh hưởng của hiệu ứng bề mặt không rõ lắm, có thể bỏ qua trong tính
toán và có Km = 1
Với những loại vật liệu từ tính, ví dụ khi tính toán trong nung nóng
tiếp xúc để nung nóng tôi chi tiết máy. Độ thấm sâu vào vật liệu Za nhỏ
hơn nhiều do đó ngay ở tần số công nghiệp hiệu ứng bề mặt cũng tác
dụng rõ ràng, bởi vậy không bỏ qua được.
§3.Những vấn đề khi thiết kế thiết bị nung nóng bằng điện trở gián
tiếp
1.Chọn điện áp nguồn cho thiết bị.
Công suất toả ra ở dây đốt có kích thước xác định , viết được theo
biểu thức sau:
U2 U2.s
P
=
(1)
Rt tt .l
20
Tải về để xem bản đầy đủ
98 trang
25040
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Kỹ thuật điện nhiệt - Nguyễn Đình Thiên", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_giang_ky_thuat_dien_nhiet_nguyen_dinh_thien.doc
