Ảnh hưởng của các nguồn thải đến môi trường nước đầm Thị Nại
Tꢀp chí Khoa hꢁc và Công nghꢂ biꢃn T11 (2011). Sꢄ 4. Tr 35 - 46
ꢅNH HƯꢆNG CꢇA CÁC NGUꢈN THꢅI ðꢉN MÔI TRƯꢊNG
NƯꢋC ðꢌM THꢍ NꢎI
LÊ THꢍ VINH, NGUYꢏN THꢍ THANH THꢇY
Viꢂn Hꢐi dương hꢁc
Tóm tꢀt: Các nguꢀn thꢁi ꢁnh hưꢂng ñꢃn chꢄt lưꢅng môi trưꢆng ñꢇm Thꢈ Nꢉi hiꢊn nay
chꢋ yꢃu là tꢌ sinh hoꢉt dân cư. Chꢄt thꢁi này cùng vꢍi vꢎt chꢄt tꢌ sông Kôn ñã gây ra tình
trꢉng ưu dưꢏng vꢍi nꢀng ñꢐ các muꢑi dinh dưꢏng (ñꢒc biꢊt là ammonia, nitrate và
phosphate), chꢄt hꢓu cơ cao và nꢀng ñꢐ oxy hòa tan tương ñꢑi thꢄp trong khu vꢔc tꢌ ñꢕnh
ñꢇm ñꢃn cꢀn Chim. ðꢒc biꢊt mꢎt ñꢐ vi sinh gây bꢊnh, nhꢄt là coliform, ñã ꢂ mꢖc rꢄt cao trong
toàn ñꢇm. ꢗ khu vꢔc Tây Nam ñꢇm nưꢍc thꢁi tꢌ sinh hoꢉt dân cư và chꢃ biꢃn thꢋy sꢁn vꢍi
nꢀng ñꢐ các chꢄt dinh dưꢏng, hꢓu cơ cao, nhu cꢇu oxy lꢍn và ñꢒc biꢊt là mꢎt ñꢐ vi khuꢘn
cũng rꢄt cao chꢕ có tác ñꢐng ñáng kꢙ ñꢑi vꢍi khu vꢔc tiꢃp nhꢎn. Hoꢉt ñꢐng nuôi trꢀng thꢋy
sꢁn (NTTS) xung quanh ñꢇm cũng làm gia tăng nhu cꢇu oxy, nꢀng ñꢐ cꢋa các chꢄt dinh dưꢏng
(ñꢒc biꢊt là các hꢅp chꢄt chꢖa phospho) và mꢎt ñꢐ vi sinh.
I. Mꢆ ðꢌU
ðꢀm Thꢁ Nꢂi là ñꢀm lꢃn thꢄ hai trong sꢅ các ñꢀm phá ꢆ Viꢇt Nam sau hꢇ ñꢀm phá Tam
Giang - Cꢀu Hai và có tiꢈm năng to lꢃn vꢈ nuôi trꢉng và khai thác thꢊy sꢋn. Hai hoꢂt ñꢌng này
ñã và ñang là kꢍ sinh nhai cꢊa hàng ngàn hꢌ dân quanh ñꢀm, góp phꢀn ñáng kꢎ vào tăng
trưꢆng kinh tꢍ chung cꢊa ñꢁa phương. Viꢇc gia tăng khai thác nguꢉn lꢏi và nuôi trꢉng thꢊy sꢋn
mꢌt cách ꢉ ꢂt cùng vꢃi viꢇc ñꢀm phꢋi tiꢍp nhꢐn các chꢑt thꢋi tꢒ sinh hoꢂt dân cư, công nghiꢇp
… và các nguꢉn vꢐt chꢑt tꢒ tꢓ nhiên bꢆi 2 con sông Kôn và Hà Thanh ñã làm phát sinh mꢌt
sꢅ vꢑn ñꢈ vꢈ môi trưꢔng. Vào mùa khô, khu vꢓc ñꢕnh ñꢀm Thꢁ Nꢂi ñã rơi vào tình trꢂng ưu
dưꢖng kèm theo nꢉng ñꢌ oxy hòa tan khá thꢑp. Bên cꢂnh ñó, mꢐt ñꢌ vi sinh gây bꢇnh cũng rꢑt
lꢃn, nꢉng ñꢌ Fe cũng cao trong toàn ñꢀm vào cꢋ 2 mùa mưa (11/2008) và mùa khô (4/2009)
(Lê Thꢁ Vinh và Nguyꢗn Thꢁ Thanh Thꢊy, 2009).
Bài báo này ñã xem xét tác ñꢌng cꢊa các nguꢉn thꢋi tꢒ hoꢂt ñꢌng con ngưꢔi ñꢅi vꢃi môi
trưꢔng ñꢀm Thꢁ Nꢂi. ðây là mꢌt trong các kꢍt quꢋ nghiên cꢄu cꢊa nhiꢇm vꢘ "Nghiên cꢖu cơ
sꢂ khoa hꢚc nhꢛm xây dꢔng các giꢁi pháp phát triꢙn nuôi trꢀng thꢋy sꢁn bꢜn vꢓng tꢉi ñꢇm
Thꢈ Nꢉi, tꢕnh Bình ðꢈnh”ñưꢏc Viꢇn Hꢋi dương hꢙc thꢓc hiꢇn trong hai năm 2008 - 2009.
35
II. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CꢑU
35 mꢚu nưꢃc thꢋi tꢒ các hoꢂt ñꢌng kinh tꢍ - xã hꢌi ñã ñưꢏc thu tꢂi các cꢅng thꢋi
trong khu vꢓc dân cư ñꢛ trꢓc tiꢍp và gián tiꢍp (qua sông Hà Thanh) vào ñꢀm vào các thꢔi
ñiꢎm khác nhau (tꢒ tháng 11/2008 ñꢍn 8/2009). Nưꢃc tꢒ 9 ao nuôi tôm quanh ñꢀm cũng
ñưꢏc thu và phân tích vào mùa vꢘ chính (4 - 5/2009). 24 mꢚu nưꢃc sông Kôn (chꢋy vào
ñꢕnh ñꢀm) và Hà Thanh (chꢋy vào Tây Nam ñꢀm) cũng ñưꢏc thu vào mùa mưa (tháng 11,
12/2008) và mùa khô (tháng 4 - 8/2009) ñꢎ ưꢃc tính lưꢏng vꢐt chꢑt tꢒ sông ñꢛ vào ñꢀm.
Vꢁ trí các nguꢉn thꢋi và ao nuôi ñưꢏc trình bày ꢆ hình 1. Bên cꢂnh ñó, các sꢅ liꢇu dân sꢅ
năm 2008, tꢋi lưꢏng nưꢃc sông, nưꢃc thꢋi cũng ñưꢏc thu thꢐp.
Hình 1: Vꢁ trí các trꢂm thu mꢚu
36
Các chꢕ tiêu phân tích gꢉm:
Mꢚu thꢋi và ao nuôi: pH, BOD5, COD, vꢐt lơ lꢜng (TSS), muꢅi dinh dưꢖng, các
chꢑt hꢝu cơ và vi khuꢞn gây bꢇnh.
Mꢚu nưꢃc sông:Vꢐt lơ lꢜng, BOD5, COD, muꢅi dinh dưꢖng, chꢑt hꢝu cơ, Fe và vi
khuꢞn gây bꢇnh (coliform, E.coli và Vibrio).
Các mꢚu nưꢃc thꢋi, ao nuôi, mꢚu nưꢃc sông ñưꢏc thu, xꢜ lý, bꢋo quꢋn và phân tích
theo APHA, 2005.
Ưꢃc tính tꢋi lưꢏng ngày ñêm cꢊa các chꢑt gây ô nhiꢗm do các hꢌ dân thꢋi ra ñꢀm
ñưꢏc tính theo Tꢛ chꢄc y tꢍ Thꢍ giꢃi (WHO), 1993.
III. KꢉT QUꢅ NGHIÊN CꢑU
1. Các nguꢒn thꢐi tꢓ các hoꢀt ñꢔng kinh tꢕ - xã hꢔi ñꢖ vào ñꢗm Thꢘ Nꢀi
Các hoꢂt ñꢌng kinh tꢍ xã hꢌi ñang có ꢋnh hưꢆng ñꢍn môi trưꢔng ñꢀm phân bꢅ theo
các khu vꢓc sau: (1) phía Bꢟc ñꢀm; (2) phía Tây Nam ñꢀm; (3) ðông Nam ñꢀm; (4) dân
cư Cꢉn Chim. Ngoài ra còn có hoꢂt ñꢌng nuôi trꢉng thꢊy sꢋn chung quanh ñꢀm.
1. Khu vꢓc phía Bꢟc ñꢀm bao gꢉm các xã Phưꢃc Sơn, Phưꢃc Hòa, Phưꢃc Thꢟng,
Cát Chánh, Nhơn Lý. Tꢂi các xã này, nưꢃc thꢋi ñưꢏc ñꢛ trꢓc tiꢍp hoꢠc gián tiꢍp vào ñꢀm
(không theo các cꢅng thꢋi). Nhiꢈu hꢌ dân không có nhà vꢇ sinh nên thꢋi trꢓc tiꢍp vào ñꢀm.
Theo tính toán, tꢛng dân sꢅ các xã ven bꢔ phía Bꢟc ñꢀm Thꢁ Nꢂi vào khoꢋng 15.797
ngưꢔi. Do nhiꢈu hꢌ dân cư sꢅng xa ñꢀm, giꢋ ñꢁnh khoꢋng 20% sꢅ ngưꢔi này (3.000 ngưꢔi)
ñưa chꢑt thꢋi trꢓc tiꢍp vào ñꢀm, tꢋi lưꢏng các chꢑt gây ô nhiꢗm do các xã thuꢌc khu vꢓc
phía Bꢟc ñưa vào ñꢀm Thꢁ Nꢂi ñưꢏc ưꢃc tính trong bꢋng 1.
Bꢐng 1: Ưꢃc tính tꢋi lưꢏng các chꢑt gây ô nhiꢗm do các hꢌ dân thꢋi ra ñꢀm
Thông sꢄ
BOD5
TSS Tꢖng N NH3,4-N Tꢖng P
Giá trꢁ trung bình (g/ngưꢔi/ngày)*
49,5
107
9
3,6
2,4
Tꢋi lưꢏng chꢑt gây ô nhiꢎm
148,5
321
27
10,8
7,2
(kg/ngày)
* Theo WHO, 1993.
2. Khu vꢓc phía Tây Nam ñꢀm gꢉm xã Phưꢃc Thuꢐn và mꢌt sꢅ phưꢔng liꢈn kꢈ ñꢀm
cꢊa thành phꢅ Qui Nhơn.
37
* Nưꢙc thꢐi sinh hoꢀt: Tꢂi thành phꢅ Qui Nhơn, hꢇ thꢅng thoát nưꢃc ñưꢏc sꢜ dꢘng
ñꢎ thoát cꢋ nưꢃc thꢋi trong ñó có cꢋ tꢒ các hꢌ dân và nưꢃc mưa (Công ty Nưꢃc và Môi
trưꢔng Viꢇt Nam, 2005). Hꢇ thꢅng này có hưꢃng thoát nưꢃc vꢈ sông Hà Thanh và ñꢀm
Thꢁ Nꢂi. Tiꢍp giáp trꢓc tiꢍp vꢃi ñꢀm Thꢁ Nꢂi vꢈ phía Tây Nam là xã Nhơn Bình và 3
phưꢔng ðꢅng ða, Hꢋi Cꢋng, Thꢁ Nꢂi. Các mꢚu thꢋi tꢂi các cꢅng thꢋi thuꢌc 3 phưꢔng này
ñã ñưꢏc thu và phân tích (bꢋng 2).
Kꢍt quꢋ phân tích cho thꢑy các chꢑt gây nhiꢗm bꢞn có nꢉng ñꢌ rꢑt cao (nhꢑt là vꢐt lơ
lꢜng, muꢅi dinh dưꢖng và chꢑt hꢝu cơ). Các giá trꢁ BOD5 trong mꢚu nưꢃc thꢋi cũng lꢃn,
ñꢠc biꢇt mꢐt ñꢌ vi khuꢞn gây bꢇnh cũng rꢑt cao. Nưꢃc thꢋi thuꢌc phưꢔng Hꢋi Cꢋng có
nhiꢈu chꢑt gây nhiꢗm bꢞn nhꢑt. So vꢃi QCVN 14: 2008/BTNMT có thꢎ thꢑy nꢉng ñꢌ vꢐt
lơ lꢜng, BOD, ammonia, phosphate trong nưꢃc thꢋi có lúc cao hơn các giꢃi hꢂn cho phép
(GHCP). Mꢐt ñꢌ coliform luôn vưꢏt GHCP rꢑt nhiꢈu (có lúc gꢑp hàng chꢘc triꢇu lꢀn).
Mꢠc dù có nhiꢈu dꢚn liꢇu vꢈ thành phꢀn nưꢃc thꢋi nhưng do không có dꢚn liꢇu vꢈ
lưu lưꢏng nên tꢋi lưꢏng các chꢑt gây ô nhiꢗm ñưꢏc ưꢃc tính thông qua dân sꢅ. Tꢛng dân
sꢅ cꢊa các xã phưꢔng (Phưꢃc Thuꢐn, Nhơn Phú, Hꢋi Cꢋng, Nhơn Bình, Trꢀn Hưng ðꢂo,
Thꢁ Nꢂi, ðꢅng ða, Hꢋi Cꢋng, Quang Trung) trong phꢀn Tây Nam ñꢀm là 127.602 ngưꢔi.
Do nhiꢈu dân cư sꢅng sát ñꢀm, có nhiꢈu cꢅng thꢋi ñưa vào ñꢀm, giꢋ ñꢁnh là 40% sꢅ ngưꢔi
này ñưa chꢑt thꢋi trꢓc tiꢍp vào ñꢀm. Theo cách ưꢃc tính như ñꢅi vꢃi khu vꢓc Bꢟc ñꢀm, tꢋi
lưꢏng (ngày-ñêm) các chꢑt gây ô nhiꢗm do sinh hoꢂt dân cư tꢂi phꢀn Tây Nam ñꢀm khá
lꢃn (2.526 kg BOD5, 5.461 kg vꢐt lơ lꢜng, 459 kg N, 184 kg ammonia, 122 kg P tꢛng).
* Nưꢙc thꢐi công nghiꢂp: nưꢃc thꢋi công nghiꢇp tꢂi thành phꢅ Qui Nhơn chꢊ yꢍu là
tꢒ hoꢂt ñꢌng cꢊa 2 cơ sꢆ chꢍ biꢍn thꢊy sꢋn. Nưꢃc thꢋi cꢊa 2 cơ sꢆ này ñã có nꢉng ñꢌ các
chꢑt gây ô nhiꢗm vưꢏt quá các GHCP qui ñꢁnh trong QCVN 24:2009/BTNMT, nhꢑt là
nưꢃc thꢋi tꢒ nhà máy ñông lꢂnh Qui Nhơn (bꢋng 3). Tꢋi lưꢏng các chꢑt gây ô nhiꢗm tꢒ các
cơ sꢆ sꢋn xuꢑt ñưꢏc ưꢃc tính trong bꢋng 4 (giꢋ ñꢁnh nưꢃc thꢋi chꢏ cá có thành phꢀn giꢅng
nưꢃc thꢋi Công ty Thꢊy sꢋn Bình ðꢁnh, nưꢃc thꢋi cꢋng tính theo WHO, 1993 vꢃi lưꢏng
ngưꢔi tính tꢒ lưꢏng nưꢃc thꢋi 100 l/ngưꢔi/ngày).
38
Bꢐng 2: Giá trꢁ thꢅng kê thành phꢀn nưꢃc thꢋi ñꢛ ra ñꢀm Thꢁ Nꢂi
a. Các thông sꢄ cơ bꢐn, yꢕu tꢄ dinh dưꢚng.
pH
TSS
BOD5
COD NH3,4-N NO2-N NO3-N
Nhc
PO4-P
P hc
µg/l
Giá trꢘ
mg/l
Mg/l
mg/l µg/l µg/l µg/l
µg/l
µg/l
Phưꢛng ðꢄng ða, ñꢖ ra sông Hà Thanh
TB
CT
Cð
n
7,00
6,45
7,57
14
182,1
33,0
531,0
14
56,4
12,2
208,1
11
101,1
22,7
381,5
14
2151
325
4480
14
73,5
0
1.285
62
21.821
3174
73.110
14
2.383
418
14.514
1.356
67.248
14
628,8
14
6.854
14
6.960
14
Phưꢛng Thꢘ Nꢀi (khu vꢜc chꢝ ðꢗm), ñꢖ trꢜc tiꢕp vào ñꢗm
TB
CT
Cð
n
7,15
6,93
7,39
4
89,9
71,8
122,4
4
84,1
33,9
131,2
4
115,8
50,0
205,0
4
1.188
98
30,4
0
230
97
74.799
47.920
102.060
4
2.945
2.000
4.440
4
53.203
29.488
79.812
4
2.480
4
44,5
4
426
4
Phưꢛng Hꢐi Cꢐng, ñꢖ trꢜc tiꢕp vào ñꢗm
TB
CT
Cð
n
6,92
6,40
7,44
17
293,6
36,2
1611
17
98,9
16,9
240,5
12
131,8
40,0
5.967
60
180
0
3.522
66
88.502
1568
8.015
612
65.414
2.713
356,5 42.590 2.410 13.891 327.423 43.800 257.400
17 17 17 17 17 17 17
QCVN 14: 2008/BTNMT (nưꢙc thꢐi sinh hoꢀt thꢐi vào nguꢒn nưꢙc không dùng cho sinh hoꢀt)
Cꢌt B
5-9
100
50
-
10.000
50.000
-
10.000
-
b. Mꢞt ñꢔ vi khuꢟn
ðꢘa ñiꢃm
Giá trꢘ
Coliform
E. coli
MPN/100 ml
109.171.429
1.100.000
460.000.000
7
Vibrio
MPN/100 ml
66.566.228.571
1.500.000
TB/100 ml
702.929
252.500
1.470.000
7
Phưꢔng ðꢅng ða
Phưꢔng Thꢁ Nꢂi
Phưꢔng Hꢋi Cꢋng
TB
CT
Cð
n
460.000.000.000
7
TB
CT
Cð
n
10.850.000.000
240.000.000
15.000.000.000
4
81.950.000
2.400.000
230.000.000
4
500.000
280.000
860.000
4
TB
CT
Cð
n
137.965.201.250
110.000
11.230.143
11.000
1.304.063
34.000
4.260.000
8
1.100.000.000.000
8
29.000.000
7
QCVN 14: 2008/BTNMT, cꢌt B
5.000
TB: trung bình, Cð: cꢔc ñꢉi, CT: cꢔc tiꢙu, n: sꢑ mꢝu
39
Bꢐng 3: Thành phꢀn nưꢃc thꢋi cꢊa 2 cơ sꢆ chꢍ biꢍn thꢊy sꢋn chính cꢊa Qui Nhơn
ðꢘa ñiꢃm
pH
TSS BOD5 COD Tꢖng N Tꢖng P
(mg/l) (mg/l) (mg/l) (mg/l) (mg/l) (MPN/100 ml)
ðông lꢀnh Qui Nhơn (thꢐi 100 m3/ngày)
7,56 145 259,1 316 38,7
Thꢠy sꢐn Bình ðꢘnh (thꢐi 100 m3/ngày)
Coliform
7/2008
7,79
5300
5/2008
8/2008
12/2008
6,72
4,97
7,33
56,0
56,4
32,0
58,0
62,0
46,7
146
136
64,6
20,4
1,4
6,2
7,2
1,8
2,4 x 106
9,3 x 103
2,4 x 104
39,7
QCVN 24 :2009/
5,5-9,0 100
50
100
30
6
5000
BTNMT, cꢌt B
Nguꢀn: Sꢂ Tài nguyên và Môi trưꢆng, tꢕnh Bình ðꢈnh
Bꢐng 4: Ưꢃc tính tꢋi lưꢏng các chꢑt gây ô nhiꢗm tꢒ các hoꢂt ñꢌng sꢋn xuꢑt phía Tây Nam
ñꢀm Thꢁ Nꢂi
ðꢘa ñiꢃm
TSS BOD5 COD Tꢖng N Tꢖng P
Coliform
kg
kg
kg
kg
kg
MPN/100 ml
ðông lꢂnh Qui Nhơn (100
14,5 25,91 31,6
3,87
0,779
530
m3/ngày)
Thꢊy sꢋn Bình ðꢁnh (100
4,8
5,60
11,6
2,1
1,93
4,5
0,5
0,39
1,2
81.110
265
m3/ngày)
Chꢏ cá (50 m3/ngày)
7,2 12,95 15,8
Cꢋng B. ðꢁnh, Q.Nhơn (50
53,5 24,75
80,1 69,2
-
-
m3/ngày)
Tꢛng
59,0
12,4
2,9
81.905
3. Khu vꢜc phía ðông Nam ñꢗm: gꢉm xã Nhơn Hꢌi (4.028 ngưꢔi) và Nhơn Hꢋi
(1.200 ngưꢔi). Theo báo cáo cꢊa Sꢆ Tài nguyên Môi trưꢔng, có mꢌt sꢅ nơi ꢆ xã Nhơn
Hꢌi, khu vꢇ sinh theo ꢅng thꢋi thꢡng ra ñꢀm. Do không thu ñưꢏc mꢚu nưꢃc thꢋi tꢂi khu
40
vꢓc này nên tꢋi lưꢏng các chꢑt thꢋi ñưꢏc ưꢃc tính qua dân sꢅ. Cũng theo cách ưꢃc tính
như trên, khoꢋng 40% lưꢏng chꢑt thꢋi ñꢛ vào ñꢀm thì tꢋi lưꢏng (ngày-ñêm) các chꢑt gây ô
nhiꢗm ñꢛ vào phía ðông Nam ñꢀm là 99 kg BOD5, 214 kg vꢐt lơ lꢜng, 18 kg N, 7,2 kg
NH3,4-N, 4,8 kg P.
4. Khu dân cư Cꢒn Chim: Tꢂi khu vꢓc Cꢉn Chim, trong sꢅ 159 hꢌ (800 dân), chꢕ
có 9,4% sꢅ hꢌ có nhà vꢇ sinh nên có thꢎ nói là ñây là mꢌt trong các nguyên nhân gây nên
sꢓ nhiꢗm bꢞn vi sinh ꢆ mꢄc ñꢌ ñáng báo ñꢌng trong ñꢀm Thꢁ Nꢂi. Tꢂi khu vꢓc này, do tꢕ
lꢇ các hꢌ dân có nhà vꢇ sinh rꢑt ít, do vꢐy ưꢃc tính 90% dân sꢅ (720 ngưꢔi) thꢋi trꢓc tiꢍp
ra ñꢉng. Lưꢏng các chꢑt ô nhiꢗm tꢒ khu dân cư Cꢉn Chim ñꢛ vào ñꢀm Thꢁ Nꢂi sꢢ là: 73,7
kg Vꢐt lơ lꢜng, 34,1 kg BOD5, 6,2 kg N, 2,48 kg NH3,4-N, 1,58 kg P.
2. ꢅnh hưꢡng cꢠa các nguꢒn thꢐi ñꢕn chꢢt lưꢝng môi trưꢛng ñꢗm
Bꢐng 5: Tꢛng tꢋi lưꢏng (ngày-ñêm) các chꢑt gây ô nhiꢗm ñꢛ vào ñꢀm Thꢁ Nꢂi
PO4- Tꢖng
Vꢞt
NH3,4- NO2- NO3- Tꢖng
BOD5 COD
Fe
LL
N
N
N
N
P
P
Khu vꢜc
(tꢢn) (kg)
(kg)
(kg) (kg)
(kg) (kg) (kg)
(kg)
(kg)
Khu vꢜc ñꢣnh ñꢗm
Khu dân cư phía Bꢟc ñꢀm 321
149
-
-
10,8
2,5
-
-
-
-
27
-
-
7,2
1,6
-
-
Khu dân cư Cꢉn Chim 73,7 34,1
6,2
Sông Kôn mùa khô
Sông Kôn mùa mưa
Tꢛng lưꢏng mùa khô
141 10.175 80252 537
53
1.378 5.889 156
615 5.032
2.148 35.357
624 5.032
2.157 35.357
1.280 28.475 326.481 1.433 471 3.613 21326 499
536 10.358 80.252 550 53 1.378 5.916 156
Tꢛng lưꢏng mùa mưa 1.675 28.658 326.481 1446 471 3.613 21.353 499
Khu vꢜc Tây Nam
Dân cư phía Tây Nam 5.461 2.526
-
184
-
-
-
-
-
459
12.4
937
-
122
2.9
-
-
Công Nghiꢇp
80
25
69
59
-
S. Hà Thanh mùa khô
S. Hà Thanh mùa mưa
2.503 15.078
64
6
170
24
47
24
47
124
778
427 5.250 60.417 190
55
6
311 3.346
170 1.408
311 3.817
367 6.245
Tꢛng lưꢏng mùa khô 5.566 5.098 15.137 248
Tꢛng lưꢏng mùa mưa 5.968 7.845 60.476 374
Khu vꢜc ðông Nam
249
492
778
55
6245
Dân cư
214
99
-
7,2
-
-
18
4,8
-
-
41
Tꢛng tꢋi lưꢏng các chꢑt gây ô nhiꢗm theo các khu vưc ñꢕnh ñꢀm, khu vꢓc Tây Nam
và khu vꢓc ðông Nam ñꢀm ñưꢏc ưꢃc tính trong bꢋng 5. Cꢀn lưu ý là tꢋi lưꢏng các chꢑt
gây ô nhiꢗm tꢒ nuôi trꢉng chưa ñưꢏc tính. Ngoài ra tꢋi lưꢏng các chꢑt gây ô nhiꢗm tꢒ các
sông cũng ñưꢏc xem xét vì ñây là tác nhân có thꢎ can thiꢇp làm thay ñꢛi tác ñꢌng cꢊa các
hoꢂt ñꢌng con ngưꢔi.
Các dꢚn liꢇu trong bꢋng 5 cho thꢑy nguꢉn các chꢑt gây ô nhiꢗm lꢃn nhꢑt là vꢐt chꢑt tꢒ
các sông và chꢑt thꢋi sinh hoꢂt. So vꢃi lưꢏng vꢐt chꢑt tꢒ sông Kôn, lưꢏng chꢑt thꢋi tꢒ sinh
hoꢂt ꢆ khu vꢓc ñꢕnh ñꢀm có tꢛng lưꢏng bꢣng khoꢋng 1/4 vào mùa mưa và lꢃn hơn vào mùa
khô. Trong lúc ñó lưꢏng vât chꢑt tꢒ sinh hoꢂt ꢆ phꢀn Tây Nam ñꢀm lꢃn hơn lưꢏng vꢐt chꢑt
tꢒ sông Hà Thanh vào cꢋ 2 mùa. Có thꢎ nói là trong mùa mưa vꢐt chꢑt tꢒ sông có ꢋnh hưꢆng
nhiꢈu ñꢍn chꢑt lưꢏng môi trưꢔng khu vꢓc ñꢕnh ñꢀm trong lúc chꢑt thꢋi sinh hoꢂt có ꢋnh
hưꢆng lꢃn hơn ñꢍn chꢑt lưꢏng môi trưꢔng khu vꢓc Tây Nam ñꢀm. Vào mùa khô, vai trò cꢊa
chꢑt thꢋi tꢒ hoꢂt ñꢌng con ngưꢔi quan trꢙng ꢆ cꢋ hai khu vꢓc nói trên.
ðꢎ có cái nhìn rõ hơn vꢈ ꢋnh hưꢆng cꢊa nưꢃc thꢋi sinh hoꢂt ñꢍn môi trưꢔng nưꢃc
ñꢀm, nꢉng ñꢌ các yꢍu tꢅ gây ô nhiꢗm trong nưꢃc sông, nưꢃc thꢋi và nưꢃc ñꢀm ñưꢏc so
sánh trong bꢋng 6. Qua ñó có thꢎ thꢑy vào mùa mưa nưꢃc thꢋi sinh hoꢂt có nhꢝng tác
ñꢌng nhꢑt ñꢁnh ñꢍn nꢉng ñꢌ oxy hòa tan, nhu cꢀu oxy, các chꢑt dinh dưꢖng, ñꢠc biꢇt là
ammonia và các hꢏp chꢑt cꢊa phospho (giá trꢁ COD cꢊa nưꢃc thꢋi cao hơn nưꢃc ñꢀm
khoꢋng 3 lꢀn, giá trꢁ cꢊa nitrite, nitrat, N hꢝu cơ cꢊa nưꢃc thꢋi cao hơn so vꢃi nưꢃc ñꢀm
khoꢋng chꢘc lꢀn, ñꢠc biꢇt giá trꢁ cꢊa amonia, phosphat, P hꢝu cơ cꢊa nưꢃc thꢋi cao hơn so
vꢃi nưꢃc ñꢀm hơn 100 lꢀn). Vào mùa khô, nưꢃc thꢋi sinh hoꢂt tác ñꢌng ñꢍn môi trưꢔng
nưꢃc ñꢀm cao hơn so vꢃi mùa mưa (giá trꢁ vꢐt lơ lꢜng, COD trong nưꢃc thꢋi cao gꢑp 6 lꢀn
so vꢃi nưꢃc ñꢀm, nꢉng ñꢌ cꢊa muꢅi dinh dưꢖng chꢄa nitơ trong nưꢃc thꢋi cao hơn hàng
chꢘc lꢀn so vꢃi nưꢃc ñꢀm; nꢉng ñꢌ cꢊa phosphate, N hꢝu cơ, và ñꢠc biꢇt là P hꢝu cơ trong
nưꢃc thꢋi cao hơn nưꢃc ñꢀm hàng trăm lꢀn). Vꢈ chꢕ tiêu vi sinh, có thꢎ thꢑy tác ñꢌng cꢊa
nưꢃc thꢋi sinh hoꢂt ñꢅi vꢃi nưꢃc ñꢀm rꢑt lꢃn (mꢐt ñꢌ cꢊa coliform, E. coli trong nưꢃc thꢋi
cao hơn so vꢃi nưꢃc ñꢀm có thꢎ tꢃi hàng trăm ngàn lꢀn và hàng chꢘc lꢀn ñꢅi vꢃi Vibrio,
bꢋng 7). ðꢅi vꢃi kim loꢂi Fe, vai trò cꢊa chꢑt thꢋi sinh hoꢂt không quan trꢙng, nꢉng ñꢌ cao
cꢊa Fe chꢊ yꢍu tꢒ sông Kôn và Hà Thanh ñưa ra (bꢋng 7).
Như vꢐy, có thꢎ nói là ꢆ tình trꢂng hiꢇn nay, chꢑt thꢋi tꢒ sinh hoꢂt có tác ñꢌng chꢊ
yꢍu ñꢍn nꢉng ñꢌ vꢐt lơ lꢜng, chꢑt hꢝu cơ, muꢅi dinh dưꢖng và mꢐt ñꢌ vi sinh (coliform,
E.coli và Vibrio) trong nưꢃc, nhꢑt là tꢂi khu vꢓc ñꢕnh ñꢀm. Tác ñꢌng cꢊa nưꢃc thꢋi sinh
hoꢂt vꢈ mꢠt dinh dưꢖng có thꢎ làm thay ñꢛi cân bꢣng cꢊa tꢕ sꢅ mol N/P trong ñꢀm, nhꢑt là
vào mùa khô (tꢕ sꢅ N/P trung bình trong nưꢃc thꢋi sinh hoꢂt là 7,51, thꢑp hơn rꢑt nhiꢈu so
vꢃi nưꢃc ñꢀm là 43,50).
42
Bꢐng 6: So sánh giá trꢁ trung bình các yꢍu tꢅ trong nưꢃc sông, nưꢃc thꢋi và nưꢃc ñꢀm
Thꢛi gian pH
TSS
DO
BOD COD NO2-N NO3-N NH3.4-N N h. cơ PO4-P P h. cơ
(mg/l) (mg/l) (mg/l) (mg/l) (µg/l) (µg/l)
(µg/l) (µg/l) (µg/l) (µg/l)
Mùa mưa: tháng 11-2008
S. Kôn 6,69
95,0
86,6
7,53
6,75
7,30
-
0,73
0,84
1,3
15,3 29,7
17,4 7,2
14,5 13,3
114
63
28,5
38,4
45,5
726
593
670
8,45
18,7
11,2
80,8
47,9
77
ðꢕnh ñꢀm 7,16
Hà Thanh 6,76 102,4
75
Thꢁi
6,77
90,7
59,7
49,2
-
47,8
19,3
18,7
128
5,7
6,2
2005
47
6008 10187 2813
6215
40,8
34,8
Giꢝa ñꢀm 7,47
Cꢜa ñꢀm 7,56
7,01
6,88
1,24
1,09
28,1
14,8
590
661
12,8
12,7
43
Mùa khô: tháng 4-2009
1,70 13,45 8,9 231
S. Kôn 7,21
ðꢕnh ñꢀm 7,27
Hà Thanh 7,50
23,6
30,9
23,9
245
5,38
4,98
6,41
-
90
110
61
656,5 26,15
658 24,4
670,5 22,85
76,9
50,4
1,15
2,41
16,8
14,5
6,0
5,7
127
0,5
1,2
172
162
2466
36
96,1
Thꢁi
7,03
61,35 107
2695 53225 4138
42145
40,6
Giꢝa ñꢀm 8,02
Cꢜa ñꢀm 7,95
39,5
35,6
6,10
6,09
1,29
0,96
17,9
16,8
26,4
28
604
621
3,1
4,4
44
26,7
Khu vꢔc ñꢕnh ñꢇm: tꢌ ñꢕnh ñꢇm ñꢃn Cꢀn Chim, sông Kôn ñꢞ vào, khu vꢔc này rꢄt hꢟp;
Khu vꢔc giꢓa ñꢇm: có diꢊn tích mꢂ rꢐng hơn và chꢈu ꢁnh hưꢂng trꢔc tiꢃp cꢋa nưꢍc sông Hà
Thanh; Phía cꢠa ñꢇm: có sꢔ trao ñꢞi vꢍi biꢙn khơi
Tác ñꢌng môi trưꢔng cꢊa hoꢂt ñꢌng nuôi thꢊy sꢋn (NTTS): Nưꢃc ao nuôi có thꢎ ꢋnh
hưꢆng ñꢍn nhu cꢀu oxy, nꢉng ñꢌ cꢊa các chꢑt dinh dưꢖng (ñꢠc biꢇt là phosphat và P hꢝu
cơ) và mꢐt ñꢌ vi sinh do giá trꢁ cꢊa các yꢍu tꢅ này trong nưꢃc ao tương ñꢅi cao hơn so vꢃi
nưꢃc ñꢀm (BOD5, NH3,4, phosphate, N hꢝu cơ và P hꢝu cơ trong nưꢃc ao nuôi cao hơn cꢖ
2-5 lꢀn so vꢃi nưꢃc ñꢀm; Coliform, E. coli và Vibrio cao hơn cꢖ hàng chꢘc lꢀn, bꢋng 8).
Theo kꢍt quꢋ ñiꢈu tra cꢊa ñꢈ tài, trong năm 2008, tꢂi ñꢀm Thꢁ Nꢂi diꢇn tích nuôi ao nuôi
tương ñꢅi lꢃn (khoꢋng 1.393,7 ha), sꢋn lưꢏng tôm nuôi khá cao (tôm sú: 763,2 tꢑn, tôm
chân trꢟng: 59,5 tꢑn). Các dꢚn liꢇu này cho thꢑy là hoꢂt ñꢌng NTTS cũng có ꢋnh hưꢆng
nhꢑt ñꢁnh tꢃi chꢑt lưꢏng nưꢃc ñꢀm.
43
Bꢐng 7: Nꢉng ñꢌ trung bình Fe và vi sinh ꢆ các khu vꢓc trong sông và ñꢀm
Fe
Coliform
E. coli
Vibrio
Thꢛi gian
Vꢘ trí
(µg/l)
1.801
1.083
(MPN/100 ml) (MPN/100 ml) (TB/100 ml)
11-2008
Sông Kôn
60.500
41.867
4.600
4.600
4.287
3.500
11.800
4.767
(Mùa mưa)
ðꢕnh ñꢀm
Sông Hà Thanh 1.499
4.100
Nưꢍc thꢁi
Giꢝa ñꢀm
Cꢜa ñꢀm
Sông Kôn
ðꢕnh ñꢀm
-
220.786.092.000 113.250.600
251.000
1.750
718
494
842
607
7.175
84.167
26.825
25.300
8.800
2.170
80.620
7.323
36.767
6.750
4-2009
(Mùa khô)
6.550
8.200
Sông Hà Thanh 747
3.807
6.000
Nưꢍc thꢁi
Giꢝa ñꢀm
Cꢜa ñꢀm
-
55.389.894.706
113
40.756.029
27
1.132.588
3.550
233
217
297
132
33.800
Dưꢃi tác ñꢌng cꢊa các nguꢉn thꢋi (bao gꢉm cꢋ vꢐt chꢑt tꢒ sông), trong khu vꢓc ñꢕnh
ñꢀm ñã có hiꢇn tưꢏng thiꢍu oxy hòa tan (<5 mg/l) vào mùa khô, nꢉng ñꢌ trung bình cꢊa
phosphate, nitrate và Fe ñã vưꢏt quá các GHCP (15 µgP/l, 60 µgN/l và 100 µgFe/l) qui
ñꢁnh trong tiêu chuꢞn Asean và QCVN 10: 2008/BTNMT ñꢅi vꢃi nưꢃc thꢊy sꢋn vào cꢋ 2
mùa. Mꢐt ñꢌ colliform trong nưꢃc ñꢀm cũng cao hơn GHCP (1000 MPN/100 ml) qui ñꢁnh
trong QCVN 10: 2008 rꢑt nhiꢈu, nhꢑt là trong khu vꢓc ñꢕnh ñꢀm và vào mùa mưa (bꢋng 6
và 7). ꢤ khu vꢓc Tây Nam ñꢀm chꢑt thꢋi chꢕ có tác ñꢌng ñáng kꢎ ñꢅi vꢃi khu vꢓc nhꢥ sát
bꢔ và các nhánh sông, hꢉ tiꢍp nhꢐn nưꢃc thꢋi như hꢉ ðꢅng ða, cꢋng cá Hà Thanh, cꢋng cá
Hàm Tꢜ. Tꢂi các vꢁ trí này nꢉng ñꢌ oxy hòa tan thꢑp, muꢅi dinh dưꢖng và các chꢑt hꢝu cơ
cao, mꢐt ñꢌ coliform cũng rꢑt lꢃn (Lê Thꢁ Vinh và Nguyꢗn Thꢁ Thanh Thꢊy, 2009).
44
Bꢐng 8: So sánh thành phꢀn nưꢃc ao nuôi và nưꢃc ñꢀm
a. Các thông sꢄ cơ bꢐn và mꢞt ñꢔ vi khuꢟn
Colifor
m
Khu vꢜc
pH
TSS
BOD5 COD
E. coli
Vibrio
(mg/l) (mg/l) (mg/l)
MPN/100 ml
TB/100 ml
56.940
4.767
Ao ñꢕnh ñꢀm
7,30
7,16
7,27
7,70
7,47
8,02
40,8
86,6
30,9
38,2
59,7
39,5
6,0
0,84
1,15
5,4
20,7
17,4
16,8
21,7
19,3
17,9
406.106
41.867
25.300
5.615
7.175
113
97.786
4.287
6.550
483
ðꢕnh ñꢀm 11-2008
ðꢕnh ñꢀm 4-2009
Ao phía ðông ñꢀm
Giꢝa ñꢀm 11-2008
Giꢝa ñꢀm 4-2009
8.200
4.650
1,24
1,29
2.170
27
1.750
3.550
b. Yꢕu tꢄ dinh dưꢚng
Khu vꢜc
NH3,4-N NO2-N
NO3-N
Nhc
µg/l
PO4-P
Phc
µg/l
132
µg/l
183
µg/l
8,3
7,2
6,0
0,5
5,7
0,5
µg/l
167
63
µg/l
42,0
18,7
24,4
120
12,8
3,1
Ao ñꢕnh ñꢀm
1.057
593
ðꢕnh ñꢀm 11-2008
ðꢕnh ñꢀm 4-2009
Ao phía ðông ñꢀm
Giꢝa ñꢀm 11-2008
Giꢝa ñꢀm 4-2009
38,4
110
47,9
50,4
170,7
40,8
40,6
172
192
47
658
38,7
28,1
26,4
1.239
590
36
604
IV. KꢉT LUꢤN
Chꢑt thꢋi tꢒ các hoꢂt ñꢌng con ngưꢔi, phꢀn lꢃn là tꢒ sinh hoꢂt dân cư cùng vꢃi vꢐt
chꢑt tꢒ sông Kôn ñã làm giꢋm nꢉng ñꢌ oxy hòa tan, tăng cao nhu cꢀu oxy, nꢉng ñꢌ vꢐt lơ
lꢜng, chꢑt hꢝu cơ và các muꢅi dinh dưꢖng, ñꢠc biꢇt là các chꢑt dinh dưꢖng chꢄa phospho
và vi sinh (coliform, E.coli và Vibrio trong khu vꢓc ñꢕnh ñꢀm, ñꢠc biꢇt là vào mùa khô). ꢤ
khu vꢓc Tây Nam ñꢀm, chꢑt thꢋi chꢕ có tác ñꢌng cꢘc bꢌ ñꢅi vꢃi mꢌt sꢅ khu vꢓc nhꢥ sát
bꢔ. Hoꢂt ñꢌng nuôi trꢉng thꢊy sꢋn có thꢎ làm tăng cao nhu cꢀu oxy và nꢉng ñꢌ cꢊa các
chꢑt dinh dưꢖng cũng như mꢐt ñꢌ vi sinh.
45
TÀI LIꢥU THAM KHꢅO
1.
2.
3.
APHA, 2005. Standard Methods for Analysis of Water and Waste Water. 21st
Edition.
Canadian Council of Ministers of the Environment, 2003. Marine water Quality
Criteria for The ASIAN Region - Online Publication.
Nguyꢦn Tꢢn Hương, 2005. ðꢠc ñiꢎm khí tưꢏng thuꢦ văn tꢕnh Bình ðꢁnh. Sꢆ Khoa
hꢙc và Công nghꢇ tꢕnh Bình ðꢁnh, ñài khí tưꢏng thꢊy văn khu vꢓc Nam Trung bꢌ.
4.
5.
Qui chuꢟn Viꢂt Nam, 2008. Bꢌ Tài nguyên và Môi trưꢔng.
Lê Thꢘ Vinh và Nguyꢦn Thꢘ Thanh Thꢠy, 2009. Mꢌt sꢅ vꢑn ñꢈ liên quan ñꢍn chꢑt
lưꢏng môi trưꢔng nưꢃc ñꢀm Thꢁ Nꢂi, tꢕnh Bình ðꢁnh. Kꢦ yꢍu hꢌi thꢋo khoa hꢙc
công nghꢇ, môi trưꢔng và phát triꢎn bꢈn vꢝng ꢆ duyên hꢋi miꢈn Trung. 196-205.
6.
Sꢄ liꢂu lưu trꢧ cꢠa Sꢡ Tài nguyên và Môi trưꢛng tꢣnh Bình ðꢘnh
IMPACTS OF WASTE SOURCES ON WATER ENVIRONMENT OF THI NAI
LAGOON, BINH DINH
LE THI VINH, NGUYEN THI THANH THUY
Summary: The mainly waste sources, which impact on water environment of Thi Nai
lagoon is the domestic activities. The domestic wastes together with matters from Kon river
resulted in eutrophication with high levels of nutrient (especially ammonia and phosphate)
organic matters and low level of dissolved oxygen from the top toward Chim hillock. Bacteria
counts were very high, especially coliform in the whole lagoon. In the South West of the
lagoon, the wastes from the domestic and processing activities with very high concentrations
of nutrients, organic matters, bio-chemical demands and coliform count impacted
considerably on the directly received areas. The aquaculture activities around the lagoon also
resulted in the higher value of BOD5, nutritive substance (especially phosphor compounds)
and bacteria count.
Ngày nhꢁn bài: 25 - 8 - 2010
Ngưꢂi nhꢁn xét: PGS.TSKH. Nguyꢗn Tác An
46
12 trang
13/01/2024
9200
Free
Bạn đang xem tài liệu "Ảnh hưởng của các nguồn thải đến môi trường nước đầm Thị Nại", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- anh_huong_cua_cac_nguon_thai_den_moi_truong_nuoc_dam_thi_nai.pdf
