Tóm tắt Tình hình giới ở Việt Nam

Liªn Hîp Quèc

t¹i ViÖt Nam

UNITED

NATIONS

Tãm t¾t t×nh h×nh giíi

1

Lêi nãi ®Çu

Hµ Néi, th¸ng 10/2002

Nh÷ng kinh nghiÖm toµn cÇu cho chóng ta thÊy nh÷ng quèc gia tÝch cùc ñng hé cho quyÒn cña ng-êi

phô n÷ vµ t¨ng c-êng kh¶ n¨ng tiÕp cËn cña phô n÷ víi c¸c nguån lùc vµ c¬ héi gi¸o dôc sÏ ph¸t triÓn

nhanh h¬n vµ cã tû lÖ nghÌo ®ãi thÊp h¬n. Nh-ng sù b×nh ®¼ng nh- vËy chØ cã thÓ ®¹t ®-îc th«ng qua

hµnh ®éng. CÇn cã nh÷ng biÖn ph¸p cô thÓ nh»m thu hÑp kho¶ng c¸ch gi÷a nam vµ n÷ vÒ gi¸o dôc,

c¬ héi cã viÖc lµm, c¸c quyÒn ®èi víi tµi s¶n, tiÕp cËn tíi tÝn dông, tiÕng nãi chÝnh trÞ vµ quyÒn tham gia

quyÕt ®Þnh.

C¸c tæ chøc Liªn Hîp Quèc t¹i ViÖt Nam tin r»ng hµnh ®éng ®Ó ®¹t ®-îc b×nh ®¼ng giíi lµ néi dung hÕt

søc quan träng trong nÒn qu¶n trÞ quèc gia tèt cña ViÖt Nam. Nã ®¶m b¶o r»ng mäi viÖc ChÝnh phñ tiÕn

hµnh ®Òu nh»m ®¸p øng nhu cÇu vµ lîi Ých cña mäi thµnh viªn trong x· héi vµ lîi Ých ®-îc ph©n phèi

mét c¸ch c«ng b»ng cho nam giíi vµ phô n÷. TiÕn bé vÒ b×nh ®¼ng giíi lµ yªu cÇu b¾t buéc ®Ó ViÖt

Nam ®¹t ®-îc c¸c chØ tiªu ph¸t triÓn to lín cña m×nh. Cho dï ®ã lµ ChiÕn L-îc Ph¸t triÓn Kinh tÕ-X·

héi10 n¨m, Ch-¬ng tr×nh §Çu t- c«ng céng, hay ChiÕn l-îc Toµn diÖn vÒ T¨ng tr-ëng vµ Xo¸ ®ãi gi¶m

nghÌo võa ®-îc hoµn tÊt, th× vÊn ®Ò bÊt b×nh ®¼ng giíi cÇn ®-îc gi¶i quyÕt mét c¸ch trùc diÖn nh- lµ

mét vÊn ®Ò ph¸t triÓn c¨n b¶n, cã nh- vËy th× nh÷ng chiÕn l-îc nµy míi ®¹t ®-îc nh÷ng môc tiªu ®·

®Æt ra. §©y lµ th«ng ®iÖp trung t©m cña cuèn Tãm t¾t t×nh h×nh giíi cña Liªn Hîp Quèc.

B¸o c¸o Tãm t¾t t×nh h×nh giíi dùa trªn sù thay ®æi quan träng vÒ ph-¬ng thøc tiÕp cËn toµn cÇu nh»m

®¹t ®-îc b×nh ®¼ng giíi. Chóng ta biÕt r»ng b×nh ®¼ng giíi kh«ng thÓ ®¹t ®-îc th«ng qua mét nhãm hay

mét sè c¸ nh©n. ChØ cã thÓ ®¹t ®-îc b×nh ®¼ng giíi khi cã sù quan t©m chØ ®¹o tÝch cùc cña c¸c nhµ

l·nh ®¹o còng nh- cã cam kÕt vµ hµnh ®éng réng r·i cña ChÝnh phñ vµ c¸c ®èi t¸c ph¸t triÓn. Ph-¬ng

thøc lång ghÐp giíi nh»m thay ®æi c¸ch thøc t- duy vµ hµnh ®éng cña ng-êi d©n vµ c¸c tæ chøc.

Ph-¬ng thøc ®ã nh»m ®¶m b¶o r»ng nh÷ng sù phøc t¹p vµ kh¸c biÖt trong cuéc sèng cña nam giíi vµ

phô n÷ còng nh- nh÷ng nhu cÇu vµ -u tiªn cña hä ®-îc xem xÐt vµ gi¶i quyÕt mét c¸ch cã hÖ thèng

vµ toµn diÖn ë tÊt c¶ c¸c cÊp, c¸c ngµnh vµ trong tõng giai ®o¹n x©y dùng vµ thùc hiÖn chÝnh s¸ch,

ch-¬ng tr×nh. ChØ khi nµo viÖc lång ghÐp giíi ®-îc chÊp nhËn vµ thùc hiÖn thµnh c«ng th× chóng ta míi

cã thÓ b¾t ®Çu c¶m thÊy tin t-ëng r»ng c¸c chÝnh s¸ch vµ ch-¬ng tr×nh sÏ xem xÐt, ®¸p øng nhu cÇu

vµ -u tiªn cña mçi ng-êi d©n vµ toµn thÓ nh©n d©n ViÖt Nam - nam giíi, phô n÷, trÎ em g¸i vµ trÎ em

trai - cã thÓ tham gia vµ h-ëng thô mét c¸ch b×nh ®¼ng c¸c thµnh tùu cña ®Êt n-íc.

B¸o c¸o Tãm t¾t t×nh h×nh giíi ph¶n ¸nh rÊt ®óng lóc nh÷ng vÊn ®Ò vµ nh÷ng mèi quan t©m chñ yÕu vÒ

giíi t¹i ViÖt Nam theo nhËn ®Þnh cña Liªn Hîp Quèc. B¸o c¸o ghi l¹i nh÷ng ph¸t hiÖn gÇn ®©y vÒ kÕt

qu¶ b×nh ®¼ng giíi ®¹t ®-îc ®èi víi c¶ phô n÷ vµ nam giíi trªn c¸c mÆt nh- tû lÖ nhËp häc ë bËc tiÓu

häc, y tÕ vµ xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo B¸o c¸o ghi l¹i. B¸o c¸o cßn tr×nh bµy chi tiÕt vÒ nh÷ng nguy c¬ b¹o

lùc ®èi víi phô n÷ gia t¨ng trong thêi gian qua nh- c¸c hµnh vi b¹o lùc trong gia ®×nh vµ bu«n b¸n phô

n÷ - còng nh- nh÷ng bÊt b×nh ®¼ng cßn ®ang tån t¹i vÒ møc l-¬ng vµ g¸nh nÆng c«ng viÖc. Ngoµi ra,

cßn cã mét ch-¬ng ®Ò cËp riªng vÒ nh÷ng vÊn ®Ò giíi trong nÒn v¨n ho¸ cña c¸c d©n téc thiÓu sè, bëi

nh÷ng nhãm d©n téc thiÓu sè nµy còng th-êng dÔ bÞ t¸c ®éng bëi mét lo¹t c¸c vÊn ®Ò kh¸c.

Chóng t«i hy väng r»ng nh÷ng ph©n tÝch vµ ph¸t hiÖn trong B¸o c¸o Tãm t¾t t×nh h×nh giíi sÏ cæ vò ®éc

gi¶ xem xÐt c¸c mèi quan hÖ vÒ giíi ë ViÖt Nam, so s¸ch vai trß, -u tiªn vµ nhu cÇu kh¸c nhau gi÷a

phô n÷ vµ nam giíi trong x· héi còng nh- t×m hiÓu c¸c mèi quan hÖ quyÒn lùc bÊt b×nh ®¼ng vÉn cßn

tån t¹i gi÷a nam vµ n÷. Víi nh÷ng kÕt qu¶ ph©n tÝch nµy, chóng ta cã thÓ dù ®o¸n tèt h¬n nh÷ng t¸c

®éng kh¸c nhau cña c¸c chÝnh s¸ch vµ ch-¬ng tr×nh ®èi víi c¶ nam vµ n÷, quan t©m gi¶i quyÕt nh÷ng

vÊn ®Ò nµy ngay tõ khi b¾t ®Çu x©y dùng ch-¬ng tr×nh, chÝnh s¸c ph¸t triÓn vµ t¨ng c-êng c¬ héi ®Ó phô

n÷ vµ nam giíi ®-îc h-ëng thô mét c¸ch b×nh ®¼ng nh÷ng thµnh qu¶ cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn.

T¹i Héi NghÞ Th-îng ®Ønh Thiªn niªn kû cña Liªn Hîp Quèc n¨m 2000, ViÖt Nam cïng víi 188 quèc gia

kh¸c trªn thÕ giíi ®· nhÊt trÝ th«ng qua b¶n Tuyªn bè Thiªn niªn kû vµ cam kÕt thùc hiÖn t¸m Môc tiªu

Ph¸t triÓn Thiªn niªn Kû (MDGs). Trong nh÷ng môc tiªu nµy, Môc tiªu sè 3: T¨ng c-êng b×nh ®¼ng giíi

vµ n©ng cao vÞ thÕ, n¨ng lùc cho phô n÷, cã thÓ ®¹t ®-îc mét c¸ch tèt nhÊt nÕu c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh

2

chÝnh s¸ch vµ nh÷ng ng-êi lµm viÖc trong lÜnh vùc ph¸t triÓn ®¶m b¶o cho nh÷ng vÊn ®Ò giíi trë thµnh

mét phÇn cÇn thiÕt vµ rÊt quan träng cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn. Chóng t«i hy väng r»ng cuèn Tãm t¾t t×nh

h×nh giíi sÏ gióp gîi lªn nh÷ng suy nghÜ vÒ c¸c vÊn ®Ò giíi, cung cÊp th«ng tin cho cuéc th¶o luËn nµy

vµ t¹o ra ®éng lùc cho nh÷ng hµnh ®éng cô thÓ.

Jordan D. Ryan

§iÒu phèi viªn Th-êng tró Liªn Hîp Quèc t¹i ViÖt Nam

3

Môc lôc

Tr×nh tù c¸c sù kiÖn liªn quan ®Õn b×nh ®¼ng giíi vµ phô n÷ .............................................................. 4

ThuËt ng÷ vÒ giíi .............................................................................................................................. 7

Ph©n tÝch giíi - Sè liÖu thèng kª vµ nghiªn cøu .............................................................................. 13

Tæng quan vÒ giíi vµ ph¸t triÓn ë ViÖt Nam ....................................................................................16

C¸c quan hÖ vÒ giíi trong qu¸ khø ................................................................................................. 20

Bé m¸y quèc gia t¨ng c-êng b×nh ®¼ng giíi .................................................................................... 24

ChiÕn l-îc quèc gia vÒ b×nh ®¼ng giíi ............................................................................................. 26

Nh÷ng vÊn ®Ò giíi trong gi¸o dôc ................................................................................................... 31

Nh÷ng vÊn ®Ò giíi trong lao ®éng vµ c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ ............................................................ 35

Nh÷ng vÊn ®Ò giíi trong n«ng nghiÖp vµ sö dông ®Êt ..................................................................... 39

C¸c vÊn ®Ò giíi trong y tÕ vµ ch¨m sãc søc kháe ............................................................................. 43

B¹o hµnh giíi ..................................................................................................................................49

VÊn ®Ò giíi trong nÒn v¨n hãa c¸c d©n téc thiÓu sè ....................................................................... 53

Sù tham gia cña phô n÷ .................................................................................................................. 57

C¸c tæ chøc quèc tÕ cã ho¹t ®éng vÒ b×nh ®¼ng giíi vµ c¸c vÊn ®Ò phô n÷ ë ViÖt Nam ................... 60

C¸c tæ chøc trong n-íc cã ho¹t ®éng vÒ b×nh ®¼ng giíi vµ c¸c vÊn ®Ò phô n÷ ë ViÖt Nam .............. 74

C¸c tæ chøc phi chÝnh phñ cã ho¹t ®éng vÒ b×nh ®¼ng giíi vµ c¸c vÊn ®Ò phô n÷ ë ViÖt Nam .......... 78

§èi t¸c hµnh ®éng vÒ giíi ............................................................................................................... 83

4/5

Tr×nh tù c¸c sù kiÖn liªn quan

®Õn b×nh ®¼ng giíi vµ phô n÷

N¨m 43 sau Hai Bµ Tr-ng khëi nghÜa chèng l¹i qu©n x©m l-îc ph-¬ng B¾c

C«ng nguyªn

248

Bµ TriÖu l·nh ®¹o cuéc khëi nghÜa chèng l¹i qu©n x©m l-îc ph-¬ng B¾c

1483

Bé LuËt Hång §øc cña Nhµ Lª mang l¹i cho phô n÷ quyÒn ®-îc h-ëng thõa kÕ,

quyÒn ®-îc ly h«n vµ ®-îc b¶o vÖ khái b¹o lùc

1930

Thµnh lËp §¶ng Céng s¶n §«ng d-¬ng vµ Héi Gi¶i phãng phô n÷ (TiÒn th©n cña Héi

Liªn hiÖp Phô n÷)

1941

1946

Thµnh lËp Héi Phô n÷ Cøu quèc

§iÒu 9 HiÕn ph¸p ®Çu tiªn ghi: TÊt c¶ quyÒn bÝnh trong n-íc lµ cña toµn thÓ nh©n

d©n ViÖt Nam kh«ng ph©n biÖt nßi gièng, g¸i trai, giµu nghÌo, giai cÊp, t«n gi¸o.. vµ

phô n÷ b×nh ®¼ng víi nam giíi vÒ mäi ph-¬ng diÖn.

Thµnh lËp Héi Liªn HiÖp Phô n÷ ViÖt Nam.

1950

Héi Phô n÷ Cøu quèc s¸p nhËp víi Héi Liªn hiÖp Phô n÷ ViÖt Nam vµ tæ chøc §¹i héi

Phô n÷ toµn quèc lÇn thø nhÊt.

1956

1959

§¹i héi Phô n÷ toµn quèc lÇn thø hai

§iÒu 24 cña HiÕn ph¸p ghi: Phô n÷ cã quyÒn b×nh ®¼ng víi nam giíi vÒ c¸c mÆt sinh

ho¹t chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n ho¸, trong gia ®×nh vµ ngoµi x· héi. Cïng viÖc lµm nh-

nhau, phô n÷ ®-îc h-ëng l-¬ng ngang víi nam giíi. Nhµ n--íc b¶o ®¶m cho c¸n bé

c«ng nh©n viªn chøc ®--îc nghØ tr-íc vµ sau khi ®Î mµ vÉn h-ëng nguyªn l-¬ng.

1960

LuËt H«n nh©n vµ Gia ®×nh ®Çu tiªn nhÊn m¹nh c¸c nguyªn t¾c h«n nh©n tù do lùa

chän, mét vî mét chång, b×nh ®¼ng gi÷a vî vµ chång vµ b¶o vÖ quyÒn lîi cña phô n÷

vµ con c¸i.§¹i héi Phô n÷ toµn quèc lÇn thø baThµnh lËp Héi Liªn hiÖp Phô n÷ Gi¶i

phãng MiÒn Nam ViÖt Nam

1965

1974

1980

Héi Liªn hiÖp Phô n÷ ph¸t ®éng cuéc vËn ®éng phô n÷ Ba ®¶m ®ang

§¹i héi Phô n÷ toµn quèc lÇn thø t-

ChÝnh phñ ViÖt Nam ký C«ng -íc Liªn Hîp Quèc vÒ Xãa bá mäi h×nh thøc ph©n biÖt

®èi xö víi Phô n÷ (C«ng -íc CEDAW)

§iÒu 63 cña HiÕn ph¸p ghi : Nhµ n--íc vµ x· héi ch¨m lo ph¸t triÓn c¸c nhµ hé

sinh, nhµ trÎ, líp mÉu gi¸o, nhµ ¨n c«ng céng vµ nh÷ng c¬ së phóc lîi x· héi kh¸c,

t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho phô n÷ s¶n xuÊt, c«ng t¸c, häc tËp vµ nghØ ng¬i

1982

Phª chuÈn C«ng -íc Liªn Hîp Quèc vÒ Xãa bá mäi h×nh thøc ph©n biÖt ®èi xö víi

Phô n÷

§¹i héi Phô n÷ toµn quèc lÇn thø n¨m

5

1984

1986

§iÒu 138 Bé LuËt H×nh sù ghi :Mäi h×nh thøc x©m ph¹m tíi quyÒn cña ng-êi phô

n÷ ®Òu bÞ xö ph¹t.

LuËt H«n nh©n vµ Gia ®×nh míi nghiªm cÊm t¶o h«n (phô n÷ d-íi 18 tuæi vµ nam

d-íi 20 tuæi), vµ ®¶m b¶o quyÒn b×nh ®¼ng cña vî chång vÒ thõa kÕ vµ tµi s¶n.

1987

1988

§¹i héi Phô n÷ toµn quèc lÇn thø s¸u

ChÝnh s¸ch D©n sè vµ KÕ ho¹ch hãa gia ®×nh khuyÕn khÝch mçi cÆp vî chång chØ

nªn cã mét ®Õn hai con; gîi ý tuæi sinh con ®Çu lßng cho ng-êi mÑ vµ ng-êi cha lµ

22 vµ 24 ®èi víi khu vùc ®« thÞ, vµ 19 vµ 21 ®èi víi n«ng th«n; vµ nªu kho¶ng c¸ch

gi÷a hai lÇn sinh tõ 3 ®Õn 5 n¨m.

QuyÕt ®Þnh 163 cña Héi ®ång Bé Tr-ëng ghi: C¸c cÊp chÝnh quyÒn khi nghiªn cøu

x©y dùng chÝnh s¸ch, so¹n th¶o luËt vµ lËp kÕ ho¹ch liªn quan ®Õn phô n÷, trÎ em

ph¶i t¹o ®iÒu kiÖn cho Héi Liªn hiÖp Phô n÷ cïng cÊp tham gia ®ãng gãp ý kiÕn.

ChÝnh phñ ViÖt Nam phª chuÈn C«ng -íc vÒ QuyÒn TrÎ em cña Liªn Hîp Quèc

1990

1992

§iÒu 63 cña HiÕn Ph¸p míi ghi: C«ng d©n n÷ vµ nam cã quyÒn b×nh ®¼ng vÒ mäi

mÆt chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n ho¸, x· héi vµ gia ®×nh. Nghiªm cÊm mäi hµnh vi ph©n

biÖt ®èi xö víi phô n÷, xóc ph¹m nh©n phÈm phô n÷. Lao ®éng n÷ vµ nam viÖc lµm

c«ng viÖc nh-- nhau th× h-ëng tiÒn l-¬ng ngang nhau. Lao ®éng n÷ cã quyÒn

h-ëng chÕ ®é thai s¶n. Phô n÷ lµ viªn chøc Nhµ n-íc vµ ng-êi lµm c«ng ¨n

l--¬ng cã quyÒn nghØ tr--íc vµ sau khi sinh ®Î mµ vÉn h--ëng l--¬ng, phô cÊp

theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt.

§¹i héi Phô n÷ toµn quèc lÇn thø b¶y

NghÞ quyÕt IV Bé ChÝnh trÞ ®Æt môc tiªu n©ng cao ®êi sèng tinh thÇn vµ vËt chÊt

cho ng-êi phô n÷ vµ cñng cè ®Þa vÞ x· héi cña ng-êi phô n÷ vµ thùc hiÖn c¸c

quyÒn b×nh ®¼ng cña phô n÷

1993

1994

ChØ thÞ 37 cña Ban ChÊp hµnh Trung -¬ng §¶ng nªu râ §¶ng vµ ChÝnh phñ cÇn

®¹t Ýt nhÊt 20% tû lÖ n÷ tham gia. Mäi ban ngµnh cña bé m¸y nhµ n-íc ®-îc yªu

cÇu n©ng cao nhËn thøc vÒ giíi, x©y dùng c¸c chÝnh s¸ch ph¸t triÓn c¸c kü n¨ng

cña phô n÷, lËp kÕ ho¹ch ®µo t¹o c¸n bé n÷, vµ t¨ng tû lÖ lao ®éng n÷.

§iÒu 20 Bé LuËt Lao ®éng nghi: Mäi ng--êi cã quyÒn tù do lùa chän nghÒ vµ n¬i

häc nghÒ phï hîp víi nhu cÇu viÖc lµm cña m×nh. Doanh nghiÖp, tæ chøc vµ c¸

nh©n cã ®ñ ®iÒu kiÖn theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt ®-îc më c¬ së d¹y nghÒ.§iÒu

110: C¸c c¬ quan Nhµ n-íc cã tr¸ch nhiÖm më réng nhiÒu lo¹i h×nh ®µo t¹o

thuËn lîi cho lao ®éng n÷ ®Ó ngoµi nghÒ ®ang lµm ng--êi lao ®éng n÷ cßn cã

thªm nghÒ dù phßng vµ ®Ó viÖc sö dông lao ®éng n÷ ®-îc dÔ dµng, phï hîp víi

®Æc ®iÓm vÒ c¬ thÓ, sinh lý vµ chøc n¨ng lµm mÑ cña phô n÷.

1995

ViÖt Nam cö mét ®oµn gåm 18 ®¹i biÓu dù Héi nghÞ lÇn thø t- cña Liªn Hîp Quèc

vÒ Phô n÷ t¹i B¾c Kinh vµ ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· ký C-¬ng lÜnh Hµnh ®éng Quèc

tÕ vµ Tuyªn bè B¾c Kinh t¹i Héi nghÞ nµy.

6

1996

1997

Ch-¬ng 10 Ph¸p lÖnh vÒ B¶o hé lao ®éng ®· ®-a ra nh÷ng ®iÒu kho¶n riªng biÖt

dµnh cho phô n÷. §iÒu kho¶n 113 nghiªm cÊm kh«ng ®-îc sö dông lao ®éng n÷ lµm

c¸c c«ng viÖc nÆng nhäc hoÆc nguy hiÓm, nh- lµm viÖc trªn tµu viÔn d-¬ng, giµn

khoan vµ l¸i cÇn cÈu.

Th¸ng 10, Thñ t-íng ChÝnh phñ ®· ký KÕ ho¹ch Hµnh ®éng Quèc gia vÒ sù TiÕn bé

cña Phô n÷ ®Õn n¨m 2000.

§¹i héi Phô n÷ toµn quèc lÇn thø T¸m ®· ®Ò ra c¸c môc tiªu, ph-¬ng h-íng, vµ

nhiÖm vô cho phong trµo phô n÷ trong giai ®o¹n 1997-2002.

1999

2000

ViÖt Nam göi B¸o c¸o LÇn thø hai vÒ C«ng -íc CEDAW cho Liªn Hîp Quèc. Thñ

t-íng chÝnh phñ ra th«ng b¸o (sè 207/TB/VPVP) quyÕt ®Þnh c¸c Bé ngµnh, c¸c ñy

ban nh©n d©n cÇn ®-a c¸c vÊn ®Ò giíi vµo ChiÕn l-îc ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi trong

giai ®o¹n tõ 2001-2010.

ViÖt Nam cö mét ®oµn 24 ®¹i biÓu dù Phiªn häp §Æc biÖt cña Liªn Hîp Quèc vÒ Héi

nghÞ B¾c Kinh +5 t¹i Niu-Oãc nh»m ®¸nh gi¸ viÖc thùc hiÖn C-¬ng lÜnh Hµnh ®éng

Quèc tÕ.

Söa ®æi LuËt H«n nh©n vµ Gia ®×nh, bæ sung ®iÒu kho¶n vÒ quyÒn së h÷u vµ thõa kÕ

trong tr-êng hîp chÕt vµ ly dÞ. §iÒu kho¶n 27 dùa trªn luËt phæ th«ng, trong ®ã qui

®Þnh mäi tµi s¶n cã tr-íc khi kÕt h«n ®-îc ph©n ®Þnh tuú theo tháa thuËn vµ mäi tµi

s¶n cã sau khi kÕt h«n ®-îc coi lµ tµi s¶n chung cña hai vî chång. C¸c quyÒn sö

dông ®Êt cã ®-îc sau khi kÕt h«n, do ®ã ph¶i ghi tªn c¶ hai vî chång trªn giÊy chøng

nhËn quyÒn sö dông ®Êt.

XuÊt b¶n B¸o c¸o Ph©n tÝch t×nh h×nh Phô n÷ vµ c¸c quan hÖ giíi ë ViÖt Nam. §©y lµ

c«ng tr×nh tËp thÓ do ñy Ban Quèc gia V× Sù TiÕn Bé cña Phô n÷ vµ c¸c nhµ nghiªn

cøu trong n-íc tiÕn hµnh víi nh÷ng kiÕn nghÞ tõ c¸c nhµ tµi trî song ph-¬ng vµ ®a

ph-¬ng.

2001

2002

ChÝnh phñ ViÖt Nam phª chuÈn NghÞ ®Þnh th- tuú chän n¨m 2000 vÒ phßng chèng

bu«n b¸n trÎ em, trÎ em hµnh nghÒ m·i d©m vµ khiªu d©m trÎ em trong khu«n khæ

C«ng -íc vÒ QuyÒn trÎ em.

§¹i héi Phô n÷ Toµn quèc lÇn thø 9 ®Æt ra c¸c môc tiªu, ph-¬ng h-íng vµ nhiÖm vô

cho phong trµo phô n÷ trong giai ®o¹n 2002-2007.

ChiÕn l-îc Quèc gia v× sù TiÕn bé cña Phô n÷ ViÖt Nam ®Õn n¨m 2010 ®-îc Thñ

t-íng ChÝnh phñ phª chuÈn.

KÕ ho¹ch Hµnh ®éng v× sù TiÕn bé cña Phô n÷ ®Õn n¨m 2005 ®-îc th«ng qua.

7

6/

ThuËt ng÷ vÒ giíi

C¸ch tiÕp cËn vÒ giíi vµ ph¸t triÓn, ®-îc hç trî bëi ChiÕn l-îc lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi, lµ ph-¬ng tiÖn

®Ó thóc ®Èy vµ thùc hiÖn sù b×nh ®¼ng giíi. §©y lµ c¸ch tiÕp cËn t-¬ng ®èi míi. Gièng nh- nhiÒu quèc

gia vµ nhiÒu tæ chøc trªn thÕ giíi, ViÖt Nam ®ang trong thêi kú qu¸ ®é tíi môc tiªu b×nh ®¼ng giíi vµ

chiÕn l-îc lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi. Nh÷ng chuyÓn ®æi trong c¸c cuéc th¶o luËn vµ sù nhÊn m¹nh tõ

c¸ch tiÕp cËn Phô n÷ trong Ph¸t triÓn (WID) (trong ®ã chØ tËp trung vµo riªng phô n÷) sang c¸ch tiÕp

cËn Giíi vµ Ph¸t triÓn (GAD) (trong ®ã tËp trung vµo mèi quan hÖ bÊt b×nh ®¼ng gi÷a nam vµ n÷) ®·

t¹o ra mét sè nhÇm lÉn. C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n nh- giíi, b×nh ®¼ng giíi, huy ®éng sù tham gia cña

phô n÷ vµ lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi vÉn cßn ch-a râ ®èi víi nhiÒu ng-êi.

§Ó lång ghÐp giíi thµnh c«ng cÇn cã mét sè l-îng ®ñ lín nh÷ng ng-êi n¾m ®-îc c¸c kh¸i niÖm c¬

b¶n cã liªn quan tíi viÖc lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi. Mét sù hiÓu biÕt râ rµng vÒ c¸c kh¸i niÖm ®ã lµ ®iÒu

c¨n b¶n ®èi víi c¸c viªn chøc nhµ n-íc ë tÊt c¶ c¸c cÊp, ®Æc biÖt ®èi víi c¸c cÊp l·nh ®¹o cao nhÊt

(nh- §¶ng, Quèc héi, c¸c bé tr-ëng) vµ c¸c Bé vÒ chÝnh trÞ vµ kinh tÕ chñ chèt kh¸c lµ nh÷ng c¬ quan

quyÕt ®Þnh c¸c chÝnh s¸ch quèc gia. Khi nh÷ng nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch cã sù hiÓu biÕt râ rµng vÒ

viÖc lång ghÐp giíi, hä cã nhiÒu kh¶ n¨ng g¹t bá ®-îc c¸ch nh×n nhËn h¹n hÑp ®èi víi phô n÷ vµ chÊp

nhËn mét quan ®iÓm giíi cã tÝnh ®Õn viÖc c¸c vai trß cña nam giíi vµ c¸c quan hÖ giíi cã t¸c ®éng tíi

sù bÊt b×nh ®¼ng gi÷a nam vµ n÷.

Giíi - kh¸i niÖm c¬ b¶n

Giíi kh«ng mang ý nghÜa lµ giíi tÝnh cña chóng ta, vµ còng kh«ng mang ý nghÜa lµ phô n÷. B¶n s¾c

vÒ giíi kh«ng ph¶i ®-îc sinh ra cïng víi chóng ta - tÊt c¶ chóng ta ®-îc biÕt vÒ nã tõ khi cßn lµ nh÷ng

®øa trÎ cho ®Õn khi tr-ëng thµnh. Nã lµ sù tËp hîp c¸c hµnh vi häc ®-îc tõ x· héi vµ nh÷ng kú väng

vÒ c¸c ®Æc ®iÓm vµ n¨ng lùc ®-îc c©n nh¾c nh»m x¸c ®Þnh thÕ nµo lµ mét ng-êi nam giíi hay mét

ng-êi phô n÷ (hoÆc mét cËu bÐ hay mét c« bÐ) trong mét x· héi hay mét nÒn v¨n ho¸ nhÊt ®Þnh. Giíi

còng ph¶n ¸nh c¸c mèi quan hÖ gi÷a n÷ vµ nam, ai cÇn lµm g× vµ ai lµ ng-êi kiÓm so¸t viÖc ra quyÕt

®Þnh, tiÕp cËn c¸c nguån lùc vµ h-ëng lîi.

ThÝ dô: trong mét vµi x· héi ng-êi ta cho r»ng chØ cã ng-êi ®µn «ng míi lµm c«ng viÖc nÊu

n-íng (vµ viÖc ®ã kh«ng thÝch hîp víi ng-êi phô n÷), nh-ng trong c¸c x· héi kh¸c l¹i quan

niÖm phô n÷ míi lµ lµm c«ng viÖc ®ã. Mét sè x· héi kh¸c l¹i cho r»ng, chØ ng-êi ®µn «ng míi

®-îc «m vµ h«n nhau khi hä gÆp vµ chµo hái nhau - nh-ng ë c¸c x· héi kh¸c, ®iÒu nµy ®-îc

xem nh- lµ mét hµnh vi rÊt kh«ng phï hîp. §ã kh«ng ph¶i lµ kü n¨ng hay hµnh vi bÈm sinh.

Chóng ta häc nh÷ng ®iÒu ®-îc xem lµ thÝch hîp (trªn c¬ së lµ nam giíi hoÆc n÷ giíi) trong

céng ®ång cña chóng ta. §ã lµ b¶n s¾c giíi cña chóng ta.

B¶n s¾c giíi vµ c¸c quan hÖ giíi lµ nh÷ng khÝa c¹nh then chèt cña nÒn v¨n ho¸ v× chóng ®Þnh h×nh cho

lèi sèng hµng ngµy trong gia ®×nh, trong céng ®ång vµ ë n¬i lµm viÖc.

Tuy khi b¶n chÊt cô thÓ cña c¸c quan hÖ giíi kh¸c nhau mét c¸ch ®¸ng kÓ ë c¸c x· héi kh¸c nhau,

song quan niÖm dËp khu«n cho r»ng phô n÷ cã Ýt quyÒn tù quyÕt h¬n, cã Ýt nguån lùc ®Ó sö dông h¬n

vµ cã Ýt ¶nh h-ëng ®èi víi qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh cã liªn quan tíi x· héi vµ cuéc sèng riªng cña hä.

Quan niÖm dËp khu«n vÒ sù kh¸c biÖt nµy, dùa trªn c¬ së b¶n s¾c giíi lµ vÊn ®Ò vÒ quyÒn con ng-êi

còng nh- vÊn ®Ò ph¸t triÓn quèc gia.

B¶n s¾c giíi mang tÝnh n¨ng ®éng

B¶n s¾c giíi lµ kh¸c nhau trong c¸c céng ®ång vµ trªn kh¾p thÕ giíi. Chóng thay ®æi theo thêi gian vµ

cã liªn quan tíi sù thay ®æi c¸c ®iÒu kiÖn vµ c¸c yÕu tè kh¸c nhau (nh- c¸c yÕu tè x· héi, kinh tÕ, luËt

ph¸p, chÝnh s¸ch, x· héi d©n sù). §iÒu quan träng lµ c¸c x· héi vµ nÒn v¨n ho¸ kh«ng mang tÝnh tÜnh

8

t¹i - chóng lµ nh÷ng thùc thÓ sèng ®éng vµ liªn tôc ®-îc ®æi míi vµ ®Þnh h×nh l¹i. Trong qu¸ tr×nh tiÕn

ho¸, mét vµi gi¸ trÞ ®-îc kh¼ng ®Þnh l¹i, trong khi mét sè gi¸ trÞ kh¸c cã nguy c¬ trë nªn kh«ng thÝch

hîp n÷a.

Ph©n biÖt ®èi xö vÒ giíi - vÊn ®Ò cÇn gi¶i quyÕt

Ph©n biÖt ®èi xö vÒ giíi ®-îc hiÓu lµ khi nam giíi hay phô n÷ bÞ ®èi xö kh¸c nhau (bÞ h¹n chÕ hay bÞ

lo¹i trõ) trong gia ®×nh,ë n¬i lµm viÖc, trong x· héi do c¸c quan niÖm dËp khu«n vÒ giíi - c¸c quan

niÖm dËp khu«n vÒ giíi ng¨n c¶n hä trong viÖc h-ëng ®Çy ®ñ tiÒm n¨ng vµ quyÒn con ng-êi cña hä.

Quan niÖm dËp khu«n vÒgiíi lµ mét lo¹t ®Æc ®iÓm mµ mét nhãm ng-êi cô thÓ g¸n cho nam giíi hay

phô n÷ - chóng th-êng kh«ng chuÈn x¸c vµ th-êng h¹n chÕ nh÷ng ®iÒu mét c¸ nh©n cã thÓ lµm.

VÝ dô: mét sè quan niÖm dËp khu«n phæ biÕn vÒ phô n÷ lµ phô n÷ cã ®Æc tÝnh phô thuéc,

yÕu ít, thô ®éng, dÞu dµng vµ kÐm quan träng. Mét sè quan niÖm dËp khu«n phæ biÕn vÒ

nam giíi lµ nam giíi cã tÝnh ®éc lËp, m¹nh mÏ, cã n¨ng lùc, quan träng h¬n vµ lµ ng-êi ra

quyÕt ®Þnh. Nh÷ng ®Æc tÝnh nµy nh×n chung lµ kh«ng chuÈn x¸c, nh-ng th«ng th-êng ®-îc

chÊp nhËn nh- mét ch©n lý.

Sù ph©n biÖt ®èi xö vÒ giíi ®Æt ng-êi phô n÷ vµo mét vÞ trÝ bÊt b×nh ®¼ng, ph¶i phôc tïng vµ bÊt lîi so

víi nam giíi. §iÒu nµy th-êng x¶y ra, ch¼ng h¹n, khi ng-êi phô n÷ bÞ tõ chèi c¬ héi viÖc lµm bëi khu«n

mÉu giíi lµ ng-êi ®µn «ng lµ ng-êi ra quyÕt ®Þnh tèt h¬n. Ph©n biÖt giíi còng h¹n chÕ c¬ héi cho ng-êi

®µn «ng tham gia vµo nhiÒu ho¹t ®éng nh- ch¨m sãc gia d×nh, hoÆc lùa chän hµnh vi lµnh m¹nh nh-

kh«ng hót thuèc hay kh«ng uèng qu¸ nhiÒu r-îu.

B×nh ®¼ng giíi - mét môc tiªu

B×nh ®¼ng giíi kh«ng mang ý nghÜa ®¬n gi¶n lµ sè l-îng c©n b»ng gi÷a phô n÷ vµ nam giíi, hoÆc trÎ

em trai vµ trÎ em g¸i trong mäi ho¹t ®éng. B×nh ®¼ng giíi cã nghÜa lµ phô n÷ vµ nam giíi cïng cã ®Þa

vÞ b×nh ®¼ng vµ sù céng nhËn b×nh ®¼ng trong x· héi. §iÒu nµy kh«ng cã nghÜa lµ phô n÷ vµ nam giíi

lµ hoµn toµn nh- nhau, song nh÷ng ®iÓm t-¬ng ®ång vµ kh¸c biÖt cña hä ®-îc thõa nhËn vµ ®-îc coi

träng nh- nhau.

B×nh ®¼ng giíi cã nghÜa lµ phô n÷ vµ nam giíi cïng cã c¸c ®iÒu kiÖn nh- nhau ®Ó ph¸t huy hÕt n¨ng

lùc tiÒm tµng cña m×nh, cïng cã c¬ héi ®Ó tham gia, ®ãng gãp, vµ h-ëng thô b×nh ®¼ng c¸c kÕt qu¶

ph¸t triÓn cña quèc gia trªn c¸c mÆt chÝnh trÞ, kinh tÕ, vµ v¨n ho¸ vµ x· héi. §iÒu quan träng nhÊt lµ

b×nh ®¼ng giíi cã nghÜa lµ c¸c kÕt qu¶ ngang nhau cho c¶ phô n÷ vµ nam giíi.

BÊt b×nh ®¼ng giíi võa lµ c¨n nguyªn chÝnh g©y ra nghÌo ®ãi võa lµ yÕu tè c¶n trë lín ®èi víi ph¸t triÓn

bÒn v÷ng. BÊt b×nh ®¼ng giíi lµm suy yÕu sù ph¸t triÓn vµ cuèi cïng g©y tæn h¹i cho mäi thµnh viªn

trong x· héi. Nh÷ng x· héi cã sù bÊt b×nh ®¼ng giíi lín vµ kÐo dµi th-êng ph¶i tr¶ gi¸ lµ sù nghÌo ®ãi,

t×nh tr¹ng suy dinh d-ìng, ®au èm vµ nh÷ng nçi cùc khæ kh¸c ë møc ®é lín h¬n. T¨ng tr-ëng kinh tÕ

sÏ mang l¹i hiÖu qu¶ ®èi víi sù gi¶m møc ®é nghÌo ®ãi ë nh÷ng x· héi cã sù b×nh ®¼ng giíi ë møc ®é

cao h¬n. Do ®ã, môc tiªu b×nh ®¼ng giíi võa lµ vÊn ®Ò quyÒn con ng-êi quan träng võa lµ mét yªu

cÇu c¬ b¶n cho sù ph¸t triÓn c«ng b»ng, hiÖu qu¶, hiÖu lùc vµ bÒn v÷ng.

Lång ghÐp giíi - mét chiÕn l-îc

T¹i Héi nghÞ lÇn thø IV vÒ Phô n÷ ®-îc tæ chøc t¹i B¾c Kinh n¨m 1995, kh¸i niÖm lång ghÐp giíi ®-îc

®-a ra nh- mét chiÕn l-îc ®· ®-îc tho¶ thuËn trªn b×nh diÖn quèc tÕ cho chÝnh phñ c¸c n-íc vµ c¸c

tæ chøc ph¸t triÓn nh»m khuyÕn khÝch b×nh ®¼ng giíi. C¸ch tiÕp cËn nµy ®-îc x©y dùng trªn c¬ së c¸c

bµi häc nhÊt qu¸n ®· h×nh thµnh qua Ýt nhÊt 20 n¨m kinh nghiÖm gi¶i quyÕt c¸c nhu cÇu cña phô n÷.

9

Lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi lµ t¹o ®iÒu kiÖn cho sù thay ®æi vµ häc tËp trong mét tæ chøc nh»m t¨ng kh¶

n¨ng ®ãng gãp cña tæ chøc ®ã trong viÖc n©ng cao b×nh ®¼ng gi÷a phô n÷ vµ nam giíi b»ng nh÷ng

c¸ch thøc cã ý nghÜa vµ ®óng ®¾n¹. §ã lµ mét néi dung c¨n b¶n cña mét nÒn qu¶n trÞ quèc gia tèt, nã

®¶m b¶o r»ng mäi viÖc mµ ChÝnh phñ lµm ®Òu nh»m ®¸p øng c¸c nhu cÇu vµ lîi Ých cña mäi thµnh

viªn trong x· héi vµ c¸c quyÒn lîi ®-îc ph©n phèi mét c¸ch c«ng b»ng gi÷a phô n÷ vµ nam giíi.

Thµnh c«ng cña qu¸ tr×nh lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi sÏ mang l¹i ®iÒu g×

Phô n÷ vµ nam giíi tham gia b×nh ®¼ng vµo qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh ®Ó x¸c ®Þnh c¸c -u tiªn

vµ ph©n phèi c¸c nguån lùc;

Phô n÷ vµ nam giíi tiÕp cËn vµ kiÓm so¸t mét c¸ch b×nh ®¼ng c¸c c¬ héi, nguån lùc vµ kÕt

qu¶ ph¸t triÓn cña x· héi;

Sù c«ng nhËn vµ ®Þa vÞ b×nh ®¼ng ®èi víi phô n÷ vµ nam giíi.

Phô n÷ vµ nam giíi ®Òu h-ëng mét c¸ch b×nh ®¼ng c¸c quyÒn con ng-êi;

Sù c¶i thiÖn b×nh ®¼ng vÒ møc ®é chÊt l-îng cuéc sèng cho phô n÷ vµ nam giíi.

Xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo cho c¶ phô n÷ vµ nam giíi ®-îc ®¸nh gi¸ th«ng qua mét lo¹t c¸c chØ

b¸o, ®Æc biÖt c¸c chØ b¸o g¾n liÒn víi nh÷ng khu vùc tån t¹i kho¶ng c¸ch ®¸ng kÓ vÒ giíi.

N©ng cao hiÖu qu¶ vµ hiÖu lùc cña t¨ng tr-ëng kinh tÕ vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng.

C¸c kÕt qu¶ cña ph¸t triÓn b×nh ®¼ng cho phô n÷ vµ nam giíi, trÎ em g¸i vµ trÎ em trai.

Lµm sao cho chiÕn l-îc lång ghÐp giíi ®¹t ®-îc nh÷ng kÕt qu¶ nh- vËy

Phô n÷ vµ nam giíi cã kinh nghiÖm sèng kh¸c nhau, cã nh÷ng nhu cÇu vµ -u tiªn kh¸c nhau vµ chÞu

¶nh h-ëng kh¸c nhau bëi c¸c chÝnh s¸ch vµ c¸c ho¹t ®éng can thiÖp vÒ ph¸t triÓn.

B¶n s¾c giíi vµ c¸c quan hÖ giíi lµ nh÷ng khÝa c¹nh quan träng cña v¨n ho¸ Chóng ¶nh h-ëng ®Õn

viÖc phô n÷ vµ nam giíi cã nh÷ng kinh nghiÖm sèng kh¸c nhau, bëi chóng quyÕt ®Þnh c¸ch sèng hµng

ngµy cña hä trong gia ®×nh, trong céng ®ång vµ t¹i n¬i lµm viÖc. Tuy b¶n chÊt ®Æc thï cña c¸c quan

hÖ giíi kh¸c nhau trong c¸c x· héi kh¸c nhau, song quan niÖm dËp khu«n vÒ giíi th«ng th-êng cho

r»ng phô n÷ cã Ýt quyÒn tù quyÕt h¬n, Ýt nguån lùc h¬n vµ cã Ýt ¶nh h-ëng h¬n ®èi víi qu¸ tr×nh ra quyÕt

®Þnh liªn quan ®Õn x· héi vµ cuéc sèng riªng cña hä.

KÕt qu¶ lµ phô n÷, chiÕm h¬n 50% d©n sè trong x· héi, l¹i bao gåm phÇn lín nh÷ng ng-êi nghÌo khæ

trªn toµn cÇu, lµ n¹n nh©n cña tÊt c¶ c¸c h×nh thøc b¹o lùc, cã tØ lÖ biÕt ch÷ thÊp h¬n nam giíi vµ ®-îc

c¶i thiÖn Ýt nhÊt vÒ chÊt l-îng cuéc sèng. Trong mét sè lÜnh vùc, sù g¹t ra ngoµi lÒ cña nam giíi, ®Æc

biÖt trong thanh niªn, còng lµ mét vÊn ®Ò bÊt b×nh ®¼ng giíi quan träng.

Nguyªn nh©n c¬ b¶n cña bÊt b×nh ®¼ng giíi kh«ng ph¶i lµ thiÕu sù tham gia cña phô n÷ vµo ph¸t triÓn,

hay sù h¹n chÕ tay nghÒ, uy tÝn vµ nguån lùc cña ng-êi hä, mµ chÝnh c¸c thÓ chÕ vµ tiÕn tr×nh x· héi

còng dÉn ®Õn sù bÊt b×nh ®¼ng gi÷a phô n÷ vµ nam giíi theo h-íng bÊt lîi cho phô n÷.

Quan ®iÓm lång ghÐp giíi nh»m môc ®Ých b¾t c¸c c¸ nh©n vµ tæ chøc ë tÊt c¶ c¸c cÊp ph¶i xem xÐt

kü cµng sù phøc t¹p vµ nh÷ng kh¸c biÖt trong ®êi sèng, nhu cÇu vµ -u tiªn cña ng-êi d©n trong mäi

giai ®o¹n x©y dùng vµ thùc hiÖn c¸c ch-¬ng tr×nh vµ chÝnh s¸ch. ChØ sau khi c¸c ch-¬ng tr×nh, chÝnh

s¸ch lång ghÐp vµ gi¶i quyÕt c¸c nhu cÇu vµ -u tiªn cña mäi ng-êi d©n th× toµn thÓ nh©n d©n ViÖt

Nam - nam, n÷, trÎ em g¸i, trÎ em trai - míi cã c¬ héi tham gia vµ h-ëng thô mét c¸ch b×nh ®¼ng

nh÷ng thµnh tùu trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña ®Êt n-íc.

¹Nhãm Ph¸t triÓn N¨ng lùc, T¸c nh©n ®æi míi th¸ng 9 n¨m 2002, info@capacitydevelopment.net

10

Ai chÞu tr¸ch nhiÖm thùc hiÖn lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi?

B×nh ®¼ng giíi kh«ng thÓ thùc hiÖn ®-îc bëi mét c¸ nh©n hay mét tæ chøc, nh- c¸n bé ®Çu mèi vÒ giíi,

Héi Liªn hiÖp Phô n÷ ViÖt Nam (Héi LHPNVN) hay Uû ban quèc gia v× sù TiÕn bé cña Phô n÷

(UBQTBPN). B×nh ®¼ng giíi chØ cã thÓ ®-îc thùc hiÖn khi cã sù l·nh ®¹o m¹nh mÏ, cam kÕt vµ hµnh

®éng réng r·i ë mäi cÊp vµ mäi khu vùc cña nhµ n-íc. §iÒu nµy ®-îc thùc hiÖn trªn nguyªn t¾c viÖc

gi¶i quyÕt bÊt b×nh ®¼ng lµ tr¸ch nhiÖm chung cña tÊt c¶ c¸c bªn cã liªn quan cña ChÝnh phñ.

Sù cam kÕt vµ hç trî cña c¸c nhµ l·nh ®¹o vµ qu¶n lý cÊp cao trong qu¸ tr×nh lång ghÐp giíi cã ý

nghÜa thiÕt yÕu. §iÒu nµy cÇn ®-îc ®i kÌm cïng c¸c th«ng ®iÖp râ rµng vÒ tÇm quan träng cña b×nh

®¼ng giíi vµ lång ghÐp giíi, còng nh- c¸c biÖn ph¸p cô thÓ buéc c¸c c¸n b« ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm

hµnh ®éng h-íng ®Õn b×nh ®¼ng giíi.

TÊt c¶ c¸c c¸ nh©n cã tr¸ch nhiÖm thiÕt kÕ, thùc hiÖn, xem xÐt, theo dâi gi¸m s¸t vµ ®¸nh gi¸ c¸c

chÝnh s¸ch, dù ¸n, ch-¬ng tr×nh vµ ng©n s¸ch ®Òu cã tr¸ch nhiÖm lång ghÐp giíi. Hä cÇn ph¶i: hiÓu

biÕt vÒ c¸c vai trß, tr¸ch nhiÖm, kinh nghiÖm vµ sù bÊt b×nh ®¼ng kh¸c nhau gi÷a phô n÷ vµ nam giíi

liªn quan tíi c¸c vÊn ®Ò ®-îc ®· ®-îc ®Ò cËp; x¸c ®Þnh c¸c c¬ héi nh»m huy ®éng phô n÷ còng nh-

nam giíi tham gia tÝch cùc vµo qu¸ tr×nh t- vÊn; hµnh ®éng ®¸p øng c¸c mèi quan t©m hµng ®Çu cña

phô n÷ vµ nam giíi; x¸c ®Þnh c¸c ph-¬ng thøc thóc ®Èy quyÒn lîi cña phô n÷ còng nh- nam giíi; vµ

®Ò ra c¸c chiÕn l-îc gi¶m bít sù kh¸c biÖt giíi vµ t¨ng c-êng b×nh ®¼ng giíi.

C¸c c¸n bé ®Çu mèi vÒ giíi vµ c¸c ®¬n vÞ ®iÒu hµnh c¸c ho¹t ®éng giíi nh- UBQGTBPN vµ c¸c ñy

Ban v× ù TiÕn bé cña Phô n÷ ®ãng mét vai trß ®Æc biÖt trong viÖc gãp ý vÒ chÝnh s¸ch vµ lËp kÕ ho¹ch

ho¹t ®éng vÒ b×nh ®¼ng giíi, x©y dùng c¸c kÕ ho¹ch, c¬ chÕ vµ t¨ng c-êng n¨ng lùc ho¹t ®éng vÒ

b×nh ®¼ng giíi cña c¬ quan còng nh- trong viÖc ®iÒu phèi, gi¸m s¸t, ®¸nh gi¸ c¸c nç lùc lång ghÐp giíi.

C¸c ®iÒu kiÖn c¬ b¶n ®Ó lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi

Cã mét lo¹t ®iÒu kiÖn cã thÓ thóc ®Èy sù thµnh c«ng cña qu¸ tr×nh lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi trong c¸c

tæ chøc/c¬ quan. Mét sè nh©n tè quyÕt ®Þnh gåm cã:

Sù râ rµng vÒ kh¸i niÖm: cÇn cã sù hiÓu biÕt tèt vÒ c¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n vµ c¸c ý t-ëng chÝnh

nhÊn m¹nh b×nh ®¼ng giíi vµ lång ghÐp giíi tõ sè ®«ng ®¸ng kÓ c¸c c¸n bé c«ng nh©n viªn cña

tæ chøc, ®Æc biÖt lµ trong sè c¸c c¸n bé qu¶n lý cÊp cao.

Vai trß chØ ®¹o lång ghÐp giíi tõ c¸c nhµ qu¶n lý/l·nh ®¹o cÊp cao: ViÖc c¸c nhµ qu¶n lý/

l·nh ®¹o cÊp cao cam kÕt m¹nh mÏ vÒ viÖc tËp trung chØ ®¹o viÖc lång ghÐp giíi lµ hÕt søc quan

träng. ChØ nh÷ng nhµ qu¶n lý cÊp cao míi cã thÓ gi¸m s¸t tèt mét vÊn ®Ò xuyªn suèt cã thÓ trïng

l¾p víi c¸c c¬ cÊu qu¶n lý kh¸c nhau vµ c¸c lÜnh vùc cña mét tæ chøc.

Khung chÝnh s¸ch vµ kÕ ho¹ch hµnh ®éng chiÕn l-îc: NÕu thiÕu mét khung chÝnh s¸ch vµ kÕ

ho¹ch hµnh ®éng chiÕn l-îc, th× c¸c nç lùc lång ghÐp giíi cã thÓ mang tÝnh chÊt tïy tiÖn vµ kh«ng

thµnh c«ng. PhÇn lín c¸c tæ chøc (c¸c Bé, c¸c së) vµ c¸c ®¬n vÞ trong néi bé tõng tæ chøc, cÇn cã

mét chiÕn l-îc lång ghÐp giíi ®-îc x¸c ®Þnh râ rµng vµ ®-îc nhÊt trÝ ®Ó phèi hîp hµnh ®éng vµ

®¸nh gi¸ tiÕn ®é.

Vai trß vµ tr¸ch nhiÖm râ rµng cña tÊt c¶ c¸c tæ chøc tham gia: mäi nhiÖm vô míi hay c¸ch

tiÕp cËn míi ®Ó thùc hiÖn nhiÖm vô hiÖn nay cã thÓ thµnh c«ng h¬n nÕu mäi ng-êi ®Òu biÕt vµ

hiÓu mét c¸ch chÝnh x¸c nh÷ng nhiÖm vô vµ c¸ch tiÕp cËn míi ®ã cã thÓ mang l¹i ®iÒu g×. B×nh

®¼ng giíi kh«ng thÓ ®¹t ®-îc bëi mét nhãm hay mét vµi ng-êi. Nã chØ cã thÓ ®¹t ®-îc khi cã sù

l·nh ®¹o m¹nh mÏ, hµnh ®éng vµ cam kÕt réng r·i bëi tÊt c¶ c¸c c¬ quan cña chÝnh phñ hay mét

11

tæ chøc ë mäi cÊp, trong mäi lÜnh vùc. Nh÷ng ®èi t-îng chÞu tr¸ch nhiÖm chÝnh vÒ viÖc lång ghÐp

b×nh ®¼ng giíi cÇn ph¶i n¾m râ vai trß vµ tr¸ch nhiÖm còng nh- c¸ch thøc ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ c«ng

viÖc thùc hiÖn cña hä.

ý thøc ®æi vµ häc hái: Lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi lµ mét sù th¸ch thøc ®èi víi hiÖn t¹i. Cã nghÜa

lµ t¹o ra sù thay ®æi trong c¸ch nghÜ, c¸ch quan hÖ, vµ c¸ch lµm viÖc, thay ®æi mét vµi quan niÖm

®· tån t¹i tõ bao l©u nay vÒ vai trß vµ gi¸ trÞ cña nam giíivµ phô n÷. §Ó ®æi míi thµnh c«ng cÇn

ph¶i cã sù quan t©m chØ ®¹o cña c¸c nhµ l·nh ®¹o vµ qu¶n lý tèi cao - ®©y lµ mét hiÖn thùc ®·

®-îc chøng minh nhiÒu lÇn trªn thÕ giíi vµ ®Æc biÖt liªn quan tíi viÖc lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi. §Ó

®¹t ®-îc sù thay ®æi, c¸c ®èi t-îng tham gia chñ yÕu nh- c¸c nhµ l·nh ®¹o, c¸c nhµ qu¶n lý cÊp

trung vµ c¸c c¸n bé ®Çu mèi vÒ giíi cÇn ph¶i s½n sµng nãi râ nh÷ng g× cÇn thay ®æi, vµ lµm thÕ

nµo ®Ó thay ®æi còng nh- c-¬ng quyÕt thóc ®Èy sù thay ®æi v× b×nh ®¼ng giíi trong khi nh÷ng

ng-êi kh¸c ph¶n ®èi ®iÒu ®ã. Tr-íc kia cã xu h-íng cö mét sè c¸n bé tham gia tËp huÊn vÒ giíi

mét lÇn. HiÖn nay, chóng ta biÕt r»ng viÖc tËp huÊn vÒ giíi cã kÕ ho¹ch tèt chØ cã thÓ mang l¹i t¸c

®éng tèt nÕu nã ®-îc tiÕn hµnh trong khu«n khæ mét chiÕn l-îc chung cña tæ chøc nh»m h-íng

tíi sù thay ®æi. Kinh nghiÖm cho thÊy r»ng x©y dùng kiÕn thøc hiÓu biÕt vÒ c¸c kh¸i niÖm, kiÕn

thøc chuyªn m«n thùc tiÔn vµ kh¶ n¨ng vËn dông thµnh th¹o c¸c kü n¨ng lång ghÐp giíi lµ mét

qu¸ tr×nh liªn tôc vµ gia t¨ng cÇn cã thêi gian, sù hç trî ®µo t¹o chÊt l-îng cao vµ mét m«i tr-êng

lµm viÖc ®ßi hái vµ hç trî thùc hiÖn lång ghÐp giíi tõ phÝa c¸c nh©n viªn.

Huy ®éng sù tham gia cña phô n÷ vµ lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi

Cã hai ph-¬ng thøc lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi kh¸c nhau nh-ng cã tÇm quan träng ngang nhau. ViÖc

huy ®éng sù tham gia cña phô n÷ th-êng bÞ nhÇm lÉn víi viÖc lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi.

ViÖc huy ®éng sù tham gia cña phô n÷ nhÊn m¹nh nhu cÇu t¨ng c-êng sù tham gia tÝch cùc cña

phô n÷ trong c¸c ho¹t ®éng chung cña x· héi, ®Æc biÖt trong lÜnh vùc chÝnh trÞ, l·nh ®¹o, qu¶n trÞ

quèc gia vµ tÊt c¶ qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh ë tÊt c¶ c¸c cÊp vµ trong mäi lÜnh vùc.

Lång ghÐp b×nh ®¼ng giíi lµ mét c¸ch tiÕp cËn toµn diÖn h¬n ®ßi hái ph¶i x¸c ®Þnh t¸c ®éng kh¸c

nhau ®èi víi phô n÷ vµ nam giíi trong mäi chÝnh s¸ch, ch-¬ng tr×nh vµ mäi biÖn ph¸p can thiÖp

th«ng qua, ch¼ng h¹n, ph©n tÝch vµ thèng kª vÒ giíi ®Ó cã thÓ xo¸ bá bÊt b×nh ®¼ng.

Huy ®éng sù tham gia cña phô n÷ vµ lång ghÐp giíi cã ý nghÜa quan träng nh- nhau. Còng nh-

nam giíi, c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch n÷ còng cã thÓ kh«ng nh×n thÊy nh÷ng kh¸c biÖt vÒ giíi,

vµ viÖc lån ghÐp giíi cã thÓ diÔn ra víi rÊt Ýt hay kh«ng cã sù tham gia cña phô n÷.

B×nh ®¼ng giíi ®ßi hái c¶ vai trß tham gia tÝch cùc cña phô n÷ trong viÖc ra quyÕt ®Þnh còng nh-

quan ®iÓm vÒ giíi (cña c¸c nhµ ho¹ch ®Þnh chÝnh s¸ch lµ nam hay n÷) cã tÝnh ®Õn t¸c ®éng tiÒm

tµng kh¸c nhau cña c¸c chÝnh s¸ch vµ ch-¬ng tr×nh ®èi víi phô n÷ vµ nam giíi - còng nh- ®èi víi

c¸c nhãm phô n÷ vµ nam giíi kh¸c nhau.

Do vËy, ®iÒu hÕt søc quan träng lµ t¨ng c-êng n¨ng lùc huy ®éng sù tham gia cña phô n÷ vµ lång

ghÐp quan ®iÓm giíi vµo c¸c ho¹t ®éng chung trong qu¸ tr×nh thiÕt kÕ vµ rµ so¸t c¸c chÝnh s¸ch,

ch-¬ng tr×nh, dù ¸n.

Träng t©m cña c¸c biÖn ph¸p can thiÖp - Nhu cÇu thùc tÕ vµ lîi Ých chiÕn l-îc

Sù ph©n biÖt gi÷a c¸c nhu cÇu thùc tÕ mang tÝnh ng¾n h¹n c¸c lîi Ých chiÕn l-îc mang tÝnh dµi h¹n,

huy ®éng sù tham gia cña phô n÷ vµ lång ghÐp giíi lµ rÊt quan träng khi thiÕt kÕ, triÓn khai, theo dâi/

gi¸m s¸t vµ ®¸nh gi¸ c¸c chÝnh s¸ch vµ dù ¸n.

12

Nhu cÇu thùc tÕ lµ nh÷ng nhu cÇu cô thÓ vµ th-êng lµ thiÕt yÕu ®èi víi cuéc sèng cña con ng-êi

nh- l-¬ng thùc, n-íc, nhµ ë vµ ch¨m sãc søc kháe. Sù chó ý tíi c¸c nhu cÇu thùc tÕ cã thÓ gi¶i

quyÕt nh÷ng sù bÊt lîi vµ bÊt b×nh ®¼ng tr-íc m¾t nh-ng còng cã thÓ cñng cè sù ph©n c«ng lao

®éng theo giíi b»ng c¸ch gióp ®ì nam giíi vµ phô n÷ thùc hiÖn tèt h¬n vai trß truyÒn thèng cña

m×nh. Gi¶i quyÕt nh÷ng nhu cÇu thùc tÕ th«ng th-êng kh«ng lµm thay ®æi ®-îc c¸c vai trß giíi vµ

c¸c quan niÖm dËp khu«n mang tÝnh truyÒn thèng, lµ nh÷ng yÕu tè gãp phÇn dÉn ®Õn bÊt b×nh

®¼ng giíi.

C¸c lîi Ých chiÕn l-îc lµ nh÷ng nhu cÇu khi ®-îc ®¸p øng sÏ thùc sù ®ßi hái vµ lµm thay ®æi c¸c

quan hÖ quyÒn lùc vµ ph©n c«ng lao ®éng gi÷a nam giíi vµ phô n÷ còng nh- gãp phÇn n©ng cao

b×nh ®¼ng giíi. C¸c lîi Ých chiÕn l-îc thÓ hiÖn c¸c môc tiªu dµi h¹n vµ th-êng Ýt h÷u h×nh h¬n c¸c

nhu cÇu thùc tÕ. ThÝ dô vÒ c¸c lîi Ých chiÕn l-îc lµ: tiÕp cËn tíi c¸c vÞ trÝ chÝnh trÞ vµ ra quyÕt ®Þnh;

xo¸ bá nh÷ng c¶n trë vÒ mÆt ph¸p lý nh- sù ph©n biÖt ®èi xö trong viÖc tiÕp cËn víi ®Êt ®ai vµ tÝn

dông; ®µo t¹o cho phô n÷ vµ nam giíi trong c¸c lÜnh vùc phi truyÒn thèng (nh- d¹y nghÒ méc cho

phô n÷; nghÒ s- ph¹m cho nam); vµ nam giíi gióp ®ì mét c¸ch b×nh ®¼ng h¬n c¸c c«ng viÖc

trong gia ®×nh nh- quÐt dän nhµ cöa, nÊu n-íng vµ ch¨m sãc con c¸i.

Tµi liÖu Tham Kh¶o

CIDA - C¬ quan Ph¸t triÓn Quèc tÕ Ca-na-®a. Thóc ®Èy nhanh sù thay ®æi: Nguån lùc phôc vô lång

ghÐp giíi. CIDA Ca-na-®a.

Corner, Lorraine. T¨ng c-êng n¨ng lùc lång ghÐp giíi trong c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn. UNIFEM ë

§«ng vµ §«ng Nam ¸, B¨ng Cèc.

Reeves, Hazel vµ Sally Baden (2000) Giíi vµ Ph¸t triÓn: C¸c kh¸i niÖm vµ ®Þnh nghÜa, BRIDGE,

ViÖn Nghiªn cøu Ph¸t triÓn, §¹i häc Sussex, Anh.

Nh÷ng tµi liÖu liªn quan tíi ViÖt Nam:

Desai (2000), ViÖt Nam qua l¨ng kÝnh giíi: 5 n¨m sau. Liªn Hîp Quèc t¹i ViÖt Nam.

FAO & UNDP (2002) Nh÷ng kh¸c biÖt giíi trong nÒn kinh tÕ chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam: C¸c ph¸t hiÖn

chÝnh. §iÒu tra møc sèng ViÖt Nam lÇn thø hai 1997-98. FAO & UNDP Hµ Néi.

Franklin, Dr Barbara (1999). Më réng tÇm nh×n: B¸o c¸o kÕt qu¶ nghiªn cøu vµ ph©n tÝch ®èi t-îng

vµ chiÕn dÞch tuyªn truyÒn vÒ giíi trªn c¸c ph-¬ng tiÖn giao th«ng ®¹i chóng, UBQGTBPN, Hµ Néi.

Nhãm C«ng t¸c vÒ Xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo cña ChÝnh phñ ViÖt Nam - c¸c nhµ tµi trî - c¸c tæ chøc phi

chÝnh phñ (2000). TÊn c«ng NghÌo ®ãi: B¸o c¸o Ph¸t triÓn ViÖt Nam n¨m 2000. B¸o c¸o chung

cña Nhãm C«ng t¸c vÒ Xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo cña ChÝnh phñ ViÖt Nam - c¸c nhµ tµi trî - c¸c tæ chøc

phi chÝnh phñ, Héi nghÞ Nhãm t- vÊn cña c¸c nhµ tµi trî cho ViÖt Nam: Ng©n hµng ThÕ giíi, Hµ Néi.

UBQGTBPN (2000). Ph©n tÝch t×nh h×nh vµ nh÷ng kiÕn nghÞ chÝnh s¸ch ®Óthóc ®Èy sù tiÕn bé cña

phô n÷ vµ b×nh ®¼ng giíi ë ViÖt Nam. UBQGTBPN, Hµ Néi.

UNDP (2001) §æi míi vµ Ph¸t triÓn con ng-êi ë ViÖt Nam 2001, UNDP Hµ Néi.

13

12/

Ph©n tÝch giíi - Sè liÖu thèng kª

vµ nghiªn cøu

Nh÷ng th«ng tin tr×nh bµy trong tµi liÖu nµy dùa vµo sù thu thËp, ®èi chiÕu vµ chÊt l-îng cña sè liÖu

ph©n t¸ch theo giíi. X©y dùng c¸c chÝnh s¸ch vµ ch-¬ng tr×nh hoµn chØnh chØ cã thÓ ®-îc thùc hiÖn

trªn c¬ së hç trî cña c¸c sè liÖu ®-îc ph©n t¸ch cô thÓ theo giíi vµ giíi tÝnh. ViÖt Nam trong thêi gian

mang tÝnh nh¹y c¶m giíi, vµ kÕt qu¶ thu thËp ®-îc ®· cung cÊp nhiÒu th«ng tin cÇn thiÕt. Tuy nhiªn,

®×nh, vµ hÖ thèng thø bËc trong hé gia ®×nh. Nh÷ng chØ b¸o mang tÝnh ®Þnh l-îng, nh- tiÕp cËn tíi gi¸o

dôc, y tÕ, ch¨m sãc søc kháe vµ viÖc lµm lµ nh÷ng chØ b¸o rÊt quan träng, tuy nhiªn nh÷ng chØ b¸o

vÒ giíi vµ nh÷ng kh¸c biÖt trong mèi quan hÖ. C¸c chØ b¸o ®Þnh l-îng tá ra kh«ng phï hîp ®Ó xem xÐt

c¸c mèi quan hÖ giíi trong hé gia ®×nh (Nhãm c«ng t¸c vÒ nghÌo ®ãi cña ChÝnh phñ ViÖt Nam - C¸c

nhµ Tµi trî - C¸c tæ chøc chÝnh phñ 2000). Nh- vËy, cÇn triÓn khai tiÕp theo nh÷ng nghiªn cøu ®Þnh

tÝnh vµ nghiªn cøu cã sù tham gia vÒ c¸c mèi quan hÖ giíi nh»m bæ sung cho nh÷ng sè liÖu ®Þnh l-îng

®· cã.

Sù chuyÓn dÞch h-íng tíi thèng kª vÒ giíi

Trong vßng h¬n 20 n¨m qua, c¸ch tiÕp cËn nãi chung trong chiÕn l-îc ph¸t triÓn ®· chuyÓn dÞch tõ

phô n÷ ®-îc ®Æt riªng rÏ sang phô n÷ trong mèi t-¬ng quan ®èi víi nam giíi. §Æc biÖt lµ c¸ch tiÕp cËn

vÒ giíi xem xÐt c¸c vai trß cña nam giíi vµ phô n÷, hä kh¸c nhau nh- thÕ nµo, c¸c mèi t-¬ng quan

vµ nh÷ng t¸c ®éng kh¸c nhau mµ c¸c ch-¬ng tr×nh vµ chÝnh s¸ch ®· t¸c ®éng tíi hä. Trong sè liÖu

ThÝ dô, tr-íc kia, c¸c c¬ quan thèng kª vµ c¸c nhµ nghiªn cøu chØ tr×nh bµy c¸c sè liÖu vÒ lùc l-îng lao

n÷ theo c¸c ngµnh th-êng kh¸ kh¸c nhau. ë nhiÒu n-íc, lùc l-îng lao ®éng n÷ chiÕm tû lÖ cao trong

c¸c ngµnh dÞch vô, trong khi lùc l-îng lao ®éng nam chiÕm tû lÖ cao trong c«ng nghiÖp, ®Æc biÖt lµ

c«ng nghiÖp nÆng. Ngoµi ra cßn cã sù kh¸c biÖt râ rµng vÒ ngµnh nghÒ, mét sè nghÒ mang tÝnh n÷

hãa cao nh- d¹y häc hoÆc ch¨m sãc ng-êi bÖnh cã sè l-îng n÷ v-ît tréi trong khi nam giíi chiÕm -u

thÕ trong nh÷ng nghÒ kh¸c nh- nghÒ kü s- (FAO 2002).

kh¸c nhau cña nam giíi vµ n÷ giíi lµ thùc tr¹ng nam giíi th-êng ®-îc xem nh- lµ tiªu chuÈn hay mÉu

chuÈn, vµ mét thùc tr¹ng kh¸c lµ phô n÷ bÞ coi nhÑ. H¬n n÷a, c¸c chÝnh s¸ch vµ ch-¬ng tr×nh cã thÓ

dùa trªn nh÷ng khu«n mÉu (stereotype) kh¸c mét c¸ch ®¸ng kÓ so víi thùc tiÔn. ThÝ dô, c¸c ch-¬ng

tr×nh n«ng nghiÖp tiÕp tôc gi¶ ®Þnh r»ng c¸c chñ trang tr¹i lµ nam giíi kÓ c¶ ë nh÷ng n-íc nh- Th¸i

vïng n«ng th«n trªn thùc tÕ lµ phô n÷ (UNIFEM 2002).

tuy quan träng nh-ng ch-a ®ñ, bëi v× nh÷ng hÖ thèng sè liÖu thèng kª theo c¸ch truyÒn thèng ®· thu

14

hÕt hä lµ nam giíi - cho lµ quan träng. Nh÷ng vÊn ®Ò quan träng ®èi víi phô n÷ h¬n lµ nam giíi ®· bÞ

xem nhÑ. KÕt qu¶ lµ hÇu hÕt c¸c n-íc ®ang ph¸t triÓn ®· kh«ng thu thËp nh÷ng sè liÖu vÒ c¸c vÊn ®Ò

nh- b¹o lùc trong gia ®×nh, hay nh÷ng c«ng viÖc gia ®×nh vµ ch¨m sãc con c¸i kh«ng ®-îc tr¶ c«ng

(UNIFEM 2002).

Nh- vËy, nh÷ng c«ng tr×nh sau nµy vÒ thèng kª giíi ®· khuyÕn khÝch c¸c c¬ quan thèng kª thu thËp

nh÷ng sè liÖu vÒ c¸c vÊn ®Ò giíi vµ cung cÊp trî gióp kü thuËt cho viÖc thu thËp nh÷ng sè liÖu vÒ B¹o

lùc chèng l¹i phô n÷ vµ vÒ Sö dông thêi gian. Nh÷ng sè liÖu nµy cho thÊy nam giíi vµ phô n÷ ®· sö

dông bao nhiªu thêi gian cho c¸c c«ng viÖc ®-îc tr¶ l-¬ng, c¸c c«ng viÖc nhµ kh«ng ®-îc tr¶ l-¬ng,

ch¨m sãc con c¸i, gi¶i trÝ, ®i l¹i, v.v

nhau gi÷a nam giíi vµ phô n÷ ®· bÞ xem nhÑ trong thiÕt kÕ vµ triÓn khai c¸c chÝnh s¸ch, kÕ ho¹ch vµ

ch-¬ng tr×nh ph¸t triÓn. §Æc biÖt, nh÷ng nhu cÇu cô thÓ cña phô n÷ cã xu h-íng bÞ xao nh·ng. Nh-

vËy, c¸c thèng kª vÒ giíi lµ thiÕt yÕu ®Ó trî gióp cho c¸c nhµ lËp chÝnh s¸ch, c¸c nhµ lËp kÕ ho¹ch, vµ

c¸c dù ¸n vµ ch-¬ng tr×nh ph¸t triÓn x¸c ®Þnh vµ ®¸p øng c¸c nhu cÇu cña phô n÷ ngang b»ng víi c¸c

nhu cÇu cña nam giíi (UNIFEM 2002).

Nhu cÇu ®Æc biÖt vÒ Thèng kª N«ng nghiÖp

ViÖc ®-a ra ®-îc nh÷ng ®¸nh gi¸ chuÈn x¸c h¬n vÒ sù tham gia cña nam giíi vµ phô n÷ trong lùc l-îng

lao ®éng, ®Æc biÖt lµ trong n«ng nghiÖp, kh«ng chØ ®em l¹i nh÷ng thèng kª ®Çy ®ñ vµ hoµn chØnh mµ

cßn ®em l¹i mét nÒn kinh tÕ v÷ng m¹nh. Nh÷ng th«ng tin chuÈn x¸c t¹o nÒn t¶ng cho nhËn thøc vÒ

lîi (nh- tæn thÊt nh÷ng tiÒm n¨ng vÒ tr×nh ®é chuyªn m«n, tay nghÒ). Trong nÒn kinh tÕ n«ng th«n khi

cè g¾ng sö dông tèi ®a nh÷ng nguån tµi nguyªn s½n cã, cã thÓ ph¶i tr¶ gi¸ ®¾t cho sù tæn thÊt vÒ mÊt

nghÒ, bëi c¸c tay nghÒ vµ tr×nh ®é chuyªn m«n lµ nh÷ng yÕu tè trùc tiÕp tham gia vµo viÖc ph¸t triÓn

t-¬ng lai cã thÓ dù ®o¸n tr-íc ®-îc, lao ®éng n«ng nghiÖp d-êng nh- vÉn ®ang lµ yÕu tè chñ chèt ¶nh

h-ëng tíi an toµn l-¬ng thùc vµ biÕn ®æi kinh tÕ ë nhiÒu n-íc ®ang ph¸t triÓn (FAO 2002).

Trong 20 n¨m qua, nh÷ng nhµ lËp kÕ ho¹ch vÒ n«ng nghiÖp th-êng coi nhÑ yÕu tè con ng-êi, trong

khi c¸c nhµ lËp kÕ ho¹ch x· héi cã thÓ ®· xem nhÑ yÕu tè s¶n xuÊt hoÆc yÕu tè thÞ tr-êng, ®iÒu nµy

cã thÓ lµ do c¸c nhµ lËp kÕ ho¹ch vÒ n«ng nghiÖp vµ x· héi th-êng lµm viÖc ë nh÷ng Bé kh¸c nhau

vµ nh÷ng cè g¾ng cña hä th-êng kh«ng dÔ phèi hîp víi nhau. §iÒu nµy thÓ hiÖn viÖc Ýt sö dông nh÷ng

th«ng tin vÒ sù ph¸t triÓn x· héi vµ ph¸t triÓn con ng-êi trong nh÷ng -u tiªn ph¸t triÓn trong n«ng

nghiÖp. Sù thiÕu th«ng tin vÒ ®Çu vµo cña phô n÷ trong nÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp cã thÓ chØ lµ mét thÝ

trung chñ yÕu vµo nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan tíi viÖc sö dông nh÷ng th«ng tin liªn quan tíi giíi ®èi víi

qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ -x· héi (FAO 2002).

Nghiªn cøu vµ thèng kª trong bèi c¶nh ViÖt Nam

tiÕp tôc lµ mét tiÒn ®Ò cho viÖc ho¹ch ®Þnh tèt chÝnh s¸ch mang tÝnh nh¹y c¶m vÒ giíi. ViÖt Nam ®· ®¹t

®-îc nhiÒu tiÕn bé trong viÖc thu thËp sè liÖu. Trong n¨m 2002, Tæng côc Thèng kª khëi ®Çu cuéc

§iÒu tra Møc sèng Hé Gia ®×nh míi, cuéc §iÒu tra nµy sÏ ®-îc tiÕn hµnh hai n¨m mét lÇn. Nh÷ng sè

15

nh÷ng ®iÒu chØnh kÞp thêi víi sù thùc hiÖn c¸c KÕ ho¹ch Hµnh ®éng cña ChÝnh phñ (ChiÕn l-îc V× Sù

TiÕn Bé cña Phô n÷ vµ KÕ ho¹ch Hµnh ®éng II) (FAO &UNDP 2002).

Lµ mét phÇn cña KÕ ho¹ch Hµnh ®éng Quèc gia V× Sù TiÕn Bé cña Phô n÷ tíi n¨m 2005, Tæng côc

Nh÷ng sè liÖu nµy còng sÏ cung cÊp nh÷ng th«ng tin quan träng ®Ó ®o l-êng tiÕn ®é cña viÖc thùc

hiÖn c¸c Môc tiªu Ph¸t triÓn Thiªn niªn Kû tíi n¨m 2015 còng nh- nh÷ng Môc tiªu Ph¸t triÓn cña ViÖt

Nam, lµ mét phÇn cña c¸c chiÕn l-îc cña Nhµ n-íc, nh- ChiÕn L-îc Toµn diÖn vÒ T¨ng tr-ëng vµ

Xãa ®ãi gi¶m nghÌo (CPRGS) (FAO &UNDP 2002).

Tµi liÖu tham kh¶o

th«n. FAO website http://www.fao.org/docrep/X2785e04.htm, 25/9/2002

FAO&UNDP (2002) Nh÷ng kh¸c biÖt vÒ giíi trong nÒn kinh tÕ ®ang chuyÓn ®æi ë ViÖt Nam. C¸c

ph¸t hiÖn chÝnh vÒ giíi: §iÒu tra Møc Sèng ViÖt Nam lÇn thø hai 1997-98. FAO&UNDP Hµ Néi.

ñy ban QGV× Sù TiÕn Bé cña Phô n÷ (2002) Phô n÷ vµ TiÕn bé. Tê Th«ng tin th¸ng 8/2002. UB

VSTBPN Hµ Néi

Th¸i B×nh D-¬ng.

UNIFEM §«ng vµ §«ng Nam ¸ website http://www.unifemeseasia.org/Projects/

ImprovingGenderStats.htm, 20/9/2002.

16/17

Tæng quan vÒ giíi vµ ph¸t triÓn

ë ViÖt Nam

2000a). ViÖt Nam lµ mét n-íc kh¸ nghÌo ®· tr¶i qua nh÷ng thay ®æi m¹nh mÏ trong thêi kú qu¸ ®é tõ

mét nÒn kinh tÕ tËp trung sang nÒn kinh tÕ theo ®Þnh h-íng thÞ tr-êng. Tõ nh÷ng cuéc c¶i c¸ch quan

träng th«ng qua chiÕn l-îc §æi míi tõ n¨m 1986, ®Êt n-íc ®· ®¹t ®-îc nh÷ng tiÕn bé ®¸ng kÓ th«ng

qua viÖc thùc hiÖn mét lo¹t c¸c biÖn ph¸p ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi. Tû lÖ nghÌo ®ãi tÝnh theo ng-ìng

lµ mét trong nh÷ng kû lôc gi¶m m¹nh nhÊt ®èi víi bÊt kú n-íc ®ang ph¸t triÓn nµo. Sù gi¶m tû lÖ

nghÌo ®ãi phÇn nhiÒu nhê vµo chÝnh s¸ch c¶i c¸ch n«ng nghiÖp m¹nh mÏ cña ViÖt Nam tõ nh÷ng

n¨m cuèi cña thËp niªn 80. C¶i c¸ch n«ng nghiÖp ®· biÕn ViÖt Nam tõ mét n-íc thiÕu ®ãi trÇm träng

trë thµnh mét trong nh÷ng n-íc xuÊt khÈu g¹o, cµ phª vµ c¸c mÆt hµng n«ng nghiÖp kh¸c lín nhÊt

trªn thÕ giíi (UNCT 2002).

Qu¸ tr×nh c¶i c¸ch còng ®· c¶i thiÖn h¬n n÷a nh÷ng chØ b¸o x· héi vµ nh÷ng chØ b¸o nµy ®· ®-îc duy

tr× trong thêi kú qua. Trong n¨m 2001, ViÖt Nam ®øng thø 109 trªn tæng sè 173 n-íc vÒ ChØ sè Ph¸t

triÓn con ng-êi (HDI) - lµ vÞ trÝ cao h¬n mong ®îi tõ mét n-íc cã møc GDP trªn ®Çu ng-êi d-íi 400 ®«

la Mü. ChØ sè Ph¸t triÓn Giíi cña ViÖt Nam (GDI) xÕp thø 89 trªn tæng sè 146 n-íc (UNDP 2001 b).

Nh÷ng chÝnh s¸ch quèc gia hç trî cho b×nh ®¼ng giíi

h¹nh phóc cña mäi ng-êi. §iÒu nµy ®-îc ph¶n ¸nh trong nh÷ng thµnh c«ng cña c«ng cuéc §æi míi vµ

trong ChiÕn l-îc M-êi n¨m Ph¸t triÓn Kinh tÕ-X· héi (2001-2010) míi ®· ®-îc th«ng qua t¹i §¹i héi

lÇn thø IX cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam th¸ng 4/2001. Nh÷ng khÝa c¹nh kinh tÕ chÝnh cña ChiÕn l-îc

M-êi n¨m lµ nh»m thóc ®Èy c«ng nghiÖp ho¸ vµ hiÖn ®¹i ho¸ theo ®Þnh h-íng x· héi chñ nghÜa víi

môc ®Ých nh»m thiÕt lËp nÒn t¶ng cho ViÖt Nam dÇn trë thµnh mét n-íc c«ng nghiÖp vµo n¨m 2020.

ng-êi (UNCT 2002). C¸ch tiÕp cËn nµy n»m trong quan ®iÓm ph¸t triÓn con ng-êi, ®ã lµ x¸c ®Þnh sù

l-îng sèng toµn diÖn cña hä. C¸ch tiÕp cËn Ph¸t triÓn Con ng-êi chñ tr-¬ng tÊt c¶ mäi ng-êi, kh«ng

C¸ch tiÕp cËn nµy b¶o vÖ quan ®iÓm r»ng ph¸t triÓn nÕu thiÕu sù tham gia c«ng b»ng cña c¸c nhãm

nµy sÏ dÉn tíi sù bÞ t-íc quyÒn cña toµn bé c¸c lÜnh vùc cña x· héi vµ do ®ã sÏ thÊt b¹i (UNDP 2001).

ViÖt Nam cã lÞch sö vÒ b×nh ®¼ng giíi mét phÇn lµ kÕt qu¶ cña truyÒn thèng mÉu quyÒn cæ x-a. Tuy

vËy, nh÷ng truyÒn thèng ®ã ®· bÞ mai mét qua nhiÒu thÕ kû mµ ®¹o Khæng ®-îc truyÒn b¸ trong nh÷ng

n¨m ®« hé B¾c thuéc. Víi sù ra ®êi cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, c¸c chÝnh s¸ch cña chñ nghÜa x·

héi ®· ®-a vÊn ®Ò b×nh ®¼ng giíi vµo HiÕn ph¸p cña n-íc ViÖt Nam vµ trong nhiÒu chÝnh s¸ch kh¸c

cña nhµ n-íc. §iÒu nµy ®· dÉn tíi ChØ sè Ph¸t triÓn Giíi (GDI) kh¸ cao ë ViÖt Nam hiÖn nay, nÕu so

s¸nh víi c¸c n-íc kh¸c trong khu vùc vµ víi c¸c n-íc cã møc tæng s¶n l-îng quèc gia (GNP) t-¬ng

®-¬ng víi ViÖt Nam.

ViÖt Nam lµ mét n-íc trong ®ã c¸c vai trß giíi ®ang ë trong giai ®o¹n qu¸ ®é. Nh÷ng khu«n mÉu giíi

vµ gi¸ trÞ giíi ë ViÖt Nam ®· b¾t ®Çu thay ®æi tõ nh÷ng thËp kû hoÆc tõ nh÷ng thÕ kû tr-íc, tuy nhiªn

nh÷ng c«ng viÖc ng-êi phô n÷ lµm nh- mét phÇn phËn sù hµng ngµy cña hä ®· thay ®æi m¹nh mÏ

thuÉn nhau ®· t¹o nªn c¸c søc Ðp míi cho c¸c thÕ hÖ phô n÷ trÎ ViÖt Nam. Khèi l-îng c«ng viÖc s¶n

hä (Franklin, 1999).

17

ChØ sè Ph¸t triÓn Con ng-êi vµ ChØ sè Ph¸t triÓn Giíi trong Khu vùc

Thø tù xÕp h¹ng ChØ sè Ph¸t triÓn

Con ng-êi trong sè 173 n-íc

Thø tù xÕp h¹ng ChØ sè Ph¸t triÓn

Giíi trong sè 146 n-íc

Viet Nam

109

130

143

127

70

89

109

119

107

58

Cam-pu-chia

CHND Lµo

Myanmar

Th¸i lan

Nguån: UNDP, 2002

Còng nh- nhiÒu n-íc kh¸c trong khu vùc, phÇn lín nam giíi vµ phô n÷ ë ViÖt Nam sèng ë n«ng th«n.

hµng, tr-êng häc, bÖnh viÖn, c¸c c¬ së ch¨m sãc søc khoÎ, vµ trong s¶n xuÊt dÖt may, ®ã lµ nh÷ng

n¬i phô n÷ chiÕm 80% trong ®iÒu hµnh c«ng viÖc (Desai, 1995). Nam giíi chiÕm -u thÕ trong nh÷ng

CÊu tróc chÝnh trÞ-x· héi cña ViÖt Nam ®· t¹o nªn nhiÒu khuynh h-íng trªn ®Êt n-íc. ViÖt Nam cã mét

Nhµ n-íc rÊt v÷ng ch¾c gãp phÇn gi÷ v÷ng sù æn ®Þnh chÝnh trÞ x· héi vµ cã c¸c tæ chøc ®oµn thÓ

m¹nh, nh- Héi Liªn hiÖp Phô n÷ cã 11 triÖu thµnh viªn (UBVSTBPN, 2000). Trong m«i tr-êng chÝnh

trÞ æn ®Þnh vµ v÷ng ch¾c, c¸c thÓ chÕ cña nhµ n-íc vµ quèc tÕ hiÖn nay cã ®iÒu kiÖn ®Ó ngµy cµng chó

cho tÊt c¶ c¸c thµnh viªn cña x· héi chø kh«ng chØ mét sè Ýt ng-êi (Nhãm C«ng t¸c §ãi nghÌo cña

ChÝnh phñ ViÖt Nam C¸c nhµ Tµi trî c¸c tæ chøc Phi chÝnh phñ, 2000).

ViÖt Nam ®· thùc hiÖn tèt nhiÒu chØ b¸o vÒ b×nh ®¼ng giíi. ThÝ dô, chØ b¸o vÒ søc khoÎ trÎ em kh«ng

thÊy ph¸t triÓn kinh tÕ vµ qu¸ tr×nh ®æi míi ®· t¸c ®éng tíi nam giíi vµ phô n÷ theo c¸c c¸ch kh¸c

kho¶ng c¸ch gi÷a sù ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi cña hä so víi møc ®é ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi cña phÇn

MÆc dï ChØ sè Ph¸t triÓn Giíi cña ViÖt Nam xÕp ë vÞ trÝ cao t-¬ng ®èi so víi ChØ sè Ph¸t triÓn Con

ng-êi vµ GNP, nh÷ng sù kh¸c biÖt trªn c¬ së giíi vÉn cßn phæ biÕn ë mäi lÜnh vùc. ThÝ dô, phô n÷ cßn

kÐm h¬n nam giíi nhiÒu ë bËc häc vÊn cao vµ trong sè liÖu thèng kª vÒ y tÕ, vµ nh÷ng khu«n mÉu

nam giíi vµ phô n÷.

cÊp mét hiÓu biÕt thÊu ®¸o vÒ nh÷ng tr¶i nghiÖm kh¸c biÖt vÒ giíi cña nÒn kinh tÕ ®ang trong thêi kú

bµy tá nçi lo sî vÒ nh÷ng t¸c ®éng cña c¸c yÕu tè nµy tíi líp trÎ.