Thực trạng phóng uế bừa bãi tại cộng đồng người dân tộc thiểu số Raglai và một số yếu tố liên quan tại huyện Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận năm 2018

| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |

Thực trạng phóng uế bừa bãi tại cộng đồng người dân

tộc thiểu số Raglai và một số yếu tố liên quan tại huyện

Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận năm 2018

Lê Thị Thanh Hương¹, Lưu Văn Trị²

Tóm tắt: Nghiên cứu được thực hiện tại 03 xã của huyện Bác Ái, nhằm tìm hiểu tình trạng phóng

uế bừa bãi tại các hộ gia đình (HGĐ) trong cộng đồng ng ười dân tộc Raglai và xác định một số

yếu tố liên quan. Sử dụng thiết kế nghiên cứu cắt ngang có phân tích, kết hợp phương pháp nghiên

cứu định lượng và định tính. Nghiên cứu định lượng được thực hiện với 190 chủ hộ gia đình,

nghiên cứu định tính được thực hiện với 16 cuộc phỏng vấn sâu gồm cán bộ TTYT huyện, cán bộ

TYT xã, đại diện UBND xã, trưởng thôn và HGĐ thuộc 03 xã tại địa bàn nghiên cứu, tiến hành từ

tháng 12/2017 đến tháng 6/2018.

Kết quả nghiên cứu cho thấy vẫn còn 71,4% đối tượng phỏng vấn thực hiện hành vi phóng uế

ra ngoài môi trường. Có một số yếu tố liên quan đến thực trạng phóng uế bừa bãi tại cộng đồng

người dân tộc Raglai như: Không tiếp cận thông tin về nhà tiêu hợp vệ sinh; không được tiếp cận

dịch vụ cung ứng vật liệu sẵn có tại địa phương; không được hỗ trợ xây nhà tiêu.

Từ khóa: Phóng uế bừa bãi, dân tộc thiểu số, Raglai, Bác Ái, Ninh Thuận, yếu tố liên quan.

Open defecation practice and associated factors among

Raglai ethnic minority community in Bac Ai district,

Ninh Thuan province in 2018

Le Thi Thanh Huong¹, Luu Van Tri²

Abstract: The study was conducted in three communes of Bac Ai district, Ninh Thuan Province

to describe the open defecation practice of the Raglai ethnic minority community and to identify

possible associated factors. This was a cross sectional study combining quantitative and qualitative

research methods. Sample size included 190 households, 16 in-depth interviews with district

health staff, commune health staff, commune people committee staff, heads of villages and selected

households in the three selected communes. The study was undertaken from December 2017 to

June 2018.

Results of the study showed that the proportion of open defecation practice among the study

participants was 71.4%. Associated factors to open defecation of the Raglai ethnic minority

16

Tạp chí Y tế Công cộng, Số 46 tháng 12/2018

| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |

community in the three selected communes were the lack of access to information about hygienic

latrines, limited access to the toilet construction materials available on local markets and having

no beneﬁt from the local assistance policy for constructing new hygienic latrines.

Key words: open defecation, minority community, Raglai, Bac Ai district, Ninh Thuan, associated factors.

Tác giả:

1. Trường Đại học Y tế công cộng

2. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Ninh Thuận

1. Đặt vấn đề

trạng phóng uế ra ngoài môi trường vẫn còn

khá phổ biến. Địa bàn cư trú của người dân tộc

Raglai ở vùng sâu, vùng xa nên việc tổ chức

truyền thông để người dân có kiến thức đúng

về sử dụng nhà tiêu HVS còn hạn chế [7]. Xuất

phát từ vấn đề trên, chúng tôi tiến hành nghiên

cứu “Thực trạng phóng uế bừa bãi tại cộng

đồng người dân tộc Raglai và một số yếu tố

liên quan tại huyện Bác Ái tỉnh Ninh Thuận”,

với 2 mục tiêu là (1) Mô tả thực trạng phóng uế

bừa bãi tại cộng đồng người dân tộc Raglai tại

huyện Bác Ái tỉnh Ninh Thuận năm 2018 và (2)

Xác định một số yếu tố liên quan đến thực trạng

phóng uế bừa bãi tại cộng đồng người dân tộc

Raglai tại địa bàn huyện này.

Việc phóng uế bừa bãi trong cộng đồng đã được

chứng minh là có ảnh hưởng tới sức khỏe và sự

phát triển về mặt nhận thức của trẻ, kể cả những

trẻ sống trong các gia đình có nhà tiêu tại cộng

đồng còn duy trì hành vi phóng uế bừa bãi [13].

Tình trạng vệ sinh kém, thiếu nước sạch cũng

như hành vi vệ sinh kém là nguyên nhân gây ra

tiêu chảy, suy dinh dưỡng và thấp còi ở trẻ em

[9, 13]. Việc tiếp cận với nước sạch, nhà tiêu

hợp vệ sinh và cải thiện tình trạng phóng uế

bừa bãi ra cộng đồng góp phần cải thiện chiều

cao của trẻ [3, 5] và giảm tình trạng suy dinh

dưỡng thể gầy còm ở trẻ em [3]. Chính phủ Việt

Nam đã đưa ra mục tiêu đến năm 2030 đảm bảo

tiếp cận công bằng các công trình và điều kiện

vệ sinh phù hợp cho tất cả mọi người, đặc biệt

chú ý đến nhu cầu của phụ nữ, trẻ em gái, người

khuyết tật và đối tượng dễ bị tổn thương; Chấm

dứt đi vệ sinh ngoài trời; 100% số hộ gia đình

có nhà tiêu HVS [1]. Bác Ái là huyện miền núi

thuộc vùng khô hạn nhất của tỉnh Ninh Thuận,

với 95% dân số là dân tộc Raglai sinh sống làm

nông, làm nương rẫy là chủ yếu nên việc sử

dụng nhà vệ sinh chưa được chú trọng, tình

2. Phương pháp nghiên cứu

2.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối với cấu phần định lượng, đối tượng nghiên

cứu là chủ hộ trong gia đình người dân tộc

Raglai, đồng ý tham gia vào nghiên cứu, có khả

năng hiểu và trả lời câu hỏi. Đối tượng quan sát

là nhà tiêu của hộ gia đình người dân tộc Raglai

được phỏng vấn tại địa bàn huyện Bác Ái, tỉnh

Ninh Thuận.

17

Tạp chí Y tế Công cộng, Số 46 tháng 12/2018

| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |

Đối tượng nghiên cứu định tính là cán bộ TTYT Kỹ thuật chọn mẫu: Chọn mẫu 2 giai đoạn

huyện, cán bộ trạm y tế xã phụ trách chương

Giai đoạn 1: chọn xã điều tra

trình nước sạch và vệ sinh môi trường, đại diện

Huyện Bác Ái có 9 xã dựa vào đặc điểm vùng

UBND xã, trưởng thôn và người dân.

kinh tế và vùng địa lý của huyện chia thành 3

khu vực. Trong mỗi khu vực bốc thăm ngẫu

2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu

nhiên một xã. Chọn ngẫu nhiên từ mỗi khu vực

Thời gian nghiên cứu được thực hiện từ tháng

ta chọn được 3 xã đại diện cho 3 khu vực là xã

12/2017 đến tháng 6/2018.

Phước Hòa, Phước Trung, Phước Bình.

Địa bàn nghiên cứu được thực hiện tại huyện

Giai đoạn 2: chọn đối tượng cần điều tra

Bác Ái - tỉnh Ninh Thuận.

Dựa vào danh sách hộ khẩu của xã cung cấp,

2.3. Phương pháp nghiên cứu

lập danh sách chủ hộ trong gia đình với tổng số

HGĐ tại 3 xã nghiên cứu là 1.832 hộ. Sử dụng

phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống

với khoảng cách mẫu được tính từ tổng số hộ

gia đình chia cho tổng số hộ được điều tra để

chọn ra 190 HGĐ tham gia nghiên cứu.

Nghiên cứu cắt ngang có phân tích, kết hợp

định tính.

Cỡ mẫu nghiên cứu định lượng

Cỡ mẫu được tính theo công thức như sau:

n=Z₁²_-α/2

P(1-P)

Cỡ mẫu nghiên cứu định tính

d²

Tổng số có 16 cuộc phỏng vấn sâu được thực

hiện với 01 cán bộ Trung tâm Y tế huyện, 03

cán bộ trạm y tế xã phụ trách chương trình nước

sạch và vệ sinh môi trường tại địa phương, 03

đại diện UBND xã, 03 trưởng thôn và 06 HGĐ

(có nhà tiêu HVS và không có nhà tiêu HVS).

n: cỡ số mẫu cần điều tra

z: hệ số tin cậy, z=1,96, mức chính xác 95%

p: tỷ lệ phóng uế bừa bãi tại các hộ gia đình có

trẻ em dưới 5 tuổi tại các xã thuộc 5

tỉnh điều tra là 25% [4].

d: Độ chính xác tuyệt đối, d=0,09

Cỡ mẫu tính được là: n=89 HGĐ

2.4. Các biến số nghiên cứu

- Nhóm biến về thông tin nhân khẩu học của

ĐTNC (Tuổi, giới, trình độ học vấn, nghề

nghiệp, kinh tế HGĐ, vai trò của chủ hộ HGĐ).

Sử dụng phương pháp chọn mẫu hai giai đoạn,

cỡ mẫu được hiệu chỉnh để tăng tính đại diện

cho quần thể nghiên cứu. Vậy cỡ mẫu cần điều

tra là 89 x 2 = 178 HGĐ.

- Nhóm biến về thực trạng phóng uế bừa bãi tại

HGĐ (Gia đình có nhà tiêu không, loại nhà tiêu,

nhà tiêu đạt tiêu chuẩn vệ sinh về xây dựng,

nhà tiêu đạt tiêu chuẩn vệ sinh về sử dụng và

bảo quản, nhà tiêu đạt tiêu chuẩn vệ sinh về xây

dựng, sử dụng và bảo quản, nơi đi tiêu của HGĐ

không có nhà tiêu, lý do không xây nhà tiêu).

Dự phòng 5% trường hợp bị từ chối phỏng vấn,

đến nhà không gặp hoặc phiếu thu thập không

đạt yêu cầu. Vậy cỡ mẫu nghiên cứu là 187

HGĐ, làm tròn thành 190 HGĐ. Thực tế tổng

số HGĐ đã tham gia nghiên cứu là 190 HGĐ.

18

Tạp chí Y tế Công cộng, Số 46 tháng 12/2018

| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |

- Nhóm biến về kiến thức của ĐTNC (Biết về và câu hỏi được chuẩn bị dựa trên các nội dung

các loại nhà tiêu, các loại nhà tiêu HVS, kiến Thông tư số 27/2011/TT-BYT ngày 24/6/2011

thức về những bệnh có thể gây ra do phóng uế của Bộ Y tế về việc ban hành Quy chuẩn Kỹ

bừa bãi, lợi ích của việc sử dụng nhà tiêu HVS, thuật quốc gia về nhà tiêu – điều kiện đảm bảo

tác hại của việc không có nhà tiêu HVS).

HVS. Mỗi nhà tiêu được đánh giá là hợp vệ sinh

thì nhà tiêu đó phải đạt tất cả các tiêu chuẩn vệ

sinh về xây dựng, sử dụng và bảo quản [2].

- Nhóm biến tiếp cận thông tin về nhà tiêu của

ĐTNC (Tiếp cận thông tin về xây dựng, sử

dụng và bảo quản nhà tiêu HVS, nguồn thông

tin được tiếp cận).

2.6. Phương pháp phân tích số liệu

Số liệu được làm sạch và mã hóa, nhập số liệu

bằng phần mềm Epidata 3.1 và phân tích bằng

phần mềm SPSS 16.0.

- Nhóm biến về dịch vụ cung ứng sẵn có tại

địa phương (Dịch vụ cung ứng sẵn có tại địa

phương, chi phí để xây dựng nhà tiêu với thu

nhập của HGĐ).

2.7. Đạo đức nghiên cứu

- Nhóm biến về chính sách hỗ trợ tại địa phương

(Chính sách hỗ trợ tại địa phương, Hỗ trợ từ

nguồn nào).

Nghiên cứu đã được xét duyệt và được Hội

đồng Đạo đức Trường Đại học Y tế Công

cộng chấp thuận theo Quyết định số 035/2018/

YTCC-HD3 ngày 29 tháng 01 năm 2018.

- Đánh giá kiến thức của ĐTNC: Mỗi câu hỏi

tương ứng với số điểm nhất định. Dựa vào phần

trả lời các câu hỏi phỏng vấn của ĐTNC, theo

thang điểm để tính điểm và đánh giá kiến thức

đạt hay không đạt. Mỗi tiêu chí cho phần đánh

giá kiến thức về nhà tiêu là 1 điểm, tổng điểm là

16 điểm. Kiến thức được coi là đạt khi ĐTNC

trả lời đạt 8/16 trở lên.

3. Kết quả nghiên cứu

3.1. Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu

Trong tổng số 190 đối tượng tham gia nghiên

cứu, tỉ lệ nhóm tuổi từ 30 đến 60 tuổi cao nhất

(60,5%) và thấp nhất là nhóm trên 60 tuổi

(9,5%). Có 64,2% đối tượng nghiên cứu là nam

giới. Tỷ lệ ĐTNC có trình độ tiểu học trở xuống

chiếm tỷ lệ 69,5%, còn lại thuộc nhóm có trình

độ THCS trở lên (30,5%). Đa số ĐTNC làm

nông chiếm (94,2%). Có 71,6% ĐTNC thuộc

hộ nghèo.

2.5. Công cụ và phương pháp thu thập số liệu

Số liệu về tình trạng phóng uế bừa bãi và các yếu

tố liên quan được thu thập bằng bộ câu hỏi cấu

trúc, kết hợp với quan sát thực trạng nhà tiêu hộ

gia đình thông qua bảng kiểm. Các cuộc phỏng

vấn sâu và thảo luận nhóm dựa trên bộ đề cương

19

Tạp chí Y tế Công cộng, Số 46 tháng 12/2018

| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |

3.2. Thực trạng phóng uế bừa bãi tại cồng đồng người dân tộc Raglai

Biểu đồ 1. Tỷ lệ phóng uế bừa bãi tại cộng đồng

Trong tổng số 190 đối tượng tham gia nghiên “Người dân chưa có thói quen sử dụng nhà vệ

cứu, kết quả cho thấy chỉ có 25,8% đi tiêu tại sinh một phần do không có nguồn nước, phần

nhà tiêu của HGĐ, 2,8% HGĐ đi nhờ hàng xóm. khác do thói quen vẫn đi ngoài trời” (UBND

Tỷ lệ phóng uế bừa bãi ra ngoài môi trường xã Phước Bình).

rất cao, chiếm tới 71,4% số đối tượng tham gia

“Thường thường họ không có nhà vệ sinh thì

nghiên cứu. Kết quả từ các cuộc phỏng vấn sâu

họ đi ngoài rừng, những chỗ gần nhà thì sợ

khá tương đồng với những kết quả từ phân tích

người khác nhìn thấy nên phải đi ở chỗ nào

định lượng. Theo cán bộ và người dân tại địa

xa hơn, có khi bí quá họ phải đi bằng xe máy

phương, vẫn còn tình trạng người dân đi phóng

để tìm chỗ giải quyết, tôi ở đây tôi thấy vậy”

uế ra ngoài môi trường. Nguyên nhân là do nhà

(HGĐ thôn Đồng Dày - xã Phước Trung).

vệ sinh của HGĐ xây không đúng quy định của

3.3. Một số yếu tố liên quan đến thực trạng

phóng uế bừa bãi tại cộng đồng người dân

tộc Raglai

Bộ Y tế, người dân đi vào nhà vệ sinh cảm thấy

ngột ngạt, khó chịu, nhà vệ sinh không có nước

và cách xa nguồn nước sử dụng. Do vậy, đây

được coi là những lý do dẫn tới việc người dân

không sử dụng nhà tiêu và có thói quen phóng

uế bừa bãi ra ngoài môi trường. Ngoài ra, việc

không đủ nước hay tập quán đi rẫy, ngủ trên rẫy

cũng là nguyên nhân dẫn tới tình trạng phóng

uế bừa bãi phổ biến tại cộng đồng này.

Dựa trên kết quả phân tích về thực trạng phóng

uế bừa bãi ở cộng đồng người dân tộc Raglai

tham gia nghiên cứu này với tỉ lệ 71,4% vẫn còn

phóng uế bừa bãi ra môi trường, chúng tôi thực

hiện phân tích tìm một số yếu tố liên quan tới

thực trạng này. Kết quả được trình bày ở Bảng 1.

20

Tạp chí Y tế Công cộng, Số 46 tháng 12/2018

| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |

Bảng 3.1. Một số yếu tố liên quan đến thực trạng phóng uế bừa bãi tại cộng đồng (n = 190)

Thực trạng phóng uế

OR

bừa bãi tại cộng đồng

Đặc điểm

p

(95%CI)

Không

Có n (%)

n (%)

Tiểu học trở xuống 121 (91,7) 11 (8,3)

0,24

Học vấn

0,0001

0,04

(0,1–0,6)

THCS trở lên

Làm nông

CBVC

Hộ nghèo

Không nghèo

Không đạt

Đạt

42 (72,4) 16 (27,6)

158 (88,3) 21 (11,7)

0,1

Nghề nghiệp

Kinh tế HGĐ

Kiến thức

(0,03–0,4)

5 (45,5)

6 (54,5)

126 (88,7) 16 (11,3)

37 (77,1) 11 (22,9)

137 (92,6) 11 (7,4)

26 (61,9) 16 (38,1)

2,3

(1,0–5,5)

7,7

0,0001

0,001

(3,2–18,4)

Không

Có

100 (94,3)

6 (5,7)

63 (75,0) 21 (25,0)

8 (6,6)

50 (72,5) 19 (27,5)

88 (94,6) 5 (5,4)

75 (77,3) 22 (22,7)

5,6

Tiếp cận thông tin

(2,1–14,5)

Không

Có

113 (93,4)

Dịch vụ cung ứng vật liệu

tại địa phương

5,4

(2,2–13,1)

Không

Có

Chính sách hỗ trợ người

dân xây nhà tiêu

5,2

(1,9–14,3)

Kết quả Bảng 3.1 cho thấy có một số yếu tố liên Những HGĐ không tiếp cận để mua được vật

quan có ý nghĩa thống kê với tình trạng phóng liệu xây dựng nhà tiêu thì có nguy cơ phóng uế

uế bừa bãi của cộng đồng người dân tộc Raglai bừa bãi tại cộng đồng cao gấp 5,4 lần những

tại huyện Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận. Những HGĐ dễ dàng mua được vật liệu xây dựng nhà

HGĐ không có điều kiện về kinh tế thì có nguy tiêu (95%CI: 2,2–13,1; p<0,001). Những HGĐ

cơ phóng uế ra ngoài cộng đồng cao gấp 2,3 không được hỗ trợ xây nhà tiêu thì có nguy cơ

lần những HGĐ có điều kiện kinh tế khá hơn phóng uế bừa bãi tại cộng đồng cao gấp 5,2 lần

(95%CI: 1,0 – 5,5; p<0,04). Những người có những đối tượng thuộc HGĐ được hỗ trợ xây

kiến thức không đạt thì có nguy cơ phóng uế bừa nhà tiêu (95%CI: 1,9–14,3; p<0,01).

bãi tại cộng đồng cao gấp 7,7 lần những người

4. Bàn luận

có kiến thức đạt (95%CI: 3,2–18,4; p<0,001).

4.1. Thực trạng phóng uế bừa bãi tại cộng

đồng người dân tộc Raglai

Những người không được tiếp cận thông tin về

nhà tiêu thì nguy cơ phóng uế bừa bãi tại cộng

cao gấp 5,6 lần những người được tiếp cận

thông tin tốt hơn (95%CI: 2,1–14,5; p<0,001).

Trong số 190 người dân tộc Raglai tham gia

nghiên cứu thì tỷ lệ đi tiêu tại nhà tiêu của HGĐ

21

Tạp chí Y tế Công cộng, Số 46 tháng 12/2018

| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |

còn rất thấp (14,2%), trong khi đó vẫn còn gia đình. Vì vậy, các chương trình cho vay hộ

71,4% đối tượng phóng uế ra ngoài môi trường. nghèo, cận nghèo và gia đình chính sách như

Kết quả nghiên cứu này cao hơn nghiên cứu Chương trình 30a, vay ngân hàng chính sách

của Nguyễn Thị Liên Hương và Lê Thị Thanh xã hội cho bắt nước sạch và xây nhà vệ sinh,…

Hương về thực trạng phóng uế bừa bãi tại nói chung UBND xã tạo điều kiện để người dân

cộng đồng 5 tỉnh Điện Biên, Kom Tum, Ninh có thể tiếp cận nguồn vốn vay này, nhằm tăng

Thuận, An Giang và Đồng Tháp năm 2015 tỷ lệ HGĐ có nhà tiêu HVS đạt mục tiêu của xã

tỷ lệ này là 25% [4], cao hơn nghiên cứu của đề ra” (UBND xã Phước Hoà).

Nguyễn Văn Sỹ, Lê Thị Thanh Hương tại xã

4.2. Một số yếu tố liên quan đến thực trạng

Tân Hộ Cơ, huyện Tân Hồng, tỉnh Đồng Tháp

phóng uế bừa bãi tại cộng đồng người dân

năm 2016 tỷ lệ này là 66,3% [6] và cao hơn

tộc Raglai

nghiên cứu của Hạc Văn Minh và cộng sự về

Trong nghiên cứu này, chúng tôi phát hiện một

số yếu tố liên quan đến thực trạng phóng uế

bừa bãi tại cộng đồng người dân tộc Raglai.

Yếu tố nhân khẩu có liên quan tới tình trạng

phóng uế bừa gồm trình độ học vấn, nghề

nghiệp và tình trạng kinh tế HGĐ của đối tượng

tham gia nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu này

tương đồng với nghiên cứu của Nguyễn Thị

Liên Hương và Lê Thị Thanh Hương về thực

trạng phóng uế bừa bãi tại cộng đồng 5 tỉnh

Điện Biên, Kom Tum, Ninh Thuận, An Giang

và Đồng Tháp năm 2015, cho thấy nhóm người

lao động tự do/làm thuê có nguy cơ phóng uế

bừa bãi cao gấp 2,7 lần so với nhóm công chức/

viên chức (95%CI: 1,2 – 5,96). Nhóm mù chữ/

không biết chữ có khuynh hướng đi tiêu bừa

bãi cao gấp 1,62 lần so với nhóm có trình độ từ

THCS trở lên (95%CI: 1,1 – 2,39) [4]. Kết quả

này cũng tương đồng với nghiên cứu của Job

Wasonga và cộng sự về các yếu tố quyết định

văn hóa xã hội để áp dụng thực hành nước sạch,

vệ sinh và vệ sinh an toàn ở Nyakach, Quận

Kisumu, Kenya cho thấy việc sử dụng nhà tiêu

cũng bị ảnh hưởng bởi chi phí xây dựng và đói

nghèo hoặc thiếu nguồn lực cũng như điều kiện

tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên là 33,0%

[8]. Nguyên nhân do một phần địa bàn nghiên

cứu là vùng đặc biệt khó khăn của tỉnh, tỷ lệ hộ

nghèo chiếm khoảng 52,1%. Người dân ở khu

vực này sống làm nông, làm nương rẫy là chủ

yếu, với thời gian sống trên nương rẫy khá lớn,

đồng thời nhận thức của người dân còn hạn chế

về nhà vệ sinh, thói quen đi vệ sinh ngoài trời

vẫn còn tồn tại từ lâu, nên tình trạng phóng uế

bừa bãi tại cộng đồng người dân tộc Raglai vẫn

còn khá cao.

“Địa phương thuộc vùng sâu, vùng xa và vùng

đặc biệt khó khăn của tỉnh, tỷ lệ hộ nghèo khá

cao. Đặc biệt là người dân ở khu vực này sống

chủ yếu làm nông, làm nương rẫy là chính.

Ngoài ra, bạn thân họ còn lo toan đến cuộc

sống, thường xuyên đi kiếm sống nên việc tiếp

cận kiến thức, thông tin của người dân ở đây

còn rất hạn chế lắm, vì vậy tình trạng phóng uế

bừa bãi ra ngoài môi trường vẫn còn ở đây”.

(UBND xã Phước Bình).

“Hiện tại vấn đề quan tâm của địa phương là

phát triển kinh tế xã hội, đồng thời gắn liền

vấn đề nước sạch và công trình nhà tiêu hộ

22

Tạp chí Y tế Công cộng, Số 46 tháng 12/2018

| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |

5. Khuyến nghị

đất đai. Ngoài ra, nghiên cứu này còn phát hiện

ra rằng nhiều thành viên của cộng đồng không

thể xây nhà vệ sinh do chi phí liên quan vì phần

lớn trong số họ là người nghèo [12]. Ngoài ra

còn một yếu tố khác có liên quan tới tình trạng

phóng uế bừa gồm kiến thức, tiếp cận thông

tin, dịch vụ cung ứng vật liệu tại địa phương

và chính sách hỗ trợ người dân xây nhà vệ sinh

của đối tượng tham gia nghiên cứu. Kết quả

nghiên cứu này tương đồng với báo cáo của

Chương trình Nước và Vệ sinh của Unicef thực

hiện tại Đông Java năm 2011, cho thấy chính

sách hỗ trợ từ các chương trình của chính quyền

địa phương và các dự án quốc gia về phát triển

cộng đồng và xóa đói giảm nghèo, cũng như

từ các quỹ trách nhiệm xã hội của khu vực tư

nhân là công cụ thành công để chấm dứt tình

trạng phóng uế bừa bãi tại cộng đồng (ODF)

[11]. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu cũng tương

đồng với nghiên cứu của Parimita Routray và

cộng sự về các yếu tố văn hóa xã hội và hành

vi hạn chế việc chấp nhận nhà tiêu ở vùng nông

thôn ven biển Odisha - Ấn Độ năm 2015, cho

thấy thói quen đi vệ sinh ngoài trời của phụ nữ,

nam giới, trẻ em, người già, người tàn tật và

người ốm yếu được cho là có liên quan đến tình

trạng phóng uế bừa bãi tại cộng đồng [10]. Địa

bàn nghiên cứu này là vùng sâu, vùng xa của

Các ban ngành đoàn thể tại địa phương khi

triển khai các chương trình, dự án cần có chính

sách hỗ trợ về kinh phí, kỹ thuật, các biện pháp

can thiệp như phát huy và thực hiện những mô

hình khuyến khích vệ sinh đang phát huy hiệu

quả bao gồm: cộng đồng tham gia vào việc giải

quyết triệt để việc phóng uế bừa bãi, vệ sinh

môi trường mở rộng, Chương trình vệ sinh tổng

thể do cộng đồng làm chủ, Cộng đồng chấm

dứt tình trạng phóng uế bừa bãi,…nhằm tăng tỷ

lệ HGĐ có nhà tiêu HVS tại địa bàn nghiên cứu

trong thời gian tới.

Cung cấp các nguồn thông tin để HGĐ tiếp cận

về nhà tiêu HVS, chính sách hỗ trợ xây nhà tiêu

cho các đối tượng đặc biệt khó khăn, các nguồn

vốn vay từ các chương trình nước sạch và vệ

sinh môi trường.

Những HGĐ có nhà tiêu nhưng không HVS,

những HGĐ chưa có nhà vệ sinh và những

HGĐ thường xuyên đi làm nương rẫy thì cần

hướng dẫn cho người dân lựa chọn loại nhà tiêu

phù hợp với điều kiện địa lý, kinh tế HGĐ như

nhà tiêu chìm có ống thông hơi, nhà tiêu tự hoại

xây bằng ống bi.

Tài liệu tham khảo

tỉnh Ninh Thuận, và người dân có thói quen đi Tiếng Việt

vệ sinh bừa bãi ngoài môi trường còn cao. Vì

1. Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2016), Báo cáo tổng

vậy, để đạt được mục tiêu của chương trình đến

cuối năm 2020 là 75% HGĐ có nhà tiêu HVS

và đến năm 2025 sẽ chấm dứt việc đi tiêu bừa

bãi thì đây là một thách thức lớn đối với huyện

Bác Ái.

hợp Nghiên cứu, rà soát 17 mục tiêu chung và

169 mục tiêu cụ thể trong Chương trình nghị sự

2030 vì sự phát triển bền vững của Liên Hợp

Quốc để đánh giá thực trạng và xác định các

mục tiêu phù hợp, khả thi với điều kiện của Việt

23

Tạp chí Y tế Công cộng, Số 46 tháng 12/2018

| TOÅNG QUAN & NGHIEÂN CÖÙU |

Nam, làmcơ sở cho việc quốc gia hóa các mục có con dưới 5 tuổi tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái

tiêu phát triển bền vững toàn cầu, Hà Nội.

Nguyên”, Tạp chí Y tế công cộng, 16, tr. 54-58.

2. Bộ Y tế (2011), Thông tư số 27/2011/TT-

BYT ngày 24/6/2011 của Bộ trưởng Bộ Y tế về

việc Ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về

nhà tiêu, điều kiện đảm bảo vệ sinh, Hà Nội.

Tiếng Anh

9. Coffey D (2014), “Culture, religion and open

defecation in rural north India 2014”.

10. Parimita Routray, Wolf-Peter Schmidt and

et al (2015), “Socio-cultural and behavioural

factors constraining latrine adoption in rural

coastal Odisha: an exploratory qualitative

study”, BMC Public Health, 15(880), page.

1-19.

3. Cục Quản lý môi trường y tế và UNICEF

(2011), Báo cáo mối liên quan giữa vệ sinh

môi trường, nguồn nước hộ gia đình và hành

vi chăm sóc trẻ của bà mẹ với tình trạng dinh

dưỡng của trẻ dưới 5 tuổi tại Việt Nam, Hà Nội.

4. Nguyễn Thị Liên Hương và Lê Thị Thanh

Hương (2015), “Thực trạng phóng uế bừa bãi

tại cộng đồng 5 tỉnh Điện Biên, Kom Tum,

Ninh Thuận, An Giang và Đồng Tháp năm

2015 “, Tạp chí Y học dự phòng, Tập XXVI(số

4(177)), tr. 187 - 194.

11. UNICEF (2011), Water and sanitation

program - Scaling Up Rural Sanitation “Factors

Associated with Achieving and Sustaining

Open Defecation Free Communities: Learning

from East Java 2011”.

12. Job Wasonga, Mark Okowa and Felix

Kioli (2016), “Sociocultural Determinants

to Adoption of Safe Water, Sanitation, and

Hygiene Practices in Nyakach, Kisumu County,

Kenya: A Descriptive Qualitative Study”,

Hindawi Publishing Corporation Journal of

Anthropology, 2016, page. 1-6.

5. Ngân hàng Thế giới (2014), Vệ sinh nông

thôn mở rộng -Đầu tư vào thế hệ kế cận: Trẻ em

cao và thông minh hơn ở vùng miền núi, nông

thôn Việt Nam nơi các thành viên trong cộng

đồng sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh. Báo cáo

tóm tắt nghiên cứu. 2014, Hà Nội.

6. Nguyễn Văn Sĩ và Lê Thị Thanh Hương

(2016), “Thực trạng và một số yếu tố liên quan

đến nhà tiêu hợp vệ sinh của người dân xã Tân

Hộ Cơ, huyện Tân Hồng, tỉnh Đồng Tháp năm

2016 “, Tap chí Y học Cộng đồng, 36, tr. 70-74.

13. World Bank (2013), Investing in the Next

Generation: Growing Tall and Smart with

Toilets. Stopping Open Defecation Improves

Children’s Height in Cambodia 2013.

7. Trung tâm Y tế huyện Bác Ái (2017), Báo

cáo công tác hoạt động y tế năm 2017, phương

hướng nhiệm vụ năm 2018.

8. Hạc Văn Vinh, Đàm Khải Hoàn và Đào Văn

Dũng (2010), “Thực trạng sử dụng nguồn nước

và nhà tiêu hợp vệ sinh, kiến thức, thái độ và thực

hành vệ sinh môi trường của phụ nữ (15-49 tuổi)

24

Tạp chí Y tế Công cộng, Số 46 tháng 12/2018