Tài liệu Thủ tục đánh giá tác động môi trường và ra quyết định

Ban th− ký Uû héi s«ng Mª C«ng

Ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o m«i tr−êng

thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng

m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

Phnom Penh 10/2001

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

Môc lôc

Bµi 1 - giíi thiÖu vÒ ®¸nh gi¸ T¸c ®éng M«i tr−êng .................................................2

Tæng quan vÒ ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ...............................................................3

Tãm t¾t lÞch sö cña ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ......................................................5

Nh÷ng lîi Ých cña ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ........................................................6

Bµi 02 - LuËt ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ë h¹ l−u vùc s«ng Mª C«ng........7

Campuchia ...................................................................................................................7

Lµo...............................................................................................................................8

Th¸i Lan.....................................................................................................................10

ViÖt Nam....................................................................................................................12

Bµi 03 - Nh÷ng th¸ch thøc trong viÖc ¸p dông ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i

tr−êng ë L−u vùc s«ng Mª C«ng.................................................................................16

Tãm t¾t mét sè th¸ch thøc .........................................................................................16

Bµi 04 - tæng quan vÒ quy tr×nh ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng.......................20

Sµng läc......................................................................................................................20

Kh¶o s¸t m«i tr−êng s¬ bé.........................................................................................23

X¸c ®Þnh ph¹m vi.......................................................................................................28

§¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ®Çy ®ñ .......................................................................31

Nh÷ng t¸c ®éng m«i tr−êng l−êng tr−íc vµ nh÷ng biÖn ph¸p gi¶m thiÓu .................34

ThÈm ®Þnh vµ Rµ so¸t t¸c ®éng m«i tr−êng...............................................................40

Gi¸m s¸t m«i tr−êng ..................................................................................................41

Bµi 05 - Kinh tÕ m«i tr−êng trong quy tr×nh EIA .....................................................42

Lý thuyÕt nÒn kinh tÕ cæ ®iÓn vµ thùc tÕ....................................................................43

C¸c sai lÇm cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng cæ ®iÓn..........................................................43

Sù liªn hÖ gi÷a nÒn kinh tÕ vµ m«i tr−êng .................................................................46

C¸c vÊn ®Ò trong ®¸nh gi¸ kinh tÕ c¸c t¸c ®éng m«i tr−êng......................................49

§¸nh gi¸ kinh tÕ cña c¸c t¸c ®éng m«i tr−êng ..........................................................49

Tµi liÖu Tham kh¶o..............................................................................................................52

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

1

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

Bµi 1 - giíi thiÖu vÒ ®¸nh gi¸ T¸c ®éng M«i tr−êng

C¸c kho¸ häc tr−íc ®· giíi thiÖu cho häc viªn vÒ

nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn to lín cña l−u vùc s«ng

Mª C«ng vµ c¸c mèi ®e do¹ ®Õn nguån tµi nguyªn

nµy do ¸p lùc ph¸t triÓn gia t¨ng g©y ra bëi sù t¨ng

nhanh kinh tÕ vµ d©n sè trong l−u vùc. ViÖc qu¶n lý

m«i tr−êng trong l−u vùc s«ng Mª C«ng hÕt søc phøc

t¹p v× ®©y lµ n¬i c− tró cña nh÷ng ng−êi thuéc lo¹i

nghÌo nhÊt trªn thÕ giíi. Sù nghÌo khæ ®· khiÕn cho

ng−êi ta khai th¸c qu¸ møc nguån tµi nguyªn thiªn

nhiªn t¹i chç hoÆc qu¸ møc mét nguån cô thÓ cã thÓ

chÞu ®ùng ®−îc. Khi con ng−êi kh«ng cã n−íc s¹ch

®Ó sèng hay kh«ng thÓ nu«i d−ìng con c¸i th× sù lµnh

m¹nh cña hÖ sinh th¸i vµ møc ®é khai th¸c tµi nguyªn ®¶m b¶o sù bÒn v÷ng sÏ rÊt Ýt

®−îc quan t©m vµ ë thø h¹ng rÊt thÊp trong danh s¸ch c¸c vÊn ®Ò −u tiªn cña hä. Mét

vÊn ®Ò n÷a còng cÇn ®−îc quan t©m lµ c¸c nhµ qu¶n lý m«i tr−êng ë l−u vùc s«ng Mª

C«ng cã thÓ kh«ng muèn theo c¸c yªu cÇu ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng mét c¸ch chÆt

chÏ ®èi víi nh÷ng dù ¸n ®Çu t− n−íc ngoµi quan träng. H¬n n÷a, tµi nguyªn rõng,

n−íc, ®Êt vµ nguån lîi thuû s¶n trong l−u vùc sÏ ngµy cµng suy tho¸i nÕu ng−êi ta tiÕp

tôc ®Æt môc tiªu ph¸t triÓn kinh tÕ lªn trªn viÖc qu¶n lý tµi nguyªn bÒn v÷ng.

NÕu ®−îc ho¹ch ®Þnh ®óng ®¾n, ph¸t triÓn kinh kÕ cã thÓ lµm gi¶m nghÌo ®ãi vµ ®em

l¹i mét cuéc sèng cã chÊt l−îng cao h¬n. Nã còng cã thÓ lµm gi¶m c¸c ¸p lùc cña sù

ph¸t triÓn lªn m«i tr−êng vµ lµm gi¶m tèc ®é suy tho¸i cña m«i tr−êng. Tuy nhiªn, ph¸t

triÓn kinh tÕ v« kÕ ho¹ch vµ kh«ng qu¶n lý cã thÓ ®em l¹i nh÷ng ¶nh h−ëng tiªu cùc tíi

m«i tr−êng. ¸p lùc lªn m«i tr−êng ®ang ngµy cµng t¨ng lªn vµ tèc ®é suy tho¸i m«i

tr−êng ngµy cµng nhanh h¬n, dÉn ®Õn suy gi¶m sù bÒn v÷ng cña hÖ sinh th¸i còng nh−

cña c¸c hÖ thèng kinh tÕ.

LËp kÕ ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ theo h−íng xem xÐt mét c¸ch thÝch ®¸ng nhu cÇu vµ

giíi h¹n cña tµi nguyªn cã thÓ lµ v« cïng khã kh¨n. ë c¸c n−íc ph¸t triÓn trªn thÕ giíi,

n¬i ng−êi d©n kh«ng ph¶i ®èi mÆt víi nghÌo ®ãi, hiÖn ®ang rÊt phæ biÕn trong l−u vùc

s«ng Mª C«ng, vÉn cßn tiÕp tôc m¾c sai lÇm trong c¸c chÝnh s¸ch ph¸t triÓn kinh tÕ vµ

m«i tr−êng. §«i khi v× nh÷ng lîi Ých tµi chÝnh cÇn thiÕt tr−íc m¾t ng−êi ta dÔ dµng bá

qua viÖc sö dông n¨ng l−îng bÒn v÷ng vµ b¶o vÖ tµi nguyªn thiªn nhiªn.

ViÖc tr«ng mong c¸c n−íc nghÌo trong l−u vùc s«ng Mª C«ng lµm theo chiÕn l−îc

qu¶n lý tµi nguyªn t−¬ng tù nh− c¸c quèc gia giµu cã vµ ph¸t triÓn trªn thÕ giíi lµ

kh«ng thùc tÕ. Tuy nhiªn, c¸c quèc gia trong l−u vùc s«ng Mª C«ng cã thÓ vµ ®ang

t¨ng c−êng sö dông nh÷ng c«ng cô cña c¸c n−íc ph¸t triÓn, nh÷ng c«ng cô cã thÓ gióp

hä tiÕn nh÷ng b−íc dµi ®Ó ®¹t tíi sù qu¶n lý bÒn v÷ng h¬n nguån tµi nguyªn thiªn

nhiªn vµ hç trî viÖc t¨ng c−êng b¶o vÖ m«i tr−êng. Mét trong sè nh÷ng c«ng cô qu¶n

lý m«i tr−êng cã triÓn väng nhÊt ®ang ®−îc ¸p dông trong l−u vùc chÝnh lµ chñ ®Ò cña

kho¸ häc nµy.

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

2

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

Tæng quan vÒ ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng

§¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng lµ mét c«ng cô qui ho¹ch vµ qu¶n lý, cung cÊp cho

nh÷ng nhµ qu¶n lý m«i tr−êng vµ nh÷ng ng−êi ra quyÕt ®Þnh trong l−u vùc s«ng Mª

C«ng ph−¬ng ph¸p dù ®o¸n vµ gi¶m c¸c t¸c ®éng xÊu ®Õn m«i tr−êng cña mét dù ¸n

hoÆc mét ho¹t ®éng ph¸t triÓn ë mäi qui m«. Trong thùc tÕ, ng−êi ta thÊy r»ng, viÖc

t¨ng c−êng ph¸t triÓn kinh tÕ vµ gia t¨ng d©n sè trong l−u vùc s«ng Mª C«ng sÏ dÉn tíi

suy tho¸i mét sè thµnh phÇn m«i tr−êng. Tuy nhiªn, ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng t¹o

cho c¸c quèc gia ven s«ng nhiÒu c¬ héi h¬n trong viÖc lùa chän vµ nhËn biÕt ®−îc c¸c

lo¹i vµ møc ®é cña nh÷ng t¸c ®éng m«i tr−êng mµ hä sÏ ph¶i tiÕp nhËn nh− lµ hËu qu¶

tÊt yÕu cña sù ph¸t triÓn ®ang diÔn ra. Nh÷ng th¶m ho¹ vÒ m«i tr−êng vµ søc khoÎ céng

®ång cã thÓ phßng tr¸nh ®−îc, vµ nh÷ng ho¹t ®éng g©y h¹i tiÒm tµng cho m«i tr−êng

nh− ph¸t triÓn c«ng nghiÖp cã thÓ ®−îc giíi h¹n trong nh÷ng khu vùc ®−îc khoanh

vïng cô thÓ, nhê ®ã cho phÐp gi÷ g×n, duy tr× c¸c khu vùc kh¸c kh«ng bÞ thiÖt h¹i.

KÕt qu¶ cña ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng hç trî cho nh÷ng nhµ ra quyÕt ®Þnh cña

chÝnh phñ, c¸c nhµ qu¶n lý m«i tr−êng vµ céng ®ång ®Þa ph−¬ng x¸c ®Þnh xem liÖu mét

dù ¸n cã nªn thùc hiÖn hay kh«ng vµ víi h×nh thøc nµo. §¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng

kh«ng thÓ ®−a ra quyÕt ®Þnh cuèi cïng, nh−ng nã lµ mét c«ng cô rÊt cÇn thiÕt cho

nh÷ng ng−êi ra quyÕt ®Þnh. Mét sè ®Æc ®iÓm cña ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ®−îc

thèng kª ë b¶ng 1.

B¶ng 1. Mét sè ®Æc ®iÓm c¬ b¶n cña ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng

- §¶m b¶o sö dông mét c¸ch kh«n ngoan nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn

Môc

®Ých

- Trî gióp viÖc theo ®uæi môc ®Ých ph¸t triÓn mét c¸ch s¸ng suèt b»ng

c¸ch ®¸nh gi¸ c¸c ph−¬ng ¸n thay thÕ, c¶i tiÕn ®Ò c−¬ng thiÕt kÕ dù ¸n,

vµ t¨ng c−êng khÝa c¹nh x· héi trong dù ¸n.

- §¸nh gi¸ nh÷ng yÕu tè c¨n b¶n cña ®Ò ¸n ph¸t triÓn.

- X¸c ®Þnh c¸c gi¶i ph¸p lo¹i trõ hoÆc gi¶m thiÓu nh÷ng t¸c ®éng tiÒm

Èn.

- Cung cÊp th«ng tin cho viÖc ra quyÕt ®Þnh

- §¶m b¶o c¸c ¶nh h−ëng tiÒm tµng tíi m«i tr−êng ®−îc xem xÐt tr−íc

khi ra quyÕt ®Þnh.

Môc

tiªu

- Thóc ®Èy ph¸t triÓn bÒn v÷ng.

- Ng¨n chÆn c¸c ¶nh h−ëng cã h¹i cho m«i tr−êng trong trong ph¹m vi

kiÓm so¸t ®−îc vµ cã ranh giíi cô thÓ.

- T¹o c¬ héi cho céng ®ång ®−îc tham vµo qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh

- ¸p dông cho tÊt c¶ c¸c ho¹t ®éng (dù ¸n, chÝnh s¸ch, ch−¬ng tr×nh).

C¸c

nguyªn

lý c¬

- Quan t©m tíi nh÷ng sù thay ®æi theo thêi gian vµ c¸c qui m« kh«ng

gian kh¸c nhau.

b¶n

- Quan t©m tíi nh÷ng quan ®iÓm vÒ x· héi vµ v¨n ho¸ ngoµi c¸c ý kiÕn

khoa häc.

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

3

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

- X¸c ®Þnh vµ truyÒn ®¹t nh÷ng ¶nh h−ëng tiÒm tµng tíi nh÷ng ng−êi liªn

quan vµ khuyÕn khÝch th¶o luËn kü l−ìng vµ gi¶i quyÕt vÊn ®Ò.

- Thóc ®Èy viÖc lËp kÕ ho¹ch tèt h¬n vµ dÉn ®Õn kÕt qu¶ lµ viÖc ra quyÕt

®Þnh cã tr¸ch nhiÖm h¬n.

Lîi Ých

- T¨ng kh¶ n¨ng cã thÓ ®−îc céng ®ång chÊp nhËn ®èi víi nh÷ng dù ¸n

cã nhiÒu tranh c·i.

- VÒ l©u dµi, tiÕt kiÖm thêi gian vµ tiÒn b¹c: gi¶m thêi gian phª chuÈn vµ

c¸c yªu cÇu ®iÒu chØnh.

§¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng võa lµ c«ng cô hç trî cho qu¸ tr×nh ra quyÕt ®Þnh, võa lµ

mét c«ng cô qu¶n lý tiªn phong. Nã ®−îc thiÕt kÕ ®Ó dù ®o¸n, ph©n tÝch vµ chØ ra

nh÷ng hËu qu¶ sinh th¸i ®i kÌm c¸c ho¹t ®éng ®−îc ®Ò xuÊt. Môc ®Ých cña ®¸nh gi¸ t¸c

®éng m«i tr−êng lµ lµm c©n b»ng gi÷a sù quan t©m vÒ m«i tr−êng theo kh¸i niÖm réng

h¬n cña viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ vµ x· héi. Nãi chung, ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng

nh»m môc ®Ých ®o¸n tr−íc vµ ®Ò cËp c¸c t¸c ®éng tiÒm tµng ngay ë giai ®o¹n lËp kÕ

ho¹ch vµ thiÕt kÕ dù ¸n. B¸o c¸o ®¸nh gi¸ sÏ cung cÊp c¸c th«ng tin vÒ sù thay ®æi kinh

tÕ, x· héi vµ m«i tr−êng do ho¹t ®éng cña dù ¸n g©y ra. Nh÷ng th«ng tin nµy, sau khi

®−îc tr×nh bµy cho nh÷ng ng−êi ra quyÕt ®Þnh vµ ng−êi lËp dù ¸n, cã thÓ ®−îc sö dông

®Ó quyÕt ®Þnh h×nh thøc dù ¸n nh»m ®¹t ®−îc nh÷ng lîi Ých mong muèn mµ kh«ng g©y

ra nh÷ng suy tho¸i m«i tr−êng nghiªm träng. §¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng x¸c ®¸ng

cã thÓ ¶nh h−ëng lín ®Õn vÞ trÝ, quy m« dù ¸n, ®Õn c¸c c«ng nghÖ ®−îc ¸p dông vµ ®Õn

khu vùc h−ëng lîi hoÆc bÞ ¶nh h−ëng cña dù ¸n. Cô thÓ, ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng

ph¶i ®−îc thùc hiÖn nh− sau:

-

X¸c ®Þnh nh÷ng nguån g©y t¸c ®éng m«i tr−êng cña dù ¸n (Tõ khi b¾t ®Çu x©y

dùng ®Õn lóc vËn hµnh) vµ nghiªn cøu c¸c thµnh phÇn m«i tr−êng cã gi¸ trÞ (VEC)

cã thÓ sÏ bÞ ¶nh h−ëng.

-

Dù b¸o nh÷ng t¸c ®éng m«i tr−êng t−¬ng tù cña c¸c dù ¸n dùa trªn c¸c VEC ®·

®−îc x¸c ®Þnh theo ph−¬ng ph¸p ®Þnh tÝnh vµ ®Þnh l−îng hoÆc kÕt hîp c¶ hai.

T×m c¸c biÖn ph¸p ®Ó gi¶m nh÷ng t¸c ®éng kh«ng thÓ chÊp nhËn ®−îc vµ lµm t¨ng

c¸c ®ãng gãp tÝch cùc cña dù ¸n b»ng c¸ch kiÕn nghÞ c¸c biÖn ph¸p gi¶m nhÑ hoÆc

®−a ra ph−¬ng ¸n thay thÕ, nh− thay ®æi vÒ c«ng suÊt, c«ng nghÖ, thiÕt kÕ hay vÞ trÝ

dù ¸n.

-

Tr×nh bµy cho nh÷ng ng−êi ra quyÕt ®Þnh vµ nh÷ng ng−êi liªn quan kh¸c kÕt qu¶

x¸c ®Þnh, dù ®o¸n vµ ®¸nh gi¸ t¸c ®éng, cïng c¸c ph−¬ng ¸n gi¶i ph¸p kiÕn nghÞ ®Ó

gi¶m thiÓu vµ gi¸m s¸t c¸c t¸c ®éng.

§iÒu quan träng cÇn ®−îc ®Ò cËp lµ trong khi viÖc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng

th−êng ®−îc b¾t ®Çu cho tõng dù ¸n ®¬n lÎ vµ nã còng cã thÓ ®−îc thùc hiÖn v−ît ra

ngoµi dù ¸n. Nh÷ng nguyªn t¾c ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cho mét dù ¸n ®¬n lÎ

còng ®−îc sö dông ®Ó x¸c ®Þnh c¸c t¸c ®éng luü tÝch réng h¬n tíi m«i tr−êng nh− lµm

khi tiÕn hµnh ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng luü tÝch (CEA). T¸c ®éng luü tÝch lµ nh÷ng

t¸c ®éng cña mét dù ¸n kÕt hîp víi t¸c ®éng t−¬ng tù cña c¸c dù ¸n kh¸c ®·, ®ang hoÆc

sÏ ®−îc thùc hiÖn. Nh÷ng t¸c ®éng riªng lÎ cã thÓ nhá, nh−ng khi chóng céng l¹i sÏ

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

4

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

g©y ra lan réng c¸c ¶nh h−ëng bÊt lîi tíi m«i tr−êng. Ngoµi ra, nh÷ng nguyªn t¾c ®¸nh

gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cã thÓ ®−îc sö dông ®Ó ®¸nh gi¸ tÝnh hiÖu qu¶ cña chÝnh s¸ch

m«i tr−êng riªng biÖt hoÆc chiÕn l−îc qu¶n lý tµi nguyªn lµ mét phÇn cña viÖc ®¸nh gi¸

m«i tr−êng chiÕn l−îc (SEA). C¶ SEA vµ CEA sÏ ®−îc tr×nh bµy chi tiÕt h¬n trong c¸c

kho¸ häc sau.

Tãm t¾t lÞch sö cña ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng

§¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ®−îc chÝnh thøc c«ng bè vµo cuèi nh÷ng n¨m 1960 nh−

lµ mét c«ng cô vÒ chÝnh s¸ch qu¶n lý cho c¶ viÖc lËp kÕ ho¹ch vµ ra quyÕt ®Þnh. §¸nh

gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ®−îc sö dông ®Ó hç trî viÖc x¸c ®Þnh, dù ®o¸n vµ gi¶m thiÓu

c¸c hËu qu¶ m«i tr−êng cã thÓ nh×n thÊy tr−íc do c¸c dù ¸n hoÆc c¸c ho¹t ®éng ph¸t

triÓn g©y ra. §¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cã nh÷ng lóc ®−îc hiÓu nh− lµ mét c«ng cô

lËp kÕ ho¹ch chÝnh thèng v× lóc ®Çu ng−êi ta nh×n nhËn nã nh− mét trë lùc cho sù ph¸t

triÓn kinh tÕ.

Hai ®¹o luËt quan träng ®−îc th«ng qua ®· lµm t¨ng phÇn tin cËy vµo viÖc ®¸nh gi¸ t¸c

®éng m«i tr−êng. N¨m 1969, Mü ban hµnh ®¹o luËt ChÝnh s¸ch M«i tr−êng quèc gia

(NEPA), ®¹o luËt nµy yªu cÇu thùc hiÖn ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cho mét sè lo¹i

dù ¸n. NEPA vÒ c¬ b¶n ®· ®−a ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµo ¸p dông réng r·i trªn

toµn thÕ giíi v× mét sè quèc gia ®· th«ng qua chØ dÉn ®¸nh gi¸ t¸c ®éng cña hä trong

suèt nh÷ng n¨m tõ 1970 tíi 1990. §¹o luËt qu¶n lý tµi nguyªn cña New Zealand n¨m

1990 cã ý nghÜa then chèt trong viÖc chÊp thuËn ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng lµ mét

c«ng cô lËp kÕ ho¹ch hîp ph¸p, nã lµ c¬ së ph¸p lý ®Çu tiªn ®Ò cËp ®Õn nguyªn t¾c sö

dông bÒn v÷ng c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn.

ThÝ dô vÒ viÖc më réng ph¹m vi cho ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng

XÐt viÖc chÝnh phñ Canada theo ®uæi môc tiªu ph¸t triÓn bÒn v÷ng b»ng c¸ch khuyÕn

khÝch vµ thóc ®Èy ph¸t triÓn kinh tÕ trªn c¬ së b¶o tån vµ n©ng cao chÊt l−îng m«i

tr−êng;

XÐt viÖc ®¸nh gi¸ m«i tr−êng cung cÊp mét c«ng cô hiÖu qu¶ trong viÖc g¾n kÕt nh÷ng

yÕu tè m«i tr−êng vµo qu¸ tr×nh lËp kÕ ho¹ch vµ ra quyÕt ®Þnh trªn tinh thÇn theo ®uæi

vµ thóc ®Èy ph¸t triÓn bÒn v÷ng.

XÐt viÖc chÝnh phñ Canada cam kÕt thùc hiÖn vai trß l·nh ®¹o ë Canada vµ trªn b×nh

diÖn quèc tÕ trong viÖc dù ®o¸n vµ ng¨n ngõa suy tho¸i chÊt l−îng m«i tr−êng vµ ®ång

thêi ®¶m b¶o sù ph¸t triÓn kinh tÕ phï hîp víi nh÷ng yªu cÇu cao vÒ chÊt l−îng m«i

tr−êng cña ng−êi Canada.

Giíi thiÖu vÒ ®¹o luËt ®¸nh gi¸ m«i tr−êng cña Canada

Do phÇn lín 2 ®¹o luËt nµy ®−îc thõa nhËn réng r·i vµ cã ¶nh h−ëng lín, nhiÒu quèc

gia theo ®ã ®· th«ng qua qui ®Þnh ph¸p luËt vÒ ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cña m×nh,

yªu cÇu viÖc ®¸nh gi¸ c¸c lo¹i dù ¸n vµ c¸c ho¹t ®éng nhÊt ®Þnh ph¶i g¾n chÆt víi c¸c

nguyªn t¾c ph¸t triÓn bÒn v÷ng. §¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ®−îc nhiÒu n−íc ghi

nhËn lµ mét yªu cÇu trong c¸c chÝnh s¸ch ph¸t triÓn tµi nguyªn thiªn nhiªn (Sadler and

Verheem, 1996).

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

5

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

Nh÷ng lîi Ých cña ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng

L−u vùc s«ng Mª C«ng cã tiÒm n¨ng to lín ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ trªn c¸c lÜnh vùc:

nghÒ c¸, nu«i trång thuû s¶n, n«ng nghiÖp, l©m nghiÖp, khai má vµ thuû ®iÖn. C¸c ®ßi

hái cña khu vùc còng nh− thÕ giíi vÒ ph¸t triÓn cña c¸c ngµnh liªn quan ®Õn nguån tµi

nguyªn thiªn nhiªn l−u vùc s«ng Mª C«ng sÏ ngµy cµng t¨ng. Trong nhiÒu tr−êng hîp,

c¸c dù ¸n vµ c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn sÏ cã nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc tíi con ng−êi vµ

m«i tr−êng thiªn nhiªn cña l−u vùc. Cã thÓ, lîi Ých lín nhÊt mµ ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i

tr−êng mang l¹i cho c¸c quèc gia trong l−u vùc s«ng Mª C«ng lµ t¨ng kh¶ n¨ng kiÓm

so¸t viÖc sö dông tµi nguyªn thiªn nhiªn cña hä.

§¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ®em l¹i nh÷ng nhµ qu¶n lý m«i tr−êng vµ nh÷ng ng−êi

ra quyÕt ®Þnh quyÒn ®−îc yªu cÇu ph¶i cã c¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ m«i tr−êng, bÊt kÓ ai lµ

ng−êi ®Ò xuÊt dù ¸n (vÝ dô: tæ chøc c«ng nghiÖp quèc tÕ, c¸c c¬ quan chÝnh phñ, hoÆc

c¸c quèc gia tµi trî). C¸c dù ¸n ®−îc ®¸nh gi¸ trªn c¬ së mét khu«n khæ ®¸nh gi¸ t¸c

®éng m«i tr−êng chÆt chÏ cã thÓ ®¸p øng nh÷ng nhu cÇu cña céng ®ång d©n c− ®Þa

ph−¬ng vµ hç trî viÖc sö dông bÒn v÷ng nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn trong l−u vùc.

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

6

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

Bµi 02 - LuËt ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ë h¹ l−u vùc

s«ng Mª C«ng

HiÖn nay, tÊt c¶ c¸c n−íc trong h¹ l−u vùc s«ng Mª C«ng ®Òu cã c¸c chÝnh s¸ch b¶o vÖ

m«i tr−êng. Tuy nhiªn, møc ®é thùc tÕ ®−îc quy ®Þnh bëi luËt ph¸p vµ c¸c lo¹i qui ®Þnh

rÊt kh¸c nhau, b»ng chøng lµ cã nhiÒu kh¸c biÖt vÒ c¸c yªu cÇu vÒ ®¸nh gi¸ t¸c ®éng

m«i tr−êng gi÷a c¸c n−íc trong h¹ l−u vùc s«ng Mª C«ng. Tuy vËy, rÊt ®¸ng tuyªn

d−¬ng c¸c quèc gia v× hä ®Òu nhÊn m¹nh tÇm quan träng cña viÖc ®¸nh gi¸ m«i tr−êng.

C¸c chÝnh s¸ch vµ quy tr×nh ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cña mçi quèc gia ven s«ng

thuéc h¹ l−u vùc s«ng Mª C«ng ®−îc tr×nh bµy ®Ó so s¸nh vµ ®èi chiÕu trong c¸c phÇn

sau ®©y:

Campuchia

LuËt B¶o vÖ M«i tr−êng vµ Qu¶n lý

Tµi nguyªn Thiªn nhiªn Campuchia

(1996) ®ßi hái: b¶o vÖ, n©ng cao chÊt

l−îng m«i tr−êng vµ søc khoÎ céng

®ång. NÒn t¶ng cña luËt lµ ph¸t triÓn

cã kÕ ho¹ch, b¶o vÖ, qu¶n lý vµ sö

dông bÒn v÷ng vµ cã chõng mùc

nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn cña ®Êt

n−íc.

C¸c yªu cÇu vÒ chÝnh s¸ch ®¸nh gi¸

t¸c ®éng m«i tr−êng sau ®ã ®−îc nªu

trong nghÞ ®Þnh 1999 vÒ Quy tr×nh ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng. Hai vÊn ®Ò chÝnh

trong yªu cÇu ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cña Campuchia lµ:

1. Ngoµi viÖc thùc hiÖn ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ®èi víi nh÷ng dù ¸n míi ®Ò xuÊt

ph¶i thùc hiÖn ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cho ho¹t ®éng hiÖn cã mµ ch−a ®−îc

®¸nh gi¸ t¸c ®éng.

2. ViÖc sµng läc lùa chän dù ¸n ®Ó thùc hiÖn ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng dùa vµo

lo¹i vµ quy m« dù ¸n.

C¸c yªu cÇu sµng läc c¸c dù ¸n cô thÓ sÏ qui ®Þnh lµ cÇn ®¸nh gi¸ m«i tr−êng s¬ bé

hoÆc mét ®¸nh gi¸ m«i tr−êng chi tiÕt nh− nªu trong phô lôc cña NghÞ ®Þnh 1999.

Ng−ìng (chØ c¸c dù ¸n cã qui m« lín h¬n møc nµo ®ã míi ph¶i nghiªn cøu vÒ m«i

tr−êng kü l−ìng) ®−îc thiÕt lËp cho ph¹m vi réng c¸c lo¹i h×nh dù ¸n vµ ho¹t ®éng bao

gåm c«ng nghiÖp, chÕ t¹o, khai má, n«ng nghiÖp, du lÞch vµ c¬ së h¹ tÇng.

LuËt b¶o vÖ m«i tr−êng cña Campuchia ®−îc t¨ng c−êng b»ng viÖc bæ sung c¸c h−íng

dÉn vµ c¸c thñ tôc cho c«ng t¸c chuÈn bÞ vµ so¸t xÐt c¸c b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i

tr−êng.

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

7

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

Campuchia hiÖn nay ®ang ph¶i ®èi mÆt víi th¸ch thøc trong ph¸t triÓn vµ viÖc sö dông

®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng sÏ lµm c¸c c¬ quan chÝnh phñ vµ c¸c c¬ quan cã c¸c ho¹t

®éng ¶nh ¶nh h−ëng tíi m«i tr−êng cã ®−îc sù hîp t¸c tèt. Nh÷ng h¹n chÕ tiÒm Èn cña

viÖc ph¸t triÓn vµ thùc hiÖn ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ë Campuchia cã thÓ lµ:

-

ThiÕu quyÕt t©m chÝnh trÞ hoÆc thiÕu nhËn thøc vÒ sù cÇn thiÕt trong viÖc ®¸nh gi¸

m«i tr−êng ®èi víi c¸c lo¹i ho¹t ®éng vµ dù ¸n ph¸t triÓn nhÊt ®Þnh.

-

ThiÕu khung luËt ph¸p thÝch hîp.

Nh÷ng ng−êi thùc hiÖn ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng thiÕu kü n¨ng trong viÖc ®¸nh

gi¸ t¸c ®éng hoÆc c¸c lÜnh vùc kü thuËt kh¸c.

-

ThiÕu d÷ liÖu vµ th«ng tin khoa häc - kü thuËt.

ThiÕu nguån tµi chÝnh

Mét th¸ch thøc kh¸c lµ ph¶i bæ sung c¸c thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ®Ó cã

thÓ ®−a vµo néi dung ®¸nh gi¸ c¸c khÝa c¹nh x· héi trong c¸c quyÕt ®Þnh vÒ m«i

tr−êng, còng nh− ®¸nh gi¸ c¸c t¸c ®éng khu vùc vµ luü tÝch. Sù ph¸t triÓn quy tr×nh

®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cña Campuchia còng cã thÓ cung cÊp c¬ héi thùc tÕ cho

céng ®ång tham gia vµo viÖc ra quyÕt ®Þnh cña chÝnh phñ.

Campuchia ®ang cã b−íc tiÕn tèt tíi môc tiªu b¶o vÖ m«i tr−êng. ChÝnh phñ

Campuchia, víi sù trî gióp vÒ kü thuËt vµ tµi chÝnh cña Ng©n hµng thÕ giíi, ®· x©y

dùng KÕ ho¹ch hµnh ®éng m«i tr−êng quèc gia (NEAP) nh»m h−íng dÉn lËp vµ thùc

hiÖn chiÕn l−îc b¶o vÖ m«i tr−êng quèc gia. Mét trong nh÷ng môc tiªu chñ yÕu cña

NEAP lµ tÝch hîp c¸c vÊn ®Ò m«i tr−êng ®−îc quan t©m vµo c¸c quyÕt ®Þnh ph¸t triÓn

vµ kinh tÕ cña Campuchia. NEAP, cïng víi c¸c qui ®Þnh ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng

hiÖn t¹i sÏ hç trî ®¸ng kÓ cho c«ng t¸c qu¶n lý bÒn v÷ng vµ viÖc b¶o vÖ l©u dµi tµi

nguyªn thiªn nhiªn cña Campuchia.

Cô thÓ, NEAP tËp trung vµo 6 vÊn ®Ò chñ yÕu sau:

1. Qu¶n lý vµ sö dông ®a môc tiªu hÖ sinh th¸i Tonle Sap.

2. Khai th¸c gç th−¬ng m¹i.

3. Qu¶n lý chÊt th¶i c«ng nghiÖp vµ ®« thÞ

4. Ph¸t triÓn n¨ng l−îng vµ m«i tr−êng

5. Qu¶n lý c¸c vïng b¶o hé.

6. Qu¶n lý vïng ®Æc quyÒn kinh tÕ.

Lµo

HiÖn nay Lµo ch−a cã qui ®Þnh ph¸p lý cô thÓ

vÒ ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng. HiÕn ph¸p

quèc gia lµ c¬ së cho viÖc b¶o vÖ m«i tr−êng,

yªu cÇu tÊt c¶ c¸c tæ chøc vµ c¸c c«ng d©n b¶o

vÖ m«i tr−êng tù nhiªn vµ tµi nguyªn thiªn

nhiªn, bao gåm: ®Êt, rõng, hÖ ®éng thùc vËt, tµi

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

8

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

nguyªn n−íc vµ kh«ng khÝ. Theo qui ®Þnh cña HiÕn ph¸p, KÕ ho¹ch hµnh ®éng m«i

tr−êng quèc gia (EAP) ®−îc th«ng qua n¨m 1993, vµ sau ®ã ®−îc söa ®æi n¨m 1995.

EAP lµ v¨n kiÖn khung vÒ chÝnh s¸ch b¶o vÖ m«i tr−êng vµ qu¶n lý kh«n ngoan c¸c

nguån tµi nguyªn vµ tËp trung vµo c¸c nguån tµi nguyªn chÝnh nh−: rõng, ®Êt, ®a d¹ng

sinh häc vµ thuû s¶n.

Sù gia t¨ng nhËn thøc vÒ b¶o vÖ m«i tr−êng vµ qu¶n lý tµi nguyªn thiªn nhiªn ë Lµo ®·

dÉn ®Õn viÖc x©y dùng dù th¶o LuËt b¶o vÖ m«i tr−êng. Dù th¶o luËt nµy bao gåm

nh÷ng quy ®Þnh vÒ ®¸nh gi¸ m«i tr−êng. C¬ quan ®Ò xuÊt dù ¸n ph¸t triÓn chÝnh ph¶i

thùc hiÖn nghiªn cøu ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng theo b¶n ghi nhí (MOU) gi÷a c¬

quan ®Ò xuÊt vµ ChÝnh phñ. C¸c yªu cÇu cña quy tr×nh ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng

kh«ng chÝnh thøc nµy bao gåm:

-

Nhµ ®Çu t− ph¶i ®Ö tr×nh kÕ ho¹ch ph¸t triÓn cña hä cho Uû ban qu¶n lý ®Çu t−

n−íc ngoµi (FIMC), thuéc Uû ban KÕ ho¹ch vµ Hîp t¸c.

-

FIMC cïng víi nhãm c«ng t¸c liªn bé (IMWG) vµ chuÈn bÞ mét MOU ®Ó th−¬ng

l−îng víi ng−êi ®Ò xuÊt dù ¸n. MOU bao gåm nh÷ng ®iÒu kho¶n vÒ tr¸ch nhiÖm

m«i tr−êng.

-

Sau khi MOU ®−îc ký, c¸c nhµ ph¸t triÓn dù ¸n ph¶i ®Ö tr×nh b¸o c¸o nghiªn cøu

kh¶ thi cña dù ¸n, trong ®ã cã nghiªn cøu m«i tr−êng s¬ bé hoÆc b¸o c¸o ®¸nh gi¸

t¸c ®éng m«i tr−êng.

-

Trong khi ch−a cã c¸c tiªu chuÈn quèc gia, c¸c b¸o c¸o nµy ph¶i tham kh¶o c¸c

tiªu chuÈn quèc tÕ.

Côc Khoa häc, C«ng nghÖ vµ M«i tr−êng (STEA) xem xÐt b¸o c¸o vµ kÕ ho¹ch

qu¶n lý m«i tr−êng cña dù ¸n. STEA xin ý kiÕn nhËn xÐt tõ IMWG ®Ó chuÈn bÞ b¶n

kiÕn nghÞ cuèi cïng tr×nh lªn ChÝnh phñ.

-

Sau ®ã FIMC sÏ th«ng qua hoÆc b¸c bá dù ¸n ®Çu t− ®−îc ®Ò xuÊt. NÕu dù ¸n ®−îc

th«ng qua, FIMC sÏ cÊp giÊy phÐp trong ®ã cã c¸c ®iÒu kiÖn nªu trong MOU.

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng hiÖn cã ë Lµo cã thÓ cÇn ®−îc cñng cè vµ c¶i

tiÕn, ®Æc biÖt lµ danh s¸ch c¸c lo¹i dù ¸n ®ßi hái ph¶i ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng chi

tiÕt. Qui tr×nh xem xÐt ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng còng cÇn râ rµng vµ nghiªm ngÆt

h¬n. Cã lÏ quan träng nhÊt lµ sÏ x©y dùng mét ch−¬ng tr×nh gi¸m s¸t theo ®óng yªu

cÇu ®Ó ®¶m b¶o r»ng ®¸p øng ®−îc nh÷ng ®iÒu kiÖn m«i tr−êng cÇn cho víi phª chuÈn

dù ¸n. STEA hiÖn ®ang x©y dùng c¸c h−íng dÉn cô thÓ cho ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i

tr−êng chÝnh thøc, phï hîp víi dù th¶o LuËt b¶o vÖ m«i tr−êng. Nh÷ng h−íng dÉn nµy

yªu cÇu ph¶i cã b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cho tÊt c¶ c¸c dù ¸n träng ®iÓm

cã ¶nh h−ëng tíi m«i tr−êng, vÝ dô nh− ph¸t triÓn thuû ®iÖn. H−íng dÉn ®¸nh gi¸ m«i

tr−êng cña STEA lµ ph−¬ng tiÖn gióp sù tham cña céng ®ång ®¹t hiÖu qu¶ nh− mong

®îi.

Cã thÓ mét trong nh÷ng rµo c¶n lín nhÊt ®èi víi viÖc ph¸t triÓn vµ thùc hiÖn thñ tôc

®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cã hiÖu qu¶ ë Lµo lµ thiÕu c¸n bé ®−îc ®µo t¹o. Do ®ã,

cÇn t¨ng c−êng n¨ng lùc c¸n bé trong lÜnh vùc kü thuËt ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng,

nh− x¸c ®Þnh nh÷ng t¸c ®éng tíi sinh th¸i vµ x· héi, ph¸t triÓn nh÷ng kü n¨ng cÇn thiÕt

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

9

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

®Ó gi¶m thiÓu nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc vµ ph¸t huy tèi ®a c¸c t¸c ®éng tÝch cùc cña dù

¸n. VÒ l©u dµi, STEA còng sÏ tæ chøc mét nhãm chuyªn gia ®· ®−îc ®µo t¹o kü n¨ng

®¸nh gi¸ m«i tr−êng thùc hiÖn viÖc gi¸m s¸t c¸c dù ¸n ph¸t triÓn cña Lµo.

Th¸i Lan

Th¸i Lan lµ mét trong nh÷ng quèc gia ®Çu

tiªn ë §«ng Nam ¸ ph¸t triÓn vµ thùc hiÖn

mét quy tr×nh ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i

tr−êng quèc gia. Quy tr×nh xem xÐt m«i

tr−êng cña hä ®−îc th«ng qua ®Çu tiªn

n¨m 1981. Tõ ®ã ®Õn nay, quy tr×nh ®¸nh

gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ®· nhiÒu lÇn ®−îc

bæ sung, söa ®æi. Quy tr×nh ®¸nh gi¸ t¸c

®éng m«i tr−êng cña Th¸i Lan hiÖn nay

®−îc thùc hiÖn theo LuËt N©ng cao vµ B¶o

vÖ ChÊt l−îng M«i tr−êng Quèc gia n¨m

1992 (NEQA). C¸c dù ¸n ®−îc sµng läc

theo quy m« vµ lo¹i, hoÆc theo tÝnh chÊt

cña c¸c tæ chøc ChÝnh phñ vµ t− nh©n ®ßi

hái chÊp thuËn dù ¸n.

Yªu cÇu ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cho nh÷ng dù ¸n vµ c¸c ho¹t ®éng ph¸t triÓn

®−îc nªu ë Ch−¬ng 2, phÇn 4 cña NEQA. Bé Khoa häc, C«ng nghÖ vµ M«i tr−êng

(MOSTE) xem xÐt c¸c dù ¸n ®Ò xuÊt theo quy m« vµ h×nh thøc ho¹t ®éng. HiÖn nay cã

29 lo¹i h×nh dù ¸n ®−îc ®−a vµo danh s¸ch dù ¸n ®−îc yªu cÇu ph¶i cã b¸o c¸o ®¸nh

gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng, bao gåm c¸c dù ¸n x©y dùng ®Ëp vµ hå chøa, c«ng tr×nh t−íi,

s©n bay th−¬ng m¹i, khu nghØ hoÆc kh¸ch s¹n, hÖ thèng vËn chuyÓn lín vµ ®−êng cao

tèc, khai má vµ c¸c dù ¸n c«ng nghiÖp. NÕu dù ¸n ®ßi hái ph¶i ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i

tr−êng, th× c¬ quan ®Ò xuÊt dù ¸n cã tr¸ch nhiÖm thuª nhµ t− vÊn cã ®¨ng ký (nghÜa lµ:

nhµ t− vÊn ®−îc C¬ quan KÕ ho¹ch vµ ChÝnh s¸ch m«i tr−êng (OEPP) c«ng nhËn)

chuÈn bÞ b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng. Cã 2 lo¹i quy tr×nh ®¸nh gi¸ t¸c ®éng

m«i tr−êng chÝnh ®−îc ¸p dông ë Th¸i Lan tuú thuéc vµo tÝnh chÊt cña dù ¸n: dù ¸n

khu vùc t− nh©n vµ dù ¸n khu vùc c«ng céng.

C¸c dù ¸n khu vùc t− nh©n lµ nh÷ng dù ¸n ®−îc tiÕn hµnh toµn bé bëi c¸c c«ng ty t−

nh©n hoÆc c¸c c¸ nh©n, hoÆc nh÷ng dù ¸n ®−îc tiÕn hµnh bëi mét tæ chøc chÝnh phñ

hoÆc mét doanh nghiÖp nhµ n−íc (®«i lóc cã sù kÕt hîp víi mét doanh nghiÖp t− nh©n)

nh−ng kh«ng ®ßi hái chÝnh phñ th«ng qua. C¬ quan ®Ò xuÊt dù ¸n ph¶i ®Ö tr×nh b¸o c¸o

cho Phßng ®¸nh gi¸ ¶nh h−ëng m«i tr−êng (EIED) cña OEPP. B¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c

®éng m«i tr−êng cã thÓ d−íi h×nh thøc cña mét nghiªn cøu m«i tr−êng s¬ bé. EIED sÏ

nghiªn cøu, ®Ó x¸c ®Þnh sù thÝch hîp cña b¸o c¸o nµy. NÕu b¸o c¸o cã thÓ chÊp nhËn

®−îc, quy tr×nh xem xÐt b¾t ®Çu. Mét Uû ban thÈm ®Þnh chuyªn nghiÖp, bao gåm

nh÷ng chuyªn gia cã tr×nh ®é trong c¸c ngµnh kü thuËt kh¸c nhau sÏ nghiªn cøu vµ ®−a

ra quyÕt ®Þnh cuèi cïng.

Uû ban nµy cã thÓ chÊp thuËn hoÆc b¸c bá b¸o c¸o, hoÆc cã thÓ yªu cÇu bæ sung th«ng

tin hay söa l¹i b¸o c¸o. NÕu b¸o c¸o ®−îc chÊp thuËn, c¬ quan cÊp phÐp cÊp giÊy phÐp

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

10

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

cho dù ¸n víi nh÷ng ®iÒu kiÖn vÒ c¸c biÖn ph¸p gi¶m thiÓu vµ c¸c ch−¬ng tr×nh gi¸m

s¸t. H×nh 1 ®−a chi tiÕt c¸c b−íc vµ khung thêi gian liªn quan ®Õn viÖc xem xÐt c¸c b¸o

c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cña khu vùc t− nh©n.

H×nh 1 Thñ tôc EIA ®èi víi c¸c dù ¸n kh«ng yªu cÇu ph¶i ®−îc néi c¸c th«ng qua ë

Th¸i Lan

C¬ quan ®Ò xuÊt dù ¸n ®Ö

C¬ quan ®Ò

tr×nh b¸o c¸o EIA lªn

OEPP vµ c¬ quan cÊp

phÐp

xuÊt dù ¸n

OEPP nghiªn cøu b¸o

c¸o EIA vµ c¸c b¸o c¸o

liªn quan kh¸c

Trong 15 ngµy

OEPP

nhËn xÐt

®−a

OEPP rµ so¸t vµ

®−a ra c¸c nhËn

xÐt ban ®Çu

Trong 30 ngµy

trong 15 ngµy

Uû ban thÈm

chuyªn

Uû ban thÈm ®Þnh

chuyªn nghiÖp sÏ

rµ so¸t b¸o c¸o

EIA

®Þnh

nghiÖp

C¬ quan cÊp phÐp

tõ chèi kh«ng cÊp

giÊy phÐp

C¬ quan cÊp phÐp

cÊp giÊy phÐp kÌm

theo c¸c ®iÒu kiÖn

cña OEPP

C¸c dù ¸n hoÆc c¸c ho¹t ®éng thuéc khu vùc c«ng céng ®−îc tiÕn hµnh bëi c¸c c¬ quan

chÝnh phñ hoÆc c¸c doanh nghiÖp nhµ n−íc (®«i khi cã sù kÕt hîp víi mét doanh

nghiÖp t− nh©n) vµ cÇn ®−îc chÝnh phñ th«ng qua. C¬ quan nhµ n−íc cã tr¸ch nhiÖm vÒ

dù ¸n ph¶i chuÈn bÞ mét b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng. §©y lµ mét phÇn cña

b¸o c¸o nghiªn cøu tiÒn kh¶ thi. Sau ®ã, b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng nµy

®−îc ®Ö tr×nh cho EIED cña OEPP, vµ sau ®ã tr×nh cho Uû ban thÈm ®Þnh chuyªn

nghiÖp cho ý kiÕn. TiÕp ®ã, b¸o c¸o ®−îc chuyÓn tíi Ban M«i tr−êng quèc gia ®Ó xem

xÐt vµ ®−a ra ý kiÕn tr−íc ®−îc råi ®Ö tr×nh lªn ChÝnh phñ. ChÝnh phñ cã thÓ yªu cÇu

mét c¸ nh©n hay mét tæ chøc cã chuyªn m«n vÒ ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ®Ö tr×nh

ý kiÕn ®Ó xem xÐt. H×nh 2 chØ ra chi tiÕt c¸c b−íc thùc hiÖn ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i

tr−êng cho c¸c dù ¸n khu vùc c«ng céng. Chó ý r»ng hiÖn nay ch−a cã nh÷ng giíi h¹n

vÒ thêi gian xem xÐt b¸o c¸o.

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

11

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

MÆc dï NEQA cña Th¸i Lan lµ mét trong nh÷ng luËt vÒ m«i tr−êng toµn diÖn h¬n c¶ ë

h¹ l−u vùc s«ng Mª C«ng, vÉn cã thÓ chØ ra mét sè ®iÓm yÕu kÐm trong lÜnh vùc qu¶n

lý tµi nguyªn thiªn nhiªn vµ c¸c thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng. §iÓm chÝnh cña

NEQA lµ kiÓm so¸t « nhiÔm trong khi c¸c vÊn ®Ò vÒ qu¶n lý tµi nguyªn thiªn nhiªn l¹i

Ýt ®−îc quan t©m h¬n. §iÒu nµy chñ yÕu do viÖc qu¶n lý tµi nguyªn cã xu h−íng ®−a vÒ

thuéc c¸c qui ®Þnh chuyªn ngµnh vµ c¸c c¬ quan kh¸c nhau, trong khi kiÓm so¸t «

nhiÔm ®−îc thùc hiÖn nghiªm kh¾c bëi Côc kiÓm so¸t « nhiÔm cña MOSTE. Nh− vËy,

mét trong nh÷ng th¸ch thøc lín nhÊt cña Th¸i Lan lµ viÖc phèi hîp nh÷ng cè g¾ng cña

nhiÒu c¬ quan d−íi sù qui ®Þnh cña luËt. Trong t−¬ng lai, luËt ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i

tr−êng cña Th¸i Lan sÏ cã thÓ cÇn ®−îc söa ®æi, bæ sung ®Ó ®ßi hái c¸c qui ®Þnh vµ sù

thi hµnh c¸c tiÓu chuÈn bæ sung vÒ ph¸t x¹ vµ bøc x¹. H¬n n÷a, yªu cÇu t¨ng c−êng

h¬n n÷a sù tham gia cña c«ng chóng vµ c¸c tæ chøc phi chÝnh phñ trong qu¸ tr×nh ®¸nh

gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cña Th¸i Lan ®· ®−îc x¸c ®Þnh. ChÝnh phñ Th¸i Lan ®· nhËn

ra sù cÇn thiÕt cÇn cã c¸c qui ®Þnh cô thÓ h¬n ®Ó xö lý ®−îc c¸c vÊn ®Ò m«i tr−êng ®Æc

thï, thi hµnh luËt hiÖu qu¶ h¬n vµ thùc hiÖn nh÷ng luËt hiÖn cã ®Ó gióp ®Êt n−íc ®¹t cã

®−îc sù qu¶n lý m«i tr−êng bÒn v÷ng.

C¸c c¬ quan chÝnh phñ,

TËp ®oµn nhµ n−íc

OEPP phª chuÈn ®Ò

c−¬ng kü thuËt

So¹n th¶o b¸o c¸o EIA ë

giai ®o¹n NCKT

OEPP ®−a ra

ý kiÕn nhËn xÐt

Uû ban thÈm ®Þnh

chuyªn nghiÖp

Ban m«i tr−êng quèc gia

tr×nh ý kiÕn nhËn xÐt

Chuyªn gia hoÆc c¬

quan tr×nh ý kiÕn

Néi c¸c quyÕt ®Þnh cã phª

chuÈn hay kh«ng

H×nh 2 Thñ tôc EIA ®èi víi c¸c dù ¸n yªu cÇu ph¶i ®−îc néi c¸c th«ng qua ë Th¸i Lan

ViÖt Nam

C¬ quan ®Çu mèi cã tr¸ch nhiÖm qu¶n lý nhµ n−íc vÒ B¶o vÖ m«i tr−êng ë ViÖt Nam lµ

Côc m«i tr−êng thuéc Bé Khoa häc, C«ng nghÖ vµ M«i tr−êng (MOSTE). LuËt B¶o vÖ

M«i tr−êng (LEP) n¨m 1994 cña ViÖt nam lµ khung chÝnh s¸ch m«i tr−êng c¬ b¶n cña

quèc gia, vµ ®iÒu 18 cña LEP qui ®Þnh viÖc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng. Thªm vµo

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

12

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

®ã, mét lo¹t c¸c qui ®Þnh ®· ®−îc th«ng qua ®Ó tiÕn hµnh ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng

nh− ®−îc tr×nh bµy trong b¶ng 1.

LEP yªu cÇu ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ vµ dù b¸o c¸c ¶nh h−ëng vÒ m«i tr−êng do c¸c dù ¸n

vµ kÕ ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi g©y ra, còng nh− viÖc ®Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸p b¶o

vÖ m«i tr−êng phï hîp. §−îc trao quyÒn thùc thi luËt thÝch hîp, nªn qui ®Þnh ®¸nh gi¸

m«i tr−êng cña LEP rÊt cã hiÖu lùc. B¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng chi tiÕt lµ

yªu cÇu b¾t buéc víi c¶ c¸c dù ¸n míi lÉn c¸c dù ¸n ®· cã thuéc diÖn ph¶i sµng läc.

Dùa trªn nh÷ng ph¸t hiÖn cña b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng, nh÷ng ng−êi ®Ò

xuÊt dù ¸n míi vµ nh÷ng ng−êi chñ/ng−êi ®iÒu hµnh c¸c c¬ së ®ang ho¹t ®éng ph¶i

chÊp nhËn thùc hiÖn nh÷ng biÖn ph¸p kh¾c phôc t¸c ®éng phï hîp.

B¶ng 1 Nh÷ng qui ®Þnh chñ yÕu vÒ ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ë ViÖt Nam

Tªn qui ®Þnh

Tãm t¾t néi dung chÝnh

Qui ®Þnh viÖc thµnh lËp héi ®ång xem xÐt/thÈm

®Þnh b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng. Qui

®Þnh thµnh phÇn cña héi ®ång vµ c¸c ®iÒu kho¶n

qui ®Þnh viÖc ra quyÕt ®Þnh Héi ®ång.

Quy chÕ tæ chøc vµ ho¹t ®éng

thÈm ®Þnh b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c

®éng m«i tr−êng vµ cÊp giÊy

phÐp m«i tr−êng.

Sè. 1807 / Q§-MTg, 1994

Bao gåm nh÷ng h−íng dÉn cho c¸c c¬ së c«ng

nghiÖp vµ s¶n xuÊt hiÖn t¹i (®Ò cËp tíi "c¸c c¬ së

®ang vËn hµnh") trong viÖc ®Ö tr×nh b¸o c¸o ®¸nh

gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cho l·nh ®¹o tØnh vµ ®Þa

ph−¬ng.

Th«ng t− h−íng dÉn ®¸nh gi¸ t¸c

®éng m«i tr−êng cho c¸c c¬ së

®ang ho¹t ®éng.

Sè. 1420 / Q§-MTg, 1994.

NghÞ ®Þnh vÒ thi hµnh LuËt B¶o Phô lôc 1.1: Néi dung b¸o c¸o ®¸nh gi¸ s¬ bé t¸c

®éng m«i tr−êng.

vÖ M«i tr−êng.

Phô lôc 1.2: Néi dung b¸o c¸o ®¸nh gi¸ chi tiÕt

t¸c ®éng m«i tr−êng.

Sè. 175-CP, 1994

Phô lôc 1.3: Néi dung b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng

m«i tr−êng ®èi víi c¸c c¬ së ®ang vËn hµnh.

Cung cÊp h−íng dÉn cho c¸c nhµ ®Çu t− n−íc

ngoµi vÒ lo¹i dù ¸n ph¶i thùc hiÖn ®¸nh gi¸ t¸c

®éng m«i tr−êng, còng nh− qui ®Þnh vÒ néi dung,

®Þnh d¹ng vµ thñ tôc tr×nh duyÖt b¸o c¸o ®¸nh gi¸

t¸c ®éng m«i tr−êng.

Th«ng t− h−íng dÉn vµ thÈm ®Þnh

b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i

tr−êng cña nh÷ng dù ¸n ®Çu t−

trùc tiÕp cña n−íc ngoµi. Th«ng

t− Sè. 715 / Q§-MTg, 1995.

Bao gåm nh÷ng qui ®Þnh míi nhÊt vÒ néi dung vµ

®Þnh d¹ng cña b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i

tr−êng còng nh− c¸c thñ tôc cô thÓ cho viÖc tr×nh

vµ thÈm ®Þnh b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i

tr−êng.

Th«ng t− h−íng dÉn vµ thÈm ®Þnh

b¸o c¸o ®¸nh gi¸ T¸c ®éng M«i

tr−êng ®èi víi c¸c dù ¸n ®Çu t−.

ChØ thÞ Sè. 490 / 1998 / TT-

BKHCNMT

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

13

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

Nh÷ng tµi liÖu h−íng dÉn ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng cho c¸c c¬ së ®ang ho¹t ®éng

®· ®−a ra chi tiÕt c¸c lo¹i h×nh c¬ së b¾t buéc ph¶i cã b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i

tr−êng, vµ ph¹m vi cÇn xem xÐt l¹i ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng. VÒ c¬ b¶n, nh÷ng

h−íng dÉn ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng chia c¸c c¬ së ®ang ho¹t ®éng thµnh 4 lo¹i:

1. C¸c c¬ së kh«ng yªu cÇu ph¶i xem xÐt bÊt kú ¶nh h−ëng m«i tr−êng nµo gåm :

2. Nh÷ng c¬ së mµ chóng ta cã thÓ gäi lµ "qui m« nhá", chØ ®ßi hái xem xÐt (¶nh

h−ëng) m«i tr−êng s¬ bé. C¸c ph¸t hiÖn cña nghiªn cøu nµy sÏ ®−îc sö dông ®Ó x¸c

®Þnh lo¹i vµ ph¹m vi c¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ m«i tr−êng. C¸c c¬ së thuéc lo¹i nµy cã

thÓ bao gåm c¸c doanh nghiÖp nhá thuéc qu¶n lý cña chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng, cöa

vµ c¸c bÖnh viÖn ®Þa ph−¬ng, vµ c¸c c¶ng liªn tØnh.

3. C¸c c¬ së s¶n xuÊt qui m« võa vµ lín cÇn ®−îc xem xÐt m«i tr−êng mét c¸ch

nghiªm ngÆt h¬n. Ng−êi qu¶n lý c¸c c¬ së nµy ph¶i ®Ö tr×nh b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c

®éng m«i tr−êng chi tiÕt cho c¸c c¬ quan quèc gia hay c¬ quan quan ®Þa ph−¬ng

phï hîp. C¸c lo¹i dù ¸n ph¶i ®Ö tr×nh b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng chi tiÕt

cho MOSTE bao gåm:

• Nhµ m¸y s¶n xuÊt s¬n vµ cao su (tÊt c¶)

• Nhµ m¸y xi m¨ng (c«ng suÊt h¬n 40.000 tÊn/n¨m)

• C¬ së nu«i trång thuû s¶n (c«ng suÊt h¬n 100.000 tÊn/n¨m)

• Nhµ m¸y phãng x¹ (tÊt c¶)

• Nhµ m¸y thuéc da (c«ng suÊt h¬n 1.000 tÊn/n¨m)

• Khai th¸c má (c¸c má trung b×nh vµ lín)

• Khai th¸c vµ läc dÇu (tÊt c¶)

4. C¸c c¬ së ®−îc cÊp giÊy phÐp tr−íc th¸ng 1/1994 nh−ng ch−a ho¹t ®éng ph¶i ®Ö

tr×nh b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng nÕu chóng thuéc c¸c lo¹i dù ¸n sau: qui

ho¹ch tæng thÓ ph¸t triÓn vïng, dù ¸n ®Çu t− n−íc ngoµi, hoÆc c¸c dù ¸n khoa häc,

kinh tÕ, y tÕ, an ninh vµ quèc phßng.

NghÞ ®Þnh vÒ h−íng dÉn cho viÖc thi hµnh LEP cung cÊp th«ng tin vÒ x¸c ®Þnh c¸c ¶nh

h−ëng m«i tr−êng. Nh÷ng ®iÒu kiÖn kü thuËt thÝch hîp cña b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng

m«i tr−êng, dùa trªn viÖc x¸c ®Þnh c¸c ¶nh h−ëng m«i tr−êng thÝch hîp còng ®−îc ®Ò

cËp ®Õn trong nghÞ ®Þnh nµy. Cuèi cïng, NghÞ ®Þnh h−íng dÉn vÒ c¸c thµnh phÇn cÇn

cã trong mét b¸o c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng chi tiÕt. C¸c t¸c ®éng tíi m«i

tr−êng vËt lý (chÊt l−îng n−íc, chÊt l−îng kh«ng khÝ), tµi nguyªn thiªn nhiªn (hÖ sinh

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

14

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

th¸i d−íi n−íc vµ trªn c¹n), vµ c¸c ®iÒu kiÖn x· héi (kinh tÕ ®Þa ph−¬ng vµ v¨n ho¸

truyÒn thèng) ph¶i ®−îc thÓ hiÖn trong tÊt c¶ c¸c khÝa c¹nh khi vËn hµnh dù ¸n.

Mét h¹n chÕ râ rµng trong c¸c qui ®Þnh vÒ ®¸nh gi¸ m«i tr−êng cña ViÖt nam lµ b¸o

c¸o ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng chØ ®−îc thÈm ®Þnh sau khi dù ¸n ®−îc cÊp phÐp.

Nh− vËy, vÞ trÝ vµ qui m« cña dù ¸n ®· ®−îc x¸c ®Þnh tr−íc khi xem xÐt b¸o c¸o ®¸nh

gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng. Do ®ã, thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng chØ phï hîp víi

viÖc ®¸nh gi¸ nh÷ng biÖn ph¸p gi¶m thiÓu vµ c¸c c«ng nghÖ gi¶m nhÑ « nhiÔm. Vai trß

cña ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng trong quyÕt ®Þnh cã th«ng qua dù ¸n hay kh«ng hoÆc

thay ®æi vÞ trÝ dù ¸n vÒ b¶n chÊt ®· bÞ lo¹i bá khái qui tr×nh phª duyÖt dù ¸n.

Mét th¸ch thøc kh¸c ë ViÖt Nam lµ hiÖn nay cã qu¸ nhiÒu c¬ së c«ng nghiÖp sö dông

sö dông c«ng nghÖ cò vµ yªu cÇu l¾p ®Æt c¸c c«ng nghÖ míi "s¹ch h¬n", nh−ng chi phÝ

c«ng nghÖ s¶n xuÊt mµ c¸c c¬ së nµy bÞ ®ãng cöa, th× vÊn ®Ò sè l−îng lín ng−êi lao

®éng bÞ thÊt nghiÖp sÏ ph¶i ®Æt ra. §Ó tr¶ lêi vÊn ®Ò nµy, ViÖt Nam ®ang thùc hiÖn ®¸nh

gi¸ m«i tr−êng cho c¸c c¬ së c«ng nghiÖp hiÖn cã nh»m môc ®Ých lµm thÕ nµo ®Ó tiÕp

tôc ph¸t triÓn c«ng nghiÖp tèt nhÊt.

Nh÷ng vÊn ®Ò kh¸c c¶n trë viÖc thùc hiÖn ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng ë ViÖt Nam,

còng gièng nh− ë c¸c quèc gia ven s«ng kh¸c thuéc l−u vùc s«ng Mª C«ng, lµ sù thiÕu

c¸n bé vµ chuyªn gia kü thuËt trong lÜnh vùc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng. H¬n n÷a,

møc ph¹t ®èi víi c¸c vi ph¹m qui ®Þnh ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng hiÖn hµnh cßn qu¸

chóng chØ lµ mét kho¶n chi kh¸ nhá cña c«ng viÖc kinh doanh vµ sÏ kh«ng cã ®éng c¬

thùc sù ®Ó buéc c¸c s¬ së nµy l¾p ®Æt nh÷ng c«ng nghÖ s¹ch h¬n t¹i c¬ së cña hä.

Cuèi cïng, MOSTE mong muèn lµm chi tiÕt ho¸ h¬n n÷a c¸c h−íng dÉn ®¸nh gi¸ t¸c

®éng m«i tr−êng cho tõng lo¹i dù ¸n. Nh÷ng vÊn ®Ò ph¸t sinh th−êng bëi c¸c h−íng

dÉn thiÕu chi tiÕt cho tõng ngµnh c«ng nghiÖp cô thÓ. H−íng dÉn ®¸nh gi¸ t¸c ®éng

m«i tr−êng cho dù ¸n c«ng nghiÖp hoÆc dù ¸n ®Æc thï th−êng tËp trung vµo c¸c t¸c

®éng m«i tr−êng riªng biÖt cho nhµ m¸y s¶n xuÊt giÊy hoÆc bét giÊy th−êng chi tiÕt

ho¸ c¸c ¶nh h−ëng vÒ chÊt l−îng n−íc/m«i tr−êng sèng thuû sinh th−êng xuyªn do x¶

n−íc tõ nhµ m¸y ra s«ng. H¬n n÷a, nh÷ng h−íng dÉn cã thÓ ®−a ra tæng quan nh÷ng

c«ng nghÖ xö lý s½n cã vµ nh÷ng khuyÕn nghÞ trong viÖc lùa chän c«ng nghÖ kiÓm so¸t

« nhiÔm ®Ó gi¶m nhÑ mét sè t¸c ®éng phæ biÕn ®Õn chÊt l−îng n−íc.

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

15

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

Bµi 03 - Nh÷ng th¸ch thøc trong viÖc ¸p dông ®¸nh gi¸

t¸c ®éng m«i tr−êng ë L−u vùc s«ng Mª C«ng

ViÖc ¸p dông c¸c nguyªn t¾c ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i

tr−êng cã thÓ gióp c¸c quèc gia ven s«ng trong l−u

vùc s«ng Mª C«ng (MRB) v−ît qua nh÷ng th¸ch

thøc ph¸t triÓn trong t−¬ng lai cña hä. HiÖn nay,

vÒ m«i tr−êng trong l−u vùc.

Nh− chóng ta ®· biÕt ë c¸c kho¸ häc tr−íc, bÊt chÊp

lÖnh nghiªm cÊm chÆt ph¸ vµ xuÊt khÈu gç cña mét

sè n−íc trong l−u vùc s«ng Mª C«ng, t×nh tr¹ng ph¸

rõng vÉn x¶y ra trµn lan. §¸nh b¾t c¸ qu¸ møc vµ

suy gi¶m chÊt l−îng n−íc ®ang ngµy cµng nghiªm

träng. ViÖc qu¶n lý vµ xö lý r¸c th¶i kh«ng tho¶

®¸ng, bao gåm chÊt th¶i ®éc h¹i, gãp phÇn lµm suy tho¸i n−íc mÆt vµ n−íc ngÇm.

Nh÷ng hËu qu¶ m«i tr−êng cña nh÷ng dù ¸n ph¸t triÓn liªn quan ®Õn sö dông ®Êt, ®¸nh

cña l−u vùc cã sÏ ph¶i chÞu rñi ro.

C¸c quèc gia ven s«ng trong h¹ l−u vùc s«ng Mª C«ng ®ang ph¶i ®èi mÆt víi mét sè

th¸ch thøc trong viÖc ®èi phã víi c¸c mèi ®e do¹ ph¸t triÓn trong l−u vùc. MÆc dï c¶ 4

quèc gia cña h¹ l−u vùc s«ng Mª C«ng ®Òu cã c¸c yªu cÇu xem xÐt m«i tr−êng, nh−ng

cã thÓ nãi r»ng kh«ng nhµ qu¶n lý m«i tr−êng nµo cña mçi quèc gia ®−îc trao ®Çy ®ñ

quyÒn lùc ®Ó ®ßi hái ph¶i rµ so¸t m«i tr−êng ®Çy ®ñ vµ cã c¸c biÖn ph¸p b¶o vÖ. Nh÷ng

cô thÓ ®−îc m« t¶ ë c¸c phÇn sau khi ¸p dông c¸c ®iÒu kho¶n ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i

tr−êng ë quèc gia m×nh.

Tãm t¾t mét sè th¸ch thøc

C¸c ®iÒu kiÖn x· héi

NghÌo ®ãi ë c¸c quèc gia ven s«ng MRB lµ mét h¹n chÕ cho viÖc xem xÐt ¶nh h−ëng

m«i tr−êng cña c¸c dù ¸n hoÆc ho¹t ®éng ph¸t triÓn. ChiÕn tranh vµ chÝnh trÞ bÊt æn ®·

t¹o ra mét sè vßng luÈn quÈn cña sù nghÌo ®ãi khã tr¸nh tho¸t. Cã rÊt nhiÒu vïng ®Þnh

c− ®iÒu kiÖn sèng kh«ng b¶o ®¶m do nhµ ë, ®iÒu kiÖn vÖ sinh vµ cÊp n−íc kh«ng phï

do ®iÒu kiÖn m«i tr−êng kh«ng lµnh m¹nh ë c¸c lµng x·, bao gåm c¸c bÖnh truyÒn

nhiÔm m¾t vµ da, bÖnh tiªu ch¶y kinh niªn ë trÎ em, sèt xuÊt huyÕt vµ rÊt nhiÒu c¸c

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

16

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

bÖnh truyÒn nhiÔm kh¸c nhau do ký sinh trïng. Sù thiÕu thèn c¸c dÞch vô y tÕ ë nh÷ng

vïng n«ng th«n cµng lµm cho c¸c vÊn ®Ò nµy trÇm träng thªm.

ë møc ®é ®¬n lÎ, viÖc t×m kiÕm thøc ¨n, nhµ ë, n−íc uèng sÏ lu«n lu«n chiÕm vÞ trÝ −u

tr−êng thiªn nhiªn cña l−u vùc. Quan träng h¬n, sö dông kh«n ngoan h¬n c¸c nguån tµi

nguyªn ë tõng c¸ thÓ hoÆc lµng x· cã thÓ gióp lµm gi¶m møc ®é nghÌo ®ãi. Nh÷ng

kiÕn thøc s¬ bé vÒ thÕ nµo lµ ®a d¹ng sinh th¸i vµ kh¶ n¨ng ®ång ho¸ c¸c chÊt th¶i cña

theo mét ph−¬ng ph¸p ®æi míi h¬n.

Gi¸o dôc m«i tr−êng cã thÓ cho phÐp c¸c céng ®ång ®Þa ph−¬ng hiÓu vµ ®¸nh gi¸ ®−îc

hÖ sinh th¸i phøc t¹p cña l−u vùc, còng nh− tÇm quan träng cña viÖc cã mét m«i tr−êng

®−îc qu¶n lý tèt trong ph¸t triÓn kinh tÕ. ChØ mét céng ®ång ®−îc cung cÊp ®Çy ®ñ

th«ng tin, cã ®éng c¬ vµ ®−îc uû th¸c míi cã thÓ cung cÊp nÒn t¶ng cÇn thiÕt cho viÖc

®èi víi c¸c chÝnh kh¸ch vµ c¸c chuyªn viªn ë c¸c c¬ quan chÝnh phñ, nh÷ng ng−êi cã

r·i c¸c kiÕn thøc vÒ m«i tr−êng thiªn nhiªn cña l−u vùc s«ng Mª C«ng, c¸c quyÕt ®Þnh

ChÝnh phñ sÏ t¨ng c−êng b¶o vÖ m«i tr−êng.

Nh÷ng vÊn ®Ò xuyªn biªn giíi

Xuyªn biªn giíi ®Ò cËp ®Õn nh÷ng t¸c ®éng mµ ¶nh h−ëng cña nã kh«ng chØ x¶y ra

trong ph¹m vi biªn giíi cña mét quèc gia ®¬n lÎ. Nh÷ng t¸c ®éng m«i tr−êng xuyªn

biªn giíi lµ v« cïng quan träng bëi chóng th−êng v−ît qu¸ sù kiÓm so¸t cña c¸c quèc

gia ®¬n lÎ. Mét quy tr×nh xem xÐt m«i tr−êng xuÊt s¾c ë mçi n−íc kh«ng thÓ ng¨n

ngõa ®−îc nh÷ng t¸c ®éng tõ dù ¸n ph¸t triÓn ë mét quèc gia l¸ng giÒng. Mét thµnh

tíi ®−êng biªn giíi chÝnh trÞ, qu¶n lý bÒn v÷ng c¸c nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn ®ßi

ë s«ng Mª C«ng, nguån n−íc trong l−u vùc ch−a ®−îc ®iÒu chØnh bëi c¸c qui tr×nh cña

(gåm Trung quèc vµ MiÕn §iÖn) vµ h¹ l−u vùc s«ng Mª C«ng (LMB) (gåm

Campuchia, Lµo, Th¸i Lan vµ ViÖt nam). Uû héi s«ng Mª C«ng còng ®−îc h×nh thµnh

trong n¨m nµy ®Ó khuyÕn khÝch viÖc ®iÒu phèi sö dông s«ng gi÷a 4 quèc gia trong

LMB. TiÒm n¨ng thuû ®iÖn to lín cña s«ng Mª C«ng vµ mét sè s«ng nh¸nh cña nã ®·

®Çu nh÷ng n¨m 1990, nh− ®Ëp Man Wan. Do thiÕu mét tho¶ thuËn gi÷a c¸c quèc gia

ven s«ng vÒ quyÒn sö dông n−íc, nh÷ng quèc gia h¹ l−u cã thÓ kh«ng nhËn ®−îc sù

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

17

Thñ tôc ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng vµ ra quyÕt ®Þnh

dßng ch¶y bÞ gi¶m.

Xem xÐt vÒ m«i tr−êng cña nh÷ng ph¸t triÓn thuû ®iÖn (vµ nh÷ng ho¹t ®éng hoÆc dù ¸n

¶nh h−ëng xuyªn quèc gia cã thÓ x¶y ra. Nh÷ng ®ßi hái cña nh÷ng quèc gia cËn kÒ vµ

nh÷ng yªu cÇu ®Òn bï cña hä cÇn ®−îc xem xÐt trong ®¸nh gi¸ m«i tr−êng tæng qu¸t.

Nh÷ng lç hæng th«ng tin khoa häc

ë nhiÒu quèc gia ven s«ng trong LMB c¬ së d÷ liÖu kü thuËt ®Ó cã thÓ tiÕn hµnh dù

b¸o chÝnh x¸c c¸c ¶nh h−ëng cßn h¹n chÕ. ChÝnh v× vËy, cÇn thu thËp c¸c sè liÖu c¬

b¶n. Nh÷ng sè liÖu c¬ b¶n lµ nh÷ng th«ng tin rÊt cÇn thiÕt, nã ®−a ra nh÷ng th«ng tin

chi tiÕt vÒ ®iÒu kiÖn m«i tr−êng tù nhiªn cña mét vïng riªng biÖt hay tµi nguyªn thiªn

nhiªn. Th«ng qua viÖc thu thËp d÷ liÖu c¬ b¶n, chóng ta cã thÓ biÕt ®−îc m« h×nh dßng

ch¶y tù nhiªn cña s«ng chÝnh vµ c¸c s«ng nh¸nh. Chóng ta cã thÓ biÕt ®−îc c¸c loµi c¸

®Þnh c− vµ di c− vµ b¾t ®Çu hiÓu ®−îc chu kú sèng cña chóng. C¸c d÷ liÖu c¬ b¶n ®−îc

thu thËp qua thêi gian cã thÓ kh¸m ph¸ ra nhiÒu ®iÒu vÒ c¸c qu¸ tr×nh tù nhiªn cña mét

hÖ sinh th¸i, bao gåm c¸c lo¹i ®Êt, chu kú dinh d−ìng, thùc vËt, thµnh phÇn céng ®ång

®éng vËt vµ nh÷ng kh¶ n¨ng cña hÖ sinh th¸i ®Ó ®ång ho¸ vµ phôc håi tõ nh÷ng thay

®æi b¾t buéc kh¸c nhau. D÷ liÖu c¬ b¶n lµ ®Æc biÖt quan träng bëi nã cho phÐp c¸c nhµ

khoa häc vµ nhµ qu¶n lý m«i tr−êng x¸c ®Þnh c¸c ®iÒu kiÖn tù nhiªn vµ c¸c qu¸ tr×nh

cña mét hÖ sinh th¸i. Qua thêi gian, ng−êi ta cã thÓ x¸c ®Þnh ®−îc nh÷ng thay ®æi trong

hÖ sinh th¸i nh− lµ mét kÕt qu¶ cña tù nhiªn hay hÖ qu¶ cña t¸c ®éng cña con ng−êi vµ

nh÷ng khuynh h−íng cã thÓ ®−îc kh¸m ph¸. Ngoµi ra, kiÕn thøc vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn

cña mét nguån tµi nguyªn cô thÓ cã thÓ rÊt h÷u Ých trong viÖc thiÕt kÕ nh÷ng biÖn ph¸p

gi¶m thiÓu cho mét dù ¸n ph¸t triÓn dù kiÕn. ViÖc phôc håi mét vïng ®Êt bÞ ¶nh h−ëng

trë vÒ ®iÒu kiÖn tr−íc ®ã th−êng sÏ dÔ h¬n khi chóng ta cã nh÷ng hiÓu biÕt chi tiÕt vÒ

nh÷ng hÖ sinh th¸i t−¬ng tù ch−a bÞ x¸o trén.

Chi phÝ thu thËp d÷ liÖu c¬ b¶n th−êng lµ mét trong nh÷ng chi phÝ ®¬n lÎ lín nhÊt trong

còng cã thÓ lµ viÖc tèn thêi gian nhÊt khi ®¸nh gi¸ t¸c ®éng m«i tr−êng. Chi phÝ cã thÓ

gi¶m ®−îc ®¸ng kÓ, trong khi vÉn duy tr× ®−îc chÊt l−îng vµ ®é chÝnh x¸c, nÕu cã s½n

d÷ liÖu c¬ b¶n vµ th«ng tin. Nh÷ng ch−¬ng tr×nh gi¸m s¸t dµi h¹n nh− s¸ng kiÕn gi¸m

s¸t chÊt l−îng n−íc cña MRB lµ v« cïng quan träng trong viÖc chuÈn bÞ c¸c xem xÐt

m«i tr−êng ®Þa ph−¬ng. Qua thêi gian, nh÷ng nç lùc thu thËp d÷ liÖu cña ch−¬ng tr×nh

nµy cã thÓ ®−îc sö dông ®Ó ph¸n ®o¸n ®−îc t×nh tr¹ng chung vÒ chÊt l−îng n−íc cña

l−u vùc vµ ®Ó x¸c ®Þnh nh÷ng vïng nh¹y c¶m cña c¸c hÖ sinh th¸i. B»ng c¸ch nµy,

nh÷ng dù ¸n ®−îc ®Ò nghÞ ®Æt trong nh÷ng vïng « nhiÔm nh¹y c¶m h¬n hoÆc ph¸t triÓn

nh¹y c¶m h¬n cã thÓ lµ nh÷ng ®èi t−îng tuú thuéc nh÷ng ®iÒu kiÖn b¶o vÖ m«i tr−êng

nh− mét phÇn cña sù chÊp thuËn dù ¸n cña hä.

Uû héi s«ng Mª C«ng – Ch−¬ng tr×nh m«i tr−êng

18