Tài liệu hướng dẫn Phát triển du lịch cộng đồng

Quỹ Châu Á

Viện Nghiên cứu và Phát triển

Ngành nghề nông thôn Việt Nam

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN

PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG

Hà Nội

Tháng 12 - 2012

LỜI GIỚI THIỆU

Do tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, nhu cầu thị trường đối với mặt hàng

thủ công sụt giảm, dẫn đến việc nhiều gia đình thuộc các làng nghề thủ công nông thôn

phải đóng cửa sản xuất và tìm kiếm việc làm khác ở các đô thị lớn, điều này làm trầm

trọng thêm các vấn đề xã hội ở các khu đô thị, làm tăng thêm phân tầng xã hội và đánh

mất sự gắn kết của các cộng đồng nông thôn truyền thông Việt Nam.

Trước tình hình đó, Quỹ Châu Á đã hỗ trợ và phối hợp với Viện nghiên cứu và phát triển

ngành nghề nông thôn Việt Nam (VIRI) thực hiện dự án “du lịch cộng đồng cho các làng

nghề thủ công truyền thống ở Bắc Ninh”. Dự án này hỗ trợ ba làng nghề thủ công truyền

thống ở Bắc Ninh xây dựng và quản lý hiệu quả mô hình du lịch cộng đồng nhằm đem

lạo lợi ích cho các cộng đồng nghèo ở địa phương thông qua các dịch vụ du lịch đồng

thời giảm thiểu các tác động tiêu cực, đặc biệt là những tác đông đối với môi trường và

văn hóa truyền thống địa phương.

Sau gần hai năm thực hiện dự án, Quỹ Châu Á và Viện nghiên cứu và phát triển ngành

nghề nông thôn Việt Nam trân trọng được giới thiệu với các bạn cuốn “Tài liệu hướng

dẫn phát triển du lịch cộng đồng” nhằm chia sẻ các kinh nghiệm xây dựng mô hình du

lịch cộng đồng nâng cao đời sống người dân ở các vùng miền khác trên cả nước.

Mặc dù có nhiều cố gắng nhưng cuốn sách chắc sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Rất

mong nhận được những ý kiến đóng góp của bạn đọc để cuốn sách trong những lần tiếp

theo được hoàn thiện hơn.

Phần I. Các vấn đề chung

1. Du lịch là gì? Có những hình thức du lịch nào?

Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú

thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng

trong một khoảng thời gian nhất định.

Người ta căn cứ vào những yếu tố sau đây để phân ra các hình thức du lịch:

 Căn cứ vào phạm vi lãnh thổ: Du lịch quốc tế ; Du lịch nội điạ

 Căn cứ vào nhu cầu đi du lịch của du khách: Du lịch chữa bệnh; Du lịch nghỉ ngơi giải

trí; Du lịch thể thao; Du lịch tôn giáo; Du lịch khám phá

 Căn cứ vào phương tiện giao thông: Du lịch bằng xe đạp; Du lịch tàu hỏa; Du lịch tàu

biển; Du lịch ô tô; Du lịch hàng không

 Căn cứ theo phương tiện lưu trú: Du lịch ở khách sạn; Du lịch nhà trọ; Du lịch cắm

trại

 Căn cứ vào đặc điểm địa lý: Du lịch miền biển; Du lịch miền núi; Du lịch đô thị; Du

lịch đồng quê

 Căn cứ vào hình thức tổ chức du lịch: Du lịch theo đoàn; du lịch cá nhân

 Căn cứ vào thành phần của du khách: Du khách thượng lưu ; du khách bình dân

 Các loại hình du lịch mới: Du lịch sinh thái; Du lịch cộng đồng; Du lịch nông nghiệp

 Du lịch Teambuilding; Du lịch MICE (Là loại hình du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo,

triển lãm, tổ chức sự kiện); Du lịch Thiền

2. Du lịch cộng đồng là gì?

Du lịch cộng đồng là một loại hình du lịch do chính cộng đồng người dân phối hợp tổ

chức, quản lý và làm chủ để đem lại lợi ích kinh tế và bảo vệ được môi trường chung

thông qua việc giới thiệu với du khách các nét đặc trưng của địa phương (phong cảnh,

văn hoá…)

Du lịch cộng đồng dựa trên sự tò mò, mong muốn của khách du lịch để tìm hiểu thêm về

cuộc sống hàng ngày của người dân từ các nền văn hóa khác nhau. Du lịch cộng đồng

thường liên kết với người dân thành thị đến các vùng nông thôn để thưởng thức cuộc

sống tại đó trong một khoảng thời gian nhất định.

3. Du lịch cộng đồng có những hình thức nào?

Các loại hình du lịch sau đây phù hợp với Du lịch cộng đồng bởi chúng được sở hữu và

quản lý bởi cộng đồng: Du lịch sinh thái, Du lịch nông nghiệp, nông thôn Du lịch, Du lịch

Làng, Du lịch dân tộc hay bản địa, và du lịch văn hóa. Ngoài ra, việc thúc đẩy nghệ thuật

và hàng thủ công địa phương có thể là một thành phần quan trọng trong các dự án Du lịch

cộng đồng và trong các hình thức chủ đạo của ngành du lịch.

Du lịch sinh thái: du lịch sinh thái là một hình thức du lịch diễn ra trong khu vực tự nhiên

(đặc biệt là trong các khu vực cân được bảo vệ và môi trường xung quanh nó) và kết hợp

tìm hiểu bản sắc văn hóa - xã hội của địa phương có sự quan tâm đến vấn đề môi trường.

Nó thúc đẩy một hệ sinh thái bền vững thông qua một quá trình quản lý môi trường có sự

tham gia của tất cả các bên liên quan.

Du lịch văn hóa: du lịch văn hóa là một trong những thành phần quan trọng nhất của du

lịch dựa vào cộng đồng từ khi văn hóa, lịch sử, khảo cổ học, là yếu tố thu hút khách chủ

yếu của cộng đồng địa phương. Ví dụ về du lịch dựa vào văn hóa bao gồm khám phá các

di tích khảo cổ học, địa điểm tôn giáo nổi tiếng hay trải nghiệm cuộc sống địa phương tại

một ngôi làng dân tộc thiểu số.

Du lịch nông nghiệp: đây là một hình thức du lịch tại các khu vực nông nghiệp như vườn

cây ăn trái, trang trại nông lâm kết hợp, trang trại thảo dược và các trang trại động vật, đã

được chuẩn bị phục vụ cho khách du lịch. Khách du lịch xem hoặc tham gia vào thực tiễn

sản xuất nông nghiệp như làm việc với dụng cụ của nhà nông hoặc thu hoạch mùa mà

không làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái hoặc năng suất của gia đình chủ nhà. Một sản

phẩm mới đặc biệt là nghỉ ngơi ở các trang trại hữu cơ, nơi du khách có thể tìm hiểu thêm

về thiên nhiên và học tập các phương pháp canh tác không dùng thuốc trừ sâu.

Du lịch bản địa: Du lịch bản địa / Dân tộc đề cập đến một loại du lịch, nơi đồng bào dân

tộc thiểu số hoặc người dân bản địa tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch, nền văn hóa

vốn có của họ chính là yếu tố chính thu hút khách du lịch.

Du lịch làng: Khách du lịch chia sẻ các hoạt động trong cuộc sống thôn bản, và các làng

nông thôn thu được lợi ích kinh tế từ các hoạt động du lịch. Dân làng cung cấp các dịch

vụ ăn ở, nhà trọ cho khách nghỉ ngơi qua đêm. Nhà trọ chính chính là các điểm kinh

doanh du lịch, trong đó du khách ở lại qua đêm trong những ngôi nhà làng, cùng với một

gia đình. Khách du lịch có thể chọn nhà nghỉ, các nhà nghỉ này được hoạt động bởi một

hợp tác xã, làng, hoặc cá nhân, cung cấp cho du khách không gian riêng tư hơn, thoải mái

cho cả họ và đôi khi cũng là thoải mái hơn cho chủ nhà.

Nghệ thuật và Thủ công mỹ nghệ: Nghệ thuật và sản xuất thủ công mỹ nghệ ở địa phương

có một lịch sử lâu dài. Nó không phải là một hình thức độc lập của du lịch, mà chính là

một thành phần của các loại hình khác nhau của du lịch. Du lịch không chỉ mang lại cơ

hội kinh doanh tốt hơn cho ngành công nghiệp thủ công mỹ nghệ của khu vực, doanh số

bán hàng của hàng thủ công mỹ nghệ cũng có thể giúp người dân địa phương để tìm hiểu

thêm về di sản văn hóa và nghệ thuật phong phú và độc đáo của họ.

4. Ở đâu có thể phát triển được du lịch cộng đồng?

Nơi có tài nguyên du lịch là nơi có thể làm được du lịch - có thể chia nguồn tài nguyên du

lịch thành 2 nhóm chính là i) nguồn tài nguyên liên quan đến yếu tố văn hóa và ii) nguồn

tài nguyên tự nhiên.

Tài nguyên văn hóa:

• Dân tộc thiểu số / hoặc có tính chất đa văn hóa

• Các màn biểu diễn địa phương (ví dụ như bài hát, điệu múa)

• Lễ hội

• Điểm tham quan lịch sử

• Nghệ thuật và hàng thủ công

• Cảnh quan văn hóa (ví dụ như ruộng bậc thang)

• Cây trồng đặc biệt và thực hành làm nông

• Đặn sản ẩm thực

• Hoạt động thường nhật của cộng đồng (ví dụ như giã gạo, nghiền gạo)

• Tiếp đón / sự thân thiện của người dân

Tài nguyên môi trường:

• Công viên / khu vực thiên nhiên

• Đường xá

• Động thực vật

• Các điểm tham quan đặc biệt (thác nước)

• Thể thao (chèo thuyền, leo núi)

Nhưng chắc chắn để hình thành và phát triển được Du lịch cộng đồng thì ngoài các tài

nguyên du lịch trên cần phải có các yếu tố hạ tầng tốt. Các yếu tố hạ tầng cần phải được

xem xét gồm: i) Chỗ ở, ii) và giao thông đi lại, iii) Thông tin / Dịch vụ khách trong khu

vực Du lịch cộng đồng hoặc khu vực gần đó, iv) An toàn Sức khỏe trong khu vực Du lịch

cộng đồng và khu vực gần đó) v) Nguồn nhân lực, vi)Mua sắm vii) Dịch vụ đi lại

viii)nước, năng lượng và thoát nước, ix) Nguồn tài chính.

Chỗ ở:

 Đầy đủ về số lượng giường / phòng / nhà trọ

 Loại, chất lượng, và giá cả liên quan đến nhu cầu dự thị trường (khách sạn, nhà khách,

cắm trại, nhà nghỉ, nhà trọ)

Phương tiện và giao thông đi lại:

• Đầy đủ của các tuyến đường và cảng cho tất cả các phương thức vận chuyển trong khu

vực (máy bay, tàu, xe hơi)

• Khoảng cách từ các thành phố chính

• Các vấn đề ô nhiễm tiềm năng

Thông tin / Dịch vụ cho du khách trong khu vực Du lịch cộng đồng và khu vực lân cận:

• Có hướng dẫn viên và phiên dịch

• Gian hàng cung cấp thông tin, trung tâm du khách, bảo tàng, triển lãm

• Tài liệu quảng cáo, bản đồ và các vật liệu khác cho du khách

• Có nhà vệ sinh công cộng

• Khu vực nghỉ ngơi và dã ngoại

• Điện thoại, fax và truyền thông, internet

• Ngân hàng, thu đổi ngoại tệ

Y tế và An toàn trong khu vực Du lịch cộng đồng và khu vực lân cận:

• Có các dịch vụ y tế và ứng phó với các trường hợp khẩn cấp

• Lực lượng cảnh sát an ninh

Nhân sự:

• Cung cấp nguồn lao động

• Thái độ đối với du lịch và các công việc liên quan

• Trung tâm đào tạo và chương trình đào tạo

Mua sắm:

• Quảng bá giới thiệu nghệ thuật và hàng thủ công địa phương

• Thời gian, địa điểm và các ngày hoạt động

Dịch vụ du lịch

• Công ty lữ hành hoặc vận tải xe buýt địa phương

• Cung cấp và cho thuê thiết bị

• Hướng dẫn và phiên dịch viên

Nước, năng lượng và thoát nước:

• Tương xứng

• Tác động môi trường từ việc sử dụng tiềm năng quá mức

• Nhiên liệu thay thế (kho chứa dầu hỏa, năng lượng mặt trời)

• Nguồn cung cấp nước sạch

Nguồn tài chính:

• Tư nhân tài trợ (cộng đồng, chủ đầu tư)

• Các nguồn vay từ chính phủ (các khoản vay, trợ cấp)

Không phải cộng đồng ở nơi nào trên thế giới cũng giống nhau, và không có nghĩa là tất

cả các cộng đồng trên thế giới đều có tiềm năng cho Du lịch cộng đồng phát triển. Một số

có khả năng để thực hiện một dự án, một số khác thì không. Một số cộng đồng chỉ đơn

giản là không nằm trong những vị trí thích hợp cho phát triển du lịch. Ngay cả những

chiến lược tiếp thị tốt nhất cũng không thể giúp đỡ nếu vị trí địa lý của cộng đồng quá

khó khăn để tiếp cận hoặc quá xa với khu vực của du khách. Hầu hết các khách du lịch

chỉ đơn giản là không có thời gian trong kỳ nghỉ hai tuần mà giành hết 2 ngày để đi tới tới

một cộng đồng, ở lại đó cho hai đêm và lại dành hai ngày để trở về.

Có thể có một số trường hợp ngoại lệ nhưng cộng đồng cũng nên được nằm gần một điểm

du lịch nào đó hoặc trên đường tới điểm du lịch đó. Nếu vậy, các thành viên trong cộng

đồng nên thảo luận nếu họ có bất kỳ điểm thu hút đặc biệt hoặc độc đáo nào bao gồm các

cảnh quan thiên nhiên, truyền thống văn hóa (kiến trúc, thủ công mỹ nghệ, nghệ thuật, âm

nhạc, các điệu nhảy) hoặc một tiềm năng tổ chức một hoạt động cụ thể như đi bộ, câu cá,

nấu ăn, v..v..

5. Đặc điểm của khách tham gia tua Du lịch cộng đồng là gì?

Theo Trung tâm Du lịch có trách nhiệm (CREST - http://www.responsibletravel.org) và

các chuyên gia du lịch khác, đặc điểm quan trọng của du khách Du lịch cộng đồng là:

 Tôn trọng các giá trị tự nhiên, lịch sử và văn hóa và các điểm tham quan

 Quan tâm đến các tác động của du lịch đối với môi trường và giá trị bền vững.

 Thích chỗ ở quy mô nhỏ của người dân địa phương.

 Tìm kiếm những khía cạnh chân thực của cuộc sống: đặc sản địa phương, thiết kế mộc

mạc và tự nhiên, các yếu tố mang đậm tính truyền thống đại phương.

 Tìm kiếm sự tương tác với con người, lối sống và các nền văn hóa riêng khác nhau của

chính họ.

 Không bị thu hút bởi cách tiếp thị hàng loạt.

 Có học vấn cao.

 Có thu nhập tương đối cao

 Không có con cái hoặc có con đủ tuổi để ở nhà một mình.

Khách du lịch bụi và khách du lịch trẻ có ngân sách đi du lịch nhỏ cũng có thể tham gia

được Du lịch cộng đồng vì các dịch vụ ăn ở đi lại của Du lịch cộng đồng thường rẻ hơn

so với các dịch vụ của loại hình du lịch khác. Xin lưu ý rằng các du khách chỉ tham gia

Du lịch cộng đồng là “không tồn tại”. Mặc dù họ có những đặc điểm sơ lược chung,

nhưng mỗi khách du lịch đều có những đặc điểm riêng cũng như những nhu cầu đặc biệt

trong ngày nghỉ của mình.

6. Xu hướng đi du lịch của khách như thế nào? Họ có thích Du lịch cộng đồng

không? Chúng tôi có cơ hội không?

Khách quốc tế có xu hướng đi du lịch ngày càng nhiều hơn (1 ngày 2 triệu khách du lịch

– 2007. Hàng năm có khoảng 1.5 tỷ người trên thế giới đi du lịch và thu nhập từ du lịch

toàn thế giới đạt 1.100 tỷ USD/năm và tạo 6-7% việc làm cho tổng số lượng lao động trên

thế giới . Khách du lịch ở Việt Nam tăng từ trên 2 triệu lượt năm 2000 đến 4.1 triệu khách

quốc tế năm 2007. Đặt mục tiêu 5.5 – 6 triệu du khách quốc tế năm 2010, doanh thu 4.5

tỷ USD.

Một xu hướng về du lịch cùng có thể là cơ hội cho một điểm đến nhưng cũng có thể là

nguy cơ cho một điểm đến khác. Do đó, xu hướng luôn luôn được phân tích trong mối

liên quan cụ thể đến từng trường hợp. Các cơ hội và nguy cơ chính cho Du lịch cộng

đồng tại Việt Nam là:

 Du lịch bền vững ngày càng được quan tâm hơn bởi khách du lịch. Bằng cách phát huy

các giá trị truyền thống của địa phương, nâng cao nhận thức cộng đồng trong việc bảo

vệ và ứng phó với những tác động của môi trường, Du lịch cộng đồng tại Việt Nam có

thể thu hút ngày càng nhiều du

 Sự gia tăng số lượng của du lịch kết hợp với công tác tình nguyện cung cấp cơ hội tốt

cho các nhà cung cấp Du lịch cộng đồng tại Việt Nam. Một xu hướng đang phát triển

là kết hợp công việc tình nguyện như là một phần của kỳ nghỉ. Du lịch kết hợp với

công tác tình nguyện cho phép du khách để giúp đỡ cộng đồng địa phương trong quá

trình đi du lịch. Loại hình du lịch này dự kiến sẽ tăng vì du khách đang ngày càng tìm

kiếm những cách đi du lịch có ý nghĩa hơn và có thể đóng góp nhiều hơn cho cộng

đồng địa phương.

 Nhu cầu du lịch mạo hiểm kết hợp các hoạt động Du lịch cộng đồng ngày càng tăng.

Bên cạnh các hoạt động mạo hiểm, khách du lịch cũng ngày càng trở nên quan tâm

hơn đến sự tương tác với cộng đồng địa phương, giáo dục văn hóa, tình nguyện để

mang lại lợi ích cho môi trường và cộng đồng địa phương. Vì vậy, nhà tổ chức các

tour phiêu lưu mạo hiểm ngày càng tăng và kết hợp được các chuyến thăm các cộng

đồng địa phương như một yếu tố không thể thiếu trong hành trình của họ.

 Bằng cách mở rộng phạm vi các dịch vụ, nhà cung cấp Du lịch cộng đồng tại Việt

Nam có thể thu hút các nhóm khách hàng mục tiêu mới. Trước đây, chỗ ở được sử

dụng để Du lịch cộng đồng cung cấp dịch vụ thường xuyên nhất. Tuy nhiên, các nhóm

mục tiêu khá hạn chế và cộng đồng không phải lúc nào cũng có thể để cung cấp các

tiêu chuẩn đạt chất lượng. Để đạt tiếp cận được nhóm đối tượng mới và lôi kéo được

một bộ phân số đông cộng đồng, các điểm Du lịch cộng đồng mới và các hoạt động

đang được thiết lập và phát triển. Đây thường là các hoạt động phản ánh các yếu tố độc

đáo của lối sống và truyền thống địa phương, ví dụ, sản xuất hàng thủ công, biểu diễn

nghệ thuật..

 Số lượng ngày càng tăng của những du khách đang tìm kiếm những trải nghiệm mới

và thiết thực. Ngày nay, du khách hiện đại thích những trải nghiệm mới, đích thực thay

vì những ngày nghỉ đơn thuần phổ biến. Những du khách này đang tìm kiếm một trải

nghiệm càng lạ cuộc sống bình thường hàng ngày của họ càng tốt. Họ muốn ghé thăm

các điểm du lịch mà chưa bị ảnh hưởng bởi thế giới phương Tây. Các nhà cung cấp Du

lịch cộng đồng tại Việt Nam có thể đáp ứng những mong muốn này.

 Các sáng kiến Du lịch cộng đồng có có khả năng thất bại nhiều hơn so với các loại

hình du lịch khác do thiếu kiến thức tiếp thị. Do đó, khuyến khích hợp tác với một đối

tác kinh doanh mạnh và phù hợp, những đối tác có kiến thức và kinh nghiệm trên thị

trường. Tuy nhiên, sự tăng lên của các phương tiện truyền thông trực tuyến của Du

lịch cộng đồng cũng cung cấp khả năng tiếp thị ngày càng tăng cho các nhà cung cấp

Du lịch cộng đồng tại Việt Nam. Du lịch cộng đồng được quan tâm đến bởi các tài liệu

giới liệu, các chiến dịch tiếp thị điểm đến rộng lớn và đặc biệt là, quảng bá nhiều hơn

trên Internet. Videos (ví dụ trên Youtube - http://www.youtube.com), bản đồ tương tác

như Google Earth, các trang truyền thông xã hội như Facebook

(http://www.facebook.com) và Twitter (http://www.twitter com), diễn đàn du lịch trực

tuyến và các blog du lịch cung cấp cho du khách một cái nhìn trước khi trải nghiệm.

Các phương tiện truyền thông trực tuyến này chính là phương tiện đi đầu làm tăng sự

thích thú và cuốn hút của du lịch cộng đồng.

7. Du lịch cộng đồng có tác dụng gì ?

Du lịch cộng đồng đem lại nhiều tác động tích cực đến cộng đồng dân cư làm du lịch, cụ

thể là:

 Cung cấp cơ hội tạo thêm việc làm cho cộng đồng địa phương

 Tạo điều kiện để phát triển kinh tế địa phương thông qua việc bán các sản phẩm và

dịch vụ của du lịch

 Đóng góp để bảo tồn và phát triển du lịch

 Cung cấp thị trường cho hàng hoá và dịch vụ địa phương

 Góp phần nâng cao hình ảnh của địa phương và của quốc gia

Hơn một nửa số nước nghèo nhất thế giới đã coi ngành du lịch là công cụ hiệu quả để

giúp những nước này tham gia nền kinh tế toàn cầu và giảm đói nghèo. Phát huy cao nhất

vai trò của du lịch đang giúp các nước nghèo đạt được những mục tiêu phát triển. Hàng

năm có khoảng 1.5 tỷ người trên thế giới đi du lịch và thu nhập từ du lịch toàn thế giới

đạt 1.100 tỷ USD/năm và tạo 6-7% việc làm cho tổng số lượng lao động trên thế giới

8. Có phải Du lịch cộng đồng luôn luôn tốt không?

Du lịch cộng đồng đem lại rất nhiều tác động tích cực về kinh tế, văn hóa, xã hội và môi

trường, tuy nhiên nếu không có các biện pháp quản lý tốt thì Du lịch cộng đồng cũng dễ

gây ra nhiều nguy cơ như tăng chi phí sinh hoạt và giá đất, phá vỡ môi trường tự nhiên, ô

nhiễm và rác thải, gia tăng tiếng ồn, tắc nghẽn giao thông….Ngoài ra cũng cần phải tính

đến các nguy cơ về xã hội như sự gia tăng tội phạm, việc đánh mất bản sắc cộng đồng,

xuống cấp giá trị văn hóa… vv.

Chính vì vậy Ban quản lý Du lịch cộng đồng địa phương thường xuyên phải có các hoạt

động theo dõi và đánh giá để đề ra các biện pháp phù hợp nhằm giảm thiểu tác động tiêu

cực của Du lịch cộng đồng trong khi vẫn tối ưu hóa được lợi ích do Du lịch cộng đồng

đem lại

9. Những ai cần tham gia vào Du lịch cộng đồng ?

Nhiều người chỉ cho rằng chỉ có cộng đồng địa phương tham gia vào Du lịch cộng đồng –

đây là một cách nhìn không đầy đủ. Thực ra có rất nhiều bên tham gia vào Du lịch cộng

đồng tại một địa phương, đó là:

 Cộng đồng dân cư địa phương (người dân, chính quyền…): Có nhiệm vụ tổ chức mô

hình Du lịch cộng đồng tại địa phương

 Các công ty lữ hành: Có nhiệm vụ đưa khách đến với điểm du lịch cộng đồng

 Khách du lịch: Là người có mong muốn được tìm hiểu mô hình Du lịch cộng đồng tại

địa phương

 Các công ty vận tải: Là đơn vị đưa khách đến với mô hình Du lịch cộng đồng tại địa

phương – thường các công ty vận tải này có quan hệ mật thiết với các công ty lữ hành

hoặc người điều hành du lịch

 Chính quyền địa phương: Có thể là chính quyền thuộc các cấp khác nhau đảm bảo cho

mô hình Du lịch cộng đồng tại địa phương hoạt động hiệu quả nhất, chẳng hạn như đề

ra các chính sách, hỗ trợ hạ tầng, cấp giấy phép cho khách nước ngoài…

 Các cơ sở đào tạo: Có nhiệm vụ cung cấp các dịch vụ đào tạo đến các đối tượng khác

nhau trong mô hình du lịch cộng đồng. Các lĩnh vực đào tạo có thể là đào tạo kỹ năng

vận hành du lịch, đào tạo kỹ năng bán hàng, kỹ năng quản lý, đào tạo ngoại ngữ…

 Các doanh nghiệp vừa và nhỏ: Là các đơn vị tham gia vào phát triển các dịch vụ tại địa

phương như sản xuất hàng thủ công, hướng dẫn khách du lịch. Đây cũng có thể là các

doanh nghiệp không nằm ở địa phương nhưng liên kết với ban quản lý Du lịch cộng

đồng địa phương để cùng phát triển Du lịch cộng đồng và phân chia lợi nhuận.

 Các tổ chức phi chính phủ: Đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực của

cộng đồng địa phương về phát triển du lịch bền vững, đào tạo các kỹ năng cần thiết

cho du lịch cộng đồng, hỗ trợ nguồn vốn xây dựng các mô hình tại địa phương…

 Cộng đồng dân cư ở các vùng phụ cận: Sự phối hợp của các cộng đồng dân cư ở các

vùng phụ cận góp phần làm cho tuyến Du lịch cộng đồng càng them ấn tượng, ví dụ sự

hợp tác trong việc tạo cảnh quan chung…

10. Những dịch vụ nào địa phương chúng tôi có thể cung cấp cho khách du lịch?

Có nhiều loại hình dịch vụ các điểm Du lịch cộng đồng có thế cung cấp cho khách hàng.

Các loại hình dịch vụ này tùy theo điều kiện cụ thể của từng địa phương và cũng cần có

thứ hạng ưu tiên khác nhau trên cơ sở các lựa chọn của cộng đồng. Một số loại hình dịch

vụ chủ yếu có thể cung cấp cho khách du lịch là:



Hướng dẫn viên địa phương

Phục vụ phương tiện đi lại

Phục vụ ăn uống

Cung cấp dịch vụ chỗ ở /lưu trú

Bán hàng thủ công mỹ nghệ

Trình diễn văn hóa địa phương (nhảy, hát, kể chuyện, v..v)

Các bản sắc văn hóa và cách thức trình diễn (dệt, học làm nông nghiệp, âm nhạc, làm

thủ công làm, nấu ăn, vv)

11. Có những hình thức nào của cộng đồng dân cư tham gia vào du lịch cộng đồng?

Việc tham gia vào Du lịch cộng đồng ở địa phương mang tính tự nguyện dựa trên sự trao

đổi và thống nhất giữa ban quản lý Du lịch cộng đồng địa phương với các hộ gia đình. Dù

tham gia hay không tham gia, dù tham gia nhiều hay ít thì các hộ gia đình có trách nhiệm

chung trong việc xây dựng những hình ảnh tốt đẹp nhất về Du lịch cộng đồng tại địa

phương mình.

Có 3 mô hình phát triển Du lịch cộng đồng tại một địa phương, mô hình thứ nhất là cả

cộng đồng cùng tham gia vào du lịch cộng đồng; mô hình thứ hai chỉ gồm một bộ phận

cộng đồng hoặc hộ gia đình tham gia và mô hình thứ ba là mô hình liên doanh giữa cộng

đồng hoặc một số thành viên cộng đồng và đối tác kinh doanh.

Mức độ tham gia trong một dự án Du lịch cộng đồng của cộng đồng có thể khác nhau tùy

theo từng nơi. Một số lựa chọn để cộng đồng tham gia vào Du lịch cộng đồng bao gồm:

 Cá nhân sản xuất và bán hàng địa phương (hoa quả, hàng thủ công …) cho du khách

trực tiếp hoặc thông qua các doanh nghiệp du lịch. Đây là một cách tốt để lan tỏa thu

nhập trong cộng đồng.

 Doanh nghiệp du lịch tư nhân (thường ở bên ngoài cộng đồng - Doanh nghiệp tư nhân

bên ngoài) được phép cung cấp các dịch vụ cho khách du lịch tại điểm Du lịch cộng

đồng và sau đó chia sẻ lại lợi nhuận cho cộng đồng trên cơ sở thỏa thuận.

 Một số cá nhân tham gia vào hoạt động kinh doanh du lịch một cách không chính thức

(doanh nghiệp vận hành và quản lý bởi cá nhân địa phương), thường các cá nhân này

thiếu kỹ năng và kiến thức du lịch nên việc thành công cũng còn hạn chế

 Các doanh nghiệp do cộng đồng cùng sở hữu và điều hành (doanh nghiệp cộng đồng):

Mô hình này đôi khi có thể thiếu tính chuyên nghiệp trong việc tổ chức hoạt động,

nhưng điều này có thể được khắc phục theo thời gian.

 Liên doanh giữa cộng đồng và doanh nghiệp tư nhân: Bao gồm chia quyền sở hữu,

hoặc các thỏa thuận hợp đồng chặt chẽ liên quan đến dịch vụ ăn ở cho khách hoặc các

hoạt động du lịch khác.

Nếu toàn bộ hoặc một bộ phận cộng đồng lựa chọn một trong các phương pháp này, thì

cần phải phát triển một chiến lược rõ ràng được thông qua không chỉ bởi các thành viên

của cộng đồng địa phương mà còn bởi các bên liên quan khác có quan tâm đến du lịch

cộng đồng. Điều này đặc biệt cần thiết nếu chọn mô hình doanh nghiệp do cộng đồng

cùng sở hữu và điều hành. Thiết lập một bộ phận quy hoạch du lịch cùng với các thành

viên trong cộng đồng là một điều kiện tiên quyết cho bất kỳ loại Du lịch cộng đồng nào.

Các hình thức tham gia khác nhau của cộng đồng vào du lịch

Loại hình doanh

nghiệp, cơ quan

Bản chất sự tham gia của địa

Ví dụ

phương

Doanh nghiệp tư  Cung cấp nguồn lao động

 Nhân viên bếp

nhân bên ngoài

 Cung cấp hàng hóa, dịch vụ  Bán thực phẩm, vật liệu xây

dựng, v..v..

Doanh nghiệp

vận hành và quản  Tự làm chủ doanh nghiệp

 Sở hữu doanh nghiệp

 Bán hàng thủ công, quán ăn

uống, giải khát

lý bởi cá nhân

địa phương

 Cung cấp hàng hóa, dịch vụ  Cắm trại, nghỉ qua đêm

 Hướng dẫn viên

Doanh nghiệp

cộng đồng

 Sở hữu tập thể

 Tập thể hoặc cá nhân

quản lý

 Cắm trại cộng đồng

 Trung tâm thủ công mỹ nghệ

 Trung tâm văn hóa

 Cung cấp hàng hóa, dịch vụ  Nhà khách

 Thuê nhân công hoặc cung

cấp nguồn lao động

Liên doanh giữa

cộng đồng và

doanh nghiệp tư

nhân

 Hợp đồng cam kết và phân

chia quyền sở hữu

 Phân chia doanh thu, lợi

nhuận.

 Chia sẻ doanh thu từ hoạt

động dịch vụ ăn ở và tổ chức

tour dựa trên điều khoản thoả

thuận.

 Cho thuê, đầu tư nguồn tài

nguyên

 Tham gia vào quá trình ra

quyết định.

 Cộng đồng nắm giữ cổ phần

trong hoạt động dịch vụ du

lịch và tổ chức tour.

Quy hoạch du

lịch

 Tư vấn

 Đại diện

 Tham gia

 Tham khảo ý kiến địa phương

trong quy hoạch du lịch vùng

 Cộng đồng đại diện trong ban

quản lý du lịch và các diễn

đàn quy hoạch.

12. Vai trò của doanh nghiệp với Du lịch cộng đồng là gì?

Trong thực tế, hầu hết các cộng đồng Du lịch cộng đồng không có rất ít manh mối hoặc

giao tiếp với thị trường. Nói chung, họ không có thiết bị truyền thông hiện đại như máy

tính, máy in laser, máy fax, hoặc thậm chí cả đường dây điện thoại …

Vì vậy, những người thực hiện Du lịch cộng đồng nên làm việc ngay từ đầu với các công

ty du lịch địa phương, các đối tượng mà không chỉ cung cấp nguồn đầu tư mà còn các kỹ

năng, chẳng hạn như ngoại ngữ và kiến thức chuyên ngành. Họ có thể thiết lập mối liên

kết giữa cộng đồng với thị trường nội địa và thị trường du lịch quốc tế.

Từ khi bắt đầu, các doanh nghiệp tư nhân và cộng đồng cần xây dựng mô hình cho phép

cộng đồng được hưởng lợi và có quyền ra quyết định trên mức độ và bản chất của du lịch

trong khu vực của họ. Trong đó cho phép cả hai bên có thể điều chỉnh tại bất kỳ điểm nào

để phù hợp với của quan hệ đối tác kinh doanh.

13. Phân chia lợi ích của Du lịch cộng đồng như thế nào?

Nhằm tránh những kỳ vọng không thực tế, cũng phải thừa nhận rằng thu nhập từ du lịch

có thể sẽ không được chia sẻ một cách bình đẳng trong cộng đồng. Một trong những mục

tiêu chính của Du lịch cộng đồng là cùng nhau tạo thu nhập và phân chia công bằng. Thu

nhập chung có thể được sử dụng cho đầu tư sản xuất trong cộng đồng (ví dụ như giếng

nước, năng lượng mặt trời, cung cấp nước, y tế hoặc các chương trình giáo dục) hoặc cho

các hộ gia đình nghèo nhất của làng.

Việc cho khách du lịch biết được hệ thống phân chia thu nhập cộng đồng, quỹ cộng đồng

và mục tiêu của họ là hoàn toàn cần thiết. Sự minh bạch về vấn đề này có thể giúp khách

du lịch trong quyết định lựa chọn tour du lịch của mình. Thông tin về phân phối thu nhập

không chỉ nên được cung cấp trong tờ rơi và các công cụ tiếp thị khác của Du lịch cộng

đồng mà còn nên được nhắc lại nhiều lần vào những thời điểm thích hợp trong suốt

chuyến đi.

Các phương pháp phân chia lợi nhuận cho các thành viên cá nhân trong cộng đồng cần

chú ý cẩn thận. Để đạt được điều này, cần thành lập một ban quản lý du lịch cộng đồng

như một cơ quan đại diện. Lãnh đạo, chính quyền địa phương, cũng như các tổ chức

cộng đồng (ví dụ như hội phụ nữ và hội thanh niên, nhóm thủ công mỹ nghệ) phải có đại

diện trong ban quản lý này. Ban quản lý phải quản lý tài chính thu nhập từ Du lịch cộng

đồng và các vấn đề quản lý khác như đại diện cho cộng đồng trong các cuộc họp và thảo

luận với các bên liên quan, giám sát phát triển du lịch để đảm bảo rằng nó đáp ứng các

mục tiêu chính sách trong chương trình hoạt động…

Một hệ thống lưu giữ hồ sơ tài chính tốt sẽ cung cấp thông tin quan trọng để quản lý tài

chính hiệu quả. Đồng thời cũng giúp đỡ để tạo ra sự minh bạch giữa các thành viên cộng

đồng và, do đó, tránh được sự mất lòng tin khi xảy ra những vấn đề liên quan đến doanh

thu du lịch cộng đồng. Các mục chủ yếu cần thiết cho việc lưu trữ hồ sơ tốt bao gồm:

 Hồ sơ gốc (ví dụ như phiếu bán hàng, biên lai, hoá đơn ...)

 Nhật ký ghi chép (ghi lại các chi tiết của mỗi giao dịch theo trình tự hợp lý, ví dụ như

sổ quỹ)

 Sổ cái (tập hợp thông tin từ các sổ nhật ký)

 Báo cáo tài chính

 Báo cáo thu nhập

 Bảng cân đối kế toán

Nhiều dự án Du lịch cộng đồng thiết lập một hệ thống luân phiên giữa các nhà cung cấp

dịch vụ để mỗi hộ gia đình những người quan tâm đến Du lịch cộng đồng có một cơ hội

để tham gia và có thêm thu nhập. Hệ thống luân phiên có thể được áp dụng cho các nhà

trọ, nấu ăn, hướng dẫn, vận chuyển, các chương trình văn hóa, v..v..

Tuy nhiên, hệ thống luân phiên có một bất lợi lớn đó là không phải tất cả các hộ gia đình,

các nhà cung cấp dịch vụ đều có thể cung cấp cùng một tiêu chuẩn chất lượng. Thường

thì các hộ gia đình nghèo nhất không sẵn sàng để tham gia Du lịch cộng đồng là vì họ

cảm thấy quá nghèo và xấu hổ để cho phép khách ở trong nhà của họ. Kết quả là các

khách du lịch chỉ ở trong những ngôi nhà giàu có của làng, như vậy các gia đình giàu trở

nên giàu hơn có thông qua Du lịch cộng đồng và các gia đình nghèo chỉ được hưởng lợi

từ Du lịch cộng đồng thông qua các quỹ cộng đồng. Mặt khác, nếu các gia đình nghèo

hoặc không có kinh nghiệm tham gia cung cấp dịch vụ cho khách thì có thể chất lượng

của sản phẩm du lịch sẽ thấp hơn. Nếu, ví dụ, một số khách du lịch đi cùng nhóm ở qua

đêm tại nhà của những người dân có điều kiện kinh tế khác nhau, điều kiện sinh hoạt

khác nhau ví dụ như nếu khách ở nhà dân nghèo hơn thì cơ sở vật chất sẽ không thể tốt

bằng những ngôi nhà mới với các tiêu chuẩn phòng tắm tốt hơn sẽ dễ dẫn đến việc so

sánh ganh tỵ. Để tránh vấn đề này, người dân nên cùng nhau thảo luận về khả năng xây

dựng, duy trì và quản lý một nhà khách trong hoặc gần khu vực làng mà có thể cung cấp

cùng một tiêu chuẩn cho tất cả các khách du lịch.

14. Đánh giá chất lượng Du lịch cộng đồng như thế nào hay nói cách khác là làm thế

nào để biết được chất lượng của một điểm Du lịch cộng đồng là tốt?

Khách du lịch thường đánh giá chất lượng một điểm Du lịch cộng đồng thông qua 8 yếu

tố cơ bản, đó là:

 Truyền thống văn hóa của địa phương

 Dịch vụ giải trí địa phương có thể cung cấp

 Điều kiện ăn và uống (tính địa phương, vệ sinh, tính đa dạng, giá thành…)

 Phương tiện giao thông

 Phương tiện liên lạc

 Điề kiện ngủ, nghỉ

 Sự niềm nở của địa phương

 Nhân sự quản lý và thực hiện

Để tối ưu hóa nguồn thu cho địa phương, ban chỉ đạo Du lịch cộng đồng và người dân

cần luôn lưu ý để i) thu hút được lượng du khách đến nhiều nhất ii) thời gian lưu trú dài

(để tăng cơ hội mua sắm), iii) chi phí mua sắm của khách (cần tạo ra nhiều sản phẩm để

khách mua sắm) và iv) Lượng khách quay trở lại…

15. Các chính sách khuyến khích phát triển Du lịch cộng đồng của Việt Nam như

thế nào?

Quan điểm phát triển du lịch ở Việt Nam là: "Phát triển nhanh và bền vững. Phải phát huy

các lợi thế, khai thác tốt mọi nguồn lực để phát triển nhanh, có hiệu quả du lịch, đóng góp

tích cực vào tốc độ tăng trưởng, thúc đẩy sự phát triển về kinh tế, văn hóa - xã hội của

nước ta"

Mục tiêu và các chỉ tiêu phát triển của du lịch Việt Nam là đến năm 2020 đưa Viêt

̣

Nam

p dân , có đẳng cấp trong khu vực ; ngành du lịch thực sự trở thành

ngành kinh tế mũi nhọn , có tính chuyên nghiêp, hiên đai, có chất lượng, có thương hiệu,

có sức cạnh tranh , mang đâm ban săc văn hoa Viêt Nam va thân thiên

năm 2020 đon 7-8 triêu lươt khach quô

10-11 tỷ USD, đong gop 5,5-6% GDP, tạo ra 2,2 triêu

̉

̃

trơ thanh điêm đến hấ

̉

̀

̣

́

̣

môi trương . Đê

́

n

̉

́

̀

̣

́

c tê

́

; 32-35 triêu

̣

lươt

̣

khach nôi

̣

đia

̣

; thu nhâp

̣

trực

́

tiếp du lic

̣

h đat

̣

viêc

̣

lam trong đo

́

̀

́

620.000 viêc

̣

lam trưc

̣

tiê

́

p ; đến năm 2020 phâ

đia; thu nhâp trực tiếp du lic

viêc lam, trong đo 870.000 viêc

̀

́

n đâ

́

u đon 11-12 triêu

̣

lươt

̣

khach quốc tế ;

̀

́

45-48 triêu

̣

lươt

̣

khach nôi

̣

h đat

̣

lam trưc tiếp.

̣

18-19 tỷ USD, đong gop 6,5-

́

7% GDP, tạo ra 3 triêu

̣

̀

́

Định hướng thị trường và phát triển sản phẩm: "Đặc biệt chú trọng đến các sản phẩm du

lịch sinh thái và văn hóa lịch sử; chú trọng xây dựng các sản phẩm du lịch đặc sắc mang

bản sắc văn hóa Việt nam, có sức cạnh tranh cao như du lịch làng nghề, du lịch đồng quê,

miệt vườn, du lịch sinh thái ở những khu vực có hệ sinh thái đặc trưng" . Về đầu tư phát

triển du lịch: tăng cường "đầu tư phát triển các khu du lịch, đầu tư phát triển khu du lịch

sinh thái, du lịch văn hóa..."

Phần II. Các bước cần thiết để triển khai một mô hình Du lịch cộng đồng

1. Kiểm tra các điều kiện phù hợp để phát triển du lịch cộng đồng

Trước khi bắt tay vào thực hiện du lịch cộng đồng, cần kiểm tra các điều kiện phù hợp và

điều kiện cơ bản của khu vực địa phương xem có đáp ứng được nhu cầu Du lịch cộng

đồng hay không. Cần tránh việc sử dụng quá nhiều thời gian vào việc theo đuổi Du lịch

cộng đồng và quá kỳ vọng vào những trường hợp dễ có khả năng dẫn đến thất bại. Do đó,

đánh giá tính khả thi ban đầu phải được thực hiện trước khi bắt tay vào thực hiện một

chiến lược CBT.

1.1 Tổ chức một cuộc họp với cộng đồng để khởi động các ý tưởng của du lịch dựa vào

cộng đồng trong khu vực đã lựa chọn.

Tại cuộc họp này, các điều kiện tiên quyết cơ bản cho du lịch dựa vào cộng đồng cần phải

được kiểm tra dựa trên các tiêu chí sau như sau (chi tiết như tại phần 4. Ở đâu có thể phát

triển được du lịch cộng đồng?):

 Tài nguyên văn hóa

 Tài nguyên môi trường

 Chỗ ở

 Phương tiện và giao thông đi lại

 Thông tin / Dịch vụ cho du khách trong khu vực Du lịch cộng đồng và khu vực lân cận

 Y tế và An toàn trong khu vực du lịch cộng đồng và khu vực lân cận

 Nhân sự

 Mua sắm

 Dịch vụ du lịch

 Nước, năng lượng và thoát nước

 Nguồn tài chính

 Định hướng quy hoạch phát triển hiện tại của địa phương

Cộng đồng được khuyến khích chia sẻ thái độ và những mong đợi của họ đối với Du lịch

cộng đồng với nhau và với các bên liên quan khác. Bước đầu tiên này được thực hiện

thông qua một cuộc thảo luận mở, trong một bầu không khí cởi mở với tất cả các thành

viên cộng đồng (phụ nữ và nam giới, người già và người trẻ). Làm sao để người dân cộng

đồng cảm thấy rằng họ được sở hữu và được tham gia vào việc thúc đẩy quá trình đánh

giá Du lịch công đồng.

Cộng đồng cần phải xác định: i) Họ mong muốn gì từ Du lịch công đồng - mục tiêu phát

triển họ cần hướng tới và ii) những mong muốn nào của họ có thể được chấp nhận và

không thể được chấp nhận bởi các bên liên quan.

1.2. Học tập từ những mô hình thực tế

Người dân có thể tìm hiểu về các tác động du lịch thông qua các chuyến tham quan, trao

đổi và học tập kinh nghiệm với các mô hình du lịch công đồng đang hoạt động tại các địa

phương khác. Chuyến tham quan học tập này sẽ giúp đỡ cộng đồng có them cơ sở để đưa

ra quyết định có nên phát triển du lịch công đồng ở địa phương mình hay không đồng

thời hiểu được những thách thức cũng như cơ hội mà du lịch mang lại.

1.3 Phân tích sâu tình hình

Trong quá trình xác định các nhân tố trong du lịch cộng đồng, cần phân tích sâu giai đoạn

đánh giá nhằm phát triển một tầm nhìn chung của cộng đồng cũng như xác định mức độ

và loại hình tham gia của cộng đồng vào du lịch cộng đồng.

Xác định các bên liên quan của Du lịch công đồng: Các thành phần liên quan là những

người tham gia trực tiếp và gián tiếp hoặc bị ảnh hưởng bởi các hoạt động Du lịch công

đồng. Thành viên trong cộng đồng phải cùng phối hợp thực hiện với các đối tác bên ngoài

và cán bộ dự án để đạt được mục tiêu chung của cộng đồng phù hợp với du lịch. Hình

dưới đây đưa ra phạm vi của các bên liên quan tiềm năng có thể tham gia vào du lịch bền

vững và Du lịch cộng đồng nông thôn.

Tầm nhìn: Có một tầm nhìn rõ ràng sẽ giúp các bên liên quan xem xét đánh giá được tình

trạng hiện tại mà họ đang có, mục tiêu họ mong muốn đạt được trong tương lai và làm thế

nào để đạt được mục tiêu đó. Điều quan trọng mà cộng đồng nên hiểu là Du lịch cộng

đồng có thể phải mất một vài năm để đi vào ổn định phát triển. Để điều chỉnh các mục

tiêu và duy trì đà hướng tới mục tiêu, cộng đồng cần xác định các mục tiêu ngắn hạn (ví

dụ như hai năm, năm năm) và mục tiêu dài hạn cho mình (ví dụ như mười năm, hai mươi

năm).

Quyết định mức độ và loại hình tham gia của cộng đồng vào du lịch cộng đồng: Mức độ

và loại hình tham gia của cộng đồng vào Du lịch cộng đồng cần được xác định bởi cộng

đồng nhằm đảm bảo năng lực phù hợp trong khuôn khổ cộng đồng và cân bằng với các

nghĩa vụ khác như công việc đồng áng, thời gian dành cho tôn giáo và chăm sóc trẻ em

2. Phát triển quy trình và cơ cấu quản lý du lịch cộng đồng

2.1 Xác định cơ cấu quản lý và tổ chức phù hợp

Cơ cấu tổ chức là yếu tố xác định cộng đồng có tham gia vào Du lịch cộng đồng và có

quyền kiểm soát thực sự hay không. Cần có sự lựa chọn sắp xếp tổ chức phù hợp với mục

tiêu của du lịch cộng đồng, ví dụ như hình thức liên doanh giữa cộng đồng và tư nhân.

2.2 Lựa chọn đội ngũ quản lý hiệu quả và nguyên tắc

Chất lượng hoạt động của Du lịch cộng đồng cần có một đội ngũ quản lý cam kết ,

nguyên tắc và có kỹ năng phát triển du lịch cộng đồng. Tất cả các bên liên quan trong

cộng đồng cần nhất trí với cách thức quản lý và vận hành ngay từ đầu. Đội ngũ quản lý có

thể được lựa chọn hoàn toàn từ cộng đồng, hoặc có thể bao gồm các thành viên bên ngoài

như các tổ chức phi chính phủ hoăc các công ty du lịch. Điều quan trọng nhất là người

quản lý cần có kỹ năng quản lý như khuyến khích được cách làm việc theo nhóm, đáng

tin cậy, công bằng, chuyên nghiệp và minh bạch. Vai trò và trách nhiệm của đội ngũ quản

lý cần phải được làm rõ ràng ngay từ đầu

Ngay sau khi lựa chọn được đội ngũ quản lý, cần thiết lập ngay cơ chế trao đổi thông tin

cởi mở giữa đội ngũ quản lý và cộng đồng. Điều này đảm bảo rằng toàn bộ các thành viên

trong cộng đồng và các bên liên quan đến Du lịch cộng đồng đều coi mình là một người

tham gia vào quá trình ra quyết định và có trách nhiệm góp phần vào mục tiêu chung.

3. Phát triển năng lực địa phương nhằm xây dựng và duy trì Du lịch cộng đồng bền

vững

Du lịch cộng đồng hoàn toàn phụ thuộc vào người dân. Những trải nghiệm của khách du

lịch phụ thuộc vào chất lượng dịch vụ do người dân cung cấp – đây là những người đã

được đào tạo các kỹ năng và năng lực cần thiết để cung cấp các sản phẩm du lịch cộng

đồng. Đánh giá và thấu hiểu tầm quan trọng về nguồn nhân lực chính là chìa khóa xác

định xem liệu cộng đồng đó có khả năng duy trì và phát triển Du lịch cộng đồng một cách

bền vững hay không.

3.1 Tiến hành phân tích các kỹ năng hiện có và khoảng thiếu hụt cần cải thiện

Đây là giai đoạn đánh giá các kỹ năng cộng đồng hiện có và phân tích sự thiếu hụt nhằm

xác định rõ những mảng nào cần xây dựng năng lực. Điều quan trọng là cần xác định nhu

cầu, năng lực quản lý và trách nhiệm ở các cấp khác nhau và với từng người khác nhau.

Một số mảng quan trọng để xây dựng nâng cao năng lực thông qua đào tạo bao gồm:

Các kỹ năngliên quan đến ban quản lý du lịch cộng đồng

 Các vấn đề pháp lý liên quan đến Du lịch cộng đồng (như an toàn lao động, an ninh…)

 Kỹ năng quản lý (đặc biệt về tài chính và quản lý nguồn nhân lực)

 Kỹ năng làm việc và đám phán thương mại với các công ty du lịch

 Kỹ năng tiếp thị (5P – Sản phẩm, giá cả, xúc tiến, địa điểm, đối tác)

 Kỹ năng giám sát và phân tích

 Quản lý xung đột và giao tiếp đa văn hóa

 Kỹ năng quản lý văn hóa và môi trường

 Kỹ năng về ngôn ngữ

Kỹ năng liên quan đến vận hành các nhóm chức năng

 Kỹ năng quản lý du khách và chăm sóc khách hàng

 Đạo đức làm việc tốt

 Kỹ năng phát triển sản hẩm (đối với hàng thủ công mỹ nghệ, vui chơi giải trí, thực

phẩm và đồ uống, …)

 Kỹ năng quản lý môi trường và văn hóa

 Kỹ năng về ngôn ngữ

3.2 Triển khai việc xây dựng năng lực

Việc xây dựng năng lực cho người dân địa phương có thể được triển khai bởi các tổ chức

có kinh nghiệm (như công ty lữ hành, công ty tư vấn, …) hoặc các tổ chức tại địa phương

(như trường du lịch, hiệp hội,…). Trong nhiều trường hợp, sẽ rất hữu ích nếu chúng ta sử

dụng một số thành viên trong cộng đồng có kiến thức và kinh nghiệm hơn những người

khác. Những người này sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm của mình cho mọi người vì lợi ích

của cộng đồng

Một số bài học kinh nghiệm tốt cho việc xây dựng năng lực bao gồm:

Vừa học vừa làm: Kết quả và tác động của các khóa đào tạo ngắn hạn sẽ nhỏ hơn rất

nhiều so với tác động của kết quả đào tạo dài hạn và bền vững thông qua cách “vừa học

vừa làm”.

Kết nối kiến thức với các cơ hội: Đào tạo và phát triển kỹ năng cần phù hợp với các cơ

hội thực tế nhằm đáp ứng mong đợi của các bên

Tài liệu đào tạo phù hợp với văn hóa địa phương: Các tài liệu đào tạo cần được viết bằng

tiếng bản xứ với phong cách phù hợp với văn hóa địa phương nhằm tạo sự thú vị và hấp

dẫn cho cộng đồng

Tạo không gian cho sự phát triển của phụ nữ: Cách vận hành Du lịch cộng đồng tốt cần

đảm bảo những người trẻ tuổi và đặc biệt là phụ nữ trong cộng đồng có cơ hội học các kỹ

năng mới và tham gia tích cực vào Du lịch cộng đồng (ngoài vị trí liên quan đến vai trò

của phụ nữ truyền thống như nấu ăn và làm hàng thủ công mỹ nghệ)

Tránh hố đen trong quản lý tài chính: Hầu hết các mô hình Du lịch cộng đồng sụp đổ do

các hố đen trong quản lý tài chính, nghĩa là ban quản lý thiếu kỹ năng và năng lực trong

quản lý tài chính.

Đánh giá kỹ năng định kỳ: Đánh giá kỹ năng và năng lực của cộng đồng một cách định

kỳ nhằm đưa ra chuẩn mực nhất quán và thích hợp trong việc phát triển du lịch cộng đồng

Kỹ năng đa dạng: Các nhân viên nên được định kỳ luân chuyển các vị trí công tác nhằm

tăng cường sự đa dạng kỹ năng của họ cũng như duy trì sự tham gia của họ vào Du lịch

cộng đồng một cách thú vị. Chiến lược này cũng đảm bảo rằng không có một nhân viên

nào là “không thể thay thế” nếu như họ đột ngột rời khỏi vị trí được giao.

3.3 Nhu cầu đào tạo và phát triển năng lực về Du lịch cộng đồng

Xây dựng năng lực địa phương không chỉ dừng ở mức độ nâng cao kỹ năng và kiến thức

mà còn nâng cao sự tự tin và động lực tham gia vào du lịch cộng đồng. Đây là yếu tố

quan trọng nhằm xây dựng niềm đam mê, niềm tin rằng bản thân họ có thể triển khai kinh

doanh du lịch cộng đồng.

Cung cấp cơ hội phát triển cho đội ngũ cán bộ chuyên trách: Cung cấp cơ hội phát triển

cho đội ngũ cán bộ chuyên trách là chiến lược đầu tư nhằm tăng lợi nhuận của doanh

nghiệp cũng như tăng mức độ hài lòng và tự tin của nhân viên

Thực hiện chiến lược giữ nhân viên: Trong bối cảnh cộng đồng, nhân viên thường di

chuyển khi có cơ hội hoăc nguy cơ nảy sinh (ví dụ như những người có tay nghề cao có

thể tìm kiếm các cơ hội khác trong ngành du lịch có mức độ lợi nhuận cao hơn lợi nhuận

từ du lịch cộng đồng). Vì vậy, cần xây dựng môi trường làm việc hấp dẫn và điều kiện

làm việc tốt để có thể giữ chân những nhân viên hiệu quả và trung thành.

Tạo cơ hội để xây dựng sự tự tin cho phụ nữ: Kinh nghiệm cho thấy phụ nữ có thể đóng

vai trò chủ chốt trong phát triển du lịch cộng đồng. Nếu như phụ nữ có cơ hội nắm giữ

các vị trí ra quyết định, họ sẽ có cơ hội nhận được thu nhập cao hơn và mang lại lợi ích

trực tiếp cho gia đình họ tốt hơn.

4. Phát triển và tiếp thị sản phẩm du lịch cộng đồng

4.1 Phát triển sản phẩm

Khách du lịch luôn kỳ vọng một sản phẩm độc đáo của bất kỳ một điểm Du lịch cộng

đồng nào đó. Không có một lý do nào mà họ lại ghé thăm một điểm du lịch khi điểm du

lịch đó không có một sản phẩm khác biệt. Một điểm du lịch có thể có một hoặc một vài

sản phẩm như các phong cảnh tự nhiên, các di tích văn hóa, các làng nghề, đặc sản địa

phương… nhưng cộng đồng địa phương cần thống nhất sản phẩm cần được tập trung thể

hiện nét đặc sắc riêng cho địa phương mình.

4.2 Xác định thị trường khách hàng mục tiêu

Có rất nhiều đối tượng khách du lịch với những mục đích đi du lịch khác nhau. Ban quản

lý Du lịch cộng đồng địa phương cần xác định được đối tượng khách du lịch là nhóm

khách hàng mục tiêu (nhóm khách hàng chính) của mình để từ đó đưa ra các hoạt động

marketing phù hợp.

Cần tập trung cả thị trường khách du lịch trong nước và khách du lịch quốc tế để có được

số lượng khách đến với điểm Du lịch cộng đồng lớn nhất và giảm thiểu yếu tố mùa vụ

trong du lịch khi chỉ phụ thuộc vào thị trường khách hàng quốc tế.

Các đối tượng khách du lịch và các mục đích họ quan tâm được thể hiện ở bảng sau:

Loại khách du

Giá trị du lịch

lịch

Trải nghiệm thực

tế

 Tìm hiểu lịch sử văn hóa của điểm đến trước, trong và sau

chuyến du lịch.

 Yêu thích các công trình kỳ quan thiên nhiên nhiên hùng vĩ

 Dễ hội nhập với văn hóa địa phương