Giáo trình Hệ thống truyền động điện - Chương 6: Các nguyên tắc điều khiển logic truyền động điện và các dạng bảo vệ và tín hiệu hóa
CH¦¥NG 6
C¸C NGUY£N T¾C §IÒU KHIÓN LOGIC
TRUYÒN §éNG §IÖN vµ c¸c d¹ng b¶o vÖ vµ tÝn hiÖu hãa
6.1 CÁC NGUYÊN TꢃC ðIꢄU KHIꢅN LOGIC TRUYꢄN ðꢆNG ðIꢇN
6.1.1 Khái niꢂm chung
Theo yêu cꢀu công nghꢁ cꢂa máy, cơ cꢃu sꢄn xuꢃt, các hꢁ thꢅng truyꢆn ñꢇng ñiꢁn tꢈ
ñꢇng ñꢆu ñưꢉc thiꢊt kꢊ tính toán ñꢋ làm viꢁc ꢌ nhꢍng trꢎng thái (hay chꢊ ñꢇ) xác ñꢏnh. Nhꢍng
trꢎng thái sꢈ cꢅ hay hư hꢐng khác thông thưꢑng ñã ñưꢉc dꢈ ñoán khi thiꢊt kꢊ tính toán chúng
ñꢋ áp dꢒng nhꢍng thiꢊt bꢏ và biꢁn pháp bꢄo vꢁ cꢀn thiꢊt.
Nhꢍng trꢎng thái làm viꢁc cꢂa hꢁ thꢅng truyꢆn ñꢇng ñiꢁn tꢈ ñꢇng có thꢋ ñưꢉc ñꢓc trưng
bꢔng các thông sꢅ như: tꢅc ñꢇ làm viꢁc cꢂa các ñꢇng cơ truyꢆn ñꢇng hay cꢂa cơ cꢃu chꢃp
hành máy sꢄn xuꢃt, dòng ñiꢁn phꢀn ꢕng cꢂa ñꢇng cơ hay dòng kích thích cꢂa ñꢇng cơ ñiꢁn
mꢇt chiꢆu, mômen phꢒ tꢄi trên trꢒc cꢂa ñꢇng cơ truyꢆn ñꢇng... Tuỳ theo quá trình công nghꢁ
yêu cꢀu mà các thông sꢅ trên có thꢋ lꢃy các giá trꢏ khác nhau. Viꢁc chuyꢋn tꢖ giá trꢏ này ñꢊn
giá trꢏ khác ñưꢉc thꢈc hiꢁn tꢈ ñꢇng nhꢑ hꢁ thꢅng ñiꢆu khiꢋn.
Kꢊt quꢄ hoꢎt ñꢇng cꢂa phꢀn ñiꢆu khiꢋn sꢗ ñưa hꢁ thꢅng ñꢇng lꢈc cꢂa truyꢆn ñꢇng ñiꢁn
ñꢊn mꢇt trꢎng thái làm viꢁc mꢘi, trong ñó có ít nhꢃt mꢇt thông sꢅ ñꢓc trưng cho mꢎch ñꢇng
lꢈc lꢃy giá trꢏ mꢘi.
Như vꢙy vꢆ thꢈc chꢃt ñiꢆu khiꢋn hꢁ thꢅng là ñưa vào hoꢓc ñưa ra khꢐi hꢁ thꢅng nhꢍng
phꢀn tꢚ, thiꢊt bꢏ nào ñó (chꢛng hꢎn ñiꢁn trꢌ, ñiꢁn kháng, ñiꢁn dung, khâu hiꢁu chꢜnh...) ñꢋ
thay ñꢝi mꢇt hoꢓc nhiꢆu thông sꢅ ñꢓc trưng hoꢓc ñꢋ giꢍ mꢇt thông sꢅ nào ñó (chꢛng hꢎn tꢅc
ñꢇ quay) không thay ñꢝi khi có sꢈ thay ñꢝi ngꢞu nhiên cꢂa thông sꢅ khác. ðꢋ tꢈ ñꢇng ñiꢆu
khiꢋn hoꢎt ñꢇng cꢂa truyꢆn ñꢇng ñiꢁn, hꢁ thꢅng ñiꢆu khiꢋn phꢄi có nhꢍng cơ cꢃu, thiꢊt bꢏ
nhꢙn biꢊt ñưꢉc giá trꢏ các thông sꢅ ñꢓc trưng cho chꢊ ñꢇ công tác cꢂa truyꢆn ñꢇng ñiꢁn (có thꢋ
là môñun, cũng có thꢋ là cꢄ vꢆ dꢃu cꢂa thông sꢅ).
Trong hꢁ thꢅng ñiꢆu khiꢋn gián ñoꢎn các phꢀn tꢚ nhꢙn biꢊt này phꢄi làm viꢁc theo các
ngưꢟng chꢜnh ñꢏnh ñưꢉc. Nghĩa là khi thông sꢅ ñưꢉc nhꢙn biꢊt ñꢊn trꢏ sꢅ ngưꢟng ñã ñꢓt, phꢀn
tꢚ nhꢙn biꢊt theo thông sꢅ này sꢗ bꢠt ñꢀu làm viꢁc phát ra mꢇt tín hiꢁu ñưa ñꢊn phꢀn tꢚ chꢃp
hành. Kꢊt quꢄ là sꢗ ñưa vào hoꢓc ñưa ra khꢐi mꢎch ñꢇng lꢈc nhꢍng phꢀn tꢚ cꢀn thiꢊt.
Nꢊu hꢁ thꢅng ñiꢆu khiꢋn có tín hiꢁu phát ra tꢖ phꢀn tꢚ nhꢙn biꢊt ñưꢉc dòng ñiꢁn, ta nói
rꢔng hꢁ ñiꢆu khiꢋn theo nguyên tꢠc dòng ñiꢁn. Nꢊu phꢀn tꢚ nhꢙn biꢊt ñưꢉc tꢅc ñꢇ, ta nói rꢔng
hꢁ ñiꢆu khiꢋn theo nguyên tꢠc tꢅc ñꢇ, nꢊu có phꢀn tꢚ nhꢙn biꢊt ñưꢉc thꢑi gian cꢂa quá trình
(tꢖ mꢇt mꢅc thꢑi gian nào ñó) ta nói rꢔng hꢁ ñiꢆu khiꢋn theo nguyên tꢠc thꢑi gian. Tương tꢈ
có hꢁ ñiꢆu khiꢋn theo nguyên tꢠc nhiꢁt ñꢇ, theo mômen, theo chiꢆu công suꢃt...
6.1.2 ðiꢈu khiꢉn tꢊ ñꢁng theo nguyên tꢋc thꢌi gian.
a) Nꢀi dung nguyên tꢁc ñiꢂu khiꢃn theo thꢄi gian:
ðiꢆu khiꢋn theo nguyên tꢠc thꢑi gian dꢈa trên cơ sꢌ là thông sꢅ làm viꢁc cꢂa mꢎch ñꢇng
lꢈc biꢊn ñꢝi theo thꢑi gian. Nhꢍng tín hiꢁu ñiꢆu khiꢋn phát ra theo mꢇt quy luꢙt thꢑi gian cꢀn
thiꢊt ñꢋ làm thay ñꢝi trꢎng thái cꢂa hꢁ thꢅng.
GV: Lê Tiꢀn Dũng _ Bꢁ môn Tð-ðL _ Khoa ðiꢂn
100
Nhꢍng phꢀn tꢚ nhꢙn biꢊt ñưꢉc thꢑi gian ñꢋ phát tín hiꢁu cꢀn ñưꢉc chꢜnh ñꢏnh dꢈa theo
ngưꢟng chuyꢋn ñꢝi cꢂa ñꢅi tưꢉng. Ví dꢒ như tꢅc ñꢇ, dòng ñiꢁn, mômen cꢂa mꢡi ñꢇng cơ
ñưꢉc tính toán chꢢn ngưꢟng cho thích hꢉp vꢘi tꢖng hꢁ thꢅng truyꢆn ñꢇng ñiꢁn cꢒ thꢋ.
Nhꢍng phꢀn tꢚ nhꢙn biꢊt ñưꢉc thꢑi gian có thꢋ gꢢi chung là rơle thꢑi gian. Nó tꢎo nên
ñưꢉc mꢇt thꢑi gian trꢣ (duy trì) kꢋ tꢖ lúc có tín hiꢁu ñưa vào (mꢅc 0) ñꢀu vào cꢂa nó ñꢊn khi
nó phát ñưꢉc tín hiꢁu ra ñưa vào phꢀn tꢚ chꢃp hành.
Cơ cꢃu duy trì thꢑi gian có thꢋ là: cơ cꢃu con lꢠc, cơ cꢃu ñiꢁn tꢖ, khí nén, cơ cꢃu ñiꢁn
tꢚ, tương ꢕng là rơle thꢑi gian kiꢋu con lꢠc, rơle thꢑi gian ñiꢁn tꢖ, rơle thꢑi gian khí nén và
rơle thꢑi gian ñiꢁn tꢚ...
b) Mꢅch ñiꢂu khiꢃn truyꢂn ñꢀng ñiꢆn ñiꢃn hình theo nguyên tꢁc thꢄi gian:
Xét mꢎch ñiꢆu khiꢋn khꢌi ñꢇng ñꢇng cơ ñiꢁn mꢇt chiꢆu kích tꢖ ñꢇc lꢙp có hai cꢃp ñiꢁn
trꢌ phꢒ trong mꢎch phꢀn ꢕng ñꢋ hꢎn chꢊ dòng ñiꢁn khꢌi ñꢇng ꢌ trên theo nguyên tꢠc thꢑi
gian. Sơ ñꢤ mꢎch ñiꢆu khiꢋn như hình 6.1.
_
+
M
§g
1RTh
1G
D
5
3
1
§g
_
+
§g
7
2G
1G
§g
r2 r1
2§g
1RTh
11
¦
9
2G
2RTh
CK
2RTh
13
_
+
Hình 6.1 - ðiꢆu khiꢋn khꢌi ñꢇng ñꢇng cơ ðMñl theo nguyên tꢠc thꢑi gian.
Trꢎng thái ban ñꢀu sau khi cꢃp nguꢤn ñꢇng lꢈc và ñiꢆu khiꢋn thì rơle thꢑi gian 1RTh
ñưꢉc cꢃp ñiꢁn mꢌ ngay tiꢊp ñiꢋm thưꢑng kín ñóng chꢙm RTh(9-11). ðꢋ khꢌi ñꢇng ta phꢄi ꢃn
nút mꢌ máy M(3-5), côngtꢠctơ ðg hút sꢗ ñóng các tiꢊp ñiꢋm ꢌ mꢎch ñꢇng lꢈc, phꢀn ꢕng ñꢇng
cơ ñiꢁn ñưꢉc ñꢃu vào lưꢘi ñiꢁn qua các ñiꢁn trꢌ phꢒ khꢌi ñꢇng r1, r2. Dòng ñiꢁn qua các ñiꢁn
trꢌ có trꢏ sꢅ lꢘn gây ra sꢒt áp trên ñiꢁn trꢌ r1. ðiꢁn áp ñó vưꢉt quá ngưꢟng ñiꢁn áp hút cꢂa rơle
thꢑi gian 2RTh làm cho nó hoꢎt ñꢇng sꢗ mꢌ ngay tiꢊp ñiꢋm thưꢑng kín ñóng chꢙm 2RTh(11-
13), trên mꢎch 2G cùng vꢘi sꢈ hoꢎt ñꢇng cꢂa rơle 1RTh chúng ñꢄm bꢄo không cho các
côngtꢠctơ 1G và 2G có ñiꢁn trong giai ñoꢎn ñꢀu cꢂa quá trình khꢌi ñꢇng.
Tiꢊp ñiꢋm phꢒ ðg(3-5) ñóng ñꢋ tꢈ duy trì dòng ñiꢁn cho cuꢇn dây côngtꢠctơ ðg khi ta
thôi không ꢃn nút M nꢍa. Tiꢊp ñiꢋm ðg(1-7) mꢌ ra cꢠt ñiꢁn rơle thꢑi gian 1RTh ñưa rơle thꢑi
gian này vào hoꢎt ñꢇng ñꢋ chuꢥn bꢏ phát tín hiꢁu chuyꢋn trꢎng thái cꢂa truyꢆn ñꢇng ñiꢁn. Mꢅc
không cꢂa thꢑi gian t có thꢋ ñưꢉc xem là thꢑi ñiꢋm ðg(1-7) mꢌ cꢠt ñiꢁn 1RTh.
GV: Lê Tiꢀn Dũng _ Bꢁ môn Tð-ðL _ Khoa ðiꢂn
101
ω
ω
I 1
ω0
A
I 2
ω2
ω1
ω2
IC
ω1
M
t
0
0
MC M 2
M1
t1
t2
Hình 6.2 - ðꢓc tính khꢌi ñꢇng ñꢇng cơ ðMñl theo nguyên tꢠc thꢑi gian.
Thꢑi gian chꢜnh ñꢏnh ꢌ mꢡi cꢃp ñiꢁn trꢌ ñưꢉc tính theo công thꢕc:
M1 −MC
ti = Tci.ln
M2 − MC
trong ñó Tci - hꢔng sꢅ thꢑi gian ñiꢁn cơ cꢂa ñꢇng cơ ꢌ ñꢓc tính có ñiꢁn trꢌ phꢒ ꢌ cꢃp thꢕ i.
J∆ωi
Tci =
M1 − M2
Vꢘi ∆ωi là khoꢄng biꢊn thiên tꢅc ñꢇ trên ñưꢑng ñꢓc tính cơ có cꢃp ñiꢁn trꢌ thꢕ i ꢌ
nhꢍng mômen chuyꢋn ñꢝi M1, M2 tương ꢕng.
J là mômen quán tính cơ cꢂa hꢁ thꢅng truyꢆn ñꢇng và ñꢇng cơ, tính quy ñꢝi vꢆ trꢒc
ñꢇng cơ.
Sau khi rơle thꢑi gian 1RTh nhꢄ, cơ cꢃu duy trì thꢑi gian sꢗ tính thꢑi gian tꢖ gꢅc không
cho ñꢊn ñꢎt trꢏ sꢅ chꢜnh ñꢏnh thì ñóng tiꢊp ñiꢋm thưꢑng kín ñóng chꢙm RTh(9-11). Lúc này
cuꢇn dây côngtꢠctơ gia tꢅc 1G ñưꢉc cꢃp ñiꢁn và hoꢎt ñꢇng ñóng tiꢊp ñiꢋm chính cꢂa nó ꢌ
mꢎch ñꢇng lꢈc và cꢃp ñiꢁn trꢌ phꢒ thꢕ nhꢃt r1 bꢏ nꢅi ngꢠn mꢎch. ðꢇng cơ sꢗ chuyꢋn sang
khꢌi ñꢇng trên ñưꢑng ñꢓc tính cơ thꢕ 2. Viꢁc ngꢠn mꢎch ñiꢁn trꢌ r1 làm cho rơle thꢑi gian
2RTh mꢃt ñiꢁn và cơ cꢃu duy trì thꢑi gian cꢂa nó cũng sꢗ tính thꢑi gian tương tꢈ như ñꢅi vꢘi
rơle 1RTh, khi ñꢎt ñꢊn trꢏ sꢅ chꢜnh ñꢏnh nó sꢗ ñóng tiꢊp ñiꢋm thưꢑng ñóng ñóng chꢙm
2RTh(11-13). Côngtꢠctơ gia tꢅc 2G có ñiꢁn hút tiꢊp ñiꢋm chính 2G, ngꢠn mꢎch cꢃp ñiꢁn trꢌ
thꢕ hai r2, ñꢇng cơ sꢗ chuyꢋn sang tiꢊp tꢒc khꢌi ñꢇng trên ñưꢑng ñꢓc tính cơ tꢈ nhiên cho ñꢊn
ñiꢋm làm viꢁc ꢝn ñꢏnh A.
c) Nhꢇn xét vꢂ ñiꢂu khiꢃn truyꢂn ñꢀng ñiꢆn theo nguyên tꢁc thꢄi gian:
Ưu ñiꢋm cꢂa nguyên tꢠc ñiꢆu khiꢋn theo thꢑi gian là có thꢋ chꢜnh ñưꢉc thꢑi gian theo
tính toán và ñꢇc lꢙp vꢘi thông sꢅ cꢂa hꢁ thꢅng ñꢇng lꢈc. Trong thꢈc tꢊ ꢄnh hưꢌng cꢂa mômen
cꢄn MC cꢂa ñiꢁn áp lưꢘi và cꢂa ñiꢁn trꢌ cuꢇn dây hꢀu như không ñáng kꢋ ñꢊn sưk làm viꢁc
cꢂa hꢁ thꢅng và ñꢊn quá trình gia tꢅc cꢂa truyꢆn ñꢇng ñiꢁn, vì các trꢏ sꢅ thꢈc tꢊ sai khác vꢘi trꢏ
sꢅ thiꢊt kꢊ không nhiꢆu.
Thiꢊt bꢏ cꢂa sơ ñꢤ ñơn giꢄn, làm viꢁc tin cꢙy cao ngay cꢄ khi phꢒ tꢄi thay ñꢝi, rơle thꢑi
gian dùng ñꢤng loꢎt cho bꢃt kỳ công suꢃt và ñꢇng cơ nào, có tính kinh tꢊ cao.
GV: Lê Tiꢀn Dũng _ Bꢁ môn Tð-ðL _ Khoa ðiꢂn
102
Nguyên tꢠc thꢑi gian ñưꢉc dùng rꢃt rꢇng rãi trong truyꢆn ñꢇng ñiꢁn mꢇt chiꢆu cũng như
xoay chiꢆu.
6.1.3 ðiꢈu khiꢉn tꢊ ñꢁng theo nguyên tꢋc tꢍc ñꢁ.
a) Nꢀi dung nguyên tꢁc:
Tꢅc ñꢇ quay trên trꢒc ñꢇng cơ hay cꢂa cơ cꢃu chꢃp hành là mꢇt thông sꢅ ñꢓc trưng quan
trꢢng xác ñꢏnh trꢎng thái cꢂa hꢁ thꢅng truyꢆn ñꢇng ñiꢁn. Do vꢙy, ngưꢑi ta dꢈa vào thông sꢅ
này ñꢋ ñiꢆu khiꢋn sꢈ làm viꢁc cꢂa hꢁ thꢅng. Lúc này mꢎch ñiꢆu khiꢋn phꢄi có phꢀn tꢚ nhꢙn
biꢊt ñưꢉc chính xác tꢅc ñꢇ làm viꢁc cꢂa ñꢇng cơ - gꢢi là rơle tꢅc ñꢇ. Khi tꢅc ñꢇ ñꢎt ñưꢉc ñꢊn
nhꢍng trꢏ sꢅ ngưꢟng ñã ñꢓt thì rơle tꢅc ñꢇ sꢗ phát tín hiꢁu ñꢊn phꢀn tꢚ chꢃp hành ñꢋ chuyꢋn
trꢎng thái làm viꢁc cꢂa hꢁ thꢅng truyꢆn ñꢇng ñiꢁn ñꢊn trꢎng thái mꢘi yêu cꢀu.
Rơle tꢅc ñꢇ có thꢋ cꢃu tꢎo theo nguyên tꢠc ly tâm, nguyên tꢠc cꢄm ꢕng, cũng có thꢋ
dùng máy phát tꢅc ñꢇ. ðꢅi vꢘi ñꢇng cơ ñiꢁn mꢇt chiꢆu có thꢋ gián tiꢊp kiꢋm tra tꢅc ñꢇ thông
qua sꢕc ñiꢁn ñꢇng cꢂa ñꢇng cơ. ðꢅi vꢘi ñꢇng cơ ñiꢁn xoay chiꢆu có thꢋ thông qua sꢕc ñiꢁn
ñꢇng và tꢀn sꢅ cꢂa mꢎch rôto ñꢋ xác ñꢏnh tꢅc ñꢇ.
Hình 6.3 trình bày sơ lưꢉc cꢃu tꢎo cꢂa rơle tꢅc ñꢇ kiꢋu cꢄm ꢕng. Rôto (1) cꢂa nó là mꢇt
nam châm vĩnh cꢚu ñưꢉc nꢅi trꢒc vꢘi ñꢇng cơ hay cơ cꢃu chꢃp hành. Còn stato (2) cꢃu tꢎo
như mꢇt lꢤng sóc và có thꢋ quay ñưꢉc trên bꢇ ñꢟ cꢂa nó. Trên cꢀn (3) gꢠn vào stato bꢅ trí má
ñꢇng (11) cꢂa 2 tiꢊp ñiꢋm có các má tĩnh là (7) và (15).
11
7
15
5
4
Hình 6.3 - Cꢃu tꢎo rơle
tꢅc ñꢇ kiꢋu cꢄm ꢕng.
3
2
1
ω
Khi rôto không quay các tiꢊp ñiꢋm (7),(11) và (15),(11) mꢌ, vì các lò xo giꢍ cꢀn (3) ꢌ
chính giꢍa. Khi rôto quay tꢎo nên tꢖ trưꢑng quay quét stato, trong lꢤng sóc có dòng cꢄm ꢕng
chꢎy qua. Tác dꢒng tương hꢡ giꢍa dòng này và tꢖ trưꢑng quay tꢎo nên mômen quay làm cho
stato quay ñi mꢇt góc nào ñó. Lúc ñó các lò xo cân bꢔng (4) bꢏ nén hay kéo tꢎo ra mꢇt mômen
chꢅng lꢎi, cân bꢔng vꢘi mômen quay ñiꢁn tꢖ.
Tuỳ theo chiꢆu quay cꢂa rôto mà má ñꢇng (11) có thꢋ ñꢊn tiꢊp xúc vꢘi má tĩnh (7) hay
(15).
Trꢏ sꢅ ngưꢟng cꢂa tꢅc ñꢇ ñưꢉc ñiꢆu chꢜnh bꢌi bꢇ phꢙn (5) thay ñꢝi trꢏ sꢅ kéo nén cꢂa lò
xo cân bꢔng.
GV: Lê Tiꢀn Dũng _ Bꢁ môn Tð-ðL _ Khoa ðiꢂn
103
Khi tꢅc ñꢇ quay cꢂa rôto bé hơn trꢏ sꢅ ngưꢟng ñã ñꢓt, mômen ñiꢁn tꢖ còn bé không
thꢠng ñưꢉc mômen cꢄn cꢂa các lò xo cân bꢔng nên tiꢊp ñiꢋm không ñóng ñưꢉc. Tꢖ lúc tꢅc ñꢇ
quay cꢂa rôto ñꢎt giá trꢏ lꢘn hơn hoꢓc bꢔng ngưꢟng ñã ñꢓt thì mômen ñiꢁn tꢖ mꢘi thꢠng ñưꢉc
mômen cꢄn cꢂa các lò xo làm cho phꢀn tĩnh quay, ñóng tiꢊp ñiꢋm tương ꢕng theo chiꢆu quay
cꢂa rôto.
b) Mꢅch ñiꢂu khiꢃn truyꢂn ñꢀng ñiꢆn ñiꢃn hình theo nguyên tꢁc tꢈc ñꢀ :
Ta cũng lꢃy trưꢑng hꢉp ñiꢆu khiꢋn mꢌ máy ñꢇng cơ ñꢋ xét nhꢍng ví dꢒ cꢒ thꢋ.
Như ñã thꢃy ꢌ ví dꢒ trưꢘc, viꢁc ngꢠn mꢎch các ñiꢁn trꢌ khꢌi ñꢇng trong mꢎch phꢀn ꢕng
ñꢇng cơ có thꢋ thꢈc hiꢁn ñưꢉc ꢌ tꢅc ñꢇ ω1, ω2 và ω3. ðꢋ làm các phꢀn tꢚ kiꢋm tra tꢅc ñꢇ, ꢌ
ñây ta dùng các côngtăctơ gia tꢅc 1G, 2G và 3G có cuꢇn dây mꢠc trꢈc tiꢊp vào 2 ñꢀu phꢀn
ꢕng ñꢇng cơ, nó tiꢊp thꢒ ñưꢉc ñiꢁn áp tꢦ lꢁ vꢘi tꢅc ñꢇ ñꢇng cơ vꢘi sai lꢁch nhꢐ.
CK
_
_
+
+
3G 2G 1G
§g
¦
3G
§g
M
D
+
5
_
3
2G
1G
§g
ω
U
U
3G
ω0
U
2G
4
ω3
ω2
3
U
1G
2
1
U
u
ω1
e
M
t
0
0
(I2 )
(I )
1
M2
M1
t1
t2 t3
Hình 6.4 - ðiꢆu khiꢋn khꢌi ñꢇng ñꢇng cơ ðMñl theo nguyên
tꢠc tꢅc ñꢇ.
Trên hình 6.4 các tiꢊp ñiꢋm chuyꢋn ñꢝi trꢎng thái cꢀn xꢄy ra ꢌ tꢅc ñꢇ (ω1,I2), (ω2,I2) và
(ω3,I2). ꢧ các ñiꢋm này, ñiꢁn áp trên 2 ñꢀu phꢀn ꢕng sꢗ là:
U1 = Kφω1 + I2.r−ꢀ
U2 = Kφω2 + I2.r−ꢀ
U3 = Kφω3 + I2.r−ꢀ
Giꢄ sꢚ ta cꢠt ñiꢁn trꢌ theo thꢕ tꢈ r1, r2, r3 thì phꢄi chꢢn côngtăctơ có ñiꢁn áp hút lꢀn lưꢉt
là:
Uhút1G = U1
Uhút2G = U2
Uhút3G = U3
GV: Lê Tiꢀn Dũng _ Bꢁ môn Tð-ðL _ Khoa ðiꢂn
104
Hoꢎt ñꢇng cꢂa sơ ñꢤ: Sau khi ꢃn nút mꢌ máy M, côngtăctơ ðg có ñiꢁn ñóng mꢎch phꢀn
ꢕng ñꢇng cơ vào nguꢤn qua 3 ñiꢁn trꢌ phꢒ r1, r2 và r3. ðꢇng cơ gia tꢅc trên ñưꢑng ñꢓc tính cơ
(1). Khi tꢅc ñꢇ ñꢇng cơ ñꢎt ñꢊn trꢏ sꢅ ω1 ñiꢁn áp trên 2 ñꢀu côngtăctơ 1G ñꢎt trꢏ sꢅ hút U1, do
ñó 1G hút, loꢎi trꢖ ñiꢁn trꢌ r1, ñꢇng cơ sꢗ chuyꢋn sang gia tꢅc trên ñưꢑng ñꢓc tính cơ (2). Khi
tꢅc ñꢇ ñꢇng cơ ñꢎt ñꢊn trꢏ sꢅ ω2(ω2 > ω1) ñiꢁn áp trên 2 ñꢀu côngtăctơ 2G ñꢎt trꢏ sꢅ hút U2, do
ñó 2G hút, loꢎi trꢖ tiꢊp ñiꢁn trꢌ r2, ñꢇng cơ sꢗ chuyꢋn sang gia tꢅc trên ñưꢑng ñꢓc tính cơ (3).
Khi tꢅc ñꢇ ñꢇng cơ ñꢎt ñꢊn trꢏ sꢅ ω3(ω3 > ω2) ñiꢁn áp trên 2 ñꢀu côngtăctơ 3G ñꢎt trꢏ sꢅ hút
U3, do ñó 3G hút, ñiꢁn trꢌ r3 bꢏ ngꢠn mꢎch, ñꢇng cơ sꢗ chuyꢋn sang gia tꢅc trên ñưꢑng ñꢓc
tính cơ tꢈ nhiên, cho ñꢊn ñiꢋm làm viꢁc ꢝn ñꢏnh.
c) Nhꢇn xét vꢂ ñiꢂu khiꢃn truyꢂn ñꢀng ñiꢆn theo nguyên tꢁc tꢈc ñꢀ:
Ưu ñiꢋm là ñơn giꢄn và rꢨ tiꢆn, thiꢊt bꢏ có thꢋ là côngtăctơ mꢠc trꢈc tiꢊp vào phꢀn ꢕng
ñꢇng cơ không cꢀn thông qua rơle. Nhưꢉc ñiꢋm là thꢑi gian mꢌ máy và hãm máy phꢒ thuꢇc
nhiꢆu vào mômen cꢄn MC, quán tính J, ñiꢁn áp lưꢘi U và ñiꢁn trꢌ cuꢇn dây côngtăctơ. Các
côngtăctơ gia tꢅc có thꢋ không làm viꢁc vì ñiꢁn áp lưꢘi giꢄm thꢃp, vì quá tꢄi hoꢓc vì cuꢇn dây
quá phát nóng, sꢗ dꢞn ñꢊn quá phát nóng ñiꢁn trꢌ khꢌi ñꢇng, có thꢋ làm cháy các ñiꢁn trꢌ ñó.
Khi ñiꢁn áp lưꢘi tăng cao có khꢄ năng tác ñꢇng ñꢤng thꢑi các côngtăctơ gia tꢅc làm tăng dòng
ñiꢁn quá trꢏ sꢅ cho phép.
Trong thꢈc tꢊ ít dùng nguyên tꢠc này ñꢋ khꢌi ñꢇng các ñꢇng cơ, thưꢑng chꢜ dùng
nguyên tꢠc này ñꢋ ñiꢆu khiꢋn quá trình hãm ñꢇng cơ.
6.1.4 ðiꢈu khiꢉn tꢊ ñꢁng theo nguyên tꢋc dòng ñiꢂn.
a) Nꢀi dung nguyên tꢁc:
Dòng ñiꢁn trong mꢎch phꢀn ꢕng ñꢇng cơ cũng là mꢇt thông sꢅ làm viꢁc rꢃt quan trꢢng
xác ñꢏnh trꢎng thái cꢂa hꢁ truyꢆn ñꢇng ñiꢁn. Nó phꢄn ánh trꢎng thái mang tꢄi bình thưꢑng cꢂa
hꢁ thꢅng, trꢎng thái mang tꢄi, trꢎng thái quá tꢄi cũng như phꢄn ánh trꢎng thái ñang khꢌi ñꢇng
hay ñang hãm cꢂa ñꢇng cơ truyꢆn ñꢇng. Trong quá trình khꢌi ñꢇng, hãm, dòng ñiꢁn cꢀn phꢄi
ñꢄm bꢄo nhꢐ hơn mꢇt trꢏ sꢅ giꢘi hꢎn cho phép. Trong quá trình làm viꢁc cũng vꢙy, dòng ñiꢁn
có thꢋ phꢄi giꢍ không ñꢝi ꢌ mꢇt trꢏ sꢅ nào ñó theo yêu cꢀu cꢂa quá trình công nghꢁ.
Ta có thꢋ dùng các côngtăctơ có cuꢇn dây dòng ñiꢁn hoꢓc rơle dòng ñiꢁn kiꢋu ñiꢁn tꢖ
hoꢓc các khóa ñiꢁn tꢚ hoꢎt ñꢇng theo tín hiꢁu vào là trꢏ sꢅ dòng ñiꢁn ñꢋ ñiꢆu khiꢋn hꢁ thꢅng
theo các yêu cꢀu trên.
Dòng ñiꢁn mꢎch phꢀn ꢕng ñꢇng cơ dùng làm tín hiꢁu vào trꢈc tiꢊp hoꢓc gián tiꢊp cho
các phꢀn tꢚ nhꢙn biꢊt dòng ñiꢁn nói trên. Khi trꢏ sꢅ tín hiꢁu vào ñꢎt ñꢊn giá trꢏ ngưꢟng xác
ñꢏnh có thꢋ ñiꢆu chꢜnh ñưꢉc cꢂa nó thì nó sꢗ phát tín hiꢁu ñiꢆu khiꢋn hꢁ thꢅng chuyꢋn ñꢊn
nhꢍng trꢎng thái làm viꢁc yêu cꢀu.
b) Mꢅch ñiꢂu khiꢃn truyꢂn ñꢀng ñiꢆn ñiꢃn hình theo nguyên tꢁc dòng ñiꢆn:
Xét mꢎch ñiꢆu khiꢋn hãm ngưꢉc ñꢇng cơ xoay chiꢆu 3 pha rôto dây quꢃn khi ñꢄo chiꢆu.
Vì nhꢍng lí do tương tꢈ như ñã phân tích trong chương 2, khi ñꢄo chiꢆu quay ñꢇng cơ
xoay chiꢆu 3 pha rôto dây quꢃn cꢀn phꢄi ñưa thêm vào mꢎch rôto mꢇt ñiꢁn trꢌ phꢒ lꢘn hơn trꢏ
sꢅ ñiꢁn trꢌ phꢒ cꢀn thiꢊt ñưa vào khi khꢌi ñꢇng.
GV: Lê Tiꢀn Dũng _ Bꢁ môn Tð-ðL _ Khoa ðiꢂn
105
Ta có thꢋ dùng mꢎch ñiꢆu khiꢋn theo nguyên tꢠc dòng ñiꢁn sau ñây ñꢋ ñiꢆu khiꢋn viꢁc
ñưa vào và loꢎi ra phꢀn ñiꢁn trꢌ phꢒ ñó mꢡi lꢀn ñꢄo chiꢆu quay ñꢇng cơ.
~
(N)
(T)
~
~
AT
2' 1' 0 1 2
T
N
N
T
3
7
5
9
1
2
KC1
N
T
KC2
KC3
RH
H
13
15
11
1G
2G
2G
rp2
rp1
rh
H
17
21
1G
H
KC4
KC5
1G
19
RH
Hình 6.5 - ðiꢆu khiꢋn hãm ngưꢉc ñꢇng cơ xoay chiꢆu 3 pha rôto dây
quꢃn khi ñꢄo chiꢆu theo nguyên tꢠc dòng ñiꢁn.
ω
1
Α
Ιh®
ΤΝ
2
Ι
Ι2
0
3
ΤΝ'
Yêu cꢀu ñꢅi vꢘi rơle hãm RH thꢒ cꢄm dòng ñiꢁn rôto: khi dòng ñiꢁn rôto lꢘn hơn trꢏ sꢅ
khꢌi ñꢇng thì nó phꢄi tác ñꢇng, khi dòng ñiꢁn rôto ñã giꢄm nhꢐ vꢆ gꢀn trꢏ sꢅ khꢌi ñꢇng (I1) thì
nó phꢄi nhꢄ ñꢋ chuꢥn bꢏ cho quá trình khꢌi ñꢇng tiꢊp theo.
Vꢙy phꢄi chꢜnh ñꢏnh trꢏ sꢅ Inhꢄ cꢂa RH lꢘn hơn I1 mꢇt ít, tꢃt nhiên trꢏ sꢅ Ihút cꢂa nó sꢗ lꢘn
hơn I1 và xác ñꢏnh theo hꢁ sꢅ trꢌ vꢆ cꢂa nó.
Giꢄ sꢚ ñꢇng cơ ñang làm viꢁc theo chiꢆu quay thuꢙn, nghĩa là bꢇ khꢅng chꢊ chꢜ huy
ñang ꢌ vꢏ trí 2 phía phꢄi. Muꢅn ñꢄo chiꢆu quay ñꢇng cơ, ta quay bꢇ khꢅng chꢊ KC vꢆ phía
ngưꢉc. Khi bꢇ khꢅng chꢊ lưꢘt qua vꢏ trí 0, các côngtăctơ H, 1G, 2G mꢃt ñiꢁn nên các tiꢊp
ñiꢋm cꢂa chúng nhꢄ ra ñưa cꢄ 3 ñiꢁn trꢌ vào mꢎch rôto. Khi ñꢊn vꢏ trí 2 phía trái, dòng ñiꢁn
rôto xuꢃt hiꢁn lúc này lꢘn hơn trꢏ sꢅ chꢜnh ñꢏnh hút cꢂa rơle RH, nên RH tác ñꢇng mꢌ tiꢊp
ñiꢋm RH(1-3), bꢄo ñꢄm cho cꢄ 3 ñiꢁn trꢌ tham gia vào viꢁc hꢎn chꢊ dòng ñiꢁn, quá trình hãm
ngưꢉc ñꢇng cơ ñưꢉc tiꢊn hành.
GV: Lê Tiꢀn Dũng _ Bꢁ môn Tð-ðL _ Khoa ðiꢂn
106
Khi tꢅc ñꢇ ñꢇng cơ giꢄm gꢀn ñꢊn 0 thì dòng ñiꢁn rôto cũng giꢄm ñꢊn trꢏ sꢅ nhꢄ cꢂa rơle
RH, rơle RH nhꢄ ñóng tiꢊp ñiꢋm RH(1-3), công tăctơ H có ñiꢁn, ñiꢁn trꢌ hãm ngưꢉc rh ñưꢉc
loꢎi ra ngoài, ñꢇng cơ bꢠt ñꢀu quá trình khꢌi ñꢇng theo chiꢆu ngưꢉc vꢘi hai cꢃp ñiꢁn trꢌ hꢎn
chꢊ rp1 và rp2.
c) Nhꢇn xét vꢂ ñiꢂu khiꢃn truyꢂn ñꢀng ñiꢆn theo nguyên tꢁc dòng ñiꢆn:
- Ưu ñiꢋm: Thiꢊt bꢏ ñơn giꢄn, sꢈ làm viꢁc cꢂa sơ ñꢤ không chꢏu ꢄnh hưꢌng cꢂa nhiꢁt ñꢇ
cuꢇn dây côngtăctơ, rơle.
- Nhưꢉc ñiꢋm: ðꢇ tin cꢙy thꢃp, có khꢄ năng ñình chꢜ gia tꢅc ꢌ cꢃp trung gian nꢊu ñꢇng
cơ khꢌi ñꢇng bꢏ quá tꢄi, dòng ñiꢁn không giꢄm xuꢅng ñꢊn trꢏ sꢅ nhꢄ cꢂa rơle dòng ñiꢁn.
Nguyên tꢠc dòng ñiꢁn ñưꢉc ꢕng dꢒng chꢂ yꢊu ñꢋ tꢈ ñꢇng ñiꢆu khiꢋn quá trình khꢌi
ñꢇng ñꢇng cơ mꢇt chiꢆu kích thích nꢅi tiꢊp và ñꢇng cơ xoay chiꢆu rôto dây quꢃn.
6.1.5 Các nguyên tꢋc ñiꢈu khiꢉn khác
Ngoài 3 nguyên tꢠc ñiꢆu khiꢋn ñưꢉc áp dꢒng rꢇng rãi nhꢃt mà ta ñã xét ꢌ trên, cũng có
thꢋ tiꢊn hành ñiꢆu khiꢋn các quá trình hay máy móc sꢄn xuꢃt theo nhꢍng thông sꢅ ño lưꢑng
khác như: ðiꢆu khiꢋn theo công suꢃt và chiꢆu công suꢃt mômen, sꢕc căng, nhiꢁt ñꢇ, ánh
sáng...
Mꢇt trong nhꢍng nguyên tꢠc rꢃt hay dùng là nguyên tꢠc ñiꢆu khiꢋn theo ñưꢑng ñi (hay
nguyên tꢠc hành trình).
Khi quá trình thay ñꢝi trꢎng thái làm viꢁc cꢂa hꢁ có quan hꢁ chꢓt chꢗ vꢘi vꢏ trí cꢂa các
bꢇ phꢙn ñꢇng cꢂa máy (ñꢀu máy, bàn máy, mâm cꢓp...) thì ta có thꢋ dùng các thiꢊt bꢏ ñꢓc biꢁt
- gꢢi là công tꢠc hành trình, ñꢓt tꢎi nhꢍng vꢏ trí thích hꢉp trên ñưꢑng ñi cꢂa các bꢇ phꢙn ñó.
Khi bꢇ phꢙn ñꢇng di chuyꢋn ñꢊn nhꢍng vꢏ trí này sꢗ tác ñꢇng lên các công tꢠc hành trình,
công tꢠc hành trình sꢗ phát nhꢍng tín hiꢁu ñiꢆu khiꢋn hꢁ thꢅng ñꢊn các trꢎng thái làm viꢁc
mꢘi. Ví dꢒ như ñꢓt các công tꢠc cuꢅi cùng ñꢋ hꢎn chꢊ hành trình bàn máy bào, máy doa, cꢀu
trꢒc hoꢓc là ñꢓt các công tꢠc hành trình ñꢋ ñꢄo chiꢆu, giꢄm tꢅc ñꢇ cho máy bào giưꢑng.
N
T
Hình 6.6 - ðiꢆu khiꢋn theo
nguyên tꢠc hành trình.
B
A
KH
6.2 CÁC DꢎNG BꢏO Vꢇ VÀ TÍN HIꢇU HÓA
6.2.1 Ý nghĩa cꢐa bꢑo vꢂ và tín hiꢂu hóa
Trong quá trình vꢙn hành, hꢁ thꢅng ðKTð Tðð có thꢋ có nhꢍng tác ñꢇng ngꢞu nhiên
hoꢓc chꢂ quan cꢂa nhân viên vꢙn hành dꢞn ñꢊn nhꢍng sꢈ cꢅ hoꢓc chꢊ ñꢇ làm viꢁc xꢃu cho hꢁ
thꢅng. Nꢊu các chꢊ ñꢇ xꢃu hoꢓc sꢈ cꢅ không ñưꢉc loꢎi trꢖ kꢏp thꢑi thì sꢗ dꢞn ñꢊn hư hꢐng
máy móc, thiꢊt bꢏ, rꢅi loꢎn quá trình sꢄn xuꢃt hoꢓc thꢙm chí có thꢋ gây nhꢍng tai nꢎn nguy
hiꢋm cho ngưꢑi.
GV: Lê Tiꢀn Dũng _ Bꢁ môn Tð-ðL _ Khoa ðiꢂn
107
Vì vꢙy bꢄo vꢁ và tín hiꢁu hóa trong hꢁ thꢅng là không thꢋ thiꢊu ñưꢉc. Nó có nhiꢁm vꢒ
loꢎi trꢖ và ñꢆ phòng các sꢈ cꢅ và chꢊ ñꢇ làm viꢁc xꢃu, ñꢄm bꢄo vꢙn hành an toàn cho máy
móc và thiꢊt bꢏ cũng như con ngưꢑi.
Tác ñꢇng cꢂa bꢄo vꢁ và tín hiꢁu hóa:
- Ngꢠt ñiꢁn ñꢇng cơ và hꢁ thꢅng khi có sꢈ cꢅ nguy hiꢋm trꢈc tiꢊp ñꢊn ñꢇng cơ và thiꢊt
bꢏ. Ví dꢒ khi ngꢠn mꢎch, khi ñiꢁn áp giꢄm thꢃp quá mꢕc hoꢓc khi mꢃt bôi trơn, làm mát.
- Khi quá tꢄi hoꢓc khi xꢄy ra chꢊ ñꢇ làm viꢁc xꢃu chưa có nguy hiꢋm trꢈc tiꢊp ñꢊn máy
móc thiꢊt bꢏ thì tín hiꢁu hóa cho nhân viên vꢙn hành biꢊt ñꢋ xꢚ lý.
- Bꢄo ñꢄm khꢌi ñꢇng, hãm, ñꢄo chiꢆu … mꢇt cách bình thưꢑng, nghĩa là ñꢄm bꢄo sao
cho I < Icp, to < to , …
cp
- Ngoài ra có nhiꢆu trưꢑng hꢉp ñꢋ bꢄo ñꢄm cho các thiꢊt bꢏ quan trꢢng hoꢎt ñꢇng bình
thưꢑng trong mꢢi trưꢑng hꢉp, bꢄo vꢁ sꢗ tác ñꢇng cꢠt mꢇt sꢅ thiꢊt bꢏ ñiꢁn không quan trꢢng
lꢠm khi có sꢈ cꢅ mꢃt ñiꢁn hay ñiꢁn áp giꢄm thꢃp tꢎm thꢑi.
Các thiꢊt bꢏ bꢄo vꢁ phꢝ biꢊn:
- Cꢀu chì: cꢠt mꢎch ñiꢁn khi dây chì nóng chꢄy.
- Rơle dòng ñiꢁn: Tác ñꢇng ꢌ dòng ñiꢁn ñã ñꢓt.
- Rơle ñiꢁn áp: Tác ñꢇng ꢌ ñiꢁn áp ñã ñꢓt.
- Rơle công suꢃt: Phꢄn ꢕng vꢘi sꢈ thay ñꢝi trꢏ sꢅ và chiꢆu công suꢃt.
- Rơle nhiꢁt: Tác ñꢇng ꢌ nhiꢁt ñꢇ phát nóng nhꢃt ñꢏnh.
- Áptômat các loꢎi.....
6.2.2 Các dꢒng bꢑo vꢂ cơ bꢑn
1. Bꢑo vꢂ ngꢋn mꢒch
Tác hꢅi cꢉa ngꢁn mꢅch: Có thꢋ gây nên hꢐng cách ñiꢁn cꢂa ñꢇng cơ và hꢐng cách ñiꢁn
các thiꢊt bꢏ khác cꢂa truyꢆn ñꢇng ñiꢁn. Khi ngꢠn mꢎch sꢗ gây nên nhiꢁt ñꢇ tăng nhanh gây
cháy hoꢓc sꢕc tꢖ ñꢇng tăng mꢎnh gây tác ñꢇng không tꢅt vꢆ mꢓt cơ hꢢc.
Trong hꢁ thꢅng TððK-Tðð bꢃt kỳ, ngꢠn mꢎch mꢇt pha hoꢓc 3 pha ñꢆu nguy hiꢋm và
bꢄo vꢁ phꢄi tác ñꢇng cꢠt nhanh hꢁ thꢅng ra khꢐi nguꢤn ñiꢁn.
Bꢄo vꢁ ngꢠn mꢎch có thꢋ thꢈc hiꢁn bꢔng: Cꢀu chì, áptômat hoꢓc rơle dòng ñiꢁn cꢈc ñꢎi,
các khâu bꢄo vꢁ ngꢠn mꢎch bꢔng bán dꢞn ñiꢁn tꢚ.
* Ví dꢒ dùng cꢀu chì và áptômát bꢄo vꢁ ngꢠn mꢎch:
~
AT
1CC
K
~
K
2CC
M
K
D
GV: Lê Tiꢀn Dũng _ Bꢁ môn Tð-ðL _ Khoa ðiꢂn
108
- Dòng tác ñꢇng cꢂa cꢀu chì: Idc = Ikñ.α
Trong ñó: Idc là dòng tác ñꢇng cꢂa dây chꢄy ñưꢉc chꢢn.
Ikñ là dòng ñiꢁn khꢌi ñꢇng cꢂa ñꢇng cơ, phꢒ tꢄi ñưꢉc bꢄo vꢁ.
α là hꢁ sꢅ xét ñꢊn quán tính nhiꢁt.
α = 2,5 ñꢅi vꢘi ñꢇng cơ khꢌi ñꢇng bình thưꢑng.
α = (1,6 ÷ 2) ñꢅi vꢘi ñꢇng cơ khꢌi ñꢇng nꢓng.
Cꢃm ñꢓt cꢀu chì trên dây trung tính, mꢎch nꢅi ñꢃt, vì nꢊu ñꢕt dây cꢀu chì thì vꢐ máy sꢗ
có ñiꢁn áp cao nguy hiꢋm. Dùng cꢀu chì bꢄo vꢁ ngꢠn mꢎch thì ñơn giꢄn, rꢨ tiꢆn nhưng tác
ñꢇng không chính xác, dòng tác ñꢇng phꢒ thuꢇc vào thꢑi gian, thay thꢊ lâu, không bꢄo vꢁ
ñưꢉc chꢊ ñꢇ làm viꢁc 2 pha.
- Dòng chꢜnh ñꢏnh cꢂa Áptômat: Icñ = (1,2 ÷ 1,3).Ikñ
Áptômat tác ñꢇng rꢤi thì có thꢋ ñóng lꢎi nhanh, cꢠt ñưꢉc dòng lꢘn, bꢄo vꢁ ñưꢉc chꢊ ñꢇ
làm viꢁc dòng 2 pha (khi bꢏ mꢃt 1 trong 3 pha).
* Dùng rơle dòng ñiꢁn cꢈc ñꢎi (RM) bꢄo vꢁ ngꢠn mꢎch phꢄi chꢜnh ñꢏnh dòng tác ñꢇng
cho phù hꢉp vꢘi dòng ngꢠn mꢎch. Thưꢑng ñꢓt rơle dòng ñiꢁn cꢈc ñꢎi trên 3 pha cꢂa ñꢇng cơ
không ñꢤng bꢇ 3 pha, hoꢓc ñꢓt trên mꢇt cꢈc ñꢅi vꢘi ñꢇng cơ mꢇt chiꢆu. Tiꢊp ñiꢋm cꢂa RM là
loꢎi không tꢈ phꢒc hꢤi.
~
AT
RM
K
~
2CC
K
RM
M
K
D
2. Bꢑo vꢂ quá tꢑi dài hꢒn (bꢑo vꢂ nhiꢂt)
Quá tꢄi lâu dài vưꢉt trꢏ sꢅ cho phép sꢗ gây nên phát nóng làm nhiꢁt ñꢇ dây quꢃn máy
ñiꢁn vưꢉt quá trꢏ sꢅ cho phép ñꢅi vꢘi cách ñiꢁn cꢂa nó, sꢗ dꢞn ñꢊn cháy máy ñiꢁn. ðꢋ bꢄo vꢁ
máy ñiꢁn có thꢋ dùng loꢎi áptômat chꢜnh ñꢏnh có cơ cꢃu nhꢄ hꢡn hꢉp hoꢓc dùng rơle nhiꢁt.
Phꢀn tꢚ ñꢅt nóng cꢂa Rơle nhiꢁt thưꢑng mꢠc trên hai pha cꢂa hꢁ thꢅng ba pha và trên
mꢇt hoꢓc hai cꢈc cꢂa ñꢇng cơ ñiꢁn mꢇt chiꢆu, ꢌ phía sau tiꢊp ñiꢋm cꢂa côngtăctơ ñưꢑng dây
K. Tiꢊp ñiꢋm cꢂa nó sꢗ cꢠt mꢎch cuꢇn dây côngtăctơ ñưꢑng dây khi nó tác ñꢇng.
Các tiꢊp ñiꢋm cꢂa rơle nhiꢁt (RN) là loꢎi không tꢈ phꢒc hꢤi, sau khi rơle nhiꢁt ñã tác
ñꢇng thì phꢄi ꢃn reset bꢔng tay. Phꢄi chꢢn rơle nhiꢁt có ñꢓc tính phát nóng gꢀn vꢘi ñꢓc tính
phát nóng cꢂa thiꢊt bꢏ, ñꢇng cơ cꢀn ñưꢉc bꢄo vꢁ.
- Dòng ñiꢁn chꢜnh ñꢏnh cꢂa rơle nhiꢁt, áptômat:
GV: Lê Tiꢀn Dũng _ Bꢁ môn Tð-ðL _ Khoa ðiꢂn
109
Icñ = (1,2 ÷ 1,3).Iñm
Trong ñó Iñm là dòng ñiꢁn ñꢏnh mꢕc cꢂa ñꢇng cơ, phꢒ tꢄi.
~
AT
K
~
RN
RN
2CC
K
RN
M
K
D
3. Bꢑo vꢂ quá tꢑi ngꢋn hꢒn xung kích (bꢑo vꢂ dòng ñiꢂn cꢊc ñꢒi)
Nhꢍng quá tꢄi tꢎm thꢑi, nhưng dòng ñiꢁn xung kích lꢘn có thꢋ gây nên lꢈc ñiꢁn ñꢇng
lꢘn làm hư hꢐng các bꢇ phꢙn cꢂa máy ñiꢁn như cháy cꢝ góp hoꢓc bꢅi dây, làm hꢐng các cơ
cꢃu cơ khí có liên quan khác. Vì vꢙy cꢀn phꢄi cꢠt ñꢇng cơ ra khꢐi lưꢘi.
Khi phꢒ tꢄi làm viꢁc trong thꢑi gian ngꢠn, sꢈ phát nóng cꢂa phꢒ tꢄi không phù hꢉp vꢘi
ñꢓc tính cꢂa rơle nhiꢁt, nên rơle nhiꢁt không tác ñꢇng kꢏp. Do vꢙy, ñꢋ bꢄo vꢁ cꢠt trong trưꢑng
hꢉp này ngưꢑi ta dùng rơle dòng ñiꢁn cꢈc ñꢎi hay áptômát có cơ cꢃu cꢠt nhanh.
Dòng chꢜnh ñꢏnh cꢂa rơle dòng ñiꢁn cꢈc ñꢎi bꢄo vꢁ quá tꢄi:
Icñ.RI = (1,4 ÷ 1,5).Iñm
Thưꢑng dùng mꢇt rơle dòng cꢈc ñꢎi bꢄo vꢁ ngꢠn mꢎch (RM) và 2 rơle dòng cꢈc ñꢎi bꢄo
vꢁ quá tꢄi (RI). Tiꢊp ñiꢋm cꢂa rơle dòng cꢈc ñꢎi bꢄo vꢁ quá tꢄi là loꢎi tꢈ phꢒc hꢤi.
~
AT
RM
~
RI
RI
K
2CC
K
RM
M
RI
D
K
RTh
RTh
K
Ngay khi cꢃp nguꢤn, RTh có ñiꢁn ñóng tiꢊp ñiꢋm cꢂa nó lꢎi. ꢩn nút khꢌi ñꢇng M, cuꢇn
dây côngtăctơ K có ñiꢁn, ñóng nguꢤn cho ñꢇng cơ và cꢠt ñiꢁn cuꢇn dây RTh, tính thꢑi gian
mꢌ chꢙm cho tiꢊp ñiꢋm RTh. Ban ñꢀu dòng ñiꢁn trong ñꢇng cơ lꢘn nên RI tác ñꢇng mꢌ tiꢊp
ñiꢋm, tiꢊp ñiꢋm cꢂa RI ñưꢉc duy trì trong thꢑi gian khꢌi ñꢇng ñꢋ ñꢄm bꢄo cho ñꢇng cơ khꢌi
ñꢇng ñưꢉc.
GV: Lê Tiꢀn Dũng _ Bꢁ môn Tð-ðL _ Khoa ðiꢂn
110
4. Bꢑo vꢂ cꢊc tiꢉu, bꢑo vꢂ ñiꢉm không
Khi ñiꢁn áp lưꢘi bꢏ mꢃt hoꢓc giꢄm thꢃp dưꢘi trꢏ sꢅ cho phép thì phꢄi cꢠt mꢅi liên hꢁ giꢍa
nguꢤn ñiꢁn và ñꢇng cơ.
ðꢋ tránh ñꢇng cơ tꢈ khꢌi ñꢇng khi ñiꢁn áp lưꢘi phꢒc hꢤi ngưꢑi ta dùng bꢄo vꢁ cꢈc tiꢋu
và bꢄo vꢁ ñiꢋm không. Bꢄo vꢁ này ñưꢉc thꢈc hiꢁn bꢔng rơle ñiꢁn áp thꢃp kiꢋu ñiꢁn tꢖ. Cuꢇn
dây cꢂa rơle ñưꢉc mꢠc vào ñiꢁn áp lưꢘi, còn tiꢊp ñiꢋm cꢂa nó ñóng nguꢤn cung cꢃp cho mꢎch
ñiꢆu khiꢋn ñꢇng cơ.
5. Bꢑo vꢂ mꢓt tꢔ trưꢌng
Khi ñꢇng cơ ñiꢁn mꢇt chiꢆu kích tꢖ ñꢇc lꢙp ñang làm viꢁc, nꢊu dòng kích tꢖ giꢄm nhꢐ
quá trꢏ sꢅ cho phép thì tꢅc ñꢇ ñꢇng cơ có thꢋ tăng lên quá mꢕc, dꢞn ñꢊn làm hư hꢐng ñꢇng cơ
và thiꢊt bꢏ cơ ñiꢁn khác.
ðꢋ tránh các sꢈ cꢅ khi giꢄm hoꢓc mꢃt tꢖ trưꢑng cꢀn phꢄi có bꢄo vꢁ cꢠt mꢎch phꢀn ꢕng
khꢐi nguꢤn cung cꢃp. Thưꢑng sꢚ dꢒng rơle dòng ñiꢁn, rơle ñiꢁn áp ñꢋ bꢄo vꢁ thiꢊu và mꢃt tꢖ
trưꢑng.
Mꢎch ví dꢒ dùng rơle dòng ñiꢁn, rơle ñiꢁn áp ñꢋ bꢄo vꢁ thiꢊu và mꢃt tꢖ trưꢑng:
RN
1CC
K
K
+
-
®
RTT
RA
CK®
2CC
RN
RA
RTT
KC1
K
KC2
1
(T)
2
(P)
Nguyên lý bꢄo vꢁ: Khi ñꢂ ñiꢁn áp thì rơle bꢄo vꢁ thiꢊu tꢖ trưꢑng RTT sꢗ ñóng kín tiꢊp
ñiꢋm cꢂa nó, bꢇ khꢅng chꢊ KC ꢌ vꢏ trí giꢍa nên tiꢊp ñiꢋm KC1 kín, rơle RA tác ñꢇng.
Khi quay bꢇ khꢅng chꢊ KC sang vꢏ trí 1(T) bên trái thì cho phép ñꢇng cơ làm viꢁc. Khi
ñiꢁn áp sꢒt xuꢅng quá giá trꢏ cho phép, hoꢓc dòng kích tꢖ giꢄm thꢃp ñꢊn giá trꢏ: Ikt.ð = Inh.RTT
,
vꢘi Inh.RTT ≤ Ikt.min.cp, nên RTT nhꢄ làm K mꢃt ñiꢁn, loꢎi ñꢇng cơ ra khꢐi lưꢘi ñꢋ bꢄo vꢁ ñꢇng
cơ.
6. Các khâu liên ñꢁng làm chꢕc năng bꢑo vꢂ
Trong các hꢁ thꢅng ðKTð-Tðð sꢚ dꢒng các khâu liên ñꢇng vꢆ cơ khí, vꢆ ñiꢁn ñꢋ:
- ðꢄm bꢄo sꢈ làm viꢁc an toàn cho các thiꢊt bꢏ.
- Bꢄo ñꢄm mꢇt trình tꢈ tác ñꢇng nghiêm ngꢓt giꢍa các thiꢊt bꢏ trong hꢁ thꢅng tránh thao
tác nhꢀm.
Các thiꢊt bꢏ bꢄo vꢁ liên ñꢇng bꢔng cơ khí như: Các nút ꢃn kép, các công tꢠc hành trình
kép, … Và các phꢀn tꢚ bꢄo vꢁ liên ñꢇng ñiꢁn như: Các tiꢊp ñiꢋm khóa chéo cꢂa các
côngtăctơ, rơle, làm viꢁc ꢌ các chꢊ ñꢇ khác nhau.
GV: Lê Tiꢀn Dũng _ Bꢁ môn Tð-ðL _ Khoa ðiꢂn
111
~
AT
~
N
T
2CC
T
N
MT
MN
D
N
T
T
MN
MT
®
N
6.2.3 Tín hiꢂu hóa trong hꢂ thꢍng ðKTð - Tðð
ðꢋ ñꢄm bꢄo an toàn cho sꢈ làm viꢁc cꢂa hꢁ thꢅng, thuꢙn tiꢁn kiꢋm tra xem xét cho nhân
viên vꢙn hành và xꢚ lý kꢏp thꢑi nhꢍng chꢊ ñꢇ làm viꢁc xꢃu hoꢓc nhꢍng sꢈ cꢅ xꢄy ra trong hꢁ
thꢅng ..., vꢃn ñꢆ tín hiꢁu hóa rꢃt cꢀn thiꢊt, có thꢋ coi như nhꢍng biꢁn pháp bꢄo vꢁ hꢡ trꢉ vꢘi hꢁ
thꢅng bꢄo vꢁ ñã nêu trên.
Trong hꢁ thꢅng ðKTð - Tðð có thꢋ bꢅ trí nhꢍng dꢎng tín hiꢁu:
1. Tín hiꢁu chꢜ thꢏ có ñiꢁn hay không có ñiꢁn các nguꢤn cung cꢃp ñꢇng lꢈc, ñiꢆu khiꢋn.
2. Tín hiꢁu vꢆ trꢎng thái làm viꢁc hay nghꢜ (ñóng hay mꢌ) cꢂa các thiꢊt bꢏ ñiꢁn quan
trꢢng trong hꢁ thꢅng.
3. Tín hiꢁu dꢈ báo chuꢥn bꢏ làm viꢁc cꢂa nhꢍng thiꢊt bꢏ nào ñó.
4. Tín hiꢁu dꢈ báo và cꢃp báo tình trꢎng làm viꢁc xꢃu hoꢓc sꢈ cꢅ. Hình thꢕc báo tín hiꢁu
có thꢋ là ánh sáng ñèn các màu, hoꢓc chuông, còi.
Khi các thiꢊt bꢏ chꢃp hành cꢂa hꢁ thꢅng ñꢋ rꢄi rác và ñưꢉc ñiꢆu khiꢋn tꢙp trung tꢖ xa thì
phꢄi ñꢓc biꢁt chú ý ñꢊn sꢈ ñꢀy ñꢂ cꢂa các tín hiꢁu vꢆ:
- Báo chuꢥn bꢏ làm viꢁc.
- Tín hiꢁu vꢆ trꢎng thái làm viꢁc hay nghꢜ, các tín hiꢁu kiꢋm tra ño lưꢑng ñꢋ ñánh giá
chꢃt lưꢉng hoꢎt ñꢇng cꢂa máy móc, thiꢊt bꢏ.
- Tín hiꢁu vꢆ sꢈ cꢅ, sꢚa chꢍa... nhꢔm mꢒc ñích ñꢄm bꢄo an toàn thiꢊt bꢏ và ngưꢑi, ñꢆ
phòng nhꢍng sơ suꢃt không ăn khꢘp giꢍa ngưꢑi ñiꢆu khiꢋn trung tâm và nhꢍng nhân viên vꢙn
hành, sꢚa chꢍa, bꢄo dưꢟng khác.
Cꢀn phꢄi phân biꢁt giꢍa tín hiꢁu báo chuꢥn bꢏ làm viꢁc vꢘi tín hiꢁu sꢈ cꢅ. Thông thưꢑng
tín hiꢁu chuông ñiꢁn reo hꢤi dài là ñꢋ dành riêng cho cꢃp báo sꢈ cꢅ xꢄy ra.
GV: Lê Tiꢀn Dũng _ Bꢁ môn Tð-ðL _ Khoa ðiꢂn
112
13 trang
20280
Free
Bạn đang xem tài liệu "Giáo trình Hệ thống truyền động điện - Chương 6: Các nguyên tắc điều khiển logic truyền động điện và các dạng bảo vệ và tín hiệu hóa", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_he_thong_truyen_dong_dien_chuong_6_cac_nguyen_tac.pdf
