Giáo trình Công nghệ chế tạo máy - Chương 6: Gia công bề mặt chi tiết máy
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
Ch−¬ng 6
gia c«ng bÒ mÆt Chi tiÕt m¸y
Chi tiÕt m¸y cã h×nh d¹ng, chñng lo¹i, kÝch th−íc rÊt phong phó. Tuy nhiªn,
nÕu xÐt mét c¸ch tæng qu¸t th× chi tiÕt m¸y lµ tæng hîp cña c¸c bÒ mÆt c¬ b¶n nh−:
trßn xoay (trong, ngoµi), mÆt ph¼ng, mÆt xo¾n vÝt, mÆt ®Þnh h×nh. Ch−¬ng nµy, chóng
ta nghiªn cøu ph−¬ng ph¸p ®Ó gia c«ng c¸c bÒ mÆt ®ã (gia c«ng c¾t gät).
6.1- gia c«ng bÒ mÆt trô ngoµi
BÒ mÆt trô ngoµi cã nhiÒu d¹ng kh¸c nhau vÒ kÕt cÊu nh−: trôc (trôc tr¬n, trôc
bËc, trôc ng¾n, trôc dµi, trôc ®Æc, trôc rçng); èng (dµy, máng); ®Üa (dµy, máng); c«n.
Do vËy, tïy theo tõng lo¹i kÕt cÊu mµ ta cã c¸ch g¸ ®Æt còng nh− chän ph−¬ng ph¸p
gia c«ng thÝch hîp.
§Ó ®¶m b¶o tÝnh n¨ng sö dông, khi chÕ t¹o trôc cÇn ®¶m b¶o nh÷ng yªu cÇu kü
thuËt chñ yÕu sau:
- §é chÝnh x¸c kÝch th−íc ®−êng kÝnh c¸c cæ trôc ®Ó l¾p ghÐp ®¹t cÊp
chÝnh x¸c 7 ÷ 8, cã thÓ tíi cÊp 6; c¸c sai sè h×nh d¸ng h×nh häc nh− ®é c«n, ®é «van...
n»m trong giíi h¹n dung sai ®−êng kÝnh.
- §é chÝnh x¸c kÝch th−íc chiÒu dµi mçi bËc trôc kho¶ng 0,05 ÷ 2mm.
- §é chÝnh x¸c vÒ vÞ trÝ t−¬ng quan nh− ®é ®¶o c¸c cæ trôc, ®é kh«ng th¼ng
gãc gi÷a ®−êng t©m vµ mÆt ®Çu vai trôc sai lÖch giíi h¹n trong kho¶ng 0,01 ÷ 0,05mm
- §é nh¸m bÒ mÆt c¸c cæ trôc l¾p ghÐp Ra = 1,25 ÷ 0,16 tïy theo yªu cÇu
lµm viÖc cô thÓ.
Ph«i ®Ó chÕ t¹o trôc cã thÓ lµ ph«i c¸n theo tiªu chuÈn (gia c«ng c¸c trôc tr¬n,
trôc bËc cã chªnh lÖch ®−êng kÝnh c¸c bËc kh«ng lín); ph«i rÌn khu«n, dËp khu«n
dïng cho c¸c trôc cã yªu cÇu c¬ tÝnh cao nh− trôc lÖch t©m, trôc khuûu, trong s¶n xuÊt
hµng lo¹t lín, hµng khèi; ph«i ®óc b»ng gang cã ®é bÒn cao dïng cho c¸c trôc lín ®Ó
gi¶m nhÑ träng l−îng, gi¶m l−îng d− vµ thêi gian gia c«ng.
6.1.1- Gia c«ng tr−íc nhiÖt luyÖn
a) TiÖn mÆt trô ngoµi
Ph−¬ng ph¸p g¸ ®Æt chi tiÕt:
BÒ mÆt trô ngoµi chñ yÕu ®−îc gia c«ng b»ng ph−¬ng ph¸p tiÖn. ChuÈn c«ng
nghÖ khi tiÖn bÒ mÆt trô ngoµi cã thÓ lµ mÆt ngoµi, mÆt trong, hai lç t©m, hoÆc kÕt hîp
mÆt trong (mÆt ngoµi) víi lç t©m.
Tïy theo viÖc chän chuÈn mµ khi gia c«ng mÆt ngoµi ta cã nhiÒu c¸ch g¸ ®Æt
chi tiÕt kh¸c nhau:
- G¸ trªn m©m cÆp ba chÊu tù ®Þnh t©m (chuÈn lµ mÆt trong, mÆt ngoµi).
- G¸ trªn m©m cÆp bèn chÊu (chuÈn lµ mÆt trong, mÆt ngoµi).
- G¸ trªn m©m cÆp vµ chèng t©m [chuÈn lµ mÆt trong (ngoµi) vµ lç t©m].
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
63
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
- G¸ trªn hai mòi t©m (chuÈn lµ hai lç t©m).
- G¸ b»ng èng kÑp ®µn håi (chuÈn lµ mÆt trong, mÆt ngoµi).
- G¸ trªn c¸c lo¹i trôc g¸ (chuÈn lµ mÆt trong).
- G¸ trªn c¸c ®å g¸ chuyªn dïng.
Ngoµi ra, ®èi víi c¸c chi tiÕt trôc dµi (l/D > 10 ÷ 12) th× ng−êi ta ph¶i dïng
thªm luynet. Luynet lµ trang bÞ c«ng nghÖ kh«ng tham gia vµo ®Þnh vÞ mµ chØ ®Ó t¨ng
thªm ®é cøng v÷ng cho chi tiÕt gia c«ng.
Luynet tÜnh lµ lo¹i luynet ®−îc g¸ cè ®Þnh trªn b¨ng m¸y. Lo¹i nµy cã ®é cøng
v÷ng cao nh−ng ®ßi hái ph¶i ®iÒu chØnh c¸c vÊu luynet cÈn thËn. BÒ mÆt cña chi tiÕt
gia c«ng tiÕp xóc víi c¸c vÊu ph¶i ®−îc gia c«ng tr−íc sao cho t©m cña nã trïng víi
®−êng t©m hai lç t©m hay ®−êng t©m quay cña m¸y.
Luynet ®éng lµ lo¹i luynet ®−îc g¸ cè ®Þnh víi bµn dao, nã lu«n lu«n n»m gÇn
vÞ trÝ cña dao c¾t, do vËy nã cã t¸c dông ®ì tèt h¬n luynet tÜnh. Luynet ®éng cã ®é
cøng v÷ng kÐm h¬n luynet tÜnh vµ th−êng ®−îc dïng khi gia c«ng trôc tr¬n. VÊu cña
luynet ®éng cã thÓ ch¹y tr−íc hoÆc sau vÞ trÝ cña dao c¾t.
Khi gia c«ng tinh th× vÊu cña luynet ®éng ch¹y tr−íc vÞ trÝ dao c¾t v× nÕu ch¹y
sau th× nã sÏ lµm x−íc bÒ mÆt võa gia c«ng, cßn c¸c tr−êng hîp kh¸c th× vÊu cña
luynet ®éng ch¹y sau vÞ trÝ dao c¾t.
a)
b)
H×nh 6.1- TiÖn trôc dïng luynet.
a) Dïng luynet cè ®Þnh; b) Dïng luynet di ®éng.
Ph−¬ng ph¸p c¾t vµ biÖn ph¸p n©ng cao n¨ng suÊt:
* Ph−¬ng ph¸p c¾t:
Khi tiÖn th« ta cã thÓ dïng c¸c ph−¬ng ph¸p c¾t sau ®©y:
- C¾t theo líp:
1
2
3
C¾t tõng líp lµ ph−¬ng ph¸p c¾t mµ viÖc
c¾t gät sÏ thùc hiÖn theo tõng líp.
Ph−¬ng ph¸p nµy cã ®é cøng v÷ng tèt,
lùc c¾t nhá nªn cã thÓ ®¹t ®é chÝnh x¸c cao
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
64
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
nh−ng n¨ng suÊt kh«ng cao.
- C¾t tõng ®o¹n:
C¾t tõng ®o¹n lµ ph−¬ng ph¸p c¾t ®Ó ®¹t
kÝch th−íc yªu cÇu theo tõng ®o¹n.
§o¹n ®Çu trôc cã l−îng d− lín nªn ph¶i
chia thµnh 2 líp ®Ó c¾t cho hÕt l−îng d−,
tiÕp theo c¾t tiÕp ®o¹n gi÷a vµ cuèi cïng lµ
®o¹n cuèi.
1
2
Ph−¬ng ph¸p nµy cã n¨ng suÊt cao nh−ng l−îng d− lín vµ kh«ng ®Òu nhau, lùc
c¾t lín vµ ®é cøng v÷ng bÞ gi¶m xuèng.
- C¾t phèi hîp:
§©y lµ ph−¬ng ph¸p c¾t phèi hîp cña
hai ph−¬ng ph¸p trªn, nã cã thÓ ®iÒu hßa
®−îc nh−îc ®iÓm cña hai ph−¬ng ph¸p ®ã.
Lóc ®Çu ta c¾t líp ngoµi 1, sau ®ã c¾t c¸c
1
2
®o¹n 2.
Khi tiÖn tinh, viÖc chän ph−¬ng ph¸p c¾t nµo cßn phô thuéc vµo c¸ch ghi
kÝch th−íc, c¸ch chän chuÈn vµ ®é chÝnh x¸c yªu cÇu.
* BiÖn ph¸p n©ng cao n¨ng suÊt:
N©ng cao ®−îc n¨ng suÊt lao ®éng, gi¶m gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ môc tiªu hµng
®Çu cña tÊt c¶ c¸c xÝ nghiÖp s¶n xuÊt.
Cã nhiÒu c¸ch ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt s¶n xuÊt nh− c¬ khÝ hãa vµ tù ®éng ho¸
c¸c quy tr×nh c«ng nghÖ, sö dông m¸y tù ®éng, m¸y ®iÒu khiÓn theo ch−¬ng tr×nh sè,
dïng c¸c ®å g¸ chuyªn dïng, c¬ cÊu kÑp nhanh b»ng khÝ nÐn...
ë ®©y, ta xÐt ®Õn ta xÐt ®Õn biÖn ph¸p n©ng cao n¨ng suÊt b»ng c¸ch rót ng¾n
thêi gian gia c«ng trùc tiÕp T0:
L.i
T0 =
n.s
trong ®ã, L: lµ chiÒu dµi tiÕn dao, L = L0 + lav + lvq
víi: L0 lµ chiÕu dµi tiÕn dao thùc.
lav lµ kho¶ng chõa ®Ó dao ¨n vµo.
lvq lµ kho¶ng chõa ®Ó dao v−ît qu¸.
Z
i: lµ sè lÇn c¾t hÕt l−îng d−, i =
t
víi; Z lµ l−îng d−.
t lµ chiÒu s©u c¾t.
n: lµ sè vßng quay trôc chÝnh.
s: lµ l−îng ch¹y dao däc.
Nh− vËy, ®Ó rót ng¾n thêi gian gia c«ng trùc tiÕp, ta ph¶i gi¶m chiÒu ®−êng
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
65
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
c¾t L, gi¶m sè lÇn c¾t, hoÆc t¨ng sè vßng quay, l−îng ch¹y dao.
Sau ®©y lµ c¸c biÖn ph¸p ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt dïng cho ph−¬ng ph¸p tiÖn.
- Sö dông nhiÒu dao c¾t mét lóc:
Thay dao c¾t th«ng th−êng b»ng tæ hîp gåm nhiÒu dao. Khi gia c«ng, mçi dao
chØ c¾t mét phÇn cña chiÒu dµi chi tiÕt do vËy ®¹t ®−îc n¨ng suÊt cao.
- Sö dông m¸y cã hai bµn dao (m¸y b¸n tù ®éng):
Ng−êi ta th−êng sö dông ph−¬ng ph¸p nµy trong s¶n xuÊt lín khi l−îng d− gia
c«ng kh¸ lín.
Ss
S
St
NhiÒu dao c¾t mét lóc.
Dïng m¸y tiÖn b¸n tù ®éng.
- T¨ng chÕ ®é c¾t:
NÕu ®iÒu kiÖn kü thuËt cho phÐp nh− m¸y ®ñ c«ng suÊt, g¸ kÑp chi tiÕt tèt, dao
cô ®¶m b¶o... cã thÓ t¨ng chÕ ®é c¾t lªn cao ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt.
Ngoµi ra, khi gia c«ng nªn t−íi dung dÞch tr¬n nguéi ®Ó kÐo dµi tuæi thä cña
dao vµ gi¶m thêi gian phô.
b) Phay th« mÆt trô ngoµi
MÆt trô ngoµi cßn cã thÓ gia c«ng b»ng dao phay trô trªn m¸y phay chuyªn
dïng vµ cã n¨ng suÊt rÊt cao. M¸y lo¹i nµy cã hai trôc dao l¾p c¸c dao phay vµ mét
trôc ®Ó g¸ l¾p chi tiÕt.
Khi gia c«ng cã thÓ thùc hiÖn theo hai c¸ch:
- Khi gia c«ng c¸c trôc cã kÕt cÊu ®¬n gi¶n, mçi bËc trôc ®−îc gia c«ng
cïng lóc bëi hai dao phay l¾p trªn hai trôc dao (h×nh 6.2a). Chi tiÕt sau khi tiÕn vµo
vïng gia c«ng ph¶i quay quay ®i mét gãc 1850 ®Ó gia c«ng hÕt toµn bé chu vi bÒ mÆt.
- C¸ch hai dïng khi gia c«ng trôc cã kÕt cÊu phøc t¹p h¬n, mçi bÒ mÆt
®−îc gia c«ng bëi mét dao riªng vµ chi tiÕt ph¶i quay ®i 3700 ®Ó c¾t hÕt chu vi bÒ mÆt.
a)
b)
H×nh 6.2- Phay trôc trªn m¸y phay chuyªn dïng.
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
66
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
6.1.2- Gia c«ng lÇn cuèi vµ gia c«ng sau nhiÖt luyÖn
a) TiÖn máng
§Ó gia c«ng lÇn cuèi, dïng ph−¬ng ph¸p tiÖn máng b»ng dao hîp kim cøng
hoÆc dao kim c−¬ng cã l−ìi c¾t ®−îc mµi cÈn thËn ®Ó ®é th¼ng vµ ®é bãng l−ìi c¾t cao.
ChÕ ®é c¾t khi tiÖn máng cã l−îng ch¹y dao vµ chiÒu s©u c¾t kh¸ nhá cßn vËn
tèc c¾t th× kh¸ lín. Khi gia c«ng hîp kim nh«m, tèc ®é c¾t cã thÓ ®¹t 1000 ÷ 1500
m/ph; víi hîp kim ®ång V = 300 ÷ 450 m/ph; kim lo¹i kh¸c V = 200 ÷ 250 m/ph.
Khi tiÖn máng b»ng dao kim c−¬ng cã thÓ kh«ng cÇn dung dÞch tr¬n nguéi
nh−ng nÕu dïng dao hîp kim cøng th× cÇn thiÕt ph¶i cã v× kh¶ n¨ng chÞu nhiÖt cña nã
kÐm h¬n.
M¸y vµ trang bÞ c«ng nghÖ ®Ó tiÖn máng ph¶i cã ®é chÝnh x¸c vµ cøng v÷ng cao.
TiÖn máng cã thÓ cho phÐp t¹o ra bÒ mÆt cã cÊp chÝnh x¸c 6, ®é nh¸m Ra = 0,1
÷ 0,4µm; kh«ng cã h¹t mµi b¸m vµo bÒ mÆt gia c«ng, n¨ng suÊt cao.
§©y cã thÓ lµ ph−¬ng ph¸p gia c«ng duy nhÊt ®èi víi vËt liÖu lµ hîp kim mµu
v× víi vËt liÖu nµy kh«ng thÓ mµi ®−îc do phoi mµi sÏ dÝnh bÕt vµo bÒ mÆt lµm viÖc
cña ®¸ mµi vµ do ®ã lµm mÊt kh¶ n¨ng c¾t gät cña chóng.
b) Mµi
Sau khi nhiÖt luyÖn, chi tiÕt lu«n bÞ biÕn d¹ng so víi tr−íc khi nhiÖt luyÖn nh−
cong vªnh, lç t©m bÞ háng...
§Ó gia c«ng sau khi nhiÖt luyÖn, ng−êi ta dïng ph−¬ng ph¸p mµi. H¹t mµi cã
thÓ ë d¹ng liªn kÕt cøng (®¸ mµi), tù do (mµi nghiÒn), liªn kÕt ®µn håi (dïng tõ tr−êng
®Ó liªn kÕt).
Khi gia c«ng th«, chän ®¸ cøng víi chÊt dÝnh kÕt lµ gèm, ®é h¹t lín; gia c«ng
tinh, chän ®¸ mÒm, chÊt dÝnh kÕt h÷u c¬, ®é h¹t nhá. Khi gia c«ng thÐp cøng, chän ®¸
mÒm h¬n so víi khi gia c«ng thÐp mÒm.
c Mµi b»ng ®¸ mµi:
* Ph−¬ng ph¸p mµi cã t©m:
Chi tiÕt khi mµi cã t©m th−êng ®−îc g¸ b»ng hai lç t©m hoÆc m©m cÆp kÕt hîp
lç t©m. Do ®ã, tr−íc khi mµi ta ph¶i söa l¹i lç t©m vµ n¾n th¼ng l¹i chi tiÕt (nÕu cong).
Sn
nd
z
nct
Sd
H×nh 6.3- Mµi cã t©m.
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
67
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
ChuyÓn ®éng c¾t do chuyÓn ®éng quay cña ®¸ mµi t¹o nªn, vËn tèc c¾t th−êng
kho¶ng v = 25 ÷ 50 (m/s).
Chi tiÕt còng quay víi chiÒu ng−îc l¹i víi ®¸ mµi nh−ng vËn tèc quay nhá,
kho¶ng: vct = (1 ÷ 3%)v.
Khi mµi cã t©m, th−êng dïng hai ph−¬ng ph¸p ¨n dao: däc vµ ngang.
- Mµi ¨n dao däc:
Ph−¬ng ph¸p ch¹y dao däc th−êng dïng khi mµi c¸c bÒ mÆt cã chiÒu dµi lín
h¬n so víi chiÒu réng ®¸ mµi.
Sau mçi hµnh tr×nh ch¹y dao
däc, ®¸ mµi míi tiÕn s©u vµo mét
l−îng ch¹y dao ngang. Ph−¬ng
ph¸p nµy rÊt th«ng dông, ®¹t ®é
chÝnh x¸c cao, ®é s©u c¾t nhá (c¾t
th« t = 0,1 ÷ 0,4 mm; c¾t tinh t =
0,01 ÷ 0,04 mm) nªn lùc mµi bÐ.
Sd
nd
nct
H×nh 6.4- Ch¹y dao däc.
L−îng tiÕn dao däc ®−îc chän theo chiÒu réng ®¸ B, khi mµi th« th−êng lÊy Sd
= (0,3 ÷ 0,7)B; khi mµi tinh lÊy Sd = (0,2 ÷ 0,3)B.
Khi mµi tinh, ë nh÷ng lÇn ch¹y dao cuèi ta kh«ng cho ®¸ tiÕn s©u vµo n÷a mµ
vÉn cho tiÕp tôc mµi ®Õn khi t¾t hoa löa míi th«i.
- Mµi ¨n dao ngang:
Th−êng dïng ph−¬ng ph¸p nµy khi mµi chi tiÕt cã ®−êng kÝnh lín, chiÒu dµi bÒ
mÆt cÇn mµi ng¾n h¬n chiÒu réng ®¸ mµi, s¶n l−îng lín.
C¸ch mµi nµy ®ßi hái ®é cøng v÷ng
chi tiÕt tèt, m¸ycã c«ng suÊt lín, ®¸
réng b¶n vµ söa ®¸ thËt tèt.
nd
Sn
¦u ®iÓm cña c¸ch mµi nµy lµ ®¹t
n¨ng suÊt cao, cã thÓ kÕt hîp mµi mÆt
bËc vµ ngçng trôc ®ång thêi hoÆc mµi
c¸c bÒ mÆt ®Þnh h×nh. Tuy nhiªn ®é
chÝnh x¸c ®¹t ®−îc kh«ng cao vµ phô
thuéc vµo chÕ ®é söa ®¸.
nct
H×nh 6.5- Ch¹y dao ngang
TÝnh thêi gian c¬ b¶n:
L
a
+ Khi mµi ¨n dao däc: T0 =
⋅
⋅ K (ph)
nct .Sd Sn
trong ®ã:
L: chiÒu dµi hµnh tr×nh däc: L = L0 - (0,4 ÷ 0,6)B; víi B lµ chiÒu réng ®¸ mµi;
L0 lµ chiÒu dµi cña bÒ mÆt cÇn mµi.
nct: Sè vßng quay chi tiÕt trong mét phót, v/ph.
Sd: Lµ l−îng ch¹y dao däc, mm/ vßng chi tiÕt. §−îc x¸c ®Þnh b»ng α.B/ vßng
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
68
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
chi tiÕt. Khi mµi th«, α = 0,5 ÷ 0,8; khi mµi tinh, α = 0,2 ÷ 0,5.
K : HÖ sè liªn quan víi ®é chÝnh x¸c khi mµi (mµi t¾t hoa löa). Khi yªu cÇu ®¹t
®é chÝnh x¸c ®Õn 0,02 ÷ 0,03 mm, K = 1,7; khi ®¹t ®é chÝnh x¸c ®Õn 0,04 ÷ 0,06mm,
K = 1,4; khi ®¹t ®é chÝnh x¸c ®Õn 0,07 ÷ 0,09 mm, K = 1,25; khi ®¹t ®é chÝnh x¸c ®Õn
0,1 ÷ 0,15 mm, K = 1,1.
a :l−îng d− mµi tÝnh cho mét phÝa, mm.
Sn :l−îng ¨n dao ngang, mm/htk
a
+ Khi mµi ¨n dao ngang: T0 =
⋅ K (ph)
nct .Sn
C¸c gi¸ trÞ a, nct, K ®−îc x¸c ®Þnh nh− trªn.
Sn: lµ l−îng tiÕn dao ngang, mm/ vßng chi tiÕt.
* Ph−¬ng ph¸p mµi kh«ng t©m:
Mµi kh«ng t©m cã ®Æc ®iÓm lµ chuÈn ®Þnh vÞ cña chi tiÕt gia c«ng chÝnh lµ bÒ
mÆt gia c«ng. Chi tiÕt mµi ®−îc ®Æt tù do lªn c¨n ®ì mµ kh«ng cÇn ®Þnh vÞ, kÑp chÆt.
§èi víi c¸c chi tiÕt ng¾n, cã thÓ ®Æt nèi tiÕp nhau trªn m¸ng dÉn. Do vËy n¨ng suÊt
gia c«ng cao, thÝch hîp víi d¹ng s¶n xuÊt lo¹t lín hoÆc hµng khèi.
Chi tiÕt n»m gi÷a hai ®¸ mµi, mét ®¸ c¾t vµ mét ®¸ dÉn. §¸ dÉn dïng ®Ó t¹o ra
chuyÓn ®éng quay (ng−îc chiÒu víi ®¸ c¾t) vµ tÞnh tiÕn däc trôc cho chi tiÕt.
Tèc ®é c¾t cña ®¸ mµi kho¶ng v = 30 ÷ 50 m/s, tèc ®é cña ®¸ dÉn nhá h¬n tèc
®é cña ®¸ c¾t kho¶ng 75 ÷ 80 lÇn, v× thÕ ma s¸t gi÷a vËt mµi víi ®¸ dÉn lín h¬n nhiÒu
so víi ®¸ c¾t.
vdÉn
vct
v®¸
§¸ dÉn
§¸ mµi
Dao ®ì
Chi tiÕt
H×nh 6.6- Mµi kh«ng t©m
§å g¸ chÝnh cña chi tiÕt khi mµi kh«ng t©m lµ c¨n ®ì. MÆt cña c¨n ®ì ph¶i ®Æt
song song víi trôc cña ®¸ mµi. Gãc nghiªng cña c¨n ®ì lµ 300 (khi chi tiÕt cã kÝch
th−íc lín d > 30 mm th× gãc nghiªng kho¶ng 20 ÷ 250). MÆt v¸t cña c¨n ®ì ph¶i
h−íng vµo phÝa ®¸ dÉn vµ cïng víi ®¸ dÉn h×nh thµnh nªn khèi V ®Þnh vÞ chi tiÕt.
ChiÒu cao g¸ ®Æt cña chi tiÕt khi mµi kh«ng t©m cã ¶nh h−ëng ®Õn chÊt l−îng
gia c«ng rÊt nhiÒu. Th«ng th−êng, ng−êi ta ph¶i ®Æt c¨n ®ì lµm sao cho t©m cña chi
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
69
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
tiÕt cao h¬n t©m cña ®¸ mµi vµ ®¸ dÉn (®Ó kh«ng bÞ mÐo) mét kho¶ng (0,5 ÷ 1) b¸n
kÝnh chi tiÕt nh−ng nhá h¬n 14 mm.
Mµi kh«ng t©m cã −u ®iÓm lµ n¨ng suÊt gia c«ng cao, thÝch hîp cho d¹ng s¶n
xuÊt hµng lo¹t, khèi, cã thÓ mµi ®−îc c¸c chi tiÕt mµ kh«ng thÓ mµi cã t©m nh− chi
tiÕt nhá, ng¾n nh− chèt xÝch, viªn bi kim... v× khi ®ã kh«ng thÓ t¹o nªn lç t©m ®Ó g¸
®Æt hoÆc ®¸ mµi sÏ c¾t vµo c¸c mòi t©m hoÆc ®å g¸ cña m¸y.
Tuy nhiªn l¹i cã nh−îc ®iÓm lµ kh«ng ®¶m b¶o ®é ®ång t©m gi÷a c¸c cæ trôc,
kh«ng gia c«ng ®−îc c¸c bÒ mÆt kh«ng liªn tôc (nh− cã r·nh then) nªn chñ yÕu lµ ®Ó
gia c«ng trôc tr¬n.
Cã 2 ph−¬ng ph¸p mµi v« t©m: Mµi ¨n dao däc vµ mµi ¨n dao ngang.
- Mµi ¨n dao däc:
Mµi kh«ng t©m ch¹y dao däc vÒ
B¸nh mµi
B¸nh dÉn
tÝnh chÊt c¸c chuyÓn ®éng gièng nh−
mµi cã t©m nh−ng kh¸c ë chç lµ ®¸ dÉn
lµm nhiÖm vô cung cÊp cho chi tiÕt
chuyÓn ®éng quay vµ tÞnh tiÕn. §¸ dÉn
cã d¹ng hypecb«l«it trßn xoay vµ ®−îc
®Æt nghiªng ®i mét gãc α = (1 ÷ 40).
Tèc ®é quay Vct vµ tèc ®é ch¹y
däc Sd cña chi tiÕt phô thuéc vµo tèc ®é
®¸ dÉn V®.dÉn vµ α.
C¨n ®ì
H×nh 6.7- Ch¹y dao däc.
α
Vct = V®.dÉn. cosα.η
(m/ph)
Sd = V®.dÉn. sinα.η/ 1000 (mm/ph)
trong ®ã, η lµ hÖ sè tr−ît gi÷a chi tiÕt vµ ®¸ dÉn, η =0,95 ÷ 0,98.
Khi biÕt ®−êng kÝnh Dd.dÉn vµ tèc ®é quay n®.dÉn cña ®¸ dÉn, cã thÓ x¸c ®Þnh Vct
vµ Sd theo c«ng thøc sau:
π.Dd.dan .nd.dan
Vct =
⋅ cosα.η (m / ph)
1000
Sd = π.Dd.dan .nd.dan ⋅sinα ⋅.η (mm / ph)
Khi mµi tinh, α th−êng chän tõ 1 ÷ 20 ; khi mµi th« chän tõ 2030’ ÷ 40.
Ph−¬ng ph¸p nµy cho phÐp ®¹t ®é chÝnh x¸c h×nh d¹ng h×nh häc bÒ mÆt rÊt cao.
- Mµi ¨n dao ngang:
Mµi kh«ng t©m ¨n dao ngang t−¬ng tù nh− mµi cã t©m ¨n dao ngang. Nã cã thÓ
gia c«ng ®−îc trôc bËc, nÕu söa ®¸ chÝnh x¸c cã thÓ mµi ®−îc mÆt c«n, mÆt ®Þnh h×nh
nh−ng yªu cÇu ®é cøng v÷ng cña chi tiÕt ph¶i tèt vµ mÆt gia c«ng ph¶i ng¾n.
B¸nh dÉn kh«ng cÇn cã d¹ng hypecb«l«it mµ lµ h×nh trô vµ trôc cña nã ®Æt
song song víi trôc ®¸ mµi (α = 0). Trong tr−êng hîp ®ã, ta thÊy Sd sÏ b»ng 0.
ViÖc ¨n dao ngang Sn ®−îc thùc hiÖn b»ng c¸ch tiÕn ®¸ dÉn h−íng vµo phÝa ®¸
mµi. Th«ng th−êng Sn = 0,003 - 0,01mm/vßng chi tiÕt.
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
70
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
Tr−êng hîp mµi bÒ mÆt c«n, trôc ®¸ dÉn sÏ ®−îc quay ®i 1 gãc so víi trôc ®¸
mµi b»ng gãc c«n cña chi tiÕt cÇn mµi. Khi ®ã cÇn thªm mét chèt tú chèng vµo mÆt
®Çu c«n lín ®Ó tr¸nh tr−êng hîp chi tiÕt bÞ ®Èy lïi khi mµi, lµm mÊt ®é chÝnh x¸c.
TÝnh thêi gian c¬ b¶n:
l0 .m + B
Sd ⋅ m
+ Khi mµi ¨n dao däc: T0 =
K
(
ph
)
trong ®ã:
lo: chiÒu dµi chi tiÕt ®−îc mµi, mm.
m: sè l−îng chi tiÕt trong lo¹t ®−îc mµi liªn tôc theo d©y chuyÒn.
B: chiÒu réng ®¸ mµi, mm.
Sd: l−îng tiÕn dao däc, ®−îc x¸c ®Þnh nh− ë trªn (mm/ph).
K: hÖ sè tÝnh ®Õn ®é chÝnh x¸c khi mµi.
a
+ Khi mµi ¨n dao ngang: T0 =
K
(
ph
)
n ⋅Sn
trong ®ã:
a: l−îng d− mét phÝa, mm.
n: sè vßng quay chi tiÕt trong 1 phót, v/ph.
Sn: l−îng ¨n dao ngang cña ®¸ dÉn, mm/vßng chi tiÕt.
K: hÖ sè chÝnh x¸c ho¸.
d Mµi nghiÒn:
Mµi nghiÒn lµ qu¸ tr×nh sö dông c¸c h¹t mµi cã ®é h¹t nhá ë d¹ng tù do, trén
víi c¸c lo¹i dung dÞch (dÇu nhên, mì bß, paraphin vµ mét sè axit h÷u c¬), sau ®ã phñ
lªn bÒ mÆt lµm viÖc cña dông cô nghiÒn. Khi ®−a dông cô nghiÒn vµo tiÕp xóc víi bÒ
mÆt chi tiÕt gia c«ng ph¶i t¹o cho nã mét ¸p lùc cÇn thiÕt (kh«ng lín l¾m), nhê ¸p lùc
nµy vµ c¸c chuyÓn ®éng t−¬ng ®èi, c¸c h¹t mµi sÏ c¾t ®i mét líp tÕ vi trªn bÒ mÆt chi
tiÕt gia c«ng lµm t¨ng ®é bãng bÒ mÆt. §é chÝnh x¸c vÒ kÝch th−íc cã thÓ ®¹t ®−îc
cÊp 6 - 7 vµ nh¸m bÒ mÆt ®¹t ®Õn Rz = 0,04 ÷ 0,63.
Tuy nhiªn, ph«i tr−íc khi mµi nghiÒn ph¶i ®−îc gia c«ng chÝnh x¸c (®Õn cÊp
7 vµ nh¸m bÒ mÆt ph¶i ®¹t Ra = 0,63 ÷ 2,5) v× mµi nghiÒn kh«ng söa ®−îc sai lÖch vÞ
trÝ t−¬ng quan do l−îng d− khi mµi nghiÒn kh«ng lín h¬n 0,02 mm.
Dông cô nghiÒn ®−îc chÕ t¹o b»ng vËt liÖu mÒm h¬n so víi c¸c chi tiÕt ®−îc
nghiÒn, th«ng th−êng ®−îc chÕ t¹o b»ng gang Peclit, Ferit, ®ång... Tïy theo bÒ mÆt
gia c«ng mµ dông cô nghiÒn lµ b¹c ch÷ C hay tÊm ph¼ng nh−ng ph¶i ®¶m b¶o r»ng cã
thÓ ®iÒu chØnh ®−îc ¸p suÊt nghiÒn theo gi¸ trÞ yªu cÇu cÇn thiÕt.
¸p suÊt khi nghiÒn th−êng chän trong kho¶ng tõ 2 ÷ 8 Kg/cm2; gi¸ trÞ lín dïng
cho nghiÒn th«, gi¸ trÞ nhá cho nghiÒn tinh. Tèc ®é c¾t th−êng ®−îc chän thÊp, tõ 10 ÷
12 m/ph. §é h¹t khi nghiÒn th−êng chän tõ M3 ®Õn M20, ®é h¹t M3 dïng khi nghiÒn
lÇn cuèi hay ch¹y rµ, M20 dïng khi nghiÒn th«.
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
71
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
C¸c chuyÓn ®éng c¾t khi nghiÒn gåm: TÞnh tiÕn khø håi vµ quay trßn. Tuú theo
tr−êng hîp cô thÓ mµ c¸c chuyÓn ®éng nµy cã thÓ do chi tiÕt hay dông cô thùc hiÖn.
Nguyªn lý lµm viÖc cña mµi
§Üa ®ì chi tiÕt
nghiÒn víi dông cô nghiÒn lµ tÊm
ph¼ng: Mét ®Üa nghiÒn cã chuyÓn ®éng
quay trßn, ®Üa nghiÒn kh¸c cã thÓ ®øng
yªn hoÆc quay trßn (ng−îc chiÒu víi ®Üa
kia). Chi tiÕt ®−îc ®Æt gi÷a hai ®Üa
§Üa nghiÒn
H×nh 6.8- Mµi nghiÒn mÆt trô ngoµi
Chi tiÕt
nghiÒn vµ trong ®Üa c¸ch (kh«ng h−íng
t©m vµo ®Üa c¸ch). §Üa c¸ch cã t©m quay
lÖch so víi t©m quay cña hai ®Üa nghiÒn vµ cã xÎ r·nh, do vËy chi tiÕt gia c«ng sÏ quay
quanh t©m ®Üa nghiÒn, quay quanh t©m cña nã vµ chuyÓn ®éng qua l¹i theo ph−¬ng däc
trôc cña nã (ch¹y trong r·nh cña ®Üa c¸ch).
Mµi nghiÒn nãi chung cã n¨ng suÊt thÊp v× h¹t mµi cã kÝch th−íc nhá, vËn tèc
nghiÒn vµ ¸p lùc nghiÒn thÊp. BÒ mÆt sau mµi nghiÒn cã thÓ ®¹t ®é chÝnh x¸c cÊp 6, ®é
nh¸m bÒ mÆt Ra = 0,2 ÷ 0,01, chÊt l−îng bÒ mÆt tèt v× líp kim lo¹i ®−îc c¾t rÊt máng,
lùc c¾t kh«ng lín, nhiÖt c¾t kh«ng cao.
e Mµi siªu tinh:
Mµi siªu tinh lµ ph−¬ng ph¸p gia c«ng lÇn cuèi, cã thÓ ®¹t cÊp chÝnh x¸c 6 vµ Rz
= 0,05 ÷ 0,8. Dông cô mµi lµ ®Çu mang c¸c thái ®¸. Chi tiÕt cã chuyÓn ®éng quay víi
vËn tèc v = 6 ÷ 30 m/ph, cßn ®¸ mµi tÞnh tiÕn theo ph−¬ng däc trôc cña chi tiÕt víi tèc
®é 0,1 mm/vg. §Æc biÖt, ®Çu ®¸ mµi cßn cã thªm chuyÓn ®éng l¾c ng¾n däc trôc víi
tÇn sè cao (500 ÷ 2000 hµnh tr×nh kÐp/phót), nh−ng hµnh tr×nh rÊt ng¾n (2 ÷ 6 mm).
Sd
f
n
H×nh 6.9- Mµi siªu tinh.
Khi mµi siªu tinh, ¸p lùc cña ®¸ mµi rÊt nhá, tèc ®é c¾t t−¬ng ®èi thÊp. Do cã
chuyÓn ®éng c¾t phøc t¹p nªn c¸c vÕt c¾t míi xãa ®Òu lªn nhau lµm cho ®é nh½n bãng
cao (Rz = 0,05 ÷0,1 µm) vµ thêi gian mµi ng¾n.
Tuy nhiªn, còng nh− mµi nghiÒn, mµi siªu tinh kh«ng söa ®−îc sai lÖch h×nh
d¸ng vµ vÞ trÝ t−¬ng quan nªn l−îng d− gia c«ng rÊt nhá (5 ÷ 7 µm). Do vËy, tr−íc khi
mµi siªu tinh ph¶i gia c«ng tr−íc ®Ó ®¹t ®−îc kÝch th−íc giíi h¹n trªn trong b¶n vÏ.
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
72
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
f §¸nh bãng:
§¸nh bãng lµ ph−¬ng ph¸p lµm t¨ng ®é bãng bÒ mÆt, th−êng dïng cho tr−íc
khi m¹ vµ c¸c chi tiÕt trang trÝ víi l−îng d− khi gia c«ng kh«ng lín h¬n 5µm.
§¸nh bãng dïng h¹t mµi rÊt nhá trén víi dÇu nhên ®Æc b«i lªn b¸nh ®¸nh bãng
®µn håi (b»ng gç, v¶i, da Ðp, d©y ®ai) quay víi tèc ®é rÊt cao (20 ÷ 40 m/s).
Tr−íc khi ®¸nh bãng, chi tiÕt ph¶i qua mµi vµ c¸c ph−¬ng ph¸p gia c«ng tinh
kh¸c. Khi ®¸nh bãng, cã thÓ ¸p chi tiÕt vµo b¸nh mµi b»ng tay hoÆc b»ng m¸y.
§¸nh bãng cã thÓ ®¹t Rz = 0,05 ÷0,1, nh−ng kh«ng thÓ söa ®−îc sai lÖch h×nh
d¸ng, vÞ trÝ t−¬ng quan, c¸c khuyÕt tËt ®Ó l¹i trªn bÒ mÆt (rç, lâm).
6.2- gia c«ng bÒ mÆt trô trong
Còng gièng nh− bÒ mÆt trô ngoµi, bÒ mÆt trô trong (lç) còng cã nhiÒu lo¹i nh−
lç tr¬n, lç bËc, lç c«n, lç ®Þnh h×nh. Tïy thuéc vµo tõng lo¹i mµ ta cã c¸c biÖn ph¸p
c«ng nghÖ kh¸c nhau ®Ó gia c«ng c¸c bÒ mÆt ®ã.
§Ó thuËn tiÖn trong viÖc x¸c ®Þnh gi¶i ph¸p c«ng nghÖ khi gia c«ng lç, ng−êi ta
tiÕn hµnh ph©n lo¹i lç theo tû lÖ gi÷a chiÒu s©u lç l vµ ®−êng kÝnh lç d nh− sau:
- Lç ng¾n:
- Lç dµi:
l/d < 0,5.
3 < l/d < 10.
- Lç th−êng: 0,5 < l/d < 3.
- Lç s©u: l/d > 10
6.2.1- Gia c«ng tr−íc nhiÖt luyÖn
a- Khoan lç
Khoan lµ mét trong nh÷ng ph−¬ng ph¸p phæ biÕn vµ c¬ b¶n nhÊt ®Ó gia c«ng lç
trªn vËt liÖu ®Æc. Khoan kh«ng nh÷ng ®−îc thùc hiÖn trªn m¸y khoan mµ cßn thùc
hiÖn kh¸ réng r·i vµ th−êng xuyªn trªn c¸c m¸y tiÖn, m¸y phay, m¸y doa...
Khoan cã thÓ gia c«ng ®−îc c¸c lo¹i lç th«ng vµ kh«ng th«ng víi ®−êng kÝnh
tõ 0,25 ÷ 80 mm; ®é chÝnh x¸c gia c«ng thÊp, chØ ®¹t cÊp 10, 11 (cao nhÊt chØ lµ 7 ®èi
víi khoan nßng sóng); ®é nh¸m bÒ mÆt Ra = 20 ÷ 40 µm. Do vËy, khoan chØ dïng ®Ó
gia c«ng c¸c lç b¾t bul«ng, lç lµm ren, c¸c lç cã yªu cÇu kh«ng cao vµ nguyªn c«ng
th« cho c¸c nguyªn c«ng tinh sau nã.
KÝch th−íc lç gia c«ng b»ng ph−¬ng ph¸p khoan phô thuéc vµo kÝch th−íc mòi
khoan. §èi víi lç th«ng nhá, trung b×nh th−êng dïng mòi khoan ruét gµ; lç lín, chiÒu
dµy nhá vµ th«ng th× dïng mòi khoan vµnh; cßn ®èi víi lç s©u (l/d > 10 ÷ 12) th× dïng
mòi khoan nßng sóng.
Së dÜ khoan chØ ®¹t ®é chÝnh x¸c thÊp lµ v×:
- KÕt cÊu mòi khoan ch−a hoµn thiÖn. Lu«n ph¶i tån t¹i l−ìi c¾t ngang (v×
kh«ng thÓ chÕ t¹o mòi khoan cã ®−êng kÝnh lâi b»ng kh«ng), t¹i l−ìi c¾t ngang gãc
tr−íc γ < 0, cho nªn l−ìi c¾t ngang cµng dµi th× lùc däc trôc cµng lín, mòi khoan cµng
nhanh mßn. Ngµy nay, ng−êi ta cè g¾ng chÕ t¹o mòi khoan sao cho l−ìi c¾t ngang
cµng ng¾n cµng tèt.
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
73
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
- C¸c sai sè do chÕ t¹o vµ mµi mòi khoan sinh ra (®é kh«ng ®ång t©m gi÷a
phÇn c¾t vµ chu«i c«n) sÏ lµm cho lç khoan bÞ lay réng ra. Trªn mòi khoan, phÇn c¾t
cã ®é c«n ng−îc, khi mòi khoan mµi l¹i cµng nhiÒu th× kÝch th−íc lç sÏ nhá ®i.
2ϕ = 116 ÷ 1200
a)
b)
c)
H×nh 6.10- C¸c lo¹i mòi khoan.
a) Mòi khoan ruét gµ; b) Mòi khoan vµnh; c) Mòi khoan nßng sóng.
* C¸c sai sè x¶y ra khi khoan:
Lç khoan bÞ cong
Lç khoan bÞ lay réng
Lç khoan bÞ tãp, loe
H×nh 6.11- C¸c lo¹i sai sè khi khoan.
- Lç khoan bÞ cong: sai sè nµy do mµi hai l−ìi c¾t kh«ng ®Òu, lùc däc trôc
cña mòi khoan kh«ng ®Òu lµm cho lç khoan bÞ cong, lo¹i nµy hay gÆp khi khoan trªn
m¸y khoan hay m¸y phay (chi tiÕt ®øng yªn). Ngoµi ra, khi khoan c¸c vËt liÖu mµ lç
khoan gÆp ph¶i c¸c rç khÝ hay pha cøng còng bÞ sai sè nµy.
- Lç khoan bÞ lay réng: khi t©m quay vµ t©m phÇn c¾t cña mòi khoan kh«ng
trïng nhau sÏ lµm cho lç khoan bÞ réng ra.
- Lç khoan bÞ tãp, loe: do khi ¨n dao kh«ng ®óng t©m, ®é cøng v÷ng mòi
khoan kÐm sÏ lµm cho t©m quay vµ t©m mòi khoan bÞ lÖch ®i mét gãc.
- Lç bÞ thu hÑp: Trªn mòi khoan, phÇn c¾t cã ®é c«n ng−îc, khi mßn th× ta
sÏ mµi l¹i, nÕu mòi khoan mµi l¹i cµng nhiÒu th× kÝch th−íc mòi khoan sÏ cµng nhá so
víi ban ®Çu, do ®ã lç gia c«ng sÏ nhá ®i.
* BiÖn ph¸p kh¾c phôc: Ngoµi nh÷ng biÖn ph¸p ®¶m b¶o ®é cøng v÷ng vµ ®é
chÝnh x¸c cña hÖ thèng c«ng nghÖ nh− ®é chÝnh x¸c cña m¸y, dao, ®å g¸; kÕt cÊu hîp
lý cña chi tiÕt; cßn ph¶i chó ý ®Õn c¸c biÖn ph¸p c«ng nghÖ sau ®©y:
- Gi¶m bít lùc chiÒu trôc vµ m«men c¾t b»ng c¸ch gi¶m bít chiÒu dµi l−ìi
c¾t ngang khi mµi s¾c mòi khoan.
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
74
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
- Khi khoan lç s©u, nªn cho chi tiÕt quay t¹o chuyÓn ®éng c¾t, cßn mòi
khoan thùc hiÖn chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn, chän l−îng ch¹y dao nhá ®Ó lùc c¾t bÐ, kh«ng
¶nh h−ëng ®Õn qu¸ tr×nh c¾t gät (v× do mòi khoan kÐm cøng v÷ng nªn nÕu nã võa
quay, võa tÞnh tiÕn th× sÏ dÔ bÞ nghiªng hoÆc lÖch).
- Dïng b¹c dÉn h−íng ®Ó ®¶m b¶o ®é chÝnh x¸c.
- Khoan lç nhá ph¶i khoan måi tr−íc ®Ó ®Þnh t©m b»ng mòi khoan ng¾n.
- Dïng pointu ®Ó lÊy dÊu tr−íc khi khoan.
- Sö dông dung dÞch tr¬n nguéi ®óng vµ ®ñ.
b) KhoÐt
KhoÐt lµ nguyªn c«ng ®Ó më réng lç, n©ng cao ®é chÝnh x¸c sau khi khoan vµ
chØ cã thÓ thùc hiÖn víi c¸c lç cã s½n (lç ®óc, dËp, khoan). KhoÐt cßn lµ nguyªn c«ng
chuÈn bÞ cho nguyªn c«ng doa, mµi.
KhoÐt cã thÓ ®¹t ®é chÝnh x¸c cÊp 8, 9; ®é nh¸m bÒ mÆt Ra = 2,5 ÷ 1,25.
Mòi khoÐt cã ®Æc ®iÓm lµ cã 3 ÷ 4 l−ìi c¾t, ®é cøng v÷ng
lín h¬n nhiÒu so víi mòi khoan, do vËy dÔ thùc hiÖn viÖc gia
c«ng víi l−îng d− lín, cã thÓ söa ®−îc c¸c sai lÖch vÒ h×nh d¸ng
h×nh häc vµ vÞ trÝ t−¬ng quan mµ khoan kh«ng thÓ lµm ®−îc,
®ång thêi n©ng cao ®−îc ®é bãng, ®é chÝnh x¸c, n¨ng suÊt.
KhoÐt th−êng dïng ®Ó gia c«ng lç trô, nÕu dïng mòi khoÐt ®Þnh h×nh cã thÓ v¸t
miÖng loe, gia c«ng lç c«n, lç bËc, gia c«ng mÆt ph¼ng miÖng lç ...
§Ó n©ng cao ®é chÝnh x¸c cña lç vµ gi¶m bít thêi gian phô, n©ng cao n¨ng
suÊt, cã thÓ dïng b¹c dÉn h−íng mét phÝa hoÆc hai phÝa khi khoÐt.
B¹c dÉn
Chi tiÕt
B¹c dÉn
Chi tiÕt
H×nh 6.12- Dïng b¹c dÉn h−íng cho nguyªn c«ng khoÐt.
c) Doa
Doa lµ ph−¬ng ph¸p gia c«ng tinh hoÆc b¸n tinh c¸c lç sau khi khoan, khoÐt
hoÆc sau khi khoan víi c¸c kÝch th−íc nhá. Doa cã thÓ thùc hiÖn trªn c¸c lo¹i m¸y
doa, m¸y tiÖn hay m¸y khoan hoÆc cã thÓ doa tay.
Doa cã thÓ ®¹t ®é chÝnh x¸c cÊp 9 ÷ 7, cã thÓ ®¹t cÊp 6; ®é nh¸m bÒ mÆt Ra =
6,3 ÷ 1,25 µm, cã khi ®¹t 0,63 µm.
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
75
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
H×nh 6.13- Dao doa.
Dao doa cã ®é cøng v÷ng cao, sè l−ìi c¾t nhiÒu (6 ÷ 18) nh−ng ph©n bè kh«ng
®èi xøng ®Ó tr¸nh rung ®éng vµ sai sè in dËp. L−ìi c¾t cña dao doa cã thÓ lµ l−ìi
th¼ng hay l−ìi xo¾n èc; r¨ng cã thÓ lµ nguyªn hay r¨ng ch¾p (cã thÓ thay ®æi ®−îc
®−êng kÝnh gia c«ng).
Doa cã n¨ng suÊt cao do cã nhiÒu l−ìi c¾t, dï cho tèc ®é c¾t khi doa thÊp (8 ÷
10 m/ph) nh−ng l−îng ch¹y dao lín, kho¶ng 0,5 ÷ 3,5 mm/v. Gi¸ thµnh cña dao doa
cao, h¬n n÷a dao doa th−êng ®i theo bé víi mòi khoan vµ khoÐt cho nªn chØ ®¹t hiÖu
qu¶ kinh tÕ khi s¶n xuÊt lo¹t lín ®èi víi c¸c lç tiªu chuÈn. Cßn trong s¶n xuÊt ®¬n
chiÕc, cã thÓ thay doa b»ng tiÖn.
L−îng d− khi doa nhá vµ yªu cÇu ®é ®ång ®Òu kh¸ kh¾t khe. Khi doa th«, l−îng
d− kho¶ng 0,25 ÷ 0,5 mm; khi doa tinh kho¶ng 0,05 ÷ 0,15 mm. Khi l−îng d− qu¸ nhá
sÏ cã hiÖn t−îng bÞ tr−ît, ®é bãng kÐm; nh−ng nÕu l−îng d− qu¸ lín, dao chÞu t¶i cao,
nhanh mßn vµ c¹o lªn bÒ mÆt chi tiÕt lµm biÕn cøng g©y khã kh¨n cho nguyªn c«ng
doa tinh (v× thÕ kh«ng nªn dïng dao tinh ®· mßn ®Ó doa th«).
Doa còng cã thÓ gia c«ng ®−îc lç nhá, to, ng¾n, dµi theo tiªu chuÈn hoÆc
kh«ng tiªu chuÈn; lç th«ng hay kh«ng th«ng.
Tuy nhiªn, khi doa c¸c lç kh«ng tiªu chuÈn th× ph¶i chÕ t¹o c¸c lo¹i dao
chuyªn dïng, lóc ®ã gi¸ thµnh sÏ cao. Bªn c¹nh ®ã, mÆc dï cã thÓ nh−ng kh«ng nªn
doa c¸c lç ng¾n, lç kh«ng th«ng, lç cã r·nh däc bëi v× lç ng¾n sÏ kh«ng cã kh¶ n¨ng
®Þnh h−íng dao doa vµ lç gia c«ng dÔ bÞ lay réng; lç kh«ng th«ng th× sÏ kh«ng gia
c«ng ®Õn ®¸y lç ®−îc. Cßn lç cã r·nh däc th× kh«ng cã kh¶ n¨ng ®Þnh h−íng ®óng
dao víi t©m lç nªn lç gia c«ng sÏ bÞ mÐo.
§Ó tr¸nh hiÖn t−îng lay réng lç, cã thÓ dïng c¸c biÖn ph¸p sau:
- Dïng trôc doa tïy ®éng: Trôc dao doa kh«ng nèi cøng víi trôc chÝnh mµ
nèi l¾c l−. Dao doa lóc nµy ®−îc ®Þnh h−íng chÝnh b»ng lç gia c«ng, do ®ã kh«ng
chÞu ¶nh h−ëng sai lÖch cña trôc chÝnh hoÆc sai lÖch vÒ ®é ®ång t©m gi÷a trôc chÝnh
vµ trôc dao.
- Dïng dao doa tïy ®éng: §©y lµ lo¹i dao doa ®¬n gi¶n, chØ cã hai l−ìi c¾t.
L−ìi c¾t cã kh¶ n¨ng xª dÞch Ýt nhiÒu theo ph−¬ng h−íng kÝnh ®Ó tù lùa theo ®−êng
t©m lç ®· gia c«ng. Lo¹i nµy th−êng dïng khi gia c«ng c¸c lç phi tiªu chuÈn cã ®−êng
kÝnh tõ 75 ÷ 150 mm, −u ®iÓm lµ gän, nhÑ, ®¬n gi¶n, ®¶m b¶o ®é chÝnh x¸c gia c«ng.
- §Ó n©ng cao ®é chÝnh x¸c th× ngoµi viÖc t¹o ®iÒu kiÖn cho l−îng d− ®ång ®Òu
th× nªn khoan, khoÐt, doa hoÆc Ýt nhÊt lµ khoÐt, doa thùc hiÖn trªn cïng mét lÇn g¸.
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
76
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
TÝnh thêi gian c¬ b¶n khi khoan, khoÐt, doa:
l.i
T0 =
(ph)
n.S
Trong ®ã:
i: sè b−íc gia c«ng.
n: sè vßng quay cña dao (hoÆc chi tiÕt khi khoan trªn m¸y tiÖn).
S: l−îng tiÕn dao vßng, mm/vßng chi tiÕt.
l: chiÒu dµi tiÕn dao, mm. l = l0 + lav + lvq, víi l0 lµ chiÒu s©u cña lç gia c«ng;
- lav lµ l−îng ¨n vµo:
D − d
+ Khi khoan lç tõ vËt liÖu ®Æc: lav =
cotgϕ +
1÷3) (mm
( )
2
víi, D: ®−êng kÝnh mòi khoan, mm; d: chiÒu réng l−ìi c¾t ngang, mm; ϕ: gãc nghiªng
chÝnh cña mòi khoan, rad.
+ Khi khoan réng lç: lav = t.cotgϕ + (1 ÷ 3) (mm)
víi, t: chiÒu s©u c¾t, t = Db - Da trong ®ã, Da: kÝch th−íc lç tr−íc khi khoan (hay khoÐt,
doa) réng. Db: kÝch th−íc lç sau khi gia c«ng.
- lvq lµ l−îng v−ît qu¸, mm.
+ Khi khoan lç th«ng:
Khoan lç tõ vËt liÖu ®Æc: lvq = 1 ÷ 3 mm.
Khoan réng lç: lvq = (0,2 ÷ 0,5)K, víi K lµ chiÒu dµi phÇn söa ®óng
+ Khi khoan lç kh«ng th«ng: lav = 0.
d) TiÖn lç
TiÖn lç tuy cã n¨ng suÊt thÊp h¬n khoan hoÆc khoÐt nh−ng l¹i cã kh¶ n¨ng b¶o
®¶m yªu cÇu kü thuËt cao h¬n. Ngoµi ra, tiÖn cßn cã thÓ gia c«ng ®−îc c¸c lo¹i lç lín,
lç phi tiªu chuÈn, lç ®−îc t¹o b»ng ®óc, rÌn, dËp s½n, lç c«n, lç bËc, lç cã r·nh, lç
kh«ng th«ng hoÆc lç ®Þnh h×nh...
H×nh 6.14- TiÖn lç.
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
77
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
Tuy nhiªn, c¸c chi tiÕt ®−îc tiÖn lç th−êng ph¶i cã kÕt cÊu thÝch hîp nh− cã
d¹ng trßn xoay, kh«ng qu¸ cång kÒnh hay qu¸ lín vÒ khèi l−îng, hoÆc khèi t©m ph©n
bè kh«ng qu¸ xa víi t©m lç gia c«ng ®Ó tr¸nh t×nh tr¹ng g©y ra lùc qu¸n tÝnh ly t©m
lín; lç kh«ng qu¸ s©u vµ nhá v× h¹n chÕ cña kÝch th−íc vµ ®é cøng v÷ng dao.
ChuÈn ®Þnh vÞ khi tiÖn trong chØ cã thÓ lµ mÆt ngoµi hoÆc mÆt ngoµi kÕt hîp víi
mÆt ®Çu.
Dao tiÖn lç ph¶i cã gãc sau α lín h¬n so víi gãc sau α cña dao tiÖn ngoµi vµ
th−êng g¸ dao cao h¬n t©m cña chi tiÕt ®Ó t¨ng gãc sau α khi c¾t, h¹n chÕ sù cä s¸t
mÆt sau cña dao vµo bÒ mÆt ®· gia c«ng, mÆt kh¸c cßn cã kh¶ n¨ng chèng rung.
TiÖn lç cã thÓ gia c«ng trªn c¸c lo¹i m¸y tiÖn, m¸y phay, m¸y doa... Khi tiÖn
lç trªn m¸y tiÖn th× th−êng chØ gia c«ng c¸c lç nhá, ng¾n h×nh trô hoÆc c«n. Cßn c¸c
lç cña c¸c chi tiÕt d¹ng hép th−êng ®−îc gia c«ng trªn m¸y doa. Trong s¶n xuÊt ®¬n
chiÕc, khi gia c«ng nh÷ng chi tiÕt d¹ng hép nhá, cã thÓ gia c«ng trªn m¸y tiÖn v¹n
n¨ng (hoÆc m¸y phay), lóc ®ã chi tiÕt ®−îc g¸ trªn bµn dao vµ cã chuyÓn ®éng däc,
cßn dao sÏ thùc hiÖn chuyÓn ®éng c¾t V theo c¸ch gia c«ng trªn m¸y doa.
e) Chuèt lç
Chuèt lç lµ ph−¬ng ph¸p gia c«ng lç cã n¨ng suÊt cao do nhiÒu l−ìi c¾t cïng
tham gia c¾t gät vµ kh«ng mÊt thêi gian cho viÖc ®o, ®iÒu chØnh dao nh− nhiÒu
ph−¬ng ph¸p kh¸c. V× thÕ, ph−¬ng ph¸p nµy cã n¨ng suÊt rÊt cao, vµ th−êng dïng khi
s¶n xuÊt hµng lo¹t lín, khèi.
Chuèt cã thÓ gia c«ng ®¹t ®é chÝnh x¸c bÒ mÆt cÊp 7, ®é nh¸m bÒ mÆt Ra = 0,8
÷ 0,6; chÊt l−îng bÒ mÆt tèt v× vËn tèc c¾t thÊp nªn biÕn d¹ng dÎo kh«ng nhiÒu.
Khi chuèt lç, chuyÓn ®éng c¾t chÝnh lµ chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn cña dao, chi
tiÕt ®øng yªn. Qu¸ tr×nh chuèt kh«ng cã chuyÓn ®éng ch¹y dao. Cã thÓ chia thµnh
hai lo¹i: chuèt ®Èy vµ chuèt kÐo.
Chuèt cã thÓ thay thÓ gia c«ng mét lÇn c¸c nguyªn c«ng th«, b¸n tinh vµ tinh;
thay thÕ cho c¶ khoan réng, khoÐt vµ doa; kÕt hîp chuèt lç víi r·nh then hay r·nh
then hoa.
H×nh 6.15- S¬ ®å chuèt lç.
a) Chuèt kÐo; b) Chuèt ®Èy
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
78
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
Chuèt cã thÓ gia c«ng ®−îc c¸c lo¹i lç trßn, vu«ng, ®Þnh h×nh nh−ng ph¶i lµ lç
th«ng, th¼ng vµ tiÕt diÖn kh«ng ®æi; c¸c lç cã ®−êng kÝnh ®Õn 320 mm, then hoa
®−êng kÝnh ®Õn 420 mm, r·nh réng 100 mm, chiÒu dµi lç ®Õn 10 m.
Tuy nhiªn, dao chuèt rÊt ®¾t tiÒn, khã chÕ t¹o. Lùc chuèt lín nªn m¸y ph¶i cã
c«ng suÊt lín; chi tiÕt, dao, m¸y ph¶i cã ®é cøng v÷ng lín. Chuèt kh«ng söa ®−îc sai
lÖch vÒ vÞ trÝ t−¬ng quan do ®ã tr−íc khi chuèt, lç cÇn ph¶i gia c«ng chÝnh x¸c vÒ vÞ
trÝ t−¬ng quan.
Sai sè hay gÆp nhÊt khi chuèt lç thµnh máng hoÆc thµnh dµy kh«ng ®Òu lµ lç
gia c«ng rÊt dÔ bÞ biÕn d¹ng. Bëi v× khi chuèt, ¸p lùc h−íng kÝnh lín nªn ®èi víi lç cã
thµnh máng th× sau khi chuèt ®−êng kÝnh bÞ nhá ®i; cßn lç cã thµnh dµy kh«ng ®Òu th×
h×nh d¸ng lç bÞ mÐo (do biÕn d¹ng ®µn håi).
6.2.2- Gia c«ng lÇn cuèi vµ gia c«ng sau nhiÖt luyÖn
a) TiÖn máng
Ph−¬ng ph¸p nµy còng t−¬ng tù nh− khi gia c«ng mÆt trô ngoµi. Dao tiÖn lóc
nµy lµ dao cã g¾n m¶nh hîp kim cøng hoÆc kim c−¬ng ®· ®−îc mµi nghiÒn cÈn thËn
víi ®é nh¸m l−ìi c¾t Rz = 0,04 ÷ 0,32, sö dông m¸y cã ®é cøng v÷ng cao, ®é chÝnh
x¸c cao, m¸y cã tèc ®é c¾t cao (khi tiÖn hîp kim nh«m: v = 1500 m/p; tiÖn hîp kim
®ång: v = 450 m/p; tiÖn thÐp: v = 200 ÷ 250 m/p).
§é chÝnh x¸c ®¹t ®−îc khi tiÖn máng cã thÓ lµ cÊp 6 ÷7; Ra = 0,63 ÷ 1,25 µm;
n¨ng suÊt gia c«ng cao vµ lµ ph−¬ng ph¸p gia c«ng chñ yÕu ®èi víi c¸c hîp kim mµu.
b) Mµi lç
Mµi lç lµ ph−¬ng ph¸p gia c«ng tinh lç, c¸c lç sau khi mµi cã thÓ ®¹t cÊp chÝnh
x¸c 6 ÷7; Ra = 3,2 ÷ 0,2µm.
Mµi lç th−êng dïng trong c¸c tr−êng hîp sau:
- Mµi c¸c lç cã ®é cøng cao (®· qua t«i).
- Mµi c¸c lç lín, lç phi tiªu chuÈn, lç cã kÕt cÊu kh«ng thuËn tiÖn cho c¸c
ph−¬ng ph¸p kh¸c vµ cã yªu cÇu chÝnh x¸c cao.
- Mµi c¸c lç cÇn söa l¹i sai lÖch vÒ vÞ trÝ t−¬ng quan cña lç do c¸c nguyªn
c«ng tr−íc ®Ó l¹i.
VÒ chuyÓn ®éng c¾t vµ b¶n chÊt cña qu¸ tr×nh gia c«ng khi mµi mÆt trô trong
còng hoµn toµn gièng nh− khi mµi bÒ mÆt trô ngoµi.
Tuy nhiªn, khi mµi lç, ®−êng kÝnh ®¸ bÞ h¹n chÕ bëi kÝch th−íc lç gia c«ng (φ®
≤ 0,8φct). V× thÕ, kh«ng thÓ ®¹t ®−îc tèc ®é mµi b»ng c¸ch t¨ng ®−êng kÝnh ®¸ mµ
ph¶i t¨ng sè vßng quay cña trôc mang ®¸, nh−ng lóc nµy sÏ gÆp nhiÒu trë ng¹i nh− lùc
qu¸n tÝnh ly t©m sÏ rÊt lín, rung ®éng vµ kh«ng an toµn. Tèc ®é cña ®¸ kh«ng ®−îc
v−ît qu¸ 35 m/s. Do vËy, bÒ mÆt cña lç gia c«ng ®¹t ®é bãng kh«ng cao (so víi mµi
mÆt ngoµi).
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
79
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
c Mµi b»ng ®¸ mµi:
* Ph−¬ng ph¸p mµi cã t©m:
Mµi lç cã t©m cã thÓ gia c«ng
®−îc c¸c lç trô, lç c«n; ®−îc thùc
hiÖn trªn c¸c m¸y mµi trong, m¸y
mµi trßn ngoµi v¹n n¨ng... ViÖc chän
m¸y nµo lµ tuú thuéc vµo d¹ng s¶n
xuÊt vµ ph−¬ng ph¸p mµi.
Khi mµi lç cã t©m cã thÓ thùc
hiÖn theo hai c¸ch: chi tiÕt quay, vµ
chi tiÕt ®øng yªn.
H×nh 6.16- Mµi trong cã t©m.
C¸ch 1:
Chi tiÕt ®−îc kÑp chÆt trong m©m cÆp vµ quay trßn, cßn trôc ®¸ còng quay trßn
(ng−îc chiÒu víi chi tiÕt) vµ thùc hiÖn chuyÓn ®éng ch¹y dao däc hoÆc chay dao
ngang. C¸ch mµi nµy th−êng ®−îc sö dông trªn m¸y mµi trßn trong.
C¸ch nµy th−êng dïng ®Ó gia c«ng
nct
nh÷ng chi tiÕt nhá, c¸c vËt thÓ trßn xoay hay
dÔ g¸ trªn m©m cÆp vµ cã thÓ thùc hiÖn trªn
m¸y tiÖn v¹n n¨ng víi ®å g¸ chuyªn dïng
nh− èng, ®Üa.
§iÓm l−u ý lµ ®−êng kÝnh ®¸ mµi: d®¸ ≤
n®
H×nh 6. 17- Mµi lç trªn
m¸y mµi trßn trong.
0,8.dlç, vËn tèc quay cña trôc ®¸ kho¶ng 20 ÷
30 m/s.
C¸ch 2:
Chi tiÕt ®−îc g¸ cè ®Þnh trªn bµn m¸y, trôc mang ®¸ thùc hiÖn tÊt c¶ c¸c
chuyÓn ®éng: ChuyÓn ®éng quay trßn cña ®¸ ®Ó c¾t, c¸c chuyÓn ®éng ch¹y dao vµ
chuyÓn ®éng hµnh tinh cña ®¸ xung quanh lç gia c«ng.
KiÓu mµi nµy ®−îc dïng trªn m¸y mµi hµnh tinh, th−êng ®Ó gia c«ng c¸c chi
tiÕt lo¹i lín, cång kÒnh nh− lèc m¸y, th©n, bÖ, tÊm... bëi v× nÕu dïng c¸ch thø nhÊt th×
viÖc g¸ ®Æt lªn m©m cÆp kh«ng thÓ thùc hiÖn ®−îc hoÆc rÊt lµ khã kh¨n, h¬n n÷a sÏ
xuÊt hiÖn lùc ly t©m, ®ßi hái
Sn
m¸y ph¶i cã kÝch th−íc rÊt
lín vµ c«ng suÊt rÊt lín, ®é
cøng v÷ng cao.
Sd
n®
C¸c m¸y mµi hµnh tinh
th−ßng ®−îc chÕ t¹o theo kiÓu
di ®éng ®−îc vµ cã thÓ g¸ trùc
tiÕp lªn chi tiÕt ®Ó gia c«ng.
§iÒu ®ã t¹o kh¶ n¨ng rÊt thuËn
H×nh 6. 18- Mµi lç trªn m¸y mµi hµnh tinh.
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
80
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
lîi cho c¸c c«ng viÖc söa ch÷a hoÆc trong d¹ng s¶n xuÊt ®¬n chiÕc hay lo¹t nhá. Nã
th−êng ®−îc sö dông ®èi víi c¸c nhµ m¸y chÕ t¹o m¸y h¹ng nÆng.
* Ph−¬ng ph¸p mµi kh«ng t©m:
Ph−¬ng ph¸p mµi nµy cã kh¶ n¨ng ®¹t ®é chÝnh x¸c vµ ®é ®ång t©m rÊt cao.
Th−êng dïng gia c«ng c¸c chi tiÕt cã yªu cÇu ®ång t©m cao gi÷a lç vµ mÆt trô ngoµi
trong s¶n xuÊt hµng lo¹t lín vµ hµng khèi, c¸c chi tiÕt kh«ng thÓ g¸ trªn m¸y mµi trßn
trong nh− chi tiÕt cã thµnh máng, chiÒu dµi ng¾n (nh− segment).
Chi tiÕt
Con l¨n tú
nct
n®¸ dÉn
n®¸
§¸ dÉn
§¸ mµi
H×nh 6.19- Mµi lç kh«ng t©m
Con l¨n tùa
Chi tiÕt gia c«ng quay nhê ®¸ dÉn (cã hÖ sè ma s¸t lín) vµ c¸c con l¨n tú vµ
tùa. §¸ mµi ngoµi chuyÓn ®éng c¾t khi quay cßn thùc hiÖn c¸c chuyÓn ®éng ch¹y dao
däc vµ ngang.
Ph−¬ng ph¸p nµy cã chuÈn c«ng nghÖ lµ mÆt ngoµi, nªn tr−íc khi mµi ph¶i gia
c«ng b¸n tinh hoÆc tinh mÆt ngoµi.
d Mµi nghiÒn:
Mµi nghiÒn lç vÒ c¬ b¶n còng gièng nh− mµi nghiÒn mÆt trô ngoµi, nã hít ®i
mét líp rÊt máng kim lo¹i ®Ó ®¹t ®é chÝnh x¸c vµ ®é bãng bÒ mÆt cao. NghiÒn lç cã
thÓ ®¹t ®é chÝnh x¸c cÊp 6, Ra = 0,3 ÷ 0,01 µm (®Ó ®−îc ®iÒu nµy th× tr−íc khi nghiÒn
chi tiÕt ph¶i ®¹t ®é chÝnh x¸c cÊp 7, Ra = 1,6 ÷ 0,4 µm).
Chi tiÕt
H×nh 6.20- Mµi nghiÒn lç b»ng b¹c ch÷ C.
Khi nghiÒn lç, chuyÓn ®éng c¾t lµ chuyÓn ®éng quay trßn vµ tÞnh tiÕn khø håi
cña c¸c dông cô nghiÒn.
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
81
Gi¸o tr×nh: C«ng nghÖ chÕ t¹o m¸y
L−u ®øc b×nh
e Mµi kh«n:
Mµi kh«n lµ sù ph¸t triÓn cao h¬n cña mµi nghiÒn. §©y lµ ph−¬ng ph¸p gia
c«ng tinh, ®¹t chÊt l−îng bÒ mÆt tèt, n¨ng suÊt cao h¬n so víi c¸c ph−¬ng ph¸p gia
c«ng kh¸c. Cã thÓ ®¹t ®−îc cÊp chÝnh x¸c 6, ®é nh¸m bÒ mÆt Ra = 0,16 ÷ 0,32 µm.
So víi mµi nghiÒn th× mµi kh«n ®· cã nh÷ng thay ®æi sau:
- Thay dông cô mµi nghiÒn vµ bét mµi b»ng dông cô kh¸c mang c¸c thái ®¸
gäi lµ ®Çu kh«n.
- ChuyÓn ®éng c¾t ®−îc x¸c ®Þnh râ rµng, gåm chuyÓn ®éng quay vµ
chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn khø håi däc trôc cña ®Çu kh«n.
- ¸p lùc mµi, ®é dµi cña ®¸ thß ra ë hai ®Çu lç sau mçi hµnh tr×nh kÐp vµ
nh÷ng th«ng sè kh¸c ®−îc quy ®Þnh chÆt chÏ.
Khi gia c«ng, chi tiÕt ®øng yªn vµ
®−îc kÑp chÆt b»ng ®å g¸ trªn bµn m¸y.
Trôc chÝnh
§Çu kh«n ®−îc nèi víi trôc chÝnh qua
c¸c khíp (khíp cÇu hay khíp c¸c ®¨ng)
vµ thanh dÉn. §Çu kh«n mang nhiÒu thái
®¸, c¸c thái ®¸ ®−îc bè trÝ theo ph−¬ng
song song hay nghiªng víi trôc quay 1
gãc vµ cã thÓ di chuyÓn ®−îc theo
ph−¬ng h−íng kÝnh.
n
S
§¸ mµi
§Çu kh«n
Chi tiÕt
§Ó mµi, sau khi ®−a ®Çu kh«n vµo
trong chi tiÕt, trôc chÝnh quay, lóc nµy sÏ
cung cÊp mét ¸p lùc nhÊt ®Þnh cho ®¸ ¸p
lªn bÒ mÆt gia c«ng. ViÖc cung cÊp ¸p
lùc cho ®¸ lµ tïy vµo kÕt cÊu ®Çu kh«n,
cã thÓ b»ng tay th«ng qua ren vÝt ®Ó rót
hai ®Çu c«n hoÆc tèt nhÊt lµ dïng dÇu Ðp t¸c ®éng vµo trôc dÇu kh«n ë t©m.
Sau khi gia c«ng xong, ta tiÕn hµnh ng−îc l¹i nh− trªn ®Ó lÊy ®Çu kh«n ra.
H×nh 6.22 lµ kÕt cÊu cña ®Çu kh«n
Trôc thay ®æi
¸p lùc lªn ®¸
®¬n gi¶n. §¸ mµi ®−îc l¾p trªn c¸c tÊm
C¸nh mang ®¸
kÑp, tÊm kÑp ®−îc l¾p trªn c¸nh mang
®¸. §Ó t¨ng ¸p lùc t¸c dông lªn ®¸, ng−êi
ta ®iÒu chØnh b»ng ren ®Ó trôc cã phÇn
c«n ®i xuèng lµm bung c¸c c¸nh ®¸ ra
t¸c dông vµo bÒ mÆt mµi. §Ó ®Ò phßng
c¸c c¸nh mµi bÞ v¨ng ra khi rót ®Çu mµi
ra khái lç, ë ®Çu vµ cuèi c¸c tÊm kÑp ®¸
cã hai lß xo vßng ch»ng vµo r·nh.
Ngoµi ra, cßn nhiÒu lo¹i ®Çu kh«n
kh¸c.
Lß xo
H×nh 6.22- KÕt cÊu cña ®Çu kh«n.
Khoa C¬ khÝ - Tr−êng §¹i häc B¸ch khoa
82
Tải về để xem bản đầy đủ
44 trang
27260
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Công nghệ chế tạo máy - Chương 6: Gia công bề mặt chi tiết máy", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_cong_nghe_che_tao_may_chuong_6_gia_cong_be_mat_ch.pdf
