Cốt truyện đa tầng và song song trong truyện ngắn của Raymond Carver
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 23. 2015
that Vietnam medieval literature was systematically prose work, which had the
elements of chapters novel.
Key words: The notion, chapters novel.
CỐT TRUYỆN ĐA TẦNG VÀ SONG SONG TRONG TRUYỆN
NGẮN CỦA RAYMOND CARVER
Nguyễn Thị Hạnh1
TÓM TẮT
Nhà văn Mỹ, Raymond Carver (1939 - 1988), người thường được so sánh với F.
Kafka, A. Chekhov, E. Hemingway, Haruki Murakami…, thực sự đem lại một hơi thở mới
cho văn chương Mỹ thế kỉ XX. Với hơn 70 truyện ngắn được diễn trình, chúng tôi nhận
thấy nghệ thuật phi trung tâm chi phối và có mặt xuyên suốt trong tác phẩm của nhà văn.
Bên cạnh nhân vật, điểm nhìn, chủ đề… , kiểu cốt truyện đa tầng và song song cũng được
phi trung tâm hóa tạo nên tiếng nói đa trị, khơi gợi hứng thú và say mê cho bạn đọc khi
tiếp nhận tác phẩm của Carver theo khuynh hướng hậu hiện đại.
Từ khóa: cốt truyện, hậu hiện đại, phi trung tâm.
1. MỞ ĐẦU
Là nhà văn của chủ nghĩa cực hạn, Raymond Carver (1939 - 1988) không có tham
vọng bao quát thế giới và đưa ra kết luận cuối cùng, do vậy, cốt truyện của ông là những
thể nghiệm mới cho sự hủy bỏ cốt truyện truyền thống. Bởi với chủ nghĩa cực hạn, bản
thân cuộc sống không có một cốt truyện hoàn hảo và duy nhất mà có nhiều kiểu cốt
truyện, nhiều khả năng cốt truyện đan xen và phát triển cùng nhau. Đọc truyện ngắn của
Carver, chúng tôi nhận thấy nhà văn tạo ra sự lồng ghép cốt truyện với nhiều dạng thức
khác nhau, tiêu biểu trong số đó là dạng cốt truyện đa tầng và song song. Dạng thức cốt
truyện này xóa bỏ tính trung tâm của chủ đề tạo nên tính đa trị cho tác phẩm, đem lại sự
hứng thú và say mê sáng tạo bất tận cho độc giả khi khám phá chúng.
2. NỘI DUNG
Cốt truyện đa tầng chưa phải là đóng góp mới của Carver. Cái mới của ông là từ
việc lồng ghép nhiều tầng cốt truyện lớn nhỏ và song hành cùng nhau, cốt truyện trung tâm
bị xóa bỏ và một chuỗi các chủ đề khác nhau được bạn đọc nhận dạng từ những mảnh lắp
ghép có phần riêng biệt. Những chiếc lông chim, Cơn sốt (tập Thánh đường), Không ai nói
gì, Thử đặt anh vào địa vị tôi, Có phải anh là bác sĩ (tập Em làm ơn im đi được không?),
1 ThS. Giảng viên Khoa Khoa học Xã hội, trường Đại học Hồng Đức.
33
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 23. 2015
Sao không nhảy đi, Mình nói chuyện gì khi mình nói chuyện tình (tập truyện Mình nói
chuyện gì khi mình nói chuyện tình)… là những truyện ngắn thuộc kiểu cốt truyện này.
Những chiếc lông chim - truyện ngắn mở đầu cho tập Thánh đường là một
trong những truyện ngắn tiêu biểu cho kiểu cốt truyện đa tầng và song song (ở dạng
tƣơng đƣơng và ngang bằng nhau). Xoay xung quanh bữa tối ở nhà Bud và Olla, câu
chuyện về cuộc sống của hai gia đình Bud - Olla và Jack - Fran diễn ra song hành một cách
khéo léo.
Truyện bao gồm hai tầng cốt truyện: chuyện về vợ chồng Bud - Olla, vợ chồng Jack
- Fran và thêm một tầng nhánh là truyện về ông bố Olla. Tầng cốt truyện thứ nhất là câu
chuyện về vợ chồng Olla và Bud và Jack – Fran. Bud là bạn của Jack. Họ cùng làm việc
trong một nhà máy. Theo mạch kể của “tôi” (tức là Jack), câu chuyện của hai cặp vợ
chồng này được diễn ra đồng thời. Trước khi lấy Bud, Olla đã lấy chồng. Anh ta là người
đàn ông nát rượu, không đem lại hạnh phúc cho cô. Bud đã kéo Olla ra khỏi cuộc hôn nhân
đầu tệ hại ấy và họ có cuộc hôn nhân hạnh phúc, bình an. Đến thời điểm họ mời vợ chồng
Jack đến ăn tối, họ đã có cậu con trai được 8 tháng. Sau này, mỗi khi gặp mặt, Bud luôn kể
về vợ con với niềm tự hào về cậu bé con “ngày nào đó sẽ trở thành một tay hậu vệ bóng
bầu dục”. Còn vợ chồng Jack lấy nhau chỉ luôn ước có ô tô mới và “hai tuần đi Canada”,
tuyệt nhiên không thích đến trẻ con. Từ sau bữa tối ở nhà Bud, nhìn thấy cảnh sống bình dị
mà ấm áp trong ngôi nhà người bạn, dù Olla đã từng rất xấu, đã từng kết hôn, dù con trai
của họ là một đứa bé vô cùng xấu xí nhưng họ luôn hài lòng về cuộc sống và tin tưởng ở
tương lai, vợ chồng Jack đã thay đổi suy nghĩ và quyết định có con. Sau đó, cuộc sống của
gia đình Jack không những không cải thiện lên mà còn tệ hơn. Đứa bé con của họ thì “có
cái thói quỷ quyệt trong máu” còn hai vợ chồng “ngày càng ít nói chuyện”. Tầng cốt truyện
thứ hai là chuyện về ông bố của Olla, người sớm đặt mục tiêu cho mình từ năm 16 tuổi bắt
đầu có kế hoạch đọc Bách khoa toàn thư từ A đến Z và sẽ hoàn thành vào năm 20 tuổi. Rốt
cục, sau đó ông đã thực hiện được kế hoạch này nhưng cuộc đời ông chẳng mấy tốt đẹp.
Ông đã chết sớm vì sự cố ngẫu nhiên, bị những gã đốn gỗ làm đổ một cái cây đè chết và để
lại cho vợ một khoản tiền bảo hiểm ít ỏi và bà đã “tiêu sạch” một cách nhanh chóng.
Carver khéo léo và tinh tế khi lồng ghép ba cốt truyện trên chủ yếu xoay xung quanh
thời điểm bữa ăn tối ở nhà vợ chồng Bud và Olla, còn Jack và Fran là khách mời. Từ đây,
mạch chảy câu chuyện thông qua lời kể của nhân vật “tôi” có lúc hồi cố về quá khứ và có lúc
lồng ghép vào thực tại và sau cuối, tái hiện câu chuyện cả hai gia đình ở tương lai qua cách
xử lí thời gian gần như đồng hiện. Chính sự kết hợp này tạo nên những cốt truyện song song.
Vốn là những vợ chồng trẻ, điều ước ban đầu của Jack và Fran chỉ là “ô tô mới” và
những chuyến du lịch mà không thích có con cái, dẫu thiên về lối sống thích hưởng thụ
cũng chưa phải là điều đáng trách. Phần nào đó, điều mong ước của họ gợi ra những “mặt
trái của nước Mỹ thời Reagan”, họ phải chịu quá nhiều áp lực trong cuộc sống nên thích
hưởng thụ thay vì gắn với chia sẻ trách nhiệm cá nhân, con cái… Trên đường đến nhà Bud,
Jack có thêm điều ước thứ ba, “có trang trại, vườn hoa, đàn bò sữa…”, một cuộc sống
34
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 23. 2015
thanh bình, yên lành và vẫn là sự thụ hưởng. Chỉ đến khi được chứng kiến cuộc sống của
vợ chồng Bud trong bữa tối, thấy cả hai dù nhiệt tình với khách nhưng mỗi tiếng khóc, hay
tiếng ọ ẹ của trẻ con đều khiến vợ chồng họ bận lòng trong hạnh phúc, và nhất là vẻ hạnh
phúc của cả hai khi có đứa con bên cạnh, Jack có thêm điều ước thứ tư “sẽ không bao giờ
quên hay nhãng đi buổi tối đó”, còn Fran thay đổi hoàn toàn, cô quyết định sẽ có con.
Sự kiện này là một chặng mốc quan trọng trong cuộc đời của Jack và Fran. Họ chuyển
từ sở thích thiên về hưởng thụ thỏa mãn thú vui cá nhân sang niềm vui và trách nhiệm của sự
chia sẻ khi bắt đầu phải lo toan cho con cái. Đồng thời sự kiện ấy còn ghi một dấu ấn mới
trong cuộc sống hai vợ chồng Jack, từ đây “nàng và tôi ngày càng ít nói chuyện. Hầu như chỉ
có tiếng ti vi”. Điều này hoàn toàn khác với cuộc sống của Bud và Olla. Vợ chồng Bud có
thể chia sẻ mọi điều trong cuộc sống, từ việc Olla thẳng thắn kể lại chuyện Bud đã lôi cô từ
vũng bùn của cuộc hôn nhân thứ nhất, từ việc hai vợ chồng vẫn lưu giữ khung bộ răng xấu xí
trước kia của Olla làm kỉ niệm và đặt nó ở ngay vị trí đập vào mắt mọi người mà không chút
e ngại, từ việc Bud đã nhắc nhở chân thành cô từ bỏ thói quen lấy tay che miệng cười sau khi
cô đã có bộ răng đẹp, cho đến vẻ mặt hạnh phúc và tự hào của họ khi có con cho dù đứa bé
cực kì xấu xí, cho đến việc Bud sẵn sàng bỏ một khoản tiền không nhỏ để chiều theo sở thích
mua chim công nuôi trong nhà của vợ… Bất kể việc gì, từ nhỏ đến lớn, Jack và Fran đều
thấy vợ chồng Bud thẳng thắn, hòa đồng, chân thành và sẻ chia.
Trong khi đó, đứa bé con của Jack và Fran chỉ được nhắc đến duy nhất một lần,
không phải ở dấu hiệu ngoại hình (con của Bud được nhắc đến 6 lần ở ngoại hình xấu xí) và
cũng không phải ở trí tuệ (con của Bud được hai lần nhắc đến bởi sự khôn ngoan), hay sức
khỏe (con của Bud được nhắc đến hai lần với khả năng trở thành hậu vệ bóng bầu dục) mà ở
“thói quỷ quyệt trong máu”. Lời trần thuật không cắt nghĩa, giải thích hay chứng minh gì
thêm mà chỉ đơn thuần kể lại, không tỏ bày thái độ. Thông thường, bố mẹ rất hiếm khi tự phê
phán con mình nhưng Jack lại chỉ ra điều đặc biệt đó ở con trai. Carver, nhà văn tối giản, vốn
chỉ gợi mà không tả, buộc độc giả sẽ phải tự suy luận. Và lúc này, khả năng suy luận được
phát huy. Có thể, đứa bé này là một sản phẩm mang tính tất yếu của một ông bố như Jack, dù
ghét món bánh mà chủ nhà mời nhưng vẫn giả vờ thích thú và một bà mẹ như Fran, trước đó
vừa chê nơi ở của vợ chồng Bud “đặc quê mùa” thì ngay sau đó vẫn có thể buông ra lời khen
“chỗ ở đẹp”. Lúc này, ta chợt nhớ lời khuyên chí lí của Don Kihote dành cho Xantro trước
khi nhậm chức: “Dòng máu thì có di truyền còn việc làm tốt đẹp thì phải trau dồi mới có.
Đạo đức, tự bản thân nó, có giá trị gấp bao lần dòng máu…”. Truyện ngắn mượn lời của hiệp
sĩ thời Phục hưng không hoàn toàn để giễu nhại mà dường như đang đặt vấn đề nghiêm túc
về phạm trù của cái tất yếu: lối sống hậu hiện đại chi phối con người.
Jack chỉ chú ý đến “thói quỷ quyệt trong máu” của con trai tức là thừa nhận sự di
truyền cái xấu từ bố mẹ. Thói quỷ quyệt ấy được nhào đúc từ lối sống giả, kiểu cách, thiếu
chân thực mà ra. Cho dù cuộc sống giản dị, chân thành, ấm cúng của đôi vợ chồng Bud và
Olla có giúp cho Jack và Fran “khai ngộ” và đi đến quyết định có con, biến điều chưa từng
35
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 23. 2015
ước trước đó thành sự thực thì thực tế là sự lựa chọn ấy không phải là giải pháp tốt nhất.
Điều này gợi ra tính đa trị cho tác phẩm. Có thể, lựa chọn này là tốt cho người này nhưng
không có nghĩa là sẽ phù hợp và tốt cho người kia. Sâu xa hơn, có thể Carver còn đề xuất
một sự cắt nghĩa rằng, quả được sinh ra từ cái cây có gốc rễ được hút dưỡng chất tốt sẽ
đem lại sự ngọt lành, còn ngược lại, khi gốc rễ đã ẩn chứa những “xú khí” chứa đầy nguy
cơ sẽ sinh ra quả đắng. Phải chăng, trải nghiệm từ thời đại của nước Mỹ những thập niên
cuối thế kỉ XX với “bầu khí quyển nguy cơ”[7], nhà văn Carver đã khai ngộ cho thời đại
này nhìn thấy con người tương lai sẽ là những đứa bé chỉ có thói “quỷ quyệt trong máu”
giống như con của Jack và Fran kia. Bằng chứng cụ thể là hai đứa bé, con của hai gia đình,
sản phẩm của hai lối sống, hai đường hướng giáo dục và rèn luyện khác nhau, sẽ có hai
kiểu người khác nhau. Con của nhà Bud dù xấu xí nhưng họ vẫn luôn tự hào về nó, và sau
khi có con, họ vẫn tiếp tục những tháng ngày hạnh phúc. Còn nhà Jack, sau khi có con,
cuộc sống hai vợ chồng ngày càng xa cách. Nếu nhà Bud có thể trò chuyện mọi điều trước
màn hình ti vi thì nhà Jack giữa họ “hầu như chỉ có tiếng ti vi”.
Bàn về điều này, Laurie Champion lại nhìn thấy vai trò của sự im lặng trong những
câu chuyện của truyện ngắn Những chiếc lông chim sẽ “cho phép độc giả tưởng tượng
những cách kết thúc khác nhau bởi nó mang lại cho những câu chuyện ý nghĩa nghệ thuật
diễn trình vô hạn…”[4] Ở đây, khi xem xét nhân vật trong mối liên quan với tính đa trị,
chúng tôi nhận thấy, sự im lặng hay kiểu mượn tiếng nói ti vi thay cho tiếng nói con
người, Raymond Carver còn nói rất đúng mặt trái trong cuộc sống gia đình hậu hiện đại ở
chỗ, một khi ngôn ngữ hoàn toàn bị hủy diệt trong đời sống, thì vĩnh viễn kiểu ngôn ngữ
máy móc chết cứng ấy sẽ đẩy con người ra xa hơn, vĩnh viễn con người sẽ không bao giờ
hạnh phúc. Dù con người hậu hiện đại, họ vẫn cần đến ngôn ngữ, nó là công cụ không thể
thiếu để tạo nên nền tảng gia đình. Điều đó lí giải vì sao, cùng một sự lựa chọn, nhưng nhà
Bud vẫn hạnh phúc với lựa chọn ấy, còn nhà Jack thì không. Bởi không có chìa khóa nào là
duy nhất mở cánh cửa hạnh phúc mỗi gia đình.
Nếu cốt truyện về ông bố của Olla có thể xem chỉ là cốt truyện nhánh được khai
triển từ cốt truyện về vợ chồng Bud thì cốt truyện về Jack và Fran luôn được khai triển
song hành như một nửa của thực thể câu chuyện. Bởi thiếu một trong hai cốt truyện này,
chỉnh thể nghệ thuật của truyện ngắn này bị phá vỡ. Do vậy, từ điểm nhìn của người kể
chuyện xưng “tôi”, câu chuyện luôn rẽ nhánh song hành gợi cho người đọc cảm giác có tới
hai điểm nhìn đồng hiện: điểm nhìn của “tôi” với tư cách là nhân vật Jack trong truyện và
điểm nhìn của “tôi” với tư cách người kể chuyện. Sự xóa nhòa điểm nhìn duy nhất phá bỏ
tính trung tâm của truyện chịu sự chi phối bởi hai cốt truyện song hành. Hai câu chuyện
như hai cuốn phim được lắp ghép hết sức linh hoạt, không phải lúc nào hai câu chuyện về
cuộc sống của hai gia đình cũng diễn ra theo cùng một hướng. Nhà văn cắt mảnh từng
thước phim ra nhiều đoạn và lắp ghép chúng lại với nhau. Còn câu chuyện về mỗi gia đình
chẳng qua được xâu chuỗi lại nhờ cách đọc “nhặt” sự kiện và tình tiết liên quan đến mỗi
gia đình lại với nhau. Nếu cuộc sống của hai gia đình chỉ được tái hiện song song duy nhất
36
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 23. 2015
ở tương lai (qua phần kết truyện) thì thời gian hồi cố chỉ được dành để kể về gia đình Bud -
Olla, còn hiện tại lại bắt đầu từ điều ước của gia đình Jack - Fran rồi từ đó lồng ghép, đối
sánh ngầm với cuộc sống của nhà Bud.
Xét ở tầng cốt truyện thứ hai, cho dù là tầng nhánh, câu chuyện về ông bố Olla tưởng
chừng mờ nhạt và vô thưởng vô phạt trong câu chuyện kể của Bud, ngẫm kĩ không hoàn toàn
như vậy. Không ngẫu nhiên chút nào khi Bud nhắc đến bố của Olla với sở thích đọc và khám
phá Bách khoa thư khi còn rất trẻ và vạch định cho mình kế hoạch thực hiện rõ ràng, Jack đã
rất tò mò và quan tâm muốn biết số phận ông ta sau này thế nào. Và cũng không ngẫu nhiên
chút nào, khi trưng đứa con xấu xí trước mặt khách, Bud đã rất tự hào so sánh sự khôn ngoan
của con với bố của Olla. Rõ ràng chi tiết này nằm cùng hệ thống với chủ đề về phạm trù cái
tất yếu trong cách giáo dục con cái mà chúng tôi đã bàn đến ở trên. Vậy thì cách tạo nên một
nhánh chủ đề trung tâm cùng song song tồn tại trong tác phẩm cũng buộc người đọc phải biết
“nhặt” các tình tiết trong trò chơi tìm chủ đề cho tác phẩm hậu hiện đại. Olla dù xấu, từng
mặc cảm với hàm răng quá đặc biệt của mình nhưng sống chân thành và quan tâm đến người
khác, tạo ra một cuộc sống gia đình hạnh phúc, nghĩa là cô cũng là người khôn ngoan, để rồi,
khi có con, con cô dù cực xấu nhưng lại có trí tuệ của ông ngoại và có sức khỏe nên góp phần
tạo nên hạnh phúc gia đình cô. Vẫn từ tầng cốt truyện thứ hai này, chúng ta dễ dàng nhận ra,
nhân vật ông bố của Olla tưởng chừng là một nhân vật rất mờ nhạt nhưng lại có khả năng rọi
chiếu lên nhân vật khác để dường như dự báo tính cách và số phận của Bud và Jack. Nếu
Bud chỉ đơn thuần quan tâm đến sự “khôn ngoan” của bố vợ như là sự mặc định cho trí tuệ,
thì Jack lại quan tâm sự khôn ngoan ấy đem lại điều gì. Hai cách nhìn nhận và tư duy này thể
hiện rõ hai kiểu con người khác nhau: kiểu con người chân thật chỉ chú ý ở hiện tượng (Bud)
và kiểu con người thực dụng, chú ý đến kết quả (Jack). Chính vì thế, khi chứng kiến cuộc
sống ở nhà Bud, Jack cũng chú ý đến kết quả (có con sẽ hạnh phúc) và ngay lập tức vận dụng
cho cuộc sống của mình, kết quả là gia đình Jack vẫn không hạnh phúc. Do đó, điều ước thứ
tư, có được buổi tối tuyệt vời như ở nhà Bud, vĩnh viễn “đó là điều ước duy nhất trở thành sự
thật của tôi”. Bi kịch của Jack cũng là bi kịch của con người hậu hiện đại, sự nhầm tưởng
rằng khôn ngoan cá nhân có thể đem lại hạnh phúc và thành công, sự nhầm tưởng về ý nghĩa
cuộc sống thực sự là sự thụ hưởng hay sự sẻ chia?... Ý nghĩa cuộc sống, một lần nữa, được
tác phẩm đặt ra và định chân lại một cách sâu sắc hơn.
Khác với truyện đa cốt truyện của Balzac hoặc truyện lồng trong truyện của O.
Henry, những kiểu lồng ghép này rốt cục vẫn chỉ tạo ra một sự nhất quán chủ đề và một
nhân vật trung tâm xuyên suốt. Với Carver thì khác. Sử dụng kiểu cốt truyện đa tầng và
song song, nhà văn tạo ra một bức tranh lắp ghép về những mảnh đời, những số phận nhân
vật mà ở đó, mỗi cá nhân đóng vai trò là một trung tâm. Nếu miếng ghép về bức tranh cuộc
đời của Bud và Olla hay Jack và Fran bị gỡ xuống thì ngay lập tức bức tranh ấy trở nên vô
nghĩa, thiếu hoàn chỉnh và rất khó đoán nghĩa. Người đọc hình dung, trong mỗi thao tác lắp
ghép bức tranh có tên gọi Những chiếc lông chim, người tham gia sẽ phải đồng thời thực
hiện hai tay cho cùng một thao tác ghép hình tạo nên mảng câu chuyện riêng biệt về mỗi
cặp vợ chồng trong chỉnh thể chung. Trong khi đó, nếu so sánh với trò chơi xếp những
37
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 23. 2015
mảnh ghép câu chuyện trong Miếng da lừa của Balzac chẳng hạn, người chơi có thể bỏ đi
những miếng ghép về câu chuyện của ông lão bán đồ cổ hay chuyện về một gia đình quý
tộc sa sút, toàn bộ bức tranh Miếng da lừa mất đi sự đa diện, đa sắc nhưng tuyệt đối không
làm mất đi chủ đề duy nhất là sự tha hóa của con người trong xã hội đồng tiền. Hay với
truyện của O. Henry cũng vậy. Chưa kể đến việc khi tham gia trò chơi lắp ghép này, tên
“bức tranh” của Carver cũng hoàn toàn khác với tên “tranh” của Balzac hay O. Henry. Rõ
ràng, Miếng da lừa hiển hiện đồng thời cùng với chủ đề trung tâm của tác phẩm (cho dù
đây là cách đặt tên còn gắn liền với ý nghĩa biểu tượng, còn hàng loạt tên các tác phẩm
khác được đặt trực diện hơn, cụ thể hơn) và theo suốt mọi biến cố của câu chuyện. Nhưng
đọc truyện của Carver, tên tác phẩm hầu hết đều được nhặt lên từ một sự ngẫu nhiên,
không có chủ ý, không mang tính biểu tượng, không gắn với chủ đề xuyên suốt nào. Nghĩa
là, trong khuynh hướng phi trung tâm hóa, nhà văn đã gột rửa tính trung tâm từ nhan đề
cho đến nhân vật, điểm nhìn, chủ đề và cốt truyện. Từ sự gột rửa này, truyện của Carver
đem lại cho bạn đọc những trường liên tưởng mới, càng suy ngẫm càng thấy tính tầng tầng
lớp lớp của chủ đề được hiện ra, và bạn đọc thực sự thú vị và hào hứng khi bắt tay vào trò
chơi khám phá tác phẩm hậu hiện đại.
Cũng ở kiểu cốt truyện đa tầng và song song, nhƣng tính đa tầng trong truyện
ngắn Cơn sốt lại có sự phân tách theo lớp lang rõ hơn (ở dạng tầng đƣờng viền/tầng
nền và tầng bên trong). Tầng thứ nhất gần như là tầng nền là câu chuyện về những bài
học (giờ hội họa trên lớp của ông thầy Carlyle, bài học từ việc đọc sách của vợ Carlyle và
bài học từ trải nghiệm cuộc sống liên quan đến bà Webster), tầng bên trong song hành là
câu chuyện về những biến đổi trong đời sống tinh thần của Carlyle từ sau khi vợ anh bỏ đi
cùng người đàn ông khác lồng ghép với câu chuyện những người giúp việc trong gia đình
Carlyle (đặc biệt là chuyện đời của bà Webster).
Carlyle là giáo viên dạy hội họa ở một trường trung học. Truyện bắt đầu bằng thời
điểm anh vừa phải tiếp tục công việc dạy học của mình vừa đảm đương việc chăm lo cho
hai đứa con còn bé kể từ sau khi vợ anh ra đi. Gắn với lịch sử hội họa giai đoạn đầu và tiếp
đến là môn vẽ màu nước, nhà văn tái hiện tâm trạng của Carlyle “đang trên bờ cảnh giới
khám phá chính mình”. Đây là quãng thời gian thật sự khó khăn với anh. Trước thời điểm
này, anh gặp khó khăn trong việc tìm người giúp việc không thành và chưa ổn định về tâm
lí sau đổ vỡ hôn nhân. Giờ đây, nhờ có bà giúp việc Webster đến chăm sóc nhà cửa, con
cái, anh dần có được cảm giác bình yên về con cái và bắt đầu chấp nhận việc vợ (Eileen) đã
ra đi và không có ý định quay trở lại. Anh “cảm thấy cuộc đời mình lại đang bắt đầu”. Tiếp
sau đó, nhà văn kể về lớp học của anh đã “qua giai đoạn trung cổ và sắp sang thời kì
Gothic” gắn liền với việc Carlyle bị sốt cao, mê man. Vợ anh gọi điện về khuyên anh nên
ghi chép lại tất cả suy nghĩ của mình trong trận ốm, bởi theo kinh nghiệm từ thói quen đọc
sách của cô thì “ốm là một thông điệp về sức khỏe và tâm thái của con người. Nó nói cho
người ta biết nhiều thứ”. Trong cuộc nói chuyện giữa anh và vợ qua điện thoại lần này, vợ
anh vẫn kiểu nói chuyện tự nhiên và bình thường đến mức dường như họ chưa từng là vợ
38
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 23. 2015
chồng, chưa từng yêu nhau say đắm, chưa từng dứt áo ra đi với người đàn ông mới để
chồng và hai con ở lại, cô cứ liên tục nhắc đến người đàn ông mới của mình một cách tự
nhiên và vô tư, khiến anh nghĩ “rõ ràng cô đã bị điên mất rồi”. Anh được bà giúp việc
Webster chăm sóc chu đáo, tận tình. Bà có thể ngồi nghe anh trò chuyện và sẻ chia. Sau
trận sốt, bà Webster phải ra đi, khi vẫy tay chào bà, anh nhận ra “đã có thể để cô ra đi” thay
vì từ bấy đến nay, anh vẫn chưa thể tin và chấp nhận việc cô ra đi là sự thật.
Như vậy, hai cốt truyện diễn ra song hành cùng nhau, tầng cốt truyện thứ nhất làm
phông nền lại có chức năng như những đường viền cho cốt truyện thứ hai được tái hiện đã
xóa nhòa ranh giới của kiểu cốt truyện trung tâm. Cốt truyện đường viền cũng có vai trò quan
trọng ngang bằng cốt truyện bên trong. Những biến chuyển trong bài học từ những giờ hội
họa trên lớp của Carlyle cho đến những kinh nghiệm từ việc đọc sách của vợ Carlyle cho đến
những trải nghiệm qua việc nhận thức lại giá trị đích thực của cuộc sống từ thực tế cảnh sống
của hai vợ chồng già người giúp việc hiện diện trước mắt song hành cùng những thay đổi
trong suy nghĩ của Carlyle, từ những đau thương xen lẫn căm giận khi vợ mới bỏ đi đến điều
anh không thể tin vợ anh đã bỏ đi thật và cuối cùng là anh có thể chấp nhận để cô bước ra
khỏi trái tim mình. Thông qua câu chuyện riêng của gia đình Carlyle, người ta thấy ớn lạnh
trước lối sống lạnh lùng đến khó tin của những con người thuộc nước Mỹ văn minh. Vì tình
yêu tự do, phụ nữ sẵn sàng từ bỏ chồng, con, gia đình ở lại. Vì lối sống cá nhân, phụ nữ có
thể tự cho mình cái quyền vừa có người đàn ông mới vừa có thể vô tư gọi điện cho chồng cũ
để nói chuyện về người mới mà không chút mảy may. Bởi thế, dẫu cô có trách nhiệm tìm
giúp việc chăm sóc chồng con ở nhà thì người ta vẫn cảm thấy gai người ớn lạnh hơn là sự
cảm thông. Bên cạnh đó, sự thay đổi suy nghĩ của người chồng, ở khả năng anh ta đã biết đối
diện với hiện thực để nhận thức lại cái gọi là tình yêu bền vững không phải được đo bằng sự
say mê nhau khi trẻ, sự hiện diện bên nhau lâu dài mà ở khả năng sẻ chia giống như cách
chăm lo của ông chồng bà giúp việc Webster và cách bà sẵn lòng vì con riêng của chồng đủ
để đảm bảo sự tồn tại của một tình yêu vững bền. Do vậy, có nhiều chủ đề được đề xuất từ
hai tầng cốt truyện song song này: chủ đề nhận thức và xác lập lại ý nghĩa cuộc sống, chủ đề
tình yêu, chủ đề trải nghiệm… tạo nên tính đa trị cho tác phẩm.
Cùng với Em làm ơn im đi, được không?, Cơn sốt là một trong những truyện ngắn
hiếm hoi của Carver chú ý đến những diễn biến tâm trạng của nhân vật. Cả hai tác phẩm
đều liên quan đến chuyện người chồng bị vợ phản bội (vợ của Ralph trong Em làm ơn im
đi, được không? ngoại tình, còn vợ của Carlyle trong Cơn sốt đi theo người đàn ông khác).
Nhưng từ đây, người đọc nhận ra một điều rằng, Raymond Carver hiếm khi đi sâu khám
phá và miêu tả chi tiết tâm trạng nhân vật nhưng khi đã đề cập thì ông lại sử dụng lối văn
kể hơn là tả. Nhà văn chú ý lựa chọn những chi tiết mang tính trưng ra mà không bày tỏ
cảm xúc và bình luận, vì thế, những câu văn thường ngắn gọn, đủ để thông báo thông tin,
cốt truyện không cần chú ý đến sự kiện mang tính biến cố như truyền thống mà chỉ mang
tính đời thường, thậm chí vụn vặt, tầm thường, bé nhỏ đến vô nghĩa. Song đáng lưu ý là,
bạn đọc nếu đọc theo thói quen cố hữu quan tâm đến diễn biến sự kiện mà bỏ qua những
39
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 23. 2015
chi tiết nhỏ ấy thì rốt cục chẳng thể nhận ra điều gì từ tác phẩm. Đây cũng chính là một
trong những lối đọc phổ biến của văn chương đương đại hiện nay.
3. KẾT LUẬN
Với nghệ thuật phi trung tâm hóa, Raymond Carver gần như đã hoàn toàn đoạn
tuyệt với lối viết văn hiện đại. Dẫu rằng, bản thân nhà văn vẫn từng khẳng định mình
“thuộc về chủ nghĩa hiện thực”, nhưng cách phản ánh hiện thực của ông được nhận diện
qua hệ thống các phương diện nghệ thuật đã được cách tân. Bên cạnh nhân vật, điểm nhìn,
cốt truyện đa tầng và song song đã tạo nên một kiểu lồng ghép cốt truyện, xóa mờ kiểu cốt
truyện trung tâm, mang hơi thở của văn chương hậu hiện đại. Từ đây, một chuỗi các chủ đề
được bạn đọc khám phá, nhận diện và khai lật thực sự đa diện, đa chiều và đa sắc màu hơn.
Có lẽ, đó là một trong số những căn nguyên khiến người đọc “điên lên vì những truyện mới
của Raymond Carver" (Stanley Elkin) và xác nhận tác giả của hơn 70 truyện ngắn này là
“một trong những giọng văn mới độc đáo nhất của thể loại hư cấu từng xuất hiện trên nước
Mỹ trong suốt nhiều năm qua” (Bill Buford, Times Literary Supplement).
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]
[2]
[3]
[4]
Lê Huy Bắc (2010), Lịch sử văn học Hoa Kỳ, Nxb Giáo dục Việt Nam.
Bloom, Harold (2002), Raymond Carver, United Statess of America.
Carver (2009), Collected Stories, The Library of America.
Champion, Laurie (1997), What`s to say: Silence in Raymond Carver`s
“Feathers”, Studies in short fiction, Vol.34 Issue 2, p. 193 -202.
Dota, Kristin (2003), Raymond Carver: Life and works, English 6923: Working –
class Literature, Youngstown State University.
[5]
[6]
[7]
G.P. Lainsbury (2004), The Carver Chronotope, Inside the life- world of Raymond
Carver`s fiction, Vol.23, New York.
Nguyễn Vĩnh Nguyên, Carver trong bầu khí quyển nguy cơ, http:
THE STEPS AND PARALLEL PLOT IN RAYMOND CARVER`S
SHORT STORIES
Nguyen Thi Hanh
ABSTRACT
The America author, Raymond Carver, who is usually compared with F. Kafka,
A. Chekhov, E. Hemingway, Haruki Murakami…, gives a new voice for America
40
8 trang
15/01/2024
9560
Free
Bạn đang xem tài liệu "Cốt truyện đa tầng và song song trong truyện ngắn của Raymond Carver", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- cot_truyen_da_tang_va_song_song_trong_truyen_ngan_cua_raymon.pdf
