Nội dung truyền kỳ trong tiểu thuyết thần hổ và ai hát giữa rừng khuya của tchya
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 26. 2015
NỘI DUNG TRUYỀN KỲ TRONG TIỂU THUYẾT THẦN HỔ
VÀ AI HÁT GIỮA RỪNG KHUYA CỦA TCHYA
Lê Văn Thắng1
TÓM TẮT
TchyA viết tiểu thuyết truyền kỳ bằng tất cả sự say mê và những hiểu biết sâu sắc
của mình về văn hóa tâm linh, truyền thống văn học dân tộc. Tiểu thuyết của TchyA có
những nội dung truyền kỳ lấy lại mô típ và cốt truyện của truyện truyền kỳ Việt Nam
thời trung đại hay những câu chuyện đường rừng được truyền trong dân gian miền
núi, nhưng có đổi mới để tạo nên những câu chuyện hấp dẫn lý thú. Nghiên cứu tiểu
thuyết Thần hổ và Ai hát giữa rừng khuya của TchyA, chúng tôi nhận thấy, nội dung
truyền kỳ khá phong phú, song lại có mối quan hệ hữu cơ để thành một thể thống nhất.
Từ khóa: TchyA, tiểu thuyết, truyền kỳ, Thần hổ, Ai hát giữa rừng khuya
1. MỞ ĐẦU
Xuất hiện khi quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam đang diễn ra một cách khẩn
trƣơng và thu đƣợc những thành tựu đáng kể, TchyA (Đái Đức Tuấn), từ một thanh niên
ham học, học giỏi, thông thạo Pháp ngữ, Hán ngữ và cả quốc ngữ đã có những đóng cho
văn học dân tộc, trƣớc hết là thể loại tiểu thuyết. Cuộc sống phóng túng, thích ngao du,
phiêu lƣu mạo hiểm đã đƣa ông đến với một thể loại đang đƣợc công chúng lúc bấy giờ
yêu thích là tiểu thuyết truyền kỳ. TchyA là một trong số ít nhà văn trƣớc 1945 ở Việt
Nam chuyên viết tiểu thuyết truyền kỳ . Ông cộng tác với các báo Đông Tây, Nhật tân,
Tiểu thuyết thứ bảy từ giữa những năm 30 của thế kỷ XX. Tiểu thuyết Thần hổ (1937) và
Ai hát giữa rừng khuya (1942) đƣợc đăng lần đầu trên Phổ thông bán nguyệt san của
Nhà xuất bản Tân Dân. Đọc tiểu thuyết Thần hổ và Ai hát giữa rừng khuya của TchyA,
ngƣờ i đọ c bắt gặp nhƣ̃ ng nội dung truyền kỳ v ừa mang màu sắc phƣơng Đông vừa có
màu sắc phƣơng Tây, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, tạo nên thế giới truyền kỳ
trong không gian đƣờng rừng Việt Nam.
2. NỘI DUNG
Nhà nghiên cứu Phạm Quỳnh cho rằng: “Truyền kỳ là chép những chuyện lạ, tuy
không phải là những truyện khác thƣờng, không phải hàng ngày trông thấy. Hạng tiểu
thuyết này không chủ cảm động, không vụ khuyên răn ngƣời ta, mà chỉ cốt là kích
thích cái trí tƣởng tƣợng, lòng hiếu kỳ” [6; tr 255]. Tiểu thuyết truyền kỳ trọng truyện
hơn văn để thỏa mãn trí tò mò của ngƣời đọc, bởi nhà văn viết tiểu thuyết truyền kỳ đã
1 CN. Học viên cao học K4, Văn học Việt Nam, Trường Đại học Hồng Đức
104
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 26. 2015
“sử dụng những mô típ kỳ quái hoang đƣờng, lồng trong một cốt truyện có ý nghĩa trần
thế” (Từ điển văn học (Bộ mới), Nxb Thế giới, 2004). TchyA viết tiểu thuyết truyền kỳ
bằng tất cả sự say mê và những hiểu biết sâu sắc của mình về những vấn đề văn hóa
tâm linh, về truyền thống văn học dân tộc. Dẫu ở tiểu thuyết của TchyA có những nội
dung truyền kỳ lấy lại mô típ và cốt truyện của truyện truyền kỳ Việt Nam thời trung
đại hay những câu chuyện đƣờng rừng đƣợc truyền trong dân gian miền núi, nhƣng tác
giả đã có nhiều đổi mới để tạo nên những câu chuyện hấp dẫn lý thú, thu hút vào trong
nó không chỉ là hình ảnh tự nhiên bên ngoài với những địa danh, khung cảnh hoang sơ
của không gian miền núi hay những sinh hoạt thƣờng ngày, mà quan trọng hơn đã thể
hiện đƣợc cách nghĩ, cách sống của con ngƣời và thời đại. Nghiên cứu tiểu thuyết Thần
hổ và Ai hát giữa rừng khuya của TchyA, chúng tôi nhận thấy, nội dung truyền kỳ khá
phong phú và đƣợc thể hiện bằng những dạng thức khác nhau, song lại có mối quan hệ
hữu cơ để thành một thể thống nhất.
2.1. Xét ở phƣơng diện đối tƣợng phản ánh
2.1.1. Truyền kỳ ma quỷ
Ma là hình tƣợng nghệ thuật quen thuộc trong văn chƣơng truyền kỳ, qua đó nhà
văn thể hiện những quan niệm nghệ thuật về con ngƣời và cuộc sống. Ở Việt Nam, thời
trung đại đã xuất hiện nhiều tác phẩm viết về ma quỷ nhƣ một hình tƣợng nghệ thuật
xuyên suốt, đó là Lĩnh Nam chích quái của Trần Thế Pháp, Truyền kỳ mạn lục của
Nguyễn Dữ... Đến những năm 30 của thế kỷ XX truyện ma hấp dẫn nhất trên các trang
báo là tác phẩm của những cây bút viết truyện đƣờng rừng nhƣ Vàng và máu, Trại Bồ
Tùng Linh của Thế Lữ, Rừng khuya của Lan Khai, Trên đỉnh non Tản của Nguyễn
Tuân, Thần hổ và Ai hát giữa rừng khuya của TchyA... Nhìn từ các truyện ngắn, tiểu
thuyết trƣớc đó và cùng thời có thể nhận ra khá nhiều những nét độc đáo trong việc thể
hiện hình tƣợng ma và nội dung truyền kỳ liên quan đến hình tƣợng ma trong tiểu
thuyết Thần hổ và Ai hát giữa rừng khuya của TchyA. Hình tƣợng ma ở Thần hổ và Ai
hát giữa rừng khuya chủ yếu là ma rừng , ma trành, ma cụt đầu. Đó là Peng Slao chết
khi còn rất trẻ mang theo mối tình say đắm với Đèo Lầm Khẳng , là Oanh Cơ , Huyền
Cơ, Văn Quản, Lê Mạnh Khôi , Lê Trọng Việt ... Xã hội ma và xã hội ngƣời của tiểu
thuyết TchyA chỉ là mộ t . Câu chuyện nói về ma nhƣng kỳ thực cũng là những chuyện
nói về con ngƣời. Những linh hồn ma kia, trƣớc đó là con ngƣời bằng xƣơng bằng thịt,
rồi vì số mệnh hay tai nạn mà trở thành bóng ma oan khuất.
Ma trành là thứ ma gắn với cái chết bất đắc kỳ tử, hoặc bị hổ ăn thịt, hoặc bị dìm
đuối nƣớc, hoặc vì thắt cổ, hoặc vì bị chẹt xe... tất cả bị nhốt vào vòng oan nghiệt. Chết
nhƣ thế nên linh hồn vất vƣởng, bị đầy đọa, không siêu thoát đƣợc. Ma trành phải hầu
hạ thần hổ rất khổ sở. Peng Slao trong Thần hổ, Oanh Cơ, Huyền Cơ, Văn Quản trong
Ai hát giữa rừng khuya chính là những ma trành của xứ đƣờng rừng Việt Nam. Ma
trành phải dùng bất cứ thủ đoạn nào để đƣa bất cứ ai, kể cả ngƣời yêu, ngƣời thân hay
105
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 26. 2015
kẻ vô can đến miệng hổ, bởi phận nó quá tang thƣơng, phải tự cứu mình khỏi cảnh đọa
đày để đƣợc sống đời ma độc lập, gần gũi với gia đình, với họ mạc. Peng Slao trong
Thần hổ đã tìm cách để thần hổ ăn thịt một tiều phu già và thoát kiếp ma trành, Văn
Quản và Huyền Cơ trong Ai hát giữa rừng khuya vì không chịu đƣợc sự hành hạ của
thần hổ mà đành hãm hại em gái Oanh Cơ... Ma trành dƣờng nhƣ vẫn giữ dáng dấp,
thói quen sinh hoạt, tình cảm nhƣ khi còn sống, biết yêu đƣơng giận hờn, căm thù, khổ
đau. Mấy anh em nhà đào hát đêm đêm đàn hát cho hổ thần nghe, tạo nên tiếng hát ai
oán nơi rừng khuya thanh vắng. Tiếng đàn ca nghe rõ mồn một, vang cả một vùng
thung lũng, y nhƣ tiếng đàn hát của loài ngƣời, không có vẻ của ma quái lạnh lùng sâu
thẳm. Giọng văn của tác giả khi viết về những ma trành cảm thƣơng thống thiết.
Đó còn là những ma rừng không ai thờ cúng nên vong hồn cứ phiêu dạt khắp
rừng thiêng. TchyA đã dành cả một chƣơng (chƣơng VII) trong tiểu thuyết Ai hát giữa
rừng khuya để nói về lũ ma rừng. Ma rừng xuất hiện ngay trong cuộc sống và sinh hoạt
đời thƣờng của con ngƣời. Cái khéo của nhà văn là tạo cho nó thời gian và không gian
xuất hiện để ngƣời đọc có cảm giác sợ hãi, rợn ngƣời. Đó là thời gian của buổi chiều tà
hoặc bóng đêm sâu thẳm, là không gian hoang vu của rừng thiêng. Viết về ma rừng,
ngòi bút của TchyA hết sức linh hoạt, có khi là lũ ma rừng biết vui đùa cùng con
ngƣời, nhƣng cũng có khi ma rừng thật độc ác, giống với bản tính ích kỷ của con
ngƣời. Không nhận đƣợc tình cảm của anh em Trọng Việt, hai nữ ma rừng thề độc sẽ
báo thù họ: “Anh đã đối đãi tệ bạc và tàn nhẫn với em, rồi anh sẽ biết em báo cừu thế
nào! Em truyền hồn cho anh! Em sẽ làm cho anh chết đầu lìa khỏi xác, giữa lúc còn
niên thiếu nhƣ em, em mới nghe!” [8; tr 113].
Ma trành, ma rừng đƣợc nhắc đến thực chất là những cô gái tuổi còn rất trẻ,
độ mƣời tám, đôi mƣơi, xinh đẹp và giàu nữ tính. Hai nữ ma rừng xuất hiện trƣớc
mặt Lê Trọng Việt “lờ mờ nhƣ sƣơng đọng lại, nhƣ khói tụ thành hình, hai cái bóng
dịu dàng trắng toát”. Hai thiếu nữ uyển chuyển thanh tân, tuy trong bóng tối mà
cũng đoán đƣợc đó là hai giai nhân tuyệt sắc. Cả hai tựa hồ mặc áo bằng mây trắng,
mập mờ ẩn hiện, trông đẹp vô cùng. Còn ma trành Peng Slao xuất hiện trong ngôi
nhà mồ “là một thiếu nữ Mƣờng, nhƣng là một thiếu nữ Mƣờng tuyệt sắc... càng
trông thẳng vào nàng, càng nhƣ thấy một luồng điện êm nhƣ nhung, mà mạnh nhƣ
gió, lôi cuốn mình nhƣ đá nam châm hút sắt, lại truyền cho mình thứ cảm giác gì
khó hiểu... Sắc đẹp nhƣ thế sao không khuynh thành khuynh quốc” [10; tr 47, 53].
TchyA đã từ vẻ đẹp con ngƣời mà nhìn về vẻ đẹp của ma, rồi từ những bóng ma ấy
mà nghĩ đến vẻ đẹp con ngƣời. Sự hòa trộn, tƣơng thông đó đã tạo nên một thế giới
nghệ thuật vừa hiện thực vừa lãng mạn.
Bên cạnh ma trành, ma rừng, trong Ai hát giữa rừng khuya, TchyA còn nhắc đến
những bóng ma cụt đầu. Lê Trọng Việt và Lê Mạnh Khôi vì sự giả dối, lừa gạt của
thầy thông ngôn, mà từ những thanh niên dũng mãnh, có trái tim nhân hậu phải chịu
106
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 26. 2015
cái chết thảm khốc, oan ức, làm ma không đầu. Hai bóng ma không đầu ấy, cứ những
khi mƣa xuống nắng lên lại thi đấu võ nghệ nhƣ thú vui lúc bình sinh, cũng nhƣ một
nỗi niềm oan khuất chƣa đƣợc giải tỏa. Nỗi oan khuất còn đó, những bóng ma kia hãy
còn, nhƣ gợi nhắc con ngƣời hãy sống chân thành, nhân ái, đừng vì lợi ích của mình
mà hãm hại ngƣời khác. Hình tƣợng ma góp phần quan trọng tạo nên nội dung truyền
kỳ của tiểu thuyết TchyA, từ đó để nhìn nhận đánh giá con ngƣời và cuộc sống. Nói
nhƣ nhà nghiên cứu Đinh Trí Dũng: “Thế giới ma cũng là một xã hội thu nhỏ với những
thân phận riêng, đau khổ riêng. Chúng can thiệp vào cuộc sống để đền ơn, báo oán, để viết
tiếp những lời nguyền chƣa thực hiện đƣợc khi còn sống” [2; tr 148].
Hình tƣợng ma trong tiểu thuyết của TchyA là của văn hóa, văn học Việt Nam,
của xứ đƣờng rừng chứ không phải vay mƣợn ở nƣớc ngoài vì nó gắn với sinh hoạt,
văn hóa phong tục của cƣ dân miền núi Thanh Hóa, Ninh Bình, Nam Định và một số
tỉnh khác. Vũ Ngọc Phan cho rằng Thần hổ, Ai hát giữa rừng khuya chính là những tập
“Liêu trai Việt Nam, những tập viết riêng về loài yêu quái ở đƣờng rừng đất Việt, chứ
không phải về tất cả các loài yêu ma nhƣ của Bồ Tùng Linh” [4; tr 363]. Những trang
văn viết về ma là những trang văn hay nhất của Thần hổ và Ai hát giữa rừng khuya. Có
lẽ, khi viết truyện ma, nhà văn không chỉ hƣớng ngƣời đọc đến cảm giác sợ hãi, mà
còn muốn gửi gắm quan niệm về cuộc sống. TchyA cũng thế, qua hình tƣợng ma trong
Thần hổ và Ai hát giữa rừng khuya, ông hƣớng ngƣời đọc đến cái đẹp, cái thiện. Nhân
vật ma, chi tiết liên quan đến ma có ý nghĩa rất lớn trong việc góp phần chuyển tải
quan niệm nghệ thuật của nhà văn. Một mặt nó biểu hiện văn hóa tâm linh, tín ngƣỡng
của ngƣời Việt là luôn tin vào sự hiện hữu của cõi âm. Mặt khác nó còn gợi ra cho
ngƣời đọc những cảm xúc thẩm mĩ, những trăn trở về cuộc sống của con ngƣời.
2.1.2. Truyền kỳ thầ n linh
Thần trong tiểu thuyết truyền kỳ của TchyA là thần hổ. Đó là thần hổ xám, hổ
vàng, khi họp hội đồng cơ mật dƣới gốc cây đại thụ thƣờng trút bỏ bộ lông để biến
thành một ông già tóc bạc. TchyA đã viết về thần hổ dựa trên những hiểu biết về tín
ngƣỡng dân gian vốn ăn sâu trong tâm thức của ngƣời dân miền núi cùng với những
quan niệm riêng của tác giả, tạo nên nội dung truyền kỳ hấp dẫn bạn đọc.
Thần hổ mà tác giả tả lù lù nhƣ một con tƣợng, đi đến đâu hơi thối xông lên sặc sụa,
đến nỗi khi ngáp phải cúi gằm mặt xuống, sợ mùi xú uế làm vẫn đục những làn mây bạc,
đã ăn thịt cả trăm ngƣời, trở thành nỗi khiếp sợ cho cƣ dân khắp vùng rừng núi Thạch
Thành, Cẩm Thủy, Tam Điệp... Tiểu thuyết Thần hổ nói về sự trả thù khủng khiếp của
thù của thần hổ ứng với cách của tổ tiên họ Đèo đã làm với hổ. Nghĩa là ngƣời nào của nhà
họ Đèo đã bị hổ bắt thì cũng bị móc mất đôi mắt và bị cắn mất dƣơng vật để phải tuyệt
giống nòi. Nhƣng không phải bao giờ thần hổ cũng hung ác, thô lỗ, nhiều lúc thần hổ cũng
107
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 26. 2015
phong lƣu, đĩnh đạc nhƣ một cụ lớn: khi lim dim ngủ cần phải có những cô ma trành đẹp đẽ
vuốt ve, nào gãi tai, gãi chân, gãi mông, rồi lại phải nịnh hót nữa. Thần hổ cũng không phải
hạng vô tình với những tiếng đàn êm ái, câu ca du dƣơng. Trong Ai hát giữa rừng khuya, tác
giả đã để cho thần hổ trong cái lốt một ông già đạo mạo ngồi võng, rung đùi nghe ba tay
danh ca là Oanh Cơ, Huyền Cơ và Văn Quản đàn hát. Thần hổ cũng mang tính cách của
ngƣời với những nỗi buồn, tủi hận riêng: “Thần hổ xám biết mƣời mƣơi mình là phế vật,
nhƣng cũng vẫn ghen, vẫn tức, vẫn không bằng lòng cho vợ ngoại tình” [8; tr 26]. Nhƣ thế,
trong quan niệm của TchyA, thần linh không chỉ là lực lựơng siêu nhiên, có phép thuật biến
hóa, sống ở thế giới khác mà rất gần với đời sống, trong sinh hoạt văn hóa của con ngƣời.
Vị trí oai linh của thần hổ đã đƣợc khẳng định trong tâm khảm ngƣời dân địa
phƣơng: “Không nhà nào không đặt hƣơng án thờ con hổ đó. Ngƣời Mƣờng nào cũng
tin rằng hễ thờ nó, nó sẽ không làm hại đến và sẽ phù hộ cho làm ăn, đƣợc phát đạt.
Mỗi năm bốn kỳ, họ mua trâu, dê, bò, lợn đem vào rừng cúng tế, rồi trói những con vật
sống bỏ vào sƣờn núi vắng cho con hổ kia đến tha về tổ ăn dần... họ thờ phụng con hổ
sống kia nhƣ thờ một vị thành hoàng, tuyệt nhiên không ai dám cả gan ngạo mạn hay
láo xƣợc” [10; tr 8]. Thần hổ hiểu hết, biết hết, nghe thấy hết mọi chuyện, ngự trị trong
đời sống của cƣ dân ở miền núi. Oai linh của thần hổ đã làm mọi ngƣời khiếp sợ.
Việc thờ cúng thần hổ là một trong những biểu hiện của tín ngƣỡng thờ thần ở nƣớc
ta. Tín ngƣỡng ấy đã đi sâu vào đời sống văn hóa các dân tộc, trong nếp nghĩ của con
ngƣời. Phải rất am hiểu tín ngƣỡng dân gian ấy, TchyA mới có thể nói đúng về sinh hoạt
văn hóa của ngƣời dân miền núi. Với những ngƣời dân miền núi, sống dựa vào tự nhiên thì
phải tôn trọng và sùng bái tự nhiên, mà sức mạnh tự nhiên với họ đó là thần hổ: “Hổ là
một lực lƣợng của thiên nhiên. Con ngƣời đã tàn hại thiên nhiên thì sớm muộn thiên nhiên
cũng sẽ trừng phạt con ngƣời” [7; tr 239]. Thờ cúng thần chu đáo thần sẽ phù hộ độ trì cho
ăn nên làm ra. Ngƣợc lại láo xƣợc với thần, có ý hại thần thì sẽ gặp tai họa, bị liệt vào danh
sách những ngƣời sẽ chết, trên tai “có hơn trăm vết đỏ”, cũng có nghĩa là hơn trăm sinh
mạng con ngƣời đã phải chết bởi nanh vuốt thần hổ.
2.2. Xét ở phƣơng diện tƣ tƣởng, chủ đề
2.2.1. Truyền kỳ với khát khao tình yêu đôi lứ a
Với quan niệm nhân văn về cuộc sống, TchyA đã viết những trang văn cảm động
về tình yêu. Trong quan niệm của nhà văn, ma cũng có cảm xúc yêu đƣơng, ân ái. Peng
Slao yêu Đèo Lầm Khẳng ngày còn sống, chết rồi vẫn yêu. Tình ma ở đây nồng nàn
tha thiết hơn cả tình ngƣời. Dù Peng Slao có là ma hiện hình, Đèo Lầm Khẳng cũng
không sợ. Âm dƣơng tuy đôi ngả nhƣng ái tình chỉ có một. Đó là thông điệp rất ngƣời,
rất nhân văn của mối tình Đèo Lầm Khẳng - Peng Slao đƣợc ngòi bút và quan niệm
108
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 26. 2015
của TchyA chắp cánh. Tình yêu của ma trành Peng Slao đã khiến Đèo Lầm Khẳng xúc
động. Dƣới ánh sáng mờ mờ, Lầm Khẳng dƣờng nhƣ thấy mấy giọt nƣớc mắt lóng
lánh trên đồng tử đen nháy, sáng ngời của Peng Slao, làm mát vẻ lạnh lùng, dữ dội
trong sắc đẹp nồng nàn gay gắt của nàng, “Lầm khẳng ngậm ngùi cũng tƣới trên má
Peng Slao vài giọt lệ chân thành, trong trẻo”. Gặp gỡ trong hoàn cảnh trớ trêu, khi kẻ
âm, ngƣời dƣơng, Peng Slao đã tâm sự cùng Đèo Lầm Khẳng: “Chàng không thấy lạnh
lẽo nữa, dẫu rằng ngủ không chăn, không đệm. Thiếu nữ tựa hồ cũng nhƣ chàng hiểu
khoái lạc chung tình lần thứ nhất. Nàng yêu đƣơng chàng một cách nồng nàn thân thiết
sẽ vuốt ve chàng và lên giọng nỉ non hát ru cho chàng ngủ, khiến hồn chàng phút chốc
nhƣ chia ra tan tác, nhƣ bay bổng lên một từng thế giới xa xăm. Gối lên cánh tay ngà
ngọc của ngƣời yêu, chàng thiu thiu buồn ngủ” [10; tr 54]. Peng Slao yêu Đèo Lầm
Khẳng nên đã tìm mọi cách bảo vệ chàng, từ việc đƣa chàng vào ngôi nhà mồ tránh
nanh vuốt thần hổ đến việc hƣớng dẫn chàng phải làm nhƣ thế nào để thoát tai họa
tiếp theo. Ma trành Peng Slao cũng có trái tim con ngƣời, biết yêu ghét và cũng biết
độ lƣợng nhân hậu. Nàng nói với Đèo Lầm Khẳng về chuyện sau này của hai ngƣời:
“Rồi đây, giữa một cuộc vui, bên cạnh một ngƣời vợ sống trong một khắc ái ân, say
sƣa, anh sẽ để dành cho em một chút tình thƣơng yêu, tiếc nhớ. Thế là đủ. Hoặc giả,
đối cảnh não nùng, ngâm cánh hoa tan tác, vì anh hồi tƣởng đến thân bạc mệnh này,
xin tƣới cho em vài giọt lệ. Em xa xôi, dìm hồn trong cõi lạnh u uất, sẽ cảm thấy lòng
anh và phù hộ cho anh” [10; tr 75]. Bỏ qua những ích kỷ cá nhân, nàng nghĩ cho
ngƣời yêu. Có lẽ vì thế mà những ngày tháng sau đó, Đèo Lầm Khẳng luôn thấy Peng
Slao hiện hữu quanh mình để phù hộ cho mình, trông nom săn sóc mình. Tình yêu
của ngƣời và ma hóa ra cũng đầy ân tình ân nghĩa, cũng lƣu luyến da diết với đầy đủ
cung bậc cảm xúc. Khi Đèo Lầm Khẳng chết đã đƣợc chôn ở cạnh mộ Peng Slao để
họ mãi mãi bên nhau.
Trong tiểu thuyết truyền kỳ của TchyA, tình yêu đƣợc soi chiếu dƣới nhiều
góc nhìn khác nhau tạo nên những giá trị mới. Đi tìm tình yêu trong sáng, chân
thành, TchyA không sa vào những câu chuyện tình yêu của nhi nữ và công tử thời
phong kiến, cũng không lặp lại mô típ tình yêu chàng nàng trong văn học lãng mạn
lúc đó, mà tìm đến tình yêu của cuộc đời thực với rất nhiều cung bậc, hạnh phúc có,
đau khổ có, làm đẹp thêm tình ngƣời. Tình yêu, theo quan niệm của TchyA là sự
chân thành của hai trái tim, sự rung động tự trong đáy lòng. Nếu gƣợng ép thì sẽ
dẫn đến kết cục bi thảm, giống nhƣ hai nữ ma rừng, vì lòng thù hận mà đã gây ra
cái chết oan uổng cho Trọng Việt, Mạnh Khôi. Tình yêu ở đây mang đậm giá trị
nhân văn, phù hợp với suy nghĩ và văn hóa của ngƣời Việt Nam. Chất dân tộc trong
nội dung truyền kỳ ở phƣơng diện này chính là cách thể hiện không vay mƣợn của
TchyA về tình yêu.
109
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 26. 2015
2.2.2. Truyền kỳ vớ i cả m hứ ng triết luậ n về con ngườ i
Cảm hứng triết luận về con ngƣời thực chất là những suy luận, chiêm nghiệm về con
ngƣời thông qua những hình tƣợng, biểu tƣợng nghệ thuật. Con ngƣời trong đời sống hiện
thực với những trăn trở băn khoăn, lo toan đủ đƣờng, những bất hạnh khổ đau và cả những
sƣớng vui hạnh phúc đã và đang trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo của nhà văn. Con
ngƣời trong Thần hổ và Ai hát giữa rừng khuya hiện ra với nhiều dáng vẻ khác nhau. Đó là
những ngƣời lao động bình thƣờng nhƣ ông Cai Móm, nhà thiện xạ Đèo Văn Bỉnh, Trần
Văn Thủy và Lệ Thi; những trang nam nhi đầu đội trời chân đạp đất nhƣ Lê Trọng Việt,
Lê Mạnh Khôi; những thiếu nữ xinh đẹp nết na thùy mị nhƣ Oanh Cơ, Huyền Cơ, Peng
Slao; những ông quan huyện nhân từ đức độ nhƣ cha nuôi Đèo Lầm Khẳng... Thế giới
nhân vật với đủ loại ngƣời đã thể hiện những cảm hứng triết luận về con ngƣời trong cảm
quan hiện thực của TchyA.
Nội dung truyền kỳ gắn với cảm hứng triết luận về con ngƣời đã đem đến những
kích thích sáng tạo và thăng hoa, những suy nghĩ về cuộc đời đầy vẻ thơ mộng, huyền
bí. Từ cảm hứng triết luận, nhà văn đã lý giải về nỗi oan khuất của con ngƣời. Anh em
nhà Mạnh Khôi và Trọng Việt chết là do thầy thông ngôn hãm hại, nói họ là bè đảng
giặc cƣớp nên bị xử án chém đầu, linh hồn không thể siêu thoát. Vong hồn họ còn luẩn
quẩn đâu đây, để khi mƣa xuống nắng lên, ở vùng núi Gôi lại xuất hiện hai bóng ma
cụt đầu thi đấu võ nghệ: “Hai bóng ma kia cứ rập rờn quay lƣợn mãi. Chúng nó xử
nhau những miếng võ tuyệt kỹ... nhƣng tựa hồ chúng không có ý làm hại nhau, chỉ thi
nhau trổ hết tài nghệ cho thỏa thích, cho bõ nhớ nhung cái thời oanh liệt chúng đã từng
sống, mà không đƣợc sống tới cùng” [8; tr 19]. Nỗi oan khuất còn đó, những bóng ma
kia hãy còn, nhƣ gợi nhắc về lẽ sống của con ngƣời, rằng hãy sống chân thành, nhân ái,
đừng vì lợi ích của mình mà hãm hại ngƣời khác. Nội dung truyền kỳ ấy đã gắn chặt
với quan niệm sống của con ngƣời, đó là những vong hồn chết oan sẽ còn đeo bám
mãi. Hai bóng ma kia là bằng chứng cho tội ác của thầy thông ngôn, cũng là những lý
giải của dân gian về hiện tƣợng ma quỷ tồn tại trong đời sống.
Cảm hứng triết luận giúp TchyA có cái nhìn sâu sắc về con ngƣời và quy luật của
cuộc sống. Theo ông, oán thù cứ giữ mãi trong lòng sẽ là điều vô cùng tệ hại. Trong các
tiểu thuyết của mình, nhiều lần ông lý giải vấn đề này. Ở tiểu thuyết Thần hổ, Peng Slao đã
nói cùng Đèo Lầm Khẳng: “Anh sẽ phải chết vì thần hổ xám đúng theo số kiếp và duyên
nghiệp của anh. Song le, bởi tội ác của loài mãnh thú kia đã đầy đủ, nó cũng sẽ chết vì tay
anh, ngõ hầu mối oan nghiệt đến đây là đoạn tuyệt, không vƣớng mãi đến đời sau nữa.
Mối tử thù của anh sẽ đƣợc báo phục. Thần hổ cũng sẽ đƣợc hóa kiếp. Nhƣ thế, sẽ tránh
khỏi oan oan tƣơng báo, sẽ tránh khỏi vòng nghiệp chƣớng lƣu truyền” [10; tr 89]. Con
ngƣời cứ chạy theo vòng xoáy của oán thù thì cuộc sống vẫn còn nhiều bi thảm. Trong
truyện ngắn Oan nghiệt, tác giả đã mƣợn lời của Liễu để cảnh tỉnh con ngƣời: “Trời là
110
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 26. 2015
đấng chí công chí minh, ta có ra ngoài cõi thế, nhìn vào phàm trần, mới trông thấy lắm
điều chí lý mà khi làm ngƣời, ta không bao giờ tƣởng tƣợng đƣợc” [9; tr 25]. Đó là lời
cảnh tỉnh mang nhiều ý nghĩa nhân văn, cho đến hôm nay vẫn còn nguyên giá trị.
3. KẾT LUẬN
TchyA là nhà văn có vị trí quan trọng của văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX
khi ông góp phần mở ra sự phát triển của dòng tiểu thuyết truyền kỳ với những nét
riêng không bị chi phối bởi văn học truyền kỳ Trung Quốc. Những nội dung truyền kỳ
trên đây không tồn tại biệt lập mà có mối liên hệ mật thiết với nhau, cùng hƣớng đến
việc thể hiện con ngƣời và đời sống, làm nên dấu ấn văn hóa tâm linh, trở thành nét
độc đáo trong tiểu thuyết của TchyA. Văn hóa tâm linh hình thành từ tập tục, thói
quen, nghi lễ tôn giáo... TchyA đã viết về ma quỷ, thần thánh, những nghi thức thờ
cúng, niềm tin của con ngƣời và cả những điềm báo để tạo nên trong tiểu thuyết của
mình những giá trị tâm linh gần gũi với đời sống thực tại. Có lẽ vì thế, dù gắn với
truyền thống, nội dung truyền kỳ trong tiểu thuyết của TchyA vẫn mang tinh thần hiện
đại. Đó là cách nhìn và giải quyết vấn đề mới nhờ khả năng sáng tạo, tầm hiểu biết sâu
rộng về văn hóa, văn học và tín ngƣỡng dân gian.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]
[2]
[3]
M.Bakhtin (1992), Lý luận và thi pháp tiểu thuyết, Phạm Vĩnh Cƣ dịch, Trƣờng
viết văn Nguyễn Du, Nxb. Bộ Văn hóa Thông tin và Thể thao, Hà Nội.
Đinh Trí Dũng (2012), Văn học Việt Nam hiện đại nghiên cứu và giảng dạy,
Nxb. Đại học Vinh.
Nguyễn Dữ (2013), Truyền kỳ mạn lục, Trúc Khê Ngô Văn Triện dịch, Nxb.
Trẻ, Nxb. Hồng Bàng (tái bản).
[4]
[5]
Vũ Ngọc Phan (1998), Nhà văn hiện đại, tập 2, Nxb. Văn học (tái bản), Hà Nội.
Trần Thế Pháp (2013), Lĩnh Nam chích quái, Đinh Gia Khánh, Nguyễn Ngọc
San dịch, Nxb. Trẻ, Nxb Hồng Bàng (tái bản).
[6]
[7]
Phạm Quỳnh (2003), Luận giải về Văn học và Triết học, Nxb. Văn hóa Thông
tin, Trung tâm ngôn ngữ Đông Tây.
Mai Ngọc Thanh (2013), “Nhà văn TchyA”, Thơ tuyển Mai Ngọc Thanh, Nxb.
Hội Nhà văn, Hà Nội.
[8]
[9]
TchyA (1995), Ai hát giữa rừng khuya, Nxb. Văn học (tái bản), Hà Nội.
TchyA (1939), Oan nghiệt, Nxb. Tân Dân.
[10] TchyA (1990), Thần hổ, Nxb Văn học (tái bản), Hà Nội.
111
TẠP CHÍ KHOA HỌC, TRƢỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC - SỐ 26. 2015
IN TERMS OF THE CONTENTS IN THE LEGENDS “TIGER
SPIRIT” AND “WHO IS SINGING IN THE FOREST
LATE AT NIGHT” BY TCHYA
Le Van Thang
ABSTRACT
TchyA wrote legends with his great passion and the deep understanding of the
spiritual culture, national literature tradition. TchyA’s novels contain legendary
content retrieved plot and motifs of legends medieval Vietnam or stories about the
forest road in mountainous folk, but with innovation to create interesting stories. When
studying "Tiger spirit" and "Who is singing in the forest late at night" of TchyA, we
find that the content of legends is plentiful with different formats, but it has an organic
relationship to form a unity.
Key words: TchyA, novel, legend, Tiger spirit, Who is singing in the forest
late at night
112
9 trang
15/01/2024
11540
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nội dung truyền kỳ trong tiểu thuyết thần hổ và ai hát giữa rừng khuya của tchya", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- noi_dung_truyen_ky_trong_tieu_thuyet_than_ho_va_ai_hat_giua.pdf
