Bài giảng Tổng đài điện tử - Chương 1: Tổng quan

Ng−êi so¹n: NguyÔn Duy NhËt ViÔn

Ch−¬ng 1

Tæng quan

I.

LÞch sö ph¸t triÓn :

Trong suèt lÞch sö ph¸t triÓn cña loµi ng−êi, ®Çu tiªn ®Ó trao ®æi nh÷ng t©m t−,

t×nh c¶m, nh÷ng kinh nghiÖm sèng vµ ®Êu tranh sinh tån, ng−êi ta dïng nh÷ng cö chØ,

hµnh ®éng, tiÕng kªu ®¬n gi¶n ®Ó truyÒn ®¹t cho nhau, lóc nµy sù giao tiÕp lµ rÊt khã

kh¨n. ViÖc ph¸t minh ra ng«n ng÷ cã thÓ xem lµ mét cuéc c¸ch m¹ng truyÒn th«ng

®Çu tiªn lín nhÊt. Ng«n ng÷ cã thÓ biÓu ®¹t hÇu hÕt nh÷ng g× cã thÓ x¶y ra trong cuéc

sèng, tuy nhiªn, tiÕng nãi chØ cã thÓ ®−îc truyÒn ®i víi mét kho¶ng c¸ch ng¾n. Sau khi

t×m thÊy löa, con ng−êi dïng nã ®Ó lµm ph−¬ng tiÖn truyÒn tin ®i xa ®−îc nhanh chãng

vµ cã hiÖu qu¶, nh−ng vÉn cßn mét sè h¹n chÕ nh− thêi tiÕt, ®i¹ h×nh... vµ tÝnh an toµn

th«ng tin lµ kh«ng cao. M·i ®Õn khi ch÷ viÕt ra ®êi th× con ng−êi cã thÓ truyÒn th«ng

tin mµ kh«ng bÞ giíi h¹n vÒ néi dung vµ kh«ng gian nh− tr−íc ®©y n÷a. Tõ ®ã ph¸t

sinh nh÷ng dÞch vô th− b¸o cã kh¶ n¨ng truyÒn ®i tõ nh÷ng n¬i rÊt c¸ch xa nhau. Tuy

nhiªn, con ng−êi lóc nµy cÇn ®Õn mét hÖ thèng truyÒn th«ng an toµn h¬n, chÊt l−îng

h¬n vµ hiÖu qu¶ h¬n.

N¨m 1837, Samuel F. B Morse ph¸t minh ra m¸y ®iÖn tÝn, c¸c ch÷ sè vµ ch÷

c¸i ®−îc m· ho¸ vµ ®−îc truyÒn ®i nh− mét ph−¬ng tiÖn truyÒn dÉn. Tõ ®ã kh¶ n¨ng

liªn l¹c, trao ®æi th«ng tin ®−îc n©ng cao, nh−ng vÉn ch−a ®−îc sö dông réng r·i v× sù

kh«ng th©n thiÖn, t−¬ng ®èi khã gîi nhí cña nã.

N¨m 1876, Alecxander Graham Bell ph¸t minh ra ®iÖn tho¹i, ta chØ cÇn cÊp

nguån cho hai m¸y ®iÖn thäai c¸ch xa nhau vµ nèi víi nhau th× cã thÓ trao ®æi víi

nhau b»ng tiÕng nãi nh− m¬ −íc cña con ng−êi tõ ngµn x−a ®Õn thêi bÊy giê. Nh−ng

®Ó cho nhiÒu ng−êi cã thÓ trao ®æi víi nhau tïy theo yªu cÇu cô thÓ th× cÇn cã mét hÖ

thèng hæ trî.

§Õn n¨m 1878, hÖ thèng tæng ®µi ®Çu tiªn ®−îc thiÕt lËp, ®ã lµ mét tæng ®µi

nh©n c«ng ®iÖn tõ ®−îc x©y dùng ë New Haven. §©y lµ tæng ®µi ®Çu tiªn th−¬ng m¹i

thµnh c«ng trªn thÕ giíi. Nh÷ng hÖ tæng ®µi nµy hoµn toµn sö dông nh©n c«ng nªn

thêi gian thiÕt lËp vµ gi¶i phãng cuéc gäi lµ rÊt l©u, kh«ng tháa m·n nhu cÇu ngµy

cµng t¨ng cña x· héi.

§Ó gi¶i quyÕt ®iÒu nµy, n¨m 1889, tæng ®µi ®iÖn tho¹i kh«ng sö dông nh©n

c«ng ®−îc A.B Strowger ph¸t minh. Trong hÖ tæng ®µi nµy, c¸c cuéc gäi ®−îc kÕt nèi

liªn tiÕp tuú theo c¸c sè ®iÖn tho¹i trong hÖ thËp ph©n vµ do ®ã gäi lµ hÖ thèng gäi

theo tõng b−íc. EMD do c«ng ty cña §øc ph¸t triÓn còng thuéc loaÞ nµy. HÖ thèng nµy

cßn gäi lµ tæng ®µi c¬ ®iÖn v× nguyªn t¾c vËn hµnh cña nã, nh−ng víi kÝch th−íc lín,

chøa nhiÒu bé phËn c¬ khÝ, kh¶ n¨ng ho¹t ®éng bÞ h¹n chÕ rÊt nhiÒu.

N¨m 1926, Erisson ph¸t triÓn thµnh c«ng hÖ tæng ®µi thanh chÐo. §−îc ®Æc

®iÓm ho¸ b»ng c¸ch t¸ch hoµn toµn viÖc chuyÓn m¹ch cuéc gäi vµ c¸c m¹ch ®iÒu

khiÓn. §èi víi chuyÓn m¹ch thanh chÐo, c¸c tiÕp ®iÓm ®ãng më ®−îc sö dông c¸c tiÕp

Bµi gi¶ng m«n Tæng ®µi ®iÖn tö

Trang I.1

Ng−êi so¹n: NguyÔn Duy NhËt ViÔn

xóc ®−îc d¸t vµng vµ c¸c ®Æc tÝnh cña cuéc gäi ®−îc c¶i tiÕn nhiÒu. H¬n n÷a, mét hÖ

thèng ®iÒu khiÓn chung ®Ó ®iÒu khiÓn mét sè chuyÓn m¹ch vµo cïng mét thêi ®iÓm

®−îc sö dông. §ã lµ c¸c xung quay sè ®−îc dån l¹i vµo c¸c m¹ch nhí vµ sau ®ã ®−îc

kÕt hîp trªn c¬ së c¸c sè ®· quay ®−îc ghi l¹i ®Ó chän m¹ch t¸i sinh. Thùc chÊt, ®©y

lµ mét tæng ®µi ®−îc s¶n xuÊt dùa trªn c¬ së nghiªn cøu kü thuËt chuyÓn m¹ch vµ

hoµn thiÖn c¸c chøc n¨ng cña tæng ®µi gäi theo tõng b−íc, v× vËy, nã kh¾c phôc ®−îc

mét sè nh−îc ®iÓm cña chuyÓn m¹ch gäi theo tõng b−íc.

N¨m 1965, tæng ®µi ESS sè 1 cña Mü lµ tæng ®µi ®iÖn tö cã dung l−îng lín ra

®êi thµnh c«ng, ®· më ra mét kû nguyªn cho tæng ®µi ®iÖn tö. ChuyÓn m¹ch tæng ®µi

ESS sè 1 ®−îc lµm b»ng ®iÖn tö, ®ång thêi, ®Ó vËn hµnh vµ b¶o d−ìng tèt h¬n, ®¨c

biÖt, tæng ®µi nµy trang bÞ chøc n¨ng tù chuÈn ®o¸n vµ vËn hµnh theo nguyªn t¾c SPC

vµ lµ mét tæng ®µi néi h¹t.

Còng ë Mü, hµng Bell System Laboratory còng ®· hoµn thiÖn mét tæng ®µi sè

dïng cho liªn l¹c chuyÓn tiÕp vµo ®Çu thËp kû 70 víi môc ®Ých t¨ng cao tèc ®é ttruyÒn

dÉn gi÷a c¸c tæng ®µi kü thuËt sè.

Th¸ng 1 n¨m 1976, tæng ®µi ®iÖn tö sè chuyÓn tiÕp ho¹t ®éng trªn c¬ së

chuyÓn m¹ch sè m¸y tÝnh th−¬ng m¹i ®Çu tiªn trªn thÕ giíi ®−îc l¾p ®Æt vµ ®−a vµo

khai th¸c.

Kü thuËt vi m¹ch vµ kü thuËt sè ph¸t triÓn ®Èy nhanh sù ph¸t triÓn cña c¸c tæng

®µi ®iÖn tö sè víi kh¶ n¨ng phèi hîp nhiÒu dÞch vô víi tèc ®é xö lý cao, ngµy cµng phï

hîp víi nhu cÇu cña mét thêi ®¹i th«ng tin.

II.

Kh¸i niÖm chung vÒ m¹ng viÔn th«ng :

II.1. DÞch vô viÔn th«ng :

II.1.1. Kh¸i niÖm :

Th«ng tin

B−u chÝnh

ViÔn th«ng

Tho¹i

Telex

Teletex

Facximine

VideoText

Sè liÖu

H×nh 1.1 : ViÔn th«ng, mét trong c¸c d¹ng ®Æt biÖt cña truyÒn th«ng

Bµi gi¶ng m«n Tæng ®µi ®iÖn tö

Trang I.2

Ng−êi so¹n: NguyÔn Duy NhËt ViÔn

“ TruyÒn th«ng “ : lµ sù trao ®æi th«ng tin cña c¸c ®èi t−îng cã nhu cÇu trao ®æi

th«ng tin víi nhau b»ng con ®−êng nµy hoÆc ®−êng kh¸c.

“ ViÔn th«ng “ : lµ mét trong sè c«ng cô truyÒn th«ng. TruyÒn th«ng lµ mét kh¸i

niÖm réng. ViÔn th«ng cã thÓ coi nh− lµ mét bé phËn cña toµn bé x· héi truyÒn th«ng.

Gi¶ sö, ta ®Æt hµng b»ng ®iÖn tho¹i, th× ®ã lµ d¹ng truyÒn th«ng rÊt ®Æt biÖt.

ViÔn th«ng lµ ¸m chØ mét kho¶ng c¸ch ®Þa lý ®−îc b¾c cÇu ®Ó “ trao ®æi th«ng tin tõ xa

” .

“ DÞch vô viÔn th«ng “ : lµ h×nh th¸i trao ®æi th«ng tin mµ m¹ng viÔn th«ng cung

cÊp.

“ VËt mang cña dÞch vô “ : VËt mang dÞch vô cho ta kh¶ n¨ng sö dông c¸c dÞch

vô viÔn th«ng.

VÝ dô : Khi ta gëi th−, th× hÖ thèng b−u chÝnh dÞch vô nh− thïng th−, phßng ph¸t

th−, chuyÓn th− ... h×nh thµnh vËt mang dÞch vô “gëi th−”. Chóng ta cã c¸c vËt kh¸c

cña vËt mang trong viÔn th«ng. M¹ng ®iÖn tho¹i lµ vËt mang dÞch vô ®iÖn tho¹i. Còng

gièng nh− vËy, m¹ng Telex lµ vËt mang cña dÞch vô telex v.v...

Tuy nhiªn, th−êng cã sù lÉn lén vÒ vËt mang c¸c dÞch vô viÔn th«ng, nh− c¸p

cña c¸c c¬ quan chñ qu¶n ®iÖn tho¹i cã thÓ sö dông lµm vËt mang ngoµi dÞch vô ®iÖn

tho¹i. Trong mét c¸p, cã thÓ cã c¸c ®«i hoµn toµn ch¼ng dÝnh d¸ng g× ®Õn m¹ng ®iÖn

tho¹i nh− mét vËt mang. VÝ dô cã mét sè ®«i cho telex hoÆc truyÒn sè liÖu t− nh©n.

Sù kh¸c biÖt gi÷a dÞch vô vµ vËt mang lµ ®¬n gi¶n nÕu ta hiÓu ®−îc kh¸i niÖm

nµy.

DÞch vô viÔn th«ng

DÞch vô xa

DÞch vô vËt mang

H×nh 1-2 : DÞch vô xa vµ dÞch vô vËt mang.

DÞch vô vËt mang chØ lµ sù cung cÊp cña mét hÖ thèng truyÒn t¶i cho sù trao

®æi th«ng tin.

DÞch vô xa cã tÝnh bao hµm h¬n, nã kh«ng chØ cung cÊp më hÖ thèng truyÒn t¶i

mµ cßn c¸c chøc n¨ng nh− nèi kÕt, ®¸nh ®Þa chØ, ®ång nhÊt ng«n ng÷, d¹ng th«ng tin

...

II.1.2. C¸c dÞch vô viÔn th«ng :

- Tho¹i : Sù trao ®æi th«ng tin b»ng tiÕng nãi, víi ®Çu cuèi lµ m¸y ®iÖn thäai.

DÞch vô tho¹i lµ dÞch vô tr¶i réng nhÊt trong lo¹i h×nh viÔn th«ng. Dïng ®iÖn tho¹i, trªn

thùc tÕ ta cã thÓ gäi mäi n¬i trªn thÕ giíi.

- Telex :ThiÕt kÕ m¹ng telex dùa trªn thiÕt kÕ m¹ng ®iÖn tho¹i, víi c¸c ®Çu cuèi

lµ m¸y telex thay v× m¸y ®iÖn tho¹i. Tuy nhiªn, viÖc truyÒn c¸c ký tù kh«ng ph¶i lµ ©m

Bµi gi¶ng m«n Tæng ®µi ®iÖn tö

Trang I.3

Ng−êi so¹n: NguyÔn Duy NhËt ViÔn

thanh mµ b»ng c¸c m· do c¸c møc ®iÖn ¸p t¹o nªn. Tèc ®é chËm (50bits/s), kh«ng kÓ

mét sè ký tù ®Æc biÖt th× chØ cã ch÷ c¸i míi ®−îc truyÒn ®i.

- Teletex : Nã cã thÓ sö dông nh− telex th«ng th−êng nh−ng tèc ®é lµ 2400

bits/s thay v× 50 bits/s. H¬n n÷a, nã cã bé ký tù bao gåm ch÷ c¸i vµ ch÷ con. Còng cã

thÓ liªn l¹c chÐo víi c¸c thuª bao Telex.

V¨n b¶n ®−îc thuª bao th¶o ra, biªn tËp, l−u gi÷ vµ gëi ®Õn thuª bao kh¸c

trong m¹ng. Do ®ã, tèc ®é truyÒn cao, dÞch vô nµy thÝch hîp víi c¸c t− liÖu lín mµ víi

c¸c dÞch vô telex cò lµ qu¸ ®¾t vµ tèn thêi gian.

Cã c¸c sè dÞch vô ®−îc ®−a ra, nh− c¸c con sè rót gän, truyÒn tù ®éng ®Õn mét

hoÆc nhiÒu ®Þa chØ ®· l−u gi÷ ... Kh«ng cÇn ph¶i gi¸m s¸t thiÕt bÞ v× nã ®−îc më liªn

tôc. Th«ng tin ®−îc nhËn lËp tøc ®−îc cÊt gi÷ cho ®Õn khi ®−îc ®äc vµ ®−îc xö lý.

- Facsimile : DÞch vô nµy cho phÐp truyÒn th«ng tin h×nh ¶nh gi÷a c¸c thuª bao.

CÇn cã mét thiÕt bÞ ®Æc biÖt ®Ó ®äc vµ ph¸t ¶nh tÜnh.

- Videotex : DÞch vô Videotex ®−îc khai th¸c trªn m¹ng ®iÖn tho¹i. Sö dông

c¸c thiÕt bÞ t−¬ng ®èi ®¬n gi¶n nh− m¸y tÝnh c¸ nh©n lµ cã thÓ t×m gÆp sè l−îng lín

c¸c c¬ së d÷ liÖu.

Videotex lµm viÖc ë tèc ®é 1200 bits/s trªn h−íng c¬ së d÷ liÖu ®Õn thuª bao

vµ 75 bits/s trªn h−íng thuª bao ®Õn c¬ së d÷ liÖu. §èi víi ng−êi cung cÊp th«ng tin

trong hÖ thèng, tèc ®é truyÒn lµ 1200 bits/s trªn c¶ hai h−íng.

- Sè liÖu : Bao gåm tÊt c¶ c¸c lo¹i h×nh truyÒn th«ng, ë ®ã, m¸y tÝnh ®−îc dïng

®Ó trao ®æi, truyÒn ®−a th«ng tin gi÷a c¸c ng−êi sö dông.

II.1.3. M¹ng sè ®a dÞch vô (ISDN) :

Telex

Computer

§iÖn

tho¹i sè

Teletex

ISDN

FACSIMILE

VIDEOTEX

H×nh 1-3 : M¹ng ISDN liªn kÕt dÞch vô.

§©y lµ ph−¬ng tiÖn vËt mang cho c¸c dÞch vô kh¸c nhau, nh−ng nã lµ mét thÓ

thèng nhÊt mµ kh«ng ph¶i lµ tæ hîp cña c¸c hÖ thèng kh¸c nhau. Chóng ta chØ cã mét

vËt mang lµ ISDN. §ã lµ m¹ng sè liªn kÕt dÞch vô vµ mäi h×nh th¸i dÞch vô ®Òu ®−îc

Bµi gi¶ng m«n Tæng ®µi ®iÖn tö

Trang I.4

Ng−êi so¹n: NguyÔn Duy NhËt ViÔn

cung cÊp. Cèt lâi cña ISDN lµ mét m¹ng viÔn th«ng sè ho¸ hoµn toµn, ë ®ã, c¸c thiÕt

bÞ ®Çu cuèi ®Òu lµ c¸c thiÕt bÞ sö dông kü thuËt sè vµ thuª bao sÏ nèi tÊt c¶ thiÕt bÞ

cña m×nh vµo cïng mét ®«i d©y.

II.2. M¹ng viÔn th«ng :

II.2.1. Kh¸i niÖm :

M¹ng viÔn th«ng lµ tÊt c¶ nh÷ng trang thiÕt bÞ kü thuËt ®−îc sö dông ®Ó trao ®æi

th«ng tin gi÷a c¸c ®èi t−îng trong m¹ng.

Cïng víi sù ph¸t triÓn cña x· héi, nhu cÇu th«ng tin liªn l¹c ngµy cµng t¨ng. NhiÖm

vô th«ng tin liªn l¹c lµ do m¹ng l−íi b−u chÝnh viÔn th«ng ®¶m nhiÖm. §Ó ®¸p øng nhu cÇu

th«ng tin th× m¹ng ph¶i ngµy cµng ph¸t triÓn.

Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn ®· tr¶i qua nhiÒu giai ®o¹n. Ban ®Çu lµ m¹ng ®iÖn tho¹i t−¬ng tù

dÇn dÇn ®iÖn b¸o, telex, facsimile, truyÒn sè liÖu ... còng ®−îc kÕt hîp vµo.

Víi sù ra ®êi cña kü thuËt sè ®· thóc ®Èy sù ph¸t triÓn tiÕn mét b−íc dµi trë thµnh

m¹ng viÔn th«ng hiÖn ®¹i víi rÊt nhiÒu dÞch vô.

II.2.1. C¸c thµnh phÇn cña m¹ng viÔn th«ng :

ThiÕt bÞ thu

Node chuyÓn

m¹ch

Node chuyÓn

m¹ch

ThiÕt bÞ ph¸t

H×nh 1-4 : C¸c thµnh phÇn m¹ng viÔn th«ng.

Mét m¹ng th«ng tin ph¶i ®−îc cÊu thµnh bëi c¸c bé phËn sau :

• ThiÕt bÞ thu / ph¸t :

ThiÕt bÞ vµo ra, thiÕt bÞ ®Çu cuèi.

• Node chuyÓn m¹ch :

Thu thËp th«ng tin cña c¸c ®èi t−îng vµ xö lý ®Ó tho¶ m·n c¸c yªu cÇu ®ã. Bao gåm

hai nhiÖm vô :

+ Xö lý tin (CSDL) : Xö lý, cung cÊp tin tøc.

+ ChuyÓn m¹ch.

Node chuyÓn m¹ch hay tæng ®µi lµ n¬i nhËn th«ng tin råi truyÒn ®i. Tïy theo lo¹i tæng

®µi mµ ta cã thÓ th©m nhËp trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp vµo nã.

VÝ dô : víi tæng ®µi néi h¹t, thuª bao cã thÓ trùc tiÕp th©m nhËp vµo tæng ®µi cßn ®èi

víi tæng ®µi chuyÓn tiÕp th× kh«ng, nã chØ nhËn tÝn hiÖu råi truyÒn ®i tõ tæng ®µi nµy sang tæng

®µi kh¸c. Còng cã lo¹i võa chuyÓn tiÕp võa néi h¹t.

Bµi gi¶ng m«n Tæng ®µi ®iÖn tö

Trang I.5

Ng−êi so¹n: NguyÔn Duy NhËt ViÔn

Bé phËn chÝnh cña node chuyÓn m¹ch lµ tr−êng chuyÓn m¹ch. Víi mét sù ®iÒu khiÓn

th× bÊt kú ®Çu vµo cña tr−êng chuyÓn m¹ch cã thÓ nèi tíi bÊt kú ®Çu ra cña nã, ®iÒu nµy ®¶m

b¶o bÊt kú trong m¹ng cã thÓ giao tiÕp víi bÊt kú mét thuª bao kh¸c ®ang rçi.

• HÖ thèng truyÒn dÉn (m¹ng truyÒn dÉn) :

Liªn kÕt thµnh phÇn 1 víi thµnh phÇn 2 (thuª bao) hoÆc thµnh phÇn 2 víi thµnh phÇn

2 (trung kÕ).

TruyÒn dÉn lµ phÇn nèi c¸c node chuyÓn m¹ch víi nhau hoÆc node chuyÓn m¹ch víi

thuª bao ®Ó truyÒn th«ng tin gi÷a chóng.

Ng−êi ta sö dông c¸c ph−¬ng tiÖn truyÒn dÉn kh¸c nhau nh− th«ng tin d©y trÇn,

th«ng tin viba sè, th«ng tin c¸p quang, th«ng tin vÖ tinh ...

HiÖn nay ë n−íc ta chñ yÕu lµ viba sè vµ c¸p quang. Th«ng tin vÖ tinh sö dông trong

liªn l¹c quèc tÕ, cßn th«ng tin d©y trÇn hiÖn nay hÇu nh− kh«ng sö dông. Toµn bé c¸c ®−êng

nèi gi÷a c¸c node chuyÓn m¹ch tíi thuª bao lµ ®−êng d©y thuª bao, cßn nèi gi÷a c¸c node

chuyÓn m¹ch lµ ®−êng d©y trung kÕ.

• PhÇn mÒm cña m¹ng :

Gióp cho sù ho¹t ®éng cña 3 thµnh phÇn trªn cã hiÖu qu¶.

Trong ®ã, sù ho¹t ®éng gi÷a c¸c node chuyÓn m¹ch víi nhau lµ cã hiÖu qu¶ cao cßn

sù ho¹t ®éng gi÷a node vµ thuª bao lµ cã hiÖu qña thÊp.

II.2.2. C¸c ph−¬ng ph¸p tæ chøc m¹ng :

• M¹ng l−íi (Mesh) :

NÕu b¹n ®−îc giao cho mét nhiÖm vô thiÕt kÒ mét m¹ng ®iÖn tho¹i th× b¹n ph¶i lµm

g× ?

NÕu sè thuª bao ë vïng A lµ kh«ng nhiÒu l¾m, cã thÓ b¹n sÏ x©y dùng mét m¹ng

nh− h×nh sau:

H×nh 1-5 : Mét tæng ®µi cho nhiÒu thuª bao.

Nh−ng víi sè thuª bao ë mét vïng l©n cËn (B) ch−a cã tæng ®µi muèn trao ®æi th«ng

tin víi vïng A th× cã hai gi¶i ph¸p ®Æt ra lµ :

- Thø nhÊt, thªm c¸c bé tËp trung ®−êng d©y ®Æt ë vïng l©n cËn (B) vµ nèi trùc

tiÕp ®Õn tæng ®µi ®ang häat ®éng ë vïng A. C¸ch nµy ®¬n gi¶n, nh−ng chØ ®¸p

øng ®−îc víi mét sè l−îng thuª bao ë vïng B nhá vµ nhu cÇu trao ®æi th«ng tin

Bµi gi¶ng m«n Tæng ®µi ®iÖn tö

Trang I.6

Ng−êi so¹n: NguyÔn Duy NhËt ViÔn

sang vïng A lµ Ýt vµ tÝnh kinh tÕ kh«ng cao ®èi víi sè l−îng thuª bao cña vïng B

lµ lín.

- Thø hai, thªm mét tæng ®µi nh− sau :

A

B

H×nh 1-6 : Sù nèi kÕt gi÷a hai tæng ®µi.

Víi gi¶i ph¸p trªn, th«ng tin cã tÝnh an toµn cao h¬n, ®ång thêi chi phÝ cña m¹ng Ýt

h¬n nÕu sè l−îng thuª bao vïng B lµ nhiÒu.

Trong m¹ng l−íi, tæng ®µi cã cïng mét cÊp. C¸c tæng ®µi ®Òu lµ tæng ®µi néi h¹t cã

thuª bao riªng. C¸c tæng ®µi d−îc nèi víi nhau tõng ®«i mét. Nh− vËy mçi thuª bao cña tæng

®µi kh¸c ®Òu ®i b»ng ®−êng trùc tiÕp tõ tæng ®µi nµy ®Õn tæng ®µi kia mµ kh«ng qua mét

tæng ®µi nµo trung gian c¶.

H×nh 1-7 : M¹ng l−íi.

M¹ng nµy cã −u ®iÓm lµ th«ng tin truyÒn trùc tiÕp tõ thuª bao nµy ®Õn thuª bao kia

chØ qua tæng ®µi chñ cña thuª bao Êy th«i. Tuy nhiªn khi sè l−îng tæng ®µi t¨ng lªn kh¸ lín

th× viÖc nèi trùc tÕp gi÷a c¸c tæng ®µi lµ phøc t¹p vµ cÇn nhiÒu tuyÕn truyÒn dÉn. MÆc kh¸c,

khi tuyÕn truyÒn dÉn gi÷a c¸c tæng ®µi bÞ háng th× sÏ kh«ng cã ®−êng thay thÕ b»ng c¸ch

qua tæng ®µi kh¸c. Trong thùc tÕ, m¹ng nµy kh«ng tån t¹i ®¬n ®éc.

Bµi gi¶ng m«n Tæng ®µi ®iÖn tö

Trang I.7

Ng−êi so¹n: NguyÔn Duy NhËt ViÔn

• M¹ng sao (star) :

M¹ng sao lµ lo¹i m¹ng ph©n cÊp, cã mét tæng ®µi cÊp cao vµ nhiÒu tæng ®µi cÊp

d−íi. TÊt c¶ c¸c tæng ®µi cÊp d−íi ®Òu ®−îc nèi víi c¸c tæng ®µi cÊp cao vµ gi÷a c¸c tæng

®µi cÊp d−íi kh«ng nèi nhau.

Tæng ®µi cÊp cao lµ mét tæng ®µi chuyÓn tiÕp, kh«ng cã thuª bao riªng. Giao tiÕp

gi÷a c¸c thuª bao trong cïng mét tæng ®µi lµ do tæng ®µi ®ã ®¶m nhËn, kh«ng ¶nh h−ëng

®Õn tæng ®µi kh¸c.

Tæng ®µi cÊp cao

Tæng ®µi néi h¹t

! ...

!

! ...

!

H×nh 1.8 M¹ng sao.

Khi thuª bao cña tæng ®µi nµy muèn nèi víi tæng ®µi kh¸c th× viÖc chuyÓn tiÕp th«ng

qua tæng ®µi chuyÓn tiÕp vµ kh«ng cã ®−êng trùc tiÕp. M¹ng sao ®−îc m« t¶ nh− h×nh trªn.

¦u ®iÓm chñ yÕu cña m¹ng lµ tiÕt kiÖm ®−êng truyÒn, cÊu h×nh ®¬n gi¶n. Nh−ng ®ßi

hái tæng ®µi chuyÓn tiÕp ph¶i cã dung l−îng cao, nÕu tæng ®µi nµy háng th× mäi liªn l¹c bÞ

ngõng trÖ.

• M¹ng hæn hîp :

§Ó tËn dông −u ®iÓm vµ kh¾c phôc nh−îc ®iÓm cña hai lo¹i tæng ®µi trªn, ng−êi ta

®−a ra m¹ng hæn hîp, trong ®ã mét phÇn lµ m¹ng sao vµ phÇn kia lµ m¹ng l−íi, víi c¸c cÊp

ph©n chia kh¸c nhau.

Tuy nhiªn, mét m¹ng quèc gia kh«ng ph¸i lóc nµo còng tu©n thñ theo chuÈn CCITT

mµ nã cßn cã thÓ thay ®æi sao cho phï hîp víi ®Æc ®iÓm kinh tÕ, x· héi vµ quan trong nhÊt

lµ nhu cÇu trao ®æi th«ng tin. VÝ dô mét m¹ng quèc gia tiªu biÓu nh− sau :

+ Tæng ®µi chuyÓn tiÕp quèc gia NTE : Lµ tæng ®µi cÊp d−íi cña tæng ®µi chuyÓn tiÕp

quèc tÕ (ITE). Tæng ®µi nµy cã hai nhiÖm vô:

- ChuyÓn tiÕp cuéc gäi liªn vïng.

- ChuyÓn tiÕp c¸c cuéc gäi ra tæng ®µi quèc tÕ.

+ Tæng ®µi chuyÓn tiÕp vïng LTE : T−¬ng tù nh− tæng ®µi chuyÓn tiÕp quèc gia,

nh−ng nã qu¶n lý theo vïng, Tæng ®µi nµy cã thÓ cã thuª bao riªng.

+ Tæng ®µi néi h¹t LE : TiÕp xóc trùc tiÕp víi thuª bao. Liªn l¹c gi÷a c¸c thuª bao

cña nã lµ do nã qu¶n lý, kh«ng liªn quan ®Õn c¸c tæng ®µi cao h¬n. Khi thuª bao muèn gäi ra

th× nã chuyÓn yªu cÇu ®Õn tæng ®µi cÊp cao h¬n. Lo¹i nµy võa cã thuª bao riªng võa cã

®−êng trung kÕ.

Bµi gi¶ng m«n Tæng ®µi ®iÖn tö

Trang I.8

Ng−êi so¹n: NguyÔn Duy NhËt ViÔn

+ Tæng ®µi PABX : §èi víi thuª bao th× nã lµ tæng ®µi cßn ®èi víi tæng ®µi cÊp trªn th×

nã l¹i lµ thuª bao v× d©y truyÒn dÉn lµ d©y thuª bao. Sè thuª bao th−êng nhá, nhu cÇu liªn

l¹c trong lµ lín.

+ TËp trung thuª bao : Gi¶i quyÕt tr−êng hîp qu¸ nhiÒu ®−êng d©y tõ thuª bao tíi tæng ®µi.

IC

QC

TC

IC

: International Center

: Quaternary Center

: Tertiary Center

SC

QC

TC

SC

PC

LE

PC

LE

: Secondary Center

: Primary Center

: Local Exchange

ITE

NTE

LTE

LE

LTE

LE

PABX

...

RSS

...

!

...

!

H×nh 1-10 : M¹ng hçn hîp cña quèc gia tiªu biÓu.

Bµi gi¶ng m«n Tæng ®µi ®iÖn tö

Trang I.9

Ng−êi so¹n: NguyÔn Duy NhËt ViÔn

t¶i, ®¸p øng nhu cÇu th«ng tin lín vµ tr¸nh hiÖn t−îng t¾c nghÏn.

III.

Tæng ®µi ®iÖn tö sè SPC :

III.1. §Æc ®iÓm :

Tæng ®µi sö dông bé xö lý gièng nh− m¸y tÝnh ®Ó ®iÒu khiÓn ho¹t ®éng cña nã. TÊt

c¶ c¸c chøc n¨ng ®iÒu khiÓn cña nã ®−îc ®Æc tr−ng bëi mét lo¹t lÖnh ghi s½n trong bé nhí.

C¸c sè liÖu trùc thuéc tæng ®µi nh− sè liÖu vÒ thuª bao, c¸c b¶ng phiªn dÞnh ®Þa chØ,

c¸c th«ng tin t¹o tuyÕn, tÝnh c−íc, thèng kª... còng ®−îc ghi s½n trong bé nhí sè liÖu. Qua

mçi b−íc xö lý gäi sÏ nhËn ®−îc c¸c quyÕt ®Þnh t−¬ng øng víi c¸c lo¹i nghiÖp vô, sè liÖu ®·

ghi s½n ®Ó ®−a tíi c¸c lo¹i thiÕt bÞ xö lý nghiÖp vô ®ã.

C¸c ch−¬ng tr×nh ghi s½n trong bé nhí cã thÓ thay ®æi khi cÇn thay ®æi nguyªn t¾c

®iÒu khiÓn hay tÝnh n¨ng cña hÖ thèng. Nhê vËy, ng−êi qu¶n lý cã thÓ linh ho¹t trong qu¸

tr×nh ®iÒu hµnh tæng ®µi.

Khi sö dông bé xö lý th× ngoµi viÖc ®iÒu khiÓn chuyÓn m¹ch nã cßn cã thÓ kiªm thªm

vµi chøc n¨ng kh¸c. C¸c ch−¬ng tr×nh ®iÒu khiÓn còng nh− c¸c sè liÖu cã thÓ thay ®æi nªn

c«ng viÖc ®iÒu hµnh ®¸p øng nhu cÇu thay ®æi cña thuª bao trë nªn dÔ dµng. ViÖc ®−a dÞch

vô tíi thuª bao vµ thay ®æi c¸c dÞch vô cò dÔ dµng thùc hiÖn qua trao ®æi ng−êi m¸y.

Mét sè dÞch vô ®Æc biÖt cã thÓ thùc hiÖn b»ng c¸c thao t¸c tõ m¸y thuª bao.

th«ng tin tÝnh c−íc, háng hãc, sù cè... tõ c¸c tæng ®µi khu vùc.

toµn vµ ®é tin cËy cña tæng ®µi.

III.2. S¬ ®å khèi chøc n¨ng cña tæng ®µi sè SPC :

III.2.1. S¬ ®å khèi :

Khèi giao tiÕp

C¸p thuª bao

C¸p trung kÕ

Tr−êng chuyÓn

Giao tiÕp thuª bao

Giao tiÕp trung kÕ

m¹ch

Gi¸m s¸t

®−êng d©y

§iÒu khiÓn

®Êu nèi

B¸o hiÖu

§iÒu hµnh,

khai th¸c &

b¶o d−ìng

H×nh 1-11: S¬ ®å khèi chøc n¨ng tæng ®µi SPC.

Bµi gi¶ng m«n Tæng ®µi ®iÖn tö

Trang I.10

Ng−êi so¹n: NguyÔn Duy NhËt ViÔn

Mét tæng ®µi SPC bao gåm c¸c khèi chÝnh sau (S¬ ®å h×nh 1-11).

III.2.2. Chøc n¨ng

c¸c chøc n¨ng sau:

- Xö lý cuéc gäi : QuÐt tr¹ng th¸i thuª bao, trung kÕ; nhËn xung quay sè vµ gi¶i m·

xung quay sè; t×m ®−êng rçi; truyÒn b¸o hiÖu kÕt nèi/ gi¶i to¶ cuéc gäi; tÝnh c−íc....

- C¶nh b¸o: Tù thö, ph¸t hiÖn lçi phÇn cøng; c¶nh b¸o h− háng;...

- Qu¶n lý: Thèng kª l−u l−îng; theo dâi cËp nhËt sè liÖu; theo dâi ®ång bé...

• Tr−êng chuyÓn m¹ch :

- Chøc n¨ng chuyÓn m¹ch: ThiÕt lËp tuyÕn nèi gi÷a hai hay nhiÒu thuª bao cña tæng

®µi hay gi÷a c¸c tæng ®µi víi nhau.

- Chøc n¨ng truyÒn dÉn: TruyÒn dÉn tÝn hiÖu tiÕng nãi vµ c¸c tÝn hiÖu b¸o hiÖu gi÷a

c¸c thuª bao vµ gi÷a c¸c tæng ®µi víi yªu cÇu ®é chÝnh x¸c vµ tin cËy cao.

• Giao tiÕp thuª bao :

Khèi tËp trung thuª bao lµm nhiÖm vô tËp trung t¶i thµnh mét nhãm thuª bao tr−íc

khi vµo tr−êng chuyÓn m¹ch.

• Giao tiÕp trung kÕ :

§¶m nhËn c¸c chøc n¨ng GAZPACHO. Nã kh«ng lµm chøc n¨ng tËp trung t¶i nh−

trén b¸o hiÖu vµ tÝn hiÖu mÉu ®Ó thö.

• B¸o hiÖu :

Cung cÊp nh÷ng th«ng tin cÇn thiÕt cho tæng ®µi nhËn biÕt vÒ t×nh tr¹ng thuª bao,

trung kÕ, thiÕt bÞ...

Trong tæng ®µi ph¶i cã chøc n¨ng nhËn, xö lý, ph¸t th«ng tin b¸o hiÖu ®Õn n¬i thÝch

hîp.

• §iÒu hµnh, khai th¸c vµ b¶o d−ìng :

§Ó sö dông tæng ®µi mét c¸ch cã hiÖu qu¶, cã kh¶ n¨ng ph¸t triÓn c¸c dÞch vô míi,

phèi hîp sö dông c¸c ph−¬ng thøc dÔ dµng trong tæng ®µi.

Bµi gi¶ng m«n Tæng ®µi ®iÖn tö

Trang I.11

Ng−êi so¹n: NguyÔn Duy NhËt ViÔn

Gi¸m s¸t kiÓm tra c¸c phÇn cøng vµ ngo¹i vi, ®−a ra nh÷ng th«ng b¸o cÇn thiÕt cho

c¸n bé ®iÒu hµnh.

Kh¶ n¨ng khai th¸c m¹ng, thay ®æi nghiÖp vô,qu¶n lý sè liÖu c−íc...

• §iÒu khiÓn ®Êu nèi :

Bµi gi¶ng m«n Tæng ®µi ®iÖn tö

Trang I.12

Bài giảng Tổng đài điện tử - Chương 1: Tổng quan - Nguyễn Duy Nhật Viễn