Bài giảng Thủy lực máy nén - Chương 9: Bơm ly tâm

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

CHÖÔNG 9:

BÔM LY TAÂM

9.1 CAÁU TAÏO:

Hình 9.1 Sô ñoà caáu taïo cuûa bôm ly taâm

1. Baùnh xe coâng taùc

5. Van ñieàu tieát

8. Mieäng vaøo maùy bôm 9. Oáng huùt

2. Caùnh daãn 3. Buoàng xoaén 4. Choå moài nöôùc

6.Oáng ñaåy

7. Ñóa gaén caùnh daãn

10. Löôùi chaén raùc vaø van moät chieàu

Maùy bôm ly taâm coù hai boä phaän chuû yeáu : boä phaän quay vaø boä phaän tónh

(H.9.1).Boä phaän quay goàm: BXCT (1), caùnh daãn (2) taát caû ñöôïc gaén vaøo truïc quay cuûa

bôm. Boä phaän tónh goàm coù: buoàng xoaén (3) ñuùc lieàn vôùi beä maùy, ôû cöûa vaøo vaø cöûa ra

maùy bôm ñöôïc noái vôùi oáng huùt (9) vaø oáng ñaåy (6), treân ñænh voû maùy coù loã moài nöôùc (4),

treân ñöôøng oáng ñaåy coù boá trí van ñieàu tieát (5), vaø treân ñaàu vaøo oáng huùt coù boá trí van

moät chieàu vaø löôùi chaén raùc (10).

9.2 LYÙ THUYEÁT CÔ BAÛN :

9.2.1 Chuyeån ñoäng cuûa doøng chaát loûng trong BXCT

Chaát loûng ñi vaøo BXCT theo phöông doïc truïc vaø ñi ra theo phöông thaúng

goùc vôùi truïc. Caùc chaát ñieåm trong chaát loûng coù chuyeån ñoäng doïc khe vaø chuyeån

ñoäng quay troøn theo BXCT. Ngöôøi ta duøng tam giaùc vaän toác ñeå bieåu thò söï

chuyeån ñoäng ñoù cuûa moät chaát ñieåm baát kyø cuûa chaát loûng trong BXCT.

1

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

W : vaän toác chuyeån ñoäng cuûa caùc chaát ñieåm laáy ñoái vôùi BXCT ñang quay

goïi laø toác ñoä töông ñoái.

U : vaän toác cuûa caùc chaát ñieåm cuûa chaát loûng quay troøn quanh truïc theo

BXCT goïi laø vaän toác voøng hay vaän toác theo.

C : vaän toác chuyeån ñoäng cuûa caùc chaát ñieåm ñoái vôùi ngöôøi quan saùt ñöùng

yeân ( hoaëc ñoái vôùi voû bôm ) goïi laø vaän toác tuyeät ñoái.



Theo cô hoïc lyù thuyeát, ta coù :C  W  U

Chuyeån ñoäng cuûa moät chaát ñieåm baát kyø cuûa chaát loûng trong khe BXCT ñöôïc

bieåu thò baèng moät tam giaùc vaän toác töông öùng. Duøng chæ soá 1 ñeå bieåu thò caùc

thaønh phaàn vaän toác choã vaøo vaø chæ soá 2 ñeå bieåu thò caùc thaønh phaàn vaän toác choã

ra (H.9.2).

9.2.2 Phöông trình nguyeân lyù cô baûn :

Theo chöông 2 phaàn I ñaõ giôùi thieäu phöông trình cô baûn MTL-CD. AÙp duïng

cho bôm ly taâm, ta coù:

u₂.c_2u u₁.c_1u

H_l.



(9.1)

g

Ñeå coät aùp cuûa bôm coù lôïi nhaát thì BXCT coù keát caáu caùnh choã vaøo hoaëc boä

phaän höôùng daãn vaøo sao cho doøng chaát loûng ôû loái vaøo chuyeån ñoäng theo

höôùng kính, nghóa laø: c₁ u₁vaø ₁= 90⁰, neân c_1u 0 . Phöông trình (9.1) trôû

thaønh:

u₂.c_2u

H_l.



(9.2)

g

Nhaän xeùt:

-

Khi dieãn toaùn phöông trình H_l∞



khoâng coøn, ñieàu ñoù chöùng toû H_l∞khoâng phuï

thuoäc vaøo loaïi chaát loûng bôm vaø vì vaäy phöông trình coù theå aùp duïng cho moïi

loaïi chaát loûng.

-

Trong quaù trình dieãn toaùn, chæ xeùt ñeán choã vaøo vaø choã ra cuûa BXCT maø

khoâng xeùt ñeán hình daïng cuûa caùnh daãn. Do vaäy phöông trình coù theå duøng

cho moïi loaïi BXCT.

Phöông trình cô baûn cho thaáy: H_l∞caøng lôùn khi C_2ucaøng lôùn (khi ₂caøng

nhoû vaø ₂caøng lôùn). Nhöng khi ₂= 0 thì C_2r= 0 vaø löu löôïng bôm

Q=D₂b₂C_2rcuõng seõ baèng khoâng. Vì vaäy trong thöïc teá goùc ₂khoâng ñöôïc

nhoû quaù; thöôøng laáy ₂

=

8⁰15⁰seõ cho hieäu suaát bôm cao.

9.2.3 Coät aùp thöïc teá :

Ta bieát raèng phöông trình cô baûn cuûa bôm ly taâm (2.1) ñöôïc laäp neân

töø caùc ñieàu kieän giaû thieát lyù thuyeát :

2

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

-

Soá caùnh daãn nhieàu voâ cuøng vaø moûng voâ cuøng.

Chaát loûng lyù töôûng (khoâng nhôùt)

Vôùi giaû thieát thöù nhaát, ta coù vaän toác phaân boá ñeàu treân caùc maët caét

cuûa doøng chaûy qua caùc maùng daãn. Vôùi giaû thieát thöù hai, ta boû qua toån thaát

cuûa doøng chaûy trong caùc maùng daãn. Vì theá neân coät aùp bôm tính theo

phöông trình (9.1) hoaëc (9.2) goïi laø coät aùp lyù thuyeát (H_l)

Trong thöïc teá caùnh daãn coù chieàu daøy nhaát ñònh (töø 2 – 20mm) vaø soá

caùnh daãn coù haïn (töø 6 – 12 caùnh) gaây neân söï phaân boá vaän toác khoâng ñeàu

treân caùc maët caét cuûa doøng chaûy taïo neân caùc chuyeån ñoäng xoaùy, doøng

quaån trong caùc maùng daãn. Maët khaùc chaát loûng laøm vieäc thöïc teá coù ñoä nhôùt

nhaát ñònh, gaây neân toån thaát trong doøng chaûy.

Coät aùp thöïc teá ñöôïc xaùc ñònh theo coâng thöc sau:

H   _z._H.H_l

(9.3)

Trong ñoù:

 _z: heä soá keå ñeán aûnh höôûng cuûa soá caùnh ñeán coät aùp – goïi laø heä soá coät aùp.

Baèng lyù thuyeát veà doøng xoaùy vaø thöïc nghieäm, naêm 1931 vieän só Proâtskua

ñaõ xaùc ñònh ñöôïc  _zñoái vôùi bôm ly taâm theo coâng thöùc:



Z

_Z1 sin ₂

vôùi Z laø soá caùnh

Ñoái vôùi Z, ₂thoâng thöôøng thì heä soá trung bình coät aùp  _z= 0.8

_H: heä soá keå tôùi toån thaát naêng löôïng cuûa doøng chaát loûng chuyeån ñoäng qua

BXCT, noù phuï thuoäc vaøo nhieàu yeáu toá ( kích thöôùc, keát caáu BXCT, vaø boä daãn

höôùng v,v ... ). Goïi laø hieäu suaát coät aùp, thoâng thöôøng ñoái vôùi bôm ly taâm:

_H= 0.70 – 0.90

Tröôøng hôïp chæ keå ñeán aûnh höôûng soá caùnh daãn, ta coù coät aùp lyù thuyeát vôùi

soá caùnh coù haïn:

3

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

H_l _Z.H_l

(9.4)

Theo (2.2) vaø (2.3) ta coù theå tính coät aùp thöïc teá cuûa bôm ly taâm:

u₂.c_2u

H  _Z._H.

(9.5)

2g

Ñoái vôùi caùc bôm coù keát caáu vaø soá voøng quay thoâng thöôøng thì:

u₂

_Z._H.c_2u _Z._H.c₂.cos₂.

2

Vì vaäy trong tính toaùn gaàn ñuùng (sô boä) coù theå xaùc ñònh coät aùp thöïc teá cuûa

bôm theo bieåu thöùc:

u₂²

H .

(9.6)

2.g

Trong ñoù:

 : goïi laø heä soá coät aùp thöïc teá, phuï thuoäc vaøo trò soá n_stheo baûng sau:

n_s



50 – 60

1.56 - 1.24

60 - 180

1.24 – 0.71

180 - 350

0.71 – 0.51

350 – 580

0.5 – 0.33

Qua bieåu thöùc (9.5), ta nhaän thaáy coät aùp cuûa bôm li taâm tyû leä thuaän vôùi:

-

Ñöôøng kính ngoaøi cuûa BXCT. D₂

Soá voøng quay cuûa truïc bôm

Thaønh phaàn vaän toác c_2utrong tam giaùc ôû loái ra cuûa BXCT . Vôùi löu löôïng vaø

soá voøng quay nhaát ñònh cuûa BXCT thì c_2uchuû yeáu phuï thuoäc vaøo goùc ra cuûa

caùnh daãn ₂.

Qua phöông trình cô baûn cuûa bôm LT, ta nhaän thaáy muoán coù coät aùp coù lôïi

nhaát thì BXCT phaûi coù soá caùnh daãn phuø hôïp vaø goùc ñoä keát caáu caùnh daãn hôïp

lyù.

9.2.4 AÛnh höôûng cuûa keát caáu caùnh daãn deán coät aùp cuûa bôm ly taâm

Qua phöông trình cô baûn ta nhaän thaáy ñeå coät aùp coù lôïi nhaát thì BXCT

phaûi coù soá caùnh phuø hôïp vaø goùc ñoä keát caáu caùnh daãn hôïp lyù. Hình daïng keát

caáu caùnh daãn chuû yeáu phuï thuoäc vaøo ₁(goùc vaøo) vaø ₂(goùc ra):

a. AÛnh höôûng cuûa ₁:

Goùc vaøo ₁laø goùc boá trí caùnh daãn vaø 2 cuõng laø goùc bieåu thò phöông

cuûa vaän toác töông ñoái ôû loái vaøo BXCT

Ta bieát khi ₁= 90⁰thì coät bôm seõ coù lôïi nhaát vaø ₁chæ phuï thuoäc vaøo

u_1,c₁:

c₁

tg₁

u₁

Theo bieåu thöùc (9.2) thì goùc ₁khoâng aûnh höôûng tröïc tieáp ñeán coät aùp

cuûa bôm. Nhöng neáu trò soá ₁khoâng thích hôïp thì seõ gaây ra va ñaäp

4

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

doøng chaûy vôùi caùnh daãn ôû loái vaøo BXCT, gaây aûnh höôûng xaáu ñeán hieäu

suaát vaø coät aùp cuûa bôm.

Theo kinh nghieäm thöôøng choïn ₁= 15⁰÷ 30⁰

b. AÛnh höôûng cuûa ₂:

Goùc vaøo ₂laø goùc boá trí caùnh daãn vaø cuõng laø goùc bieåu thò phöông cuûa

vaän toác töông ñoái ôû loái ra BXCT. Lyù thuyeát vaø thöïc teá ñaõ chöùng toû trò

soá cuûa goùc ₂coù aûnh höôûng tröïc tieáp ñeán coät aùp toaøn phaàn H vaø coät

aùp thaønh phaàn H_t, H_ñcuûa bôm.

Ñoái vôùi bôm ly taâm, goùc ₂ñaëc bieät coù yù nghóa quan troïng laø ñaùp öùng

yeâu caàu kyõ thuaät cuï theå vaø coù hieäu suaát cao.

5

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

Ñeå hieåu cuï theå vai troø cuûa β₂ñoái vôùi coät aùp bôm nhö theá naøo, xeùt ba BXCT coù

kích thöôùc D, goùc vaøo β₁vaø soá voøng n nhö nhau, nhöng coù goùc β₂khaùc nhau

(hình veõ treân)

Khi veõ caùc tam giaùc vaän toác cho ba BXCT treân, caàn chuù yù:

-

Caùc BXCT ñeàu coù β₁, kích thöôùc ôû choå vaøo, löu löôïng vaø soá voøng quay

laøm vieäc nhö nhö nhau. Neân coù tam giaùc vaän toác ôû choå vaøo nhö nhau.

6

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

-

Caùc BXCT coù ñöôøng kính ngoaøi D₂, soá voøng quay laøm vieäc n nhö

nhau neân coù vaän toác theo u₂baèng nhau.

Theo coâng thöùc (9.2) ta coù:

u₂.c_2u

H_l.



g

Nhaän thaáy trong caû 3 tröôøng hôïp coù u₂nhö nhau neân coät aùp H_l∞chæ phuï thuoäc

vaøo c_2u. Töø bieåu thöùc tam giaùc ta coù:

c_2u u₂ c_2m.cotg₂

(9.7)

Thay (9.7) vaøo (9.2) ta coù:

1

g

H_l (u²₂ u₂.c_2m.cotg₂)

(9.8)

Töø (9.8) ta nhaän thaáy:

Khi c_2u u₂ c_2m.cotg₂= 0

u₂

c_2m

u₂

cotg₂

hay ₂ arctg

c_2m

neân H_l∞= 0 , nghóa laø khi ñoù bôm khoâng coù coät aùp.

Vaäy muoán cho bôm taïo ñöôïc coät aùp thì caùnh daãn cuûa BXCT phaûi coù goùc ra

c_2m

β₂>β_2min

=

arctg

vaø ta cuõng nhaän thaáy H_l∞taêng theo tyû leä thuaän vôùi β₂.

u₂

Khi β₂= 90⁰thì c_2u= u₂. Do ñoù:

u₂²

g

1

g

H_l u₂c_2u



(9.9)

Thoâng thöôøng trong bôm ly taâm trò soá c_mthay ñoåi raát ít töø choå vaøo ñeán choå ra

cuûa BXCT, neân coù c_2m c_1mdo ñoù khi β₂= 90⁰thì :

c_2m= c_1m= c₁

Ta coù coät aùp ñoäng:

(9.10)

-

c²₂ c₁²c²₂ c²_2m

H_{l(ñoäng)}



2g

Töø heä thöùc tam giaùc vuoâng, ta coù: c²₂ c₂²_m u₂²

u₂²

2g

Vaäy:

H_{l(ñoäng)}



(9.11)

-

Ta coù coät aùp tónh:

H_l∞(tónh)= H_l∞- H_{l∞(ñoäng)}

u²₂u²₂u²₂







g

2g 2g

H_lu²₂

Töùc laø:

H_l(tónh) H_{l(ñoäng)}



(9.12)

2

2g

7

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

Khi tieáp tuïc taêng β₂>90⁰thì c_2u>u₂

9.3 Ñöôøng ñaëc tính :

9.3.1 Phaân loaïi

Nhö ñaõ bieát, caùc thoâng soá cô baûn cuûa maùy bôm caùnh goàm coù: coät nöôùc

H, löu löôïng Q, hieäu suaát , coâng suaát P, ñoä chaân khoâng cho pheùp [H_ck] ...

Caùc thoâng soá naøy phuï thuoäc vaøo kieåu vaø kích thöôùc phaàn daãn doøng cuûa maùy

bôm, ñaëc bieät laø vaøo BXCT, vaø vaøo cheá ñoä laøm vieäc cuûa maùy bôm. Cuõng

gioáng nhö ôû tua bin bieåu thò söï phuï thuoäc cuûa caùc thoâng soá maùy bôm vaøo

cheá ñoä laøm vieäc baèng caùc ñöôøng cong lieân heä, caùc ñöôøng cong ñoù ñöôïc goïi

laø ñöôøng ñaëc tính maùy bôm. Coù hai loaïi ñöôøng ñaëc tính, ñöôøng ñaëc tính tuyeán

vaø ñöôøng ñaëc tính toång hôïp.

a. Ñöôøng ñaëc tính tuyeán hay ñöôøng ñaëc tính laøm vieäc cho bieát söï thay

ñoåi cuûa caùc ñaïi löôïng quan troïng H, , P, [H_ck] phuï thuoäc vaøo löu

löôïng Q khi n = const vaø D = const.

b. Ñöôøng ñaëc tính toång hôïp cuûa maùy bôm cuõng gioáng nhö ôû tua bin, noù

goàm nhöõng ñöôøng cong ñoàng hieäu suaát, caùc ñöôøng cong H  Q öùng vôùi caùc goùc

ñaët caùnh BXCT khaùc nhau (neáu laø maùy bôm caùnh quay) hoaëc öùng vôùi caùc ñoä

môû a₀cuûa boä phaän chænh doøng, caùc ñöôøng ñoàng NPSH (hoaëc h hay [H_ck]).

8

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

Caùc ñöôøng ñaëc tính ñöôïc xaây döïng neân töø caùc soá lieäu tính toaùn goïi laø

ñöôøng tính tính toaùn ; neáu xaây döïng töø caùc giaù trò ño ñöôïc qua thí nghieäm goïi laø

ñöôøng ñaëc tính thöïc nghieäm.

Trong ba ñöôøng ñaëc tính coät aùp, coâng suaát, hieäu suaát, quan troïng hôn caû

laø ñöôøng coät aùp H=f(Q), noù cho ta khaû naêng laøm vieäc cuûa bôm, neân coøn coù teân

rieâng laø ñöôøng ñaëc tính cô baûn. Töø ñöôøng ñaëc tính cô baûn H=f(Q), baèng tính

toaùn, coù theå suy ra caùc ñöôøng ñaëc tính N=f(Q) vaø   fQ

.

Coâng duïng cuûa caùc ñöôøng ñaëc tính laø qua chuùng, ta coù theå bieát ñöôïc moät

caùch toång quaùt caùc ñaëc tính laøm vieäc cuûa bôm.

9.3.2 Ñöôøng ñaëc tính tính toaùn:

Töø phöông trình cô baûn, ta coù theå xaây döïng ñöôøng ñaëc tính lyù thuyeát cuûa

bôm ly taâm :

Theo (9.2):

1

g

H_l u₂c_2u

Töø tam giaùc vaän toác (H.9.7) coù :

C_2u u₂ C_2mcotg₂

Ta coù:

Q_l D₂b₂C_2m

Q_l

D₂b₂

Suy ra:

C_2m

Do ñoù:

9

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

1

H_l u₂u₂ C_2mcotg^₂

g

u₂cotg₂

D₂b₂g

1

g

2

 u₂



Q_l

Ñoái vôùi moät bôm cho tröôùc thì u₂, b₂, D₂laø nhöõng ñaïi löôïng khoâng ñoåi neân

phöông trình ñaëc tính cô baûn coù daïng:

H_l a  bcotg₂.Q_l

Trong ñoù: a,b laø nhöõng haèng soá döông .

Ñöôøng bieåu dieãn phöông trình naøy goïi laø ñöôøng ñaëc tính cô baûn lyù thuyeát, ñoù laø

ñöôøng thaúng khoâng qua goác toïa ñoä. Heä soá goùc cuûa noù phuï thuoäc vaøo trò soá goùc

ra cuûa caùnh daãn ₂

.

Trong tröôøng hôïp toång quaùt ñoái vôùi bôm ly taâm ta coù ba ñöôøng ñaëc tính lyù

thuyeát nhö trong (H.9.8):

Neáu ₂<90⁰thì cotg₂>0, ta coù ñöôøng AD.

Neáu ₂=0 thì cotg₂=0, ta coù ñöôøng AC.

Neáu ₂>0 thì cotg₂<0, ta coù ñöôøng AB.

Ñoái vôùi bôm ly taâm thì ₂<90⁰, do ñoù ñöôøng ñaëc tính lyù thuyeát laø ñöôøng nghòch

bieán baäc nhaát AD.

Khi keå ñeán aûnh höôûng do soá caùnh daãn coù haïn, ñöôøng ñaëc tính AD trôû thaønh

ñöôøng A’D’:

H_l _zH_l

trong ñoù:

_z 1: laø heä soá keå ñeán aûnh höôûng cuûa soá caùnh daãn coù haïn.

Khi keå ñeán caùc loaïi toån thaát thuûy löïc cuûa doøng chaát loûng qua BXCT, caùc loaïi

toån thaát naøy ñeàu tyû leä vôùi bình phöông cuûa vaän toác, töùc laø cuõng bình phöông vôùi

löu löôïng thì ñöôøng ñaëc tính trôû thaønh ñöôøng cong baäc hai A’D’.

Khi keå ñeán caùc loaïi toån thaát cô khí vaø löu löôïng thì ñöôøng ñaëc tính dòch veà phía

traùi vaø thaáp hôn moät chuùt so vôùi ñöôøng A”D”. Vaäy ñöôøng A”D” laø ñöôøng ñaëc tính

cô baûn tính toaùn cuûa bôm ly taâm

10

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

Hình 9.8 Ñöôøng ñaëc tính cô baûn tính toaùn cuûa bôm ly taâm.

9.3.3 Ñöôøng ñaëc tính thöïc nghieäm :

Vieäc xaây döïng caùc ñöôøng ñaëc tính thöïc nghieäm cuûa bôm ly taâm thì phaûi

cho bôm laøm vieäc trong moät heä thoáng thí nghieäm, coù sô ñoà nhö hình (H.9.9)

Hình 9.9 Sô ñoà heä thoáng thí nghieäm bôm ly taâm

2. Maùy bôm 3. Khoùa van ñieàu tieát 4. Thieát bò ño löu löôïng

C. Chaâm khoâng keá A. Aùp keá

1. Beå huùt

11

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

Trình töï thí nghieäm goàm coù nhöõng böôùc sau:

1. Ñaàu tieân khoaù van 3 töùc Q=0. Töø trò soá ôû aùp keá vaø chaâm khoâng keá, ta suy ra

ñöôïc coät aùp H cuûa bôm öùng vôùi cheá ñoä khoâng taûi (Q=0).

2. Sau ñoù môû daàn khoaù van 3 ñeå taêng daàn löu löôïng töøng caáp cho ñeán khi ñaït

ñeán trò soá cöïc ñaïi. Trong quaù trình thay ñoåi löu löôïng, soá voøng quay laøm vieäc

cuûa bôm vaãn khoâng thay ñoåi. Taïi moãi vò trí môû cöûa khoùa van 3, ta ño ñöôïc

caùc soá lieäu thí nghieäm cuûa bôm vaø ñoäng cô tính ra löu löôïng Q, coät aùp H, vaø

coâng suaát ñoäng cô N_ñc.

Trình töï thí nghieäm cuõng coù theå tieán haønh ngöôïc laïi töø cheá ñoä laøm vieäc coù löu

löôïng lôùn nhaát thay ñoåi daàn (baèng caùch ñoùng khoùa van 3 daàn laïi) cho ñeán cheá

ñoä khoâng taûi (Q=0). Khi xaây döïng caùc ñöôøng ñaëc tính, thöôøng laáy 6-8 cheá ñoä

laøm vieäc (ñieåm laøm vieäc) khaùc nhau cuûa bôm.

Taïi moãi ñieåm laøm vieäc töø caùc soá lieäu cuûa Q,H ta tính ñöôïc coâng suaát thuûy löïc

cuûa bôm. So saùnh vôùi coâng suaát thuûy löïc vôùi coâng suaát cho ñöôïc treân truïc bôm,

ta suy ñöôïc hieäu suaát cuûa bôm.

Nhö vaäy töø caùc soá lieäu thí nghieäm, ta coù theå xaây döïng ñöôïc caùc ñöôøng ñaëc tính

thöïc nghieäm cuûa bôm: H~Q, N~Q,



~Q, (hình 9.4).

Caùc ñöôøng ñaëc tính thöïc nghieäm cuûa bôm veà hình daïng noùi chung cuõng gioáng

nhö ñöôøng ñaëc tính tính toaùn, nhöng khoâng truøng nhau. Vì do trong tính toaùn

khoâng theå ñaùnh giaù hoaøn toaøn ñuùng caùc loaïi toån thaát cuûa bôm so vôùi thöïc teá.

Qua ñaây ta cuõng thaáy raèng vieäc nghieân cöùu thöïc nghieäm laø raát quan troïng.

9.4 Ñieãm laøm vieäc cuaû bôm ly taâm:

Maùy bôm bao giôø cuõng laøm vieäc trong moät heä thoáng cuï theå naøo ñoù. Khi bôm laøm

vieäc oån ñinh thì coät aùp ñaåy baèng coät aùp caûn cuûa heä thoáng( coät aùp toån thaát). Hay noùi

caùch khaùc moät cheá ñoä laøm vieäc cuaû bôm trong moät heä thoáng coù theå bieåu dieãn baèng

giao ñieãm cuaû hai ñöôøng ñaëc tính cuaû bôm vaø cuaû heä thoáng trong cuøng moät heä toïa ñoä.

Giao ñieãm ñoù goò laø ñieãm laøm vieäc cuûa bôm.(H.9.10)

Hình 9.10 Ñieãm laøm vieäc cuaû bôm

12

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

9.5 Caùc phöông phaùp ñieàu chænh ñieãm laøm vieäc:

Trong quaù trình do yeâu caàu kyõ thuaät caàn phaûi thay ñoåi ñieãm laøm cuûa heä thoáng

bôm, töùc laø thay ñoåi cheá ñoä laøm vieäc cuûa bôm(hoaëc cuûa heä thoáng). Quùa trình thay ñoåi

ñieãm laøm vieäc cuûa bôm theo moät yeâu caàu naøo ñoù goïi laø quaù trình ñieàu chænh.

9.5.1 Ñieàu chænh baèng khoùa van:

Noäi dung cuûa phöông phaùp naøy laø taïo neân söï thay ñoåi ñöôøng ñaëc tính löôùi

(heä thoáng) baèng caùch ñieàu chænh khoùa van ôû oáng ñaåy ñeå thay ñoåi löu löôïng cuûa

heä thoáng.

Treân hình 9.11 theå hieän noäi dung cuûa phöông phaùp ñieàu chænh naøy . khi

môû khoùa vanhoaøn toaøn thì coù ñieãm laøm vieäc A( H_A, Q_A). khi ñoùng daàn khoùa van

laïi thì toån thaát khoùa seõ taêng leân ( _A _B) löu löôïng cuûa heä thoáng giaõm ñi, nghóa

laø ñöôøng ñaëc tính löôùi thay ñoåi, doác hôn, trong khi ñoù ñöôøng ñaëc tính bôm vaãn

khoâng ñoåi vaø nhö vaäy ñieãm laøm vieäc töø A chuyeån ñeán B( H_B, Q_B).

Phöông phaùp ñieàu chænh naøy ñôn giaûn, thuaän tieän nhöng khoâng kinh teá vì

gaây neân toån thaát ôû khoùa van (

h_khoùa) khi ñieàu chænh vaø ñieàu chænh ñöôïc trong



phaïm vi haïn cheá.

Hình 9.11 Ñieàu chænh bôm baèng khoùa van

9.5.2 Ñieàu chænh baèng soá voøng quay cuûa truïc bôm:

Noäi dung cuûa phöông phaùp naøy laø laøm thay ñoåi ñöôøng ñaëc tính rieâng cuûa

bôm baèng caùch thay ñôûi soá voønh quay cuûa truïc bôm.

Treân hình 9.12 theå hieän noäi dung ñieàu chænh cuûa phöông phaùp naøy. Ñieãm

laøm vieäc A( H_A, Q_A) öùng vôùi soá voøng quay n_A. khi taêng soá voøng quay ñeán n_B> n_A

13

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

thì ñöôøng ñaëc tính cuûa bôm seõ thay ñoåi, trong khi ñoù ñöôøng ñaëc tính löôùi khoâng

thay ñoåi, ñieãm laøm vieäc töø A chuyeån ñeán B( H_B, Q_B).

Phöông phaùp ñieàu chænh naøy ñöôïc duøng cho caùc bôm coù thieát bò thay ñoåi

soá voøng quay. So vôùi phöông phaùo ñieàu chænh baèng khoùa, phöông phaùo naøy

kinh teá hôn. Nhöng ñoái vôùi bôm khoâng coù thieát bò ñeå thay ñoåi soá voøng quay thì

ñieàu chænh baèng khoaù laïi laø phöông phaùp thoâng duïng.

Hình 9.11 Ñieàu chænh bôm baèng caùch thay ñoåi soá voøng quay

14

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

Baøi taäp 1 :

15

Phaàn III – Chöông 2

Giaûng vieân Ñaëng Quoác Duõng

Baøi taäp 2 :

16

Bài giảng Thủy lực máy nén - Chương 9: Bơm ly tâm - Đặng Quốc Dũng