Bài giảng Hệ thống thông tin đất
TRƯꢀNG ðꢁI HꢂC NÔNG NGHIꢃP HÀ NꢄI
KHOA TÀI NGUYÊN MÔI TRƯꢀNG
----***---
Bài giꢀng
Hꢃ THꢅNG THÔNG TIN ðꢆT
(Land Information System – LIS)
1
Phꢀn 1: Lý thuyꢁt
CHƯƠNG I: KHÁI NIꢁM CƠ BꢂN Vꢃ THÔNG TIN, Hꢁ THꢄNG VÀ Hꢁ THꢄNG
THÔNG TIN ..............................................................................................................................1
1.1. Thông tin .........................................................................................................................1
1.1.1. Khái niꢅm vꢆ thông tin .............................................................................................1
1.1.2. ðꢇc trưng và tiêu chuꢈn cꢉa thông tin......................................................................3
1.1.3. Thuꢊc tính cꢉa thông tin...........................................................................................4
1.1.4. Phân loꢋi thông tin....................................................................................................5
1.1.5. Vai trò cꢉa thông tin.................................................................................................5
1.2. Hꢅ thꢌng ..........................................................................................................................7
1.2.1. Khái niꢅm chung vꢆ hꢅ thꢌng...................................................................................7
1.2.2. Hꢅ thꢌng và các phân hꢅ...........................................................................................7
1.2.3. Các ñꢇc trưng cꢉa hꢅ thꢌng ......................................................................................8
1.3. Hꢅ thꢌng thông tin.........................................................................................................11
1.3.1. Khái niꢅm ...............................................................................................................11
1.3.2. Các bꢊ phꢍn cꢎu thành hꢅ thꢌng thông tin..............................................................11
1.3.3. Nhiꢅm vꢏ, vai trò và chꢎt lưꢐng cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ........................................12
1.3.4. Phân loꢋi hꢅ thꢌng thông tin...................................................................................14
1.3.5. Mꢊt sꢌ hꢅ thꢌng thông tin thưꢑng gꢇp...................................................................16
1.3.6. Các mꢒc bꢎt biꢓn khi xây dꢔng hꢅ thꢌng thông tin................................................18
CHƯƠNG II: Hꢁ THꢄNG THÔNG TIN ðꢕT ðAI...............................................................19
2.1. Khái niꢅm vꢆ hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai........................................................................19
2.1.1. Khái niꢅm ...............................................................................................................19
2.1.2. Yêu cꢖu cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai ..................................................................20
2.1.3. Chꢒc năng cꢉa Hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai .............................................................20
2.2. Mꢏc ñích và vai trò cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai .......................................................21
2.2.1. Mꢏc ñích cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai ................................................................21
2.2.2. Vai trò cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai ....................................................................21
2.3. Các bꢊ phꢍn cꢎu thành hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai.........................................................22
2.3.1. Nguꢗn nhân lꢔc (nhân sꢔ trong hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai)...................................22
2.3.2. Cơ sꢘ hꢋ tꢖng kꢙ thuꢍt cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai ...........................................23
2.3.3. Dꢚ liꢅu trong hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai.................................................................27
2.3.4. Các biꢅn pháp tꢛ chꢒc cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai............................................29
2.3.5. Nꢊi dung hoꢋt ñꢊng cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt......................................................30
2.4. Cơ sꢘ dꢚ liꢅu ñꢎt ñai cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai .....................................................30
2.4.1. Mꢊt sꢌ ñꢇc ñiꢜm cꢉa cơ sꢘ dꢚ liꢅu trong hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai......................31
2.4.2. Các phꢏ hꢅ cꢉa cơ sꢘ dꢚ liꢅu trong hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai ..............................31
2.4.3. Nꢊi dung cꢉa cơ sꢘ dꢚ liꢅu ñꢎt ñai .........................................................................33
2.4.4. Phân lꢝp thông tin trong cơ sꢘ dꢚ liꢅu cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai...................36
2.5. ðꢇc ñiꢜm, tính chꢎt hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai..............................................................37
2.5.1. ðꢇc ñiꢜm cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai ................................................................37
2.5.2. Các tính chât cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai..........................................................37
2.6. Quan hꢅ ngành tài nguyên môi trưꢑng và hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai ...........................37
2.6.1. Mꢊt sꢌ hꢅ thꢌng thông tin có liên quan ..................................................................37
2.6.2. Mꢌi quan hꢅ giꢚa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai vꢝi các ngân hàng dꢚ liꢅu trong quꢀn
lý nhà nưꢝc .......................................................................................................................40
2.6.3. Quan hꢅ ngành tài nguyên môi trưꢑng và hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai ....................41
i
CHƯƠNG III: QUꢂN LÝ THÔNG TIN ðꢕT ðAI................................................................43
3.1. Khái niꢅm vꢆ quꢀn lý thông tin ñꢎt ñai..........................................................................43
3.1.1. Khái quát vꢆ công tác quꢀn lý thông tin ñꢎt ñai .....................................................43
3.1.2. Khái niꢅm quꢀn lý thông tin ñꢎt ñai .......................................................................44
3.1.3. Nꢊi dung cꢉa công tác quꢀn lý thông tin ñꢎt ñai ....................................................44
3.2. Nguꢗn gꢌc cꢉa công tác quꢀn lý thông tin ñꢎt ñai.........................................................47
3.2.1. Khái quát vꢆ nguꢗn gꢌc cꢉa công tác quꢀn lý thông tin ñꢎt ñai.............................47
3.2.2. ðꢇc ñiꢜm cꢉa công tác quꢀn lý thông tin ñꢎt ñai....................................................47
3.2.5. Bꢊ máy tꢛ chꢒc cꢉa công tác quꢀn lý thông tin ñꢎt ñai..........................................53
3.3. Mꢏc ñích, ý nghĩa và vai trò cꢉa quꢀn lý thông tin ñꢎt ñai ...........................................54
3.3.1. Mꢏc ñích cꢉa quꢀn lý thông tin ñꢎt ñai ..................................................................54
3.3.2. Ý nghĩa cꢉa quꢀn lý thông tin ñꢎt ñai.....................................................................54
3.4. Các yꢓu tꢌ ꢀnh hưꢘng ñꢓn quꢀn lý thông tin ñꢎt ñai .....................................................56
3.4.1. Cơ sꢘ dꢚ liꢅu ñꢎt ñai...............................................................................................56
3.4.2. Cơ sꢘ hꢋ tꢖng kꢙ thuꢍt............................................................................................56
3.4.3. Nguꢗn nhân lꢔc ......................................................................................................57
3.4.4. Các chính sách cꢉa ðꢀng và Nhà nưꢝc ..................................................................57
CHƯƠNG IV: PHÂN TÍCH THIꢞT KÊ Hꢁ THꢄNG THÔNG TIN ðꢕT ðAI....................58
4.1. Tính cꢎp thiꢓt và mꢏc tiêu xây dꢔng hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai ...................................58
4.1.1. Cơ sꢘ pháp lý..........................................................................................................58
4.1.2. Tính cꢎp thiꢓt cꢉa công tác xây dꢔng hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai...........................58
4.1.3. Mꢏc tiêu xây dꢔng hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai........................................................59
4.1.4. Các giai ñoꢋn phân tích và thiꢓt kꢓ hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai...............................60
4.1.5. Các phương pháp phân tích và thiꢓt kꢓ hꢅ thꢌng....................................................62
4.2. ðiꢆu tra, ñánh giá hiꢅn trꢋng hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai ...............................................64
4.2.1. Các phương pháp khꢀo sát ñiꢆu tra hiꢅn trꢋng hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai .............64
4.2.2. Các nꢊi dung ñiꢆu tra chi tiꢓt mꢊt hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai.................................65
4.3. Phân tích hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai ..............................................................................68
4.3.1. Mꢊt sꢌ vꢎn ñꢆ thưꢑng gꢇp trong phân tích hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt hiꢅn hành ........68
4.3.2. Phân tích và hoàn thiꢅn kꢓt quꢀ ñiꢆu tra.................................................................69
4.3.3. Xây dꢔng tꢟ ñiꢜn dꢚ liꢅu phꢏc vꢏ cho thiꢓt kꢓ hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai.............70
4.3.4. ðánh giá, phê phán hiꢅn trꢋng................................................................................70
4.3.5. Hꢐp thꢒc hoá kꢓt quꢀ khꢀo sát, ñiꢆu tra hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai hiꢅn hành.......70
4.3.6. Nghiên cꢒu và phân tích khꢀ thi.............................................................................71
4.4. Thiꢓt kꢓ hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai................................................................................73
4.4.1. Mꢊt sꢌ vꢎn ñꢆ trong thiꢓt kꢓ hꢅ thông tin ñꢎt ñai ...................................................73
4.4.2. Thiꢓt kꢓ mô hình chꢒc năng cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai...................................77
4.4.3. Thiꢓt kꢓ mô hình dꢚ liꢅu cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai........................................81
4.4.4. Thiꢓt kꢓ mô hình xꢠ lý cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai...........................................85
4.5. Hoàn thiꢅn hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai ...........................................................................89
4.5.1. Xây dꢔng cơ sꢘ hꢋ tꢖng kꢙ thuꢍt trong hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai.........................89
4.5.2. Thiꢓt kꢓ mꢊt sꢌ mô hình mꢋng trong hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai...........................92
4.5.3 Xây dꢔng nguꢗn nhân lꢔc trong hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt..........................................95
CHƯƠNG V: TÍNH KINH Tꢞ CꢡA Hꢁ THꢄNG THÔNG TIN ðꢕT ðAI..........................97
5.1. Thông tin là mꢊt nguꢗn vꢌn ..........................................................................................97
5.1.1. Mꢊt sꢌ vꢎn ñꢆ vꢆ hiꢅu quꢀ cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ...........................................97
5.1.2. Thông tin ñꢎt ñai là mꢊt nguꢗn vꢌn.......................................................................97
5.2. Phân tích chi phí và lãi cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai..................................................98
5.2.1. Tꢛng quan các vꢎn ñꢆ vꢆ phân tích chi phí và lãi cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai ..98
ii
5.2.2. Các chi phí cơ bꢀn cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai..................................................99
5.2.1. Các vꢎn ñꢆ vꢆ giá trꢢ cꢉa thông tin ñꢎt ñai...........................................................100
5.2.2. Giá thành cꢉa thông tin ñꢎt ñai.............................................................................100
5.3.1. Mꢏc ñích phân tích chi phi và lãi .........................................................................101
5.3.2. Mꢊt sꢌ loꢋi lãi trong hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai ...................................................101
Phꢀn 1: Thꢂc tꢃp
CHƯƠNG I: GIꢣI THIꢁU VÀ HƯꢣNG DꢤN Sꢥ DꢦNG PHꢧN MꢃM MAPINFO.........105
1.1.1. Tꢛng quan vꢆ Mapinfo .........................................................................................105
1.1.2. Tꢛ chꢒc thông tin bꢀn ñꢗ trong Mapinfo..............................................................105
1.2.1. Cài ñꢇt phꢖn mꢆm.................................................................................................107
1.2.2. Sꢠ dꢏng chương trình ...........................................................................................108
1.2.3. Thꢔc ñơn cơ bꢀn cꢉa Mapinfo..............................................................................108
CHƯƠNG II: XÂY DꢨNG CƠ Sꢩ Dꢪ LIꢁU KHÔNG GIAN ...........................................123
2.1. Hꢅ quy chiꢓu trong MapInfo .......................................................................................123
2.2.1. Xây dꢔng dꢚ liꢅu không gian tꢟ các nguꢗn dꢚ liꢅu dꢋng sꢌ ................................124
2.2.2. Xây dꢔng dꢚ liꢅu không gian tꢟ bꢀn ñꢗ giꢎy ñang sꢠ dꢏng.................................125
CHƯƠNG III: XÂY DꢨNG CƠ Sꢩ Dꢪ LIꢁU THUꢫC TÍNH ...........................................138
3.1.1. Các kiꢜu ñꢢnh dꢋng cho trưꢑng dꢚ liꢅu trong MapInfo........................................138
3.1.2. Xây dꢔng các trưꢑng thuꢊc tính cho các lꢝp dꢚ liꢅu tꢟ các phꢖn mꢆm khác chuyꢜn
sang.................................................................................................................................139
3.1.3. Xây dꢔng thuꢊc tính cho mꢊt lꢝp ñꢌi tưꢐng mꢝi .................................................139
3.2.2. Nhꢍp dꢚ liꢅu bꢬng lꢅnh Update Column ..............................................................142
3.2.3. Nhꢍp dꢚ liꢅu bꢬng lꢅnh Info Tool ........................................................................142
3.3.1. Mꢊt sꢌ thông tin ñꢌi vꢝi thꢠa ñꢎt .........................................................................143
3.3.2. Mꢊt sꢌ thông tin ñꢌi cơ bꢀn vꢝi mꢊt sꢌ lꢝp dꢚ liꢅu khác.....................................144
CHƯƠNG IV: QUꢂN LÝ VÀ CUNG CꢕP THÔNG TIN ðꢕT ðAI..................................145
4.1.1. Quꢀn lý thông tin..................................................................................................145
4.1.2. Sꢔ liên kꢓt dꢚ liꢅu.................................................................................................145
4.2.1. Thꢌng kê dꢚ liꢅu...................................................................................................145
4.2.2. Xây dꢔng các chuyên ñꢆ.......................................................................................146
4.3.1. Tra cꢒ thông tin theo giá trꢢ ñꢊc lꢍp .....................................................................152
4.3.2. Tra cꢒu thông theo mꢊt nhóm ñꢌi tưꢐng có chung mꢊt thuꢊc tính theo chꢒc năng
Select. .............................................................................................................................154
4.3.3. Tìm kiꢓm thông tin cꢉa các lꢝp dꢚ liꢅu qua chꢒc năng SQL...............................155
4.4.1. Hꢊp thoꢋi New Layout Window...........................................................................155
4.4.2. Menu Layout ........................................................................................................156
4.4.3. Cung cꢎp thông tin................................................................................................157
iii
CHƯƠNG I: KHÁI NIꢃM CƠ BꢇN Vꢈ THÔNG TIN, Hꢃ THꢅNG VÀ Hꢃ
THꢅNG THÔNG TIN
Mꢄc tiêu: Giúp cho sinh viên nꢭm bꢭt các kiꢓn thꢒc cơ bꢀn vꢆ thông tin, hꢅ thꢌng cũng như
hꢅ thꢌng thꢌng tin ñꢜ làm nꢆn tꢀng nghiên cꢒu hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai.
Nꢅi dung: Bao gꢗm nhꢚng vꢎn ñꢆ cơ bꢀn như: khái niꢅm, các ñꢇc trưng, tiêu chuꢈn, tính chꢎt,
các bꢊ phꢍn cꢎu thành vꢆ thông tin, hꢅ thꢌng, và hꢅ thꢌng thông tin.
1.1. Thông tin
1.1.1. Khái niꢆm vꢇ thông tin
Thông tin là gì? Mꢊt câu hꢮi không phꢀi mꢝi mꢯ gì trong xã hꢊi ngày nay vì chúng ta ñang
sꢌng trong xã hꢊi cꢉa thꢑi ñꢋi thông tin; mꢊt nꢆn công nghiꢅp thông tin và xã hꢊi thông tin
ñang hình thành.
Trong các hoꢋt ñꢊng thưꢑng ngày cꢉa con ngưꢑi kꢜ tꢟ ñꢑi xưa cho ñꢓn nay luôn luôn gꢭn liꢆn
vꢝi thông tin, ꢘ ñâu chúng ta cũng thꢎy ngưꢑi ta nói ñꢓn khái niꢅm “thông tin”. Mꢰi quan hꢅ ,
hoꢋt ñꢊng cꢉa con ngưꢑi ñꢆu dꢔa trên mꢊt hình thꢒc giao lưu thông tin nào ñó.
Trong xã hꢊi phát triꢜn như hiꢅn nay, mꢰi ñꢌi tưꢐng trong xã hꢊi ñꢆu cꢖn có các thông tin vꢝi
nhꢚng yêu cꢖu khác nhau tuỳ theo tꢟng ñꢌi tưꢐng trong xã hꢊi như: mꢊt hꢰc sinh hay mꢊt kꢙ
sư, mꢊt nhà khoa hꢰc, hay mꢊt bác sꢙ, ñꢓn các nhà lãnh ñꢋo... Nhꢚng ñꢌi tưꢐng khác nhau
trong xã hꢊi thì cꢖn các thông tin khác nhau. Khꢀ năng thu nhꢍn các thông tin cꢉa các ñꢌi
tưꢐng ñó cũng khác nhau. Nhưng dù thꢓ nào ñi nꢚa thì con ngưꢑi nói chung vꢱn sꢠ dꢏng mꢰi
khꢀ năng cꢉa mình ñꢜ thu nhꢍn, xác lꢍp các thông tin bꢬng các giác quan, cꢀm giác, các văn
bꢀn, biꢜu mꢱu, hình vꢲ, tiꢓng nói.
Chúng ta có thꢜ thꢎy, thông tin trong xã hꢊi có rꢎt nhiꢆu chꢉng loꢋi, vꢝi khꢌi lưꢐng cꢔc kỳ to
lꢝn và con ngưꢑi thì thông qua nhiꢆu phương thꢒc khác nhau ñꢜ thu nhꢍn các thông tin và sau
ñó ñiꢆu chꢳnh, chꢰn lꢰc, xꢠ lý ñꢜ thu ñưꢐc các thông tin có ích cho mình.
Hình thꢒc thꢜ hiꢅn cꢉa thông tin thì muôn hình, muôn vꢯ, con ngưꢑi có thꢜ cꢀm nhꢍn ñưꢐc
qua các giác quan, các hành ñꢊng cꢉa mình, nhưng cũng có khi con ngưꢑi không cꢀm nhꢍn
ñưꢐc thì thông tin vꢱn tꢗn tꢋi. Có thꢜ thꢎy trong xã hꢊi loài ngưꢑi mꢰi sꢔ vꢍt ñꢆu phát ra
thông tin, tꢋo nên mꢊt thꢓ giꢝi ña dꢋng và phong phú.
Thông tin là mꢊt hình thꢒc biꢜu hiꢅn phꢛ biꢓn trong các ñꢇc trưng cꢉa sꢔ vꢍt, là mꢇt quan
trꢰng cꢎu thành nên thꢓ giꢝi vꢋn vꢍt. Thông tin giꢌng như vꢍt chꢎt, năng lưꢐng, không khí,
ánh nꢭng, nó tꢗn tꢋi mꢰi lúc mꢰi nơi trong thiên nhiên, trong xã hꢊi loài ngưꢑi, cũng như
trong tiꢆm thꢒc cꢉa con ngưꢑi.
Vꢍy thông tin là gì?, ñó chính là khái niꢅm thông tin mà chúng ta phꢀi tìm hiꢜu. Có rꢎt nhiꢆu
cách hiꢜu vꢆ thông tin, thꢍm chí ngay cꢀ các tꢟ ñiꢜn cũng không có mꢊt ñꢢnh nghĩa thꢌng nhꢎt
vꢆ thông tin. ꢩ ñây khái niꢅm vꢆ thông tin chúng ta nghiên cꢒu không phꢀi là nói vꢆ bꢀn chꢎt
cꢉa sꢔ vꢍt mà chꢳ là sꢔ biꢜu tưꢐng cꢉa sꢔ vꢍt hoꢇc các mꢇt nꢊi dung cꢉa thông tin như thông
báo, mꢅnh lꢅnh, sꢌ liꢅu, tín hiꢅu bao hàm bên trong sꢔ vꢍt ñó.
Quꢀ vꢍy thông tin là mꢊt khái niꢅm cơ bꢀn cꢉa khoa hꢰc cũng là khái niꢅm trung tâm cꢉa xã
hꢊi trong thꢑi ñꢋi chúng ta. Mꢰi quan hꢅ, mꢰi hoꢋt ñꢊng cꢉa con ngưꢑi ñꢆu dꢔa trên mꢊt hình
thꢒc giao lưu thông tin vꢆ nhꢚng ñiꢆu ñã xꢀy ra, vꢆ nhꢚng cái ñã biꢓt, ñã nói, ñã làm.
Theo tꢟ ñiꢜn Oxford English Dictionary cho rꢬng thông tin là “ñiꢆu mà ngưꢑi ta ñánh giá
hoꢇc nói ñꢓn; Là tri thꢒc, tin tꢒc”.
Mꢊt sꢌ tꢟ ñiꢜn khác thì ñơn giꢀn ñꢗng nhꢎt thông tin vꢝi kiꢓn thꢒc: “thông tin là ñiꢆu ngưꢑi ta
biꢓt” hoꢇc “thông tin là sꢔ chuyꢜn giao tri thꢒc làm tăng thêm sꢔ hiꢜu biꢓt cꢉa con ngưꢑi”.
1
Khái niꢅm thông tin hay tin tꢒc là mꢊt khái niꢅm trꢟu tưꢐng, phi vꢍt chꢎt và rꢎt khó ñưꢐc ñꢢnh
nghĩa mꢊt cách chính xác. ꢩ ñây chúng tôi cung cꢎp hai ñꢢnh nghĩa không chính thꢒc vꢆ khái
niꢅm thông tin ñó là:
Khái niꢀm 1: Thông tin là sꢔ cꢀm hiꢜu cꢉa con ngưꢑi vꢆ thꢓ giꢝi xung quanh (thông qua sꢔ
tiꢓp xúc vꢝi nó). Như vꢍy thông tin là hiꢜu biꢓt cꢉa con ngưꢑi và càng tiꢓp xúc vꢝi môi
trưꢑng xung quanh con ngưꢑi càng hiꢜu biꢓt và làm tăng lưꢐng thông tin thu nhꢍn ñưꢐc.
Khái niꢀm 2: Thông tin là mꢊt hꢅ thꢌng nhꢚng tin báo và mꢅnh lꢅnh giúp loꢋi trꢟ sꢔ không
chꢭc chꢭn (uncertainty) trong trꢋng thái cꢉa nơi nhꢍn tin. Nói ngꢭn gꢰn, thông tin là cái mà
loꢋi trꢟ sꢔ không chꢭc chꢭn. Sꢔ không chꢭc chꢭn là trꢋng thái cꢉa nơi nhꢍn tin khi ñang chꢑ
ñꢐi mꢊt sꢔ kiꢅn xꢀy ra trong mꢊt tꢍp các sꢔ kiꢅn (sꢌ lưꢐng có thꢜ không biꢓt trưꢝc hay không
xác ñꢢnh ñưꢐc) có thꢜ và chưa biꢓt sꢔ kiꢅn nào có khꢀ năng xꢀy ra.
Trong hai ñꢢnh nghĩa trên, ñꢢnh nghĩa ñꢖu chꢳ cho chúng ta hiꢜu thông tin là cái gì chꢒ chưa
nói lên ñưꢐc bꢀn chꢎt cꢉa thông tin, còn ñꢢnh nghĩa thꢒ hai cho chúng ta hiꢜu rõ hơn vꢆ bꢀn
chꢎt cꢉa thông tin và ñây cũng là ñꢢnh nghĩa ñưꢐc dꢔa vào ñꢜ ñꢢnh lưꢐng vꢆ thông tin trong
kꢙ thuꢍt. Nguyên nhân cꢉa sꢔ không ñꢗng nhꢎt là do thông tin không thꢜ sꢑ mó ñưꢐc. Ngưꢑi
ta chꢳ bꢭt gꢇp thông tin trong quá trình hoꢋt ñꢊng, thông qua tác ñꢊng trꢟu tưꢐng cꢉa nó.
Khái niꢅm vꢆ thông tin ñã ñưꢐc nhà khoa hꢰc ngưꢑi Mꢙ là Wiener lꢖn ñꢖu tiên ñꢆ xưꢝng vào
thꢍp kꢴ 40 cꢉa thꢓ kꢴ XX.
Trong ñꢑi sꢌng xã hꢊi con ngưꢑi, thông tin là mꢊt nhu cꢖu rꢎt cơ bꢀn. Nhu cꢖu ñó không
ngꢟng tăng lên cùng vꢝi sꢔ gia tăng cꢉa các mꢌi quan hꢅ trong xã hꢊi. Mꢵi mꢊt ñꢌi tưꢐng sꢠ
dꢏng thông tin lꢋi tꢋo ra thông tin mꢝi. Các thông tin ñó lꢋi ñưꢐc truyꢆn cho các ñꢌi tưꢐng sꢠ
dꢏng mꢝi. Thông tin ñưꢐc tꢛ chꢒc tuân theo mꢊt sꢌ quan hꢅ logic nhꢎt ñꢢnh, trꢘ thành mꢊt bꢊ
phꢍn cꢉa tri thꢒc, ñòi hꢮi phꢀi ñưꢐc nghiên cꢒu và khai thác mꢊt cách có hꢅ thꢌng.
Trong hoꢋt ñꢊng cꢉa con ngưꢑi, thông tin ñưꢐc thꢜ hiꢅn qua nhiꢆu hình thꢒc ña dꢋng và
phong phú như: con sꢌ, chꢚ viꢓt, âm thanh, hình ꢀnh... Thuꢍt ngꢚ thông tin ñưꢐc dùng ꢘ ñây
không loꢋi trꢟ các thông tin ñưꢐc truyꢆn bꢬng ngôn ngꢚ tꢔ nhiên, hay thông qua nghꢅ thuꢍt,
hay nét mꢇt, ñꢊng tác, cꢠ chꢳ...và chính vì thꢓ mà chúng ta chưa thꢜ có mꢊt ñꢢnh nghĩa thꢌng
nhꢎt vꢆ thông tin.
* Dꢉ liꢊu và thông tin.
Dꢚ liꢅu có phꢀi là thông tin? Dꢚ liꢅu nhꢍn mꢊt sꢌ giá trꢢ có thꢜ xác ñꢢnh trên mꢊt tꢍp hꢐp nào
ñó (Ví dꢏ: giá trꢢ cꢉa mã bưu chính phꢀi là sꢌ và năm ký tꢔ chꢚ, v.v…). Dꢚ liꢅu biꢜu diꢶn mꢊt
tꢍp hꢐp các giá trꢢ mà khó biꢓt ñưꢐc sꢔ liên hꢅ giꢚa chúng (Ví dꢁ: Nguyꢂn Văn Nam, 845102,
14 / 10 / 02, 18,…). Như vꢍy, khái niꢅm dꢚ liꢅu hꢷp hơn khái niꢅm thông tin. Dꢚ liꢅu có thꢜ
biꢜu diꢶn dưꢝi nhiꢆu dꢋng khác nhau (âm thanh, văn bꢃn, hình ꢃnh, ...).
Thông tin luôn mang ý nghĩa và gꢗm nhiꢆu giá trꢢ dꢚ liꢅu, nhꢚng ví dꢏ vꢆ dꢚ liꢅu trên có
thông tin như sau: Thꢉ kho Nguyꢶn Văn Nam xuꢎt mꢇt hàng có danh mꢏc là: 845102 vào
ngày 14/10/ 02 vꢝi sꢌ lưꢐng 18.
* Các dꢋng thông tin
- Thông tin viꢓt: Dꢋng thông tin này thưꢑng gꢇp nhꢎt trong hꢅ thông tin. Nó thưꢑng thꢜ hiꢅn
trên giꢎy ñôi khi trên màn hình cꢉa máy tính. Các dꢚ kiꢅn thꢜ hiꢅn cácthông tin này có thꢜ có
cꢎu trúc hoꢇc không.
+ Mꢊt bꢒc thư tay cꢉa mꢊt ꢒng viên vào mꢊt vꢢ trí tuyꢜn dꢏng không có cꢎu trúc, song cꢖn
phꢀi có các thông tin "bꢭt buꢊc" (hꢄ tên, ñꢅa chꢆ, văn bꢇng, v.v...).
+ Mꢊt hoá ñơn có cꢎu trúc xác ñꢢnh trưꢝc gꢗm nhꢚng dꢚ liꢅu bꢭt buꢊc (tham chiꢈu khách
hàng, tham chiꢈu sꢃn phꢉm v.v...).
- Thông tin nói: Dꢋng thông tin này là mꢊt phương tiꢅn khá phꢛ biꢓn giꢚa các cá thꢜ và
thưꢑng gꢇp trong hꢅ tꢛ chꢒc kinh tꢓ xã hꢊi. ðꢇc trưng loꢋi này phi hình thꢒc và thưꢑng khó
xꢠ lý. Vꢍt mang thông tin thưꢑng là hꢅ thꢌng ñiꢅn thoꢋi.
2
- Thông tin hình ꢀnh: Dꢋng thông tin này xuꢎt phát tꢟ các thông tin khác cꢉa hꢅ thꢌng hoꢇc tꢟ
các nguꢗn khác. Ví dꢏ: bꢀn vꢲ mꢊt sꢌ chi tiꢓt nào ñó cꢉa ôtô có ñưꢐc tꢟ sꢌ liꢅu cꢉa phòng
nghiên cꢒu thiꢓt kꢓ.
- Các thông tin khác: Mꢊt sꢌ các thông tin có thꢜ cꢀm nhꢍn qua mꢊt sꢌ giai ñoꢋn như xúc
giác, vꢢ giác, khꢒu giác không ñưꢐc xét trong hꢅ thông tin quꢀn lý.
* Thông tin có cꢌu trúc
Nꢓu giꢀ thuyꢓt là các thông tin vô ích ñã ñưꢐc loꢋi bꢮ thì nhꢚng thông tin vꢟa ñưꢐc liꢅt kê ꢘ
trên là thành phꢖn cꢉa hꢅ thông tin quꢀn lý. Mꢊt sꢌ trong chúng có thꢜ ñưꢐc khai thác tꢒc thì
ñꢜ ra mꢊt quyꢓt ñꢢnh (Ví dꢏ: kꢓ hoꢋch sꢀn xuꢎt, kꢓ hoꢋch cꢀi tiꢓn thiꢓt bꢢ.v.v.). Mꢊt sꢌ khác ñꢜ
sꢠ dꢏng ñưꢐc cꢖn xꢠ lý sơ bꢊ hoꢇc thꢉ công hoꢇc cơ giꢝi hoꢇc tꢔ ñꢊng (Ví dꢏ: ñꢗ thꢢ doanh
sꢌ theo thꢑi gian, bꢀn vꢲ chi tiꢓt thiꢓt bꢢ v.v...).
Xꢠ lý tꢔ ñꢊng thông tin chꢳ thꢔc hiꢅn ñưꢐc khi nó ñưꢐc tꢋo thành tꢟ các dꢚ liꢅu có tính cꢎu
trúc. Chính xuꢎt phát tꢟ các dꢚ liꢅu có tính cꢎu trúc này và dꢔa vào các quy tꢭc quꢀn lý mà
các xꢠ lý ñưꢐc thꢔc hiꢅn.
1.1.2. ðꢈc trưng và tiêu chuꢉn cꢊa thông tin
Như chúng ta ñã biꢓt, không phꢀi tꢎt cꢀ các thông tin ñꢆu có giá trꢢ như nhau. Thông tin này
có thꢜ tꢌt hơn thông tin kia. Vì vꢍy mꢊt thông tin tꢌt phꢀi là thông tin như thꢓ nào?. ðꢇc trưng
cꢉa các thông tin là gì?
1, ðꢊc trưng cꢋa thông tin
Thông tin phꢀi thích hꢐp: ñiꢆu này có nghĩa là thông tin phꢀi ñáp ꢒng ñưꢐc vꢝi các yêu cꢖu
cꢉa các ñꢌi tưꢐng sꢠ dꢏng thông tin, thông tin phꢀi trꢐ giúp ngưꢑi sꢠ dꢏng thông tin giꢀi
quyꢓt ñưꢐc các vꢎn ñꢆ mà công viꢅc hꢰ ñꢇt ra.
Thông tin phꢀi kꢢp thꢑi: ñiꢆu ñó có nghĩa là thông tin phꢀi ñưꢐc cung cꢎp ñúng lúc mà ngưꢑi
dùng tin cꢖn.
Thông tin phꢀi chính xác: tính chính xác cꢉa thông tin là yêu cꢖu bꢭt buꢊc vꢝi thông tin. Nꢓu
thông tin không chính xác sꢲ cho chúng ta các hꢍu quꢀ không lưꢑng khi sꢠ dꢏng các thông tin
ñó ñꢜ ñưa ra các quyꢓt ñꢢnh.
2, Tiêu chuꢉn chꢌt lưꢍng cꢋa thông tin
Thông tin phꢀi chính xác, là sꢔ tương ꢒng hoꢇc nhꢎt trí giꢚa thông tin và các nghiꢅp vꢏ hoꢇc
ñꢌi tưꢐng hiꢅn thꢑi mà thông tin tưꢐng trưng. Nghĩa là các thông tin phꢀi chính ñúng, phꢀi
khách quan, muꢌn vꢍy chúng ta phꢀi có các phương pháp thu thꢍp thông tin mꢊt cách khoa
hꢰc. Như vꢍy, con ngưꢑi xây dꢔng thông tin phꢀi ñưꢐc huꢎn luyꢅn, có hiꢜu biꢓt, có ý thꢒc làm
viꢅc; Hꢅ thꢌng trang thiꢓt bꢢ phꢏc vꢏ cho công tác này phꢀi ñꢗng bꢊ, phù hꢐp vꢝi trình ñꢊ, vꢝi
yêu cꢖu cꢉa thꢔc tꢓ; Phương pháp thu thꢍp và xꢠ lý khoa hꢰc, thích ꢒng vꢝi trình ñꢊ con
ngưꢑi và khꢀ năng cꢉa trang thiꢓt bꢢ.
Thông tin phꢀi ñꢉ, là mꢒc ñꢊ theo ñꢎy thông tin bao gꢗm mꢰi dꢚ liꢅu liên quan ñꢓn ñꢌi tưꢐng
hoꢇc nghiꢅp vꢏ có ý nghĩa ra quyꢓt ñꢢnh. nghĩa là thông tin phꢀi phꢀn ánh ñưꢐc tꢎt cꢀ các khía
cꢋnh cꢖn thiꢓt, không chꢳ cung cꢎp mꢊt cách phiꢓn diꢅn, méo mó, lꢅch lꢋc, mà phꢀi phꢀn ánh
trung thꢔc vꢆ ñꢌi tưꢐng ñang ñưꢐc xem xét. Tuy nhiên không phꢀi ngay ban ñꢖu chúng ta ñã
có ñꢖy ñꢉ các thông tin vꢆ ñꢌi tưꢐng mà chúng ta phꢀi thu thꢍp, xây dꢔng, cũng như quꢀn lý
nó mꢊt cách ñúng ñꢭn, khoa hꢰc và khách quan cho dù ñꢜ ñꢋt ñưꢐc ñiꢆu ñó không phꢀi là ñơn
giꢀn. Vꢝi tꢖm chiꢓn lưꢐc, nhiꢆu khi chúng ta phꢀi lưꢑng ñꢓn nhꢚng tình huꢌng ñó là: thông
tin thu thꢍp mꢊt lꢖn nhưng dùng nhiꢆu lꢖn; nhưng có thông tin chꢳ thu thꢍp dùng mꢊt lꢖn;
cũng có thông tin dùng mꢊt lꢖn và khá lâu sau chúng ta mꢝi cꢖn ñꢓn hoꢇc không cꢖn ñꢓn nꢚa.
Thông tin phꢀi có hiꢅu lꢔc, phꢉ chꢗng các chꢎt lưꢐng khác thì nó bao gꢗm nhꢚng ño lưꢑng
chꢸng hꢋn kꢢp thꢑi, nghĩa là có sꢹn, và ñúng ñꢭn. Tính hiꢅu lꢔc cꢉa thông tin phꢀi ñưꢐc ñꢢnh
trꢢ liên quan ñꢓn ñꢓn mꢏc ñích phꢏc vꢏ là làm quyꢓt ñꢢnh. Tuy nhiên khái niꢅm kꢢp thꢑi, có
sꢹn, ñúng ñꢭn ꢘ ñây còn tuỳ thuꢊc vào trình ñꢊ khoa hꢰc công nghꢅ cꢏ thꢜ, trang thiꢓt bꢢ ñang
ñưꢐc sꢠ dꢏng và nhꢚng phương pháp ñang ñưꢐc tiꢓn hành.
3
Thông tin phꢀi gꢭn vꢝi quá trình, gꢭn vꢝi diꢶn biꢓn cꢉa sꢔ viꢅc, nghĩa là phꢀi ñưꢐc ñꢇt trong
mꢊt sâu chuꢵi có trình tꢔ hꢐp lý, giúp cho hoꢋt ñꢊng tư duy cꢉa con ngưꢑi ñưꢐc rõ ràng,
mꢋch lꢋc, có như vꢍy mꢝi có thꢜ có các quyꢓt ñꢢnh kꢢp thꢑi và ñúng ñꢭn. Nꢓu xét trong mꢊt hꢅ
thꢌng thông tin tꢔ ñꢊng thì ñây là mꢊt tiêu chuꢈn tꢌi quan trꢰng, vì công nghꢅ càng hiꢅn ñꢋi
thì ñꢊ chuꢈn xác cꢖn phꢀi cao, do ñó tính trꢍt tꢔ và tꢛ chꢒc cꢉa thông tin luôn là ñiꢆu kiꢅn ñꢖu
tiên và không thꢜ xem nhꢷ.
Thông tin phꢀi dùng ñưꢐc, nghĩa là thông tin phꢀi có nꢊi dung, có giá trꢢ thꢔc sꢔ ñꢜ có thꢜ
ñóng góp cho công viꢅc phân tích, thꢌng kê, tꢛng hꢐp và ra quyꢓt ñꢢnh. Giá trꢢ thꢔc phꢀi ñưꢐc
nhꢍn thꢎy trong các công ñoꢋn cꢏ thꢜ. Bên cꢋnh ñó thuꢊc tính này cꢉa thông tin cho ngưꢑi sꢠ
dꢏng khꢀ năng cꢀm nhꢍn ñưꢐc ý nghĩa cꢉa thông tin. ðưꢐc ñánh giá tꢟ quan ñiꢜm ngưꢑi sꢠ
dꢏng.
1.1.3. Thuꢅc tính cꢊa thông tin
1, Giao lưu thông tin
Thông tin tꢗn tꢋi ꢘ khꢭp nơi trong xã hꢊi vꢝi nhiꢆu loꢋi thông tin khác nhau như là thông tin
vꢆ dân sꢌ lao ñꢊng, thông tin vꢆ tài nguyên ñꢎt, tài nguyên nưꢝc, tài nguyên rꢟng, các nguꢗn
tài nguyên khác, thông tin vꢆ môi trưꢑng … Bên cꢋnh ñó còn có các nguꢗn thông tin khác
như: thông tin vꢆ kinh tꢓ xã hꢊi, thông tin vꢆ khoa hꢰc và công nghꢅ, thông tin vꢆ sꢀn xuꢎt
kinh doanh…vv. Nhưng thông tin chꢳ có giá trꢢ và ý nghĩa khi nó ñưꢐc truyꢆn ñi và ñưꢐc sꢠ
dꢏng. Chính vì vꢍy, bꢀn chꢎt cꢉa thông tin nꢬm trong sꢔ giao lưu cꢉa nó.
2, Khꢎi lưꢍng cꢋa thông tin
Theo lý thuyꢓt vꢆ thông tin thì khꢌi lưꢐng thông tin ñưꢐc xác ñꢢnh thông qua các tín hiꢅu sinh
ra tꢟ nguꢗn tin. Nguꢗn tin càng nhiꢆu, thì càng có nhiꢆu thông tin ñưꢐc truyꢆn ñi. Các thông
tin ñưꢐc truyꢆn ñi bꢬng cách ghi các tín hiꢅu lên các vꢍt mang tin. Vꢍt mang tin có thꢜ là giꢎy,
sóng ñiꢅn tꢟ, băng tꢟ, vv… Vꢆ mꢇt lý thuyꢓt thì chúng ta có thꢜ xác ñꢢnh ñưꢐc khꢌi lưꢐng
thông tin thông qua các vꢍt mang tin mà nó có thꢜ chꢒa ñꢔng trên ñơn vꢢ không gian và thꢑi
gian.
3, Chꢌt lưꢍng cꢋa thông tin
Chꢎt lưꢐng cꢉa thông tin ñưꢐc ñánh giá thông qua tính hiꢅu lꢔc, tính hiꢅu quꢀ, tính bí mꢍt,
tính toàn vꢷn, tính sꢹn sàng ñáp ꢒng, tính tuân thꢉ, tính khꢀ tín cꢉa thông tin.
Thông tin có chꢎt lưꢐng thꢎp là nhꢚng thông tin sai lꢅch không có hiꢅu quꢀ trong sꢠ dꢏng và
gây ra nhꢚng hꢍu quꢀ không thꢜ lưꢑng trưꢝc nhꢎt là trong xã hꢊi hiꢅn ñꢋi và tiên tiꢓn như hiꢅn
nay.
Trong xã hꢊi phát triꢜn, các thông tin không chꢳ ñòi hꢮi có chꢎt lưꢐng cao, mà còn phꢀi dꢶ sꢠ
dꢏng, phꢀi kꢢp thꢑi, chi phí thꢎp, và ñôi khi còn ñòi hꢮi phꢀi trình bày hꢎp dꢱn.
4, Giá trꢅ thông tin
Trong các nghiên cꢒu vꢆ thông tin mꢝi ñây cho thꢎy, chꢎt lưꢐng cꢉa thông tin ñem lꢋi giá trꢢ
cho thông tin và nó ñưꢐc thꢜ hiꢅn qua: tính chính xác, phꢋm vi bao quát cꢉa thông tin, tính
cꢍp nhꢍt và tꢖn xuꢎt sꢠ dꢏng.
ðꢒng trên phương diꢅn tꢛng quát, ta thꢎy thông tin có giá trꢢ là nhꢚng thông tin có tính chꢎt
riêng biꢅt và thông tin có tính dꢔ báo. Tính riêng biꢅt cꢉa thông tin phù hꢐp vꢝi yêu cꢖu cꢉa
ñꢌi tưꢐng sꢠ dꢏng. Còn tính dꢔ báo cho phép ngưꢑi ta lꢔa chꢰn các quyꢓt ñꢢnh trong nhiꢆu
khꢀ năng cho phép.
5, Giá thành thông tin
Giá thành cꢉa thông tin có thꢜ quy vꢆ hai bꢊ phꢍn chính ñó là: lao ñꢊng trí tuꢅ và các yꢓu tꢌ
vꢍt chꢎt.
Lao ñꢊng trí tuꢅ: bao gꢗm các công viꢅc hình thành thông tin và xꢠ lý thông tin. Nhꢚng ngưꢑi
sáng tꢋo có quyꢆn sꢘ hꢚu chúng và ñưꢐc ñꢀm bꢀo bꢬng pháp luꢍt. Nhưng bên cꢋnh ñó các
thông tin ñó vꢱn ñưꢐc cung cꢎp cho ngưꢑi khác. Thꢔc tꢓ ñó chính là bꢀn chꢎt vꢌn có cꢉa
4
thông tin, chính ñiꢆu ñó nó làm cho thông tin khó có thꢜ xem như mꢊt sꢀn phꢈm hàng hóa và
ñiꢆu này cũng khó cho chúng ta xác ñꢢnh giá thành cꢉa thông tin.
Các yꢓu tꢌ vꢍt chꢎt: chính là các phương tiꢅn xꢠ lý và lưu trꢚ thông tin, cũng như các phương
tiꢅn truyꢆn tin...ðꢌi vꢝi các yꢓu tꢌ này khi ñꢢnh giá thành tương ñꢌi dꢶ dàng và chúng thưꢑng
ñưꢐc ñánh giá bꢬng giá trꢢ cꢉa thꢢ trưꢑng
1.1.4. Phân loꢋi thông tin
Thông tin rꢎt ña dꢋng và phong phú nên ngưꢑi ta có thꢜ phân loꢋi thông tin theo nhiꢆu các tiêu
chí khác nhau.
1, Theo giá trꢅ và quy mô sꢏ dꢁng
Thông tin chiꢓn lưꢐc, các thông tin cho phép các nhà lãnh ñꢋo ñánh giá môi trưꢑng kinh
doanh, hoꢋt ñꢊng và ñꢇt ra các kꢓ hoꢋch cho nhꢚng nghiꢅp vꢏ và ñiꢆu kiꢅn hoꢋt ñꢊng trong
tương lai.
Thông tin chiꢓn thuꢍt và tác nghiꢅp, là các thông tin chi tiꢓt hơn các thông tin chiꢓn lưꢐc.
Thông tin thưꢑng thꢒc, các thông tin phꢏc vꢏ cho ña sꢌ ngưꢑi sꢠ dꢏng.
2, Theo nꢐi dung thông tin
Thông tin khoa hꢰc và kꢙ thuꢍt: ñó là các phát minh, các kꢓt quꢀ nghiên cꢒu phát minh, các
phương pháp, các trang thiꢓt bꢢ...
Thông tin kinh tꢓ: tài chính, giá cꢀ, thꢢ trưꢑng, quꢀn lý, cꢋnh tranh..
Thông tin pháp luꢍt: hiꢓn pháp, luꢍt, quy ñꢢnh, nghꢢ ñꢢnh, quyꢓt ñꢢnh, quy tꢭc...
Thông tin văn hóa xã hꢊi: giáo dꢏc, y tꢓ, thꢜ thao, nghꢅ thuꢍt ...
3, Theo ñꢎi tưꢍng sꢏ dꢁng
Thông tin ñꢋi chúng: dành cho mꢰi ngưꢑi.
Thông tin khoa hꢰc: dành cho ngưꢑi dùng tin trong khoa hꢰc.
4, Theo mꢑc ñꢐ xꢏ lý nꢐi dung
Thông tin cꢎp mꢊt: thông tin gꢌc.
Thông tin cꢎp hai: thông tin tín hiꢅu và chꢳ dꢱn.
Thông tin cꢎp ba: tꢛng hꢐp các thông tin cꢎp mꢊt.
5, Theo hình thꢑc thꢒ hiꢀn thông tin
Thông tin nói.
Thông tin viꢓt.
Thông tin bꢬng hình ꢀnh.
Thông tin ñiꢅn tꢠ hay thông tin sꢌ.
Thông tin ña phương tiꢅn.
1.1.5. Vai trò cꢊa thông tin
Trong thꢑi ñꢋi ngày nay, thông tin có nhꢚng vai trò rꢎt quan trꢰng trong xã hꢊi nó tꢋo ra và
tꢗn tꢋi cùng sꢔ phát triꢜn cꢉa cꢉa xã hꢊi. Chính vì vꢍy thông tin có nhꢚng vai trò trong xã hꢊi
như sau:
1, Thông tin là nguꢓn lꢔc phát triꢒn và là nguꢓn tài nguyên ñꢊc biꢀt cꢋa mꢕi quꢎc gia
Hiꢅn nay chúng ta ñã thꢟa nhꢍn vꢍt chꢎt, năng lưꢐng, thông tin và bꢀn sꢭc dân tꢊc là các yꢓu
tꢌ quyꢓt ñꢢnh sꢔ tꢗn tꢋi và phát triꢜn cꢉa mꢵi quꢌc gia. Trong ñiꢆu kiꢅn cách mꢋng khoa hꢰc
và công nghꢅ ñang trꢘ thành lꢔc lưꢐng sꢀn xuꢎt trꢔc tiꢓp cꢉa xã hꢊi thì các thông tin khoa hꢰc
trꢘ thành các nguꢗn lꢔc quan trꢰng tꢋo nên ưu thꢓ kinh tꢓ và chính trꢢ cꢉa mꢵi quꢌc gia.
Nꢓu như trưꢝc ñây mꢰi nꢆn kinh tꢓ ñꢆu dꢔa vào các nguꢗn tài nguyên thiên nhiên thì nhꢚng
năm cuꢌi cꢉa thꢓ kꢴ XX thông tin ñưꢐc xem như là mꢊt nguꢗn tài nguyên kinh tꢓ giꢌng như
các nguꢗn tài nguyên khác như vꢍt chꢎt, lao ñꢊng, tiꢆn vꢌn...Khác vꢝi các nguꢗn tài nguyên
khác, tài nguyên thông tin có thꢜ mꢘ rꢊng và phát triꢜn không ngꢟng (thông tin lan truyꢆn mꢊt
cách tꢔ nhiên, khi sꢠ dꢏng thông tin không bꢢ cꢋn ñi mà trái lꢋi nó lꢋi ñưꢐc tái tꢋo và cꢍp nhꢍt
bꢛ xung, nó có khꢀ năng chia sꢯ nhưng không mꢎt ñi trong giao dꢢch, mang tính hiꢅu lꢔc vꢆ
5
thꢑi gian) và hꢖu như chꢳ bꢢ hꢋn chꢓ bꢘi thꢑi gian và sꢔ nhꢍn thꢒc cꢉa con ngưꢑi. Vꢝi khꢀ
năng thay thꢓ các nguꢗn tài nguyên khác, thông tin ñã trꢘ thành cơ sꢘ ñꢜ cho nhiꢆu hoꢋt ñꢊng
xã hꢊi.
Mꢊt khía cꢋnh khác vꢆ vai trò cꢉa thông tin ñó là, mꢊt sꢌ nưꢝc ñã coi thông tin là mꢊt loꢋi
hàng hóa ñꢇc biꢅt và nó ñã trꢘ thành các tiêu chí ñꢜ ñánh giá trình ñꢊ phát triꢜn kinh tꢓ cꢉa
mꢵi nưꢝc.
2, Thông tin là yꢈu tꢎ quan trꢄng thúc ñꢉy sꢔ phát triꢒn nꢖn kinh tꢈ và sꢃn xuꢌt
Tꢟ trưꢝc ñꢓn nay mꢰi hoꢋt ñꢊng, sꢀn xuꢎt cũng như kinh doanh tꢎt cꢀ ñꢆu cꢖn ñꢓn thông tin.
Sꢔ cꢖn thiꢓt cꢉa thông tin là không thꢜ bàn cãi trong xã hꢊi hiꢅn ñꢋi ngày nay. Nhu cꢖu ñòi
hꢮi và cꢖn thông tin, cũng như xꢠ lý thông tin mꢝi nꢀy sinh nhanh chóng và ñòi hꢮi ñưꢐc ñáp
ꢒng kꢢp thꢑi, do ñó vai trò cꢉa thông tin trong kinh tꢓ càng thêm quan trꢰng.
Trong ñiꢆu kiꢅn cách mꢋng khoa hꢰc và công nghꢅ hiꢅn nay thì khoa hꢰc, kꢙ thuꢍt, và sꢀn
xuꢎt là các bꢊ phꢍn khăng khít vꢝi nhau, tꢋo ra mꢊt chu trình khép kín.
Cùng vꢝi sꢔ phát triꢜn vưꢐt bꢍc cꢉa công nghꢅ, thông tin ngày càng ñưꢐc sꢠ dꢏng hiꢅu quꢀ
trong sꢀn xuꢎt và kinh doanh.
3, Thông tin giꢗ vai trò hàng ñꢘu trong sꢔ phát triꢒn cꢋa khoa hꢄc
Vai trò cꢉa thông tin trong sꢔ phát triꢜn cꢉa khoa hꢰc hiꢅn ngay trong quy luꢍt phát triꢜn cꢉa
khoa hꢰc. Mꢊt trong nhꢚng quy luꢍt phát triꢜn cꢉa khoa hꢰc là tính kꢓ thꢟa và tính quꢌc tꢓ
cꢉa nó. Không mꢊt phát minh khoa hꢰc nào mà lꢋi là sꢀn phꢈm lao ñꢊng cꢉa mꢊt con ngưꢑi.
Tính kꢓ thꢟa là yꢓu tꢌ quan trꢰng thúc ñꢈy nhanh tiꢓn bꢊ khoa hꢰc. Ngưꢑi ñi sau không làm
lꢋi nhꢚng viꢅc mà ngưꢑi ñi trưꢝc ñã làm. Vì thꢓ các sꢀn phꢈm khoa hꢰc cꢉa ngưꢑi ñi sau là
các nghiên cꢒu khoa hꢰc mꢝi, cũng là các thông tin khoa hꢰc mꢝi. Như vꢍy hoꢋt ñꢊng nghiên
cꢒu khoa hꢰc là mꢊt hꢅ thꢌng tiꢓp nhꢍn thông tin tꢋo ra nhꢚng thông tin mꢝi khác vꢝi thông
tin ban ñꢖu.
4, Thông tin là cơ sꢙ cꢋa lãnh ñꢚo và quꢃn lý
Quꢀn lý là mꢊt dꢋng tương tác ñꢇc biꢅt cꢉa con ngưꢑi vꢝi môi trưꢑng xung quanh nhꢬm ñꢋt
ñưꢐc các mꢏc tiêu cꢉa tꢛ chꢒc. Quá trình quꢀn lý ñưꢐc xác ñꢢnh như mꢊt loꢋt các hoꢋt ñꢊng
ñꢢnh hưꢝng theo mꢏc tiêu, trong ñó có các hành ñꢊng cơ bꢀn (xác ñꢢnh mꢏc tiêu, lꢍp kꢓ
hoꢋch, tꢛ chꢒc và kiꢜm tra). Nhiꢅm vꢏ quan trꢰng cꢉa quꢀn lý là ra các quyꢓt ñꢢnh. Hiꢅu quꢀ
cꢉa quꢀn lý phꢏ thuꢊc vào các quyꢓt ñꢢnh. Chꢎt lưꢐng cꢉa các quyꢓt ñꢢnh phꢏ thuꢊc nhiꢆu vào
sꢔ ñꢖy ñꢉ và ñúng ñꢭn cꢉa các thông tin ñưꢐc cung cꢎp.
Các nhà quꢀn lý thưꢑng sꢠ dꢏng thông tin ñꢜ thiꢓt kꢓ ñưꢑng lꢌi hành ñꢊng cꢉa mình. Bꢀn chꢎt
cꢉa thông tin ñòi hꢮi các nhà quꢀn lý phꢀi thay ñꢛi tuỳ theo cꢎp quꢀn lý cꢉa mình.
Như vꢍy, thꢔc chꢎt cꢉa quá trình quꢀn lý là quá trình xꢠ lý thông tin cꢉa ngưꢑi lãnh ñꢋo. Do
ñó thông tin là yꢓu tꢌ quyꢓt ñꢢnh và cꢔc kỳ quan trong mà thiꢓu nó thì không thꢜ có bꢎt kỳ
quá trình quꢀn lý nào trong các hꢅ thꢌng cꢉa tꢛ chꢒc cꢉa xã hꢊi.
5, Vai trò cꢋa thông tin trong văn hóa và giáo dꢁc
Như chúng ta ñã thꢎy nhu cꢖu cꢉa cong ngưꢑi thꢍt là vô hꢋn ñó là các nhu cꢖu vꢆ vꢍt chꢎt
(như ăn, ꢘ...) và nhu cꢖu vꢆ tinh thꢖn (văn hóa, thông tin, giáo dꢏc, giꢀi trí...). Trưꢝc sꢔ phát
triꢜn tiꢓn bꢊ cꢉa khoa hꢰc công nghꢅ ñã tꢋo ra cho con ngưꢑi nhꢚng ñiꢆu kiꢅn tꢌt hơn trong
nhu cꢖu sꢌng, vꢆ văn hóa tinh thꢖn, cũng như trong sáng tꢋo khoa hꢰc và trong thưꢘng thꢒc
các giá trꢢ văn hóa dân tꢊc và cꢉa nhân loꢋi.
Giáo dꢏc là hoꢋt ñꢊng xã hꢊi nhꢬm thꢔc hiꢅn chꢒc năng chuyꢜn giao thông tin tꢟ thꢓ hꢅ này
sang thꢓ hꢅ khác. Do ñó giáo dꢏc là nhân tꢌ hàng ñꢖu cꢉa sꢔ phát triꢜn. Trong quá trình giáo
dꢏc chúng ta ñã tꢋo cho nhꢚng thꢓ hꢅ sau phương pháp trình bày thông tin theo nhiꢆu hình
thꢒc khác nhau.
Ngày nay cùng vꢝi sꢔ phát triꢜn cꢉa xã hꢊi nhu cꢖu cꢖn thông tin phꢏc vꢏ cho cuꢊc sꢌng ngày
càng cao và tăng cꢀ vꢆ sꢌ lưꢐng cũng như chꢎt lưꢐng.
6
1.2. Hꢊ thꢍng
1.2.1. Khái niꢆm chung vꢇ hꢆ thꢌng
Trong sꢔ phát triꢜn cꢉa xã hꢊi tꢟ xưa ñꢓn nay thuꢍt ngꢚ “Hꢅ thꢌng” không phꢀi là mꢊt thuꢍt
ngꢚ mꢝi mꢯ gì trong thꢑi ñꢋi hiꢅn nay. Trên thꢔc tꢓ chúng ta nói và ñã nghiên cꢒu ñꢓn các hꢅ
thꢌng như hꢅ thꢌng pháp luꢍt, hꢅ thꢌng tuꢖn hoàn, hꢅ thꢌng thông tin...
Trong các hꢅ thꢌng mà con ngưꢑi ñã nghiên cꢒu và trình bày thì bꢎt kỳ mꢊt hꢅ thꢌng nào
cũng bao gꢗm nhiꢆu thành phꢖn khác nhau (Mꢵi mꢊt thành phꢖn trong hꢅ thꢌng chúng ta có
thꢜ coi chúng là các phꢖn tꢠ) mꢵi mꢊt thành phꢖn ñó nó có các chꢒc năng, khꢀ năng riêng
biꢅt. Nhưng có mꢊt ñiꢜm chung là các thành phꢖn ñó chúng ñꢆu có các mꢌi quan hꢅ mꢍt thiꢓt
và qua lꢋi vꢝi nhau nhꢬm tꢋo cho hꢅ thꢌng hoꢋt ñꢊng ñưꢐc.
Như vꢍy mꢊt hꢅ thꢌng có thꢜ hiꢜu ñơn giꢀn ñó là mꢊt tꢍp hꢐp các phꢖn tꢠ có tꢛ chꢒc, có mꢌi
quan hꢅ ràng buꢊc lꢱn nhau và cùng hoꢋt ñꢊng nhꢬm ñꢋt ñưꢐc nhꢚng mꢏc ñích chung nhꢎt
ñꢢnh nào ñó.
1.2.2. Hꢆ thꢌng và các phân hꢆ
ðꢜ hình thành lên mꢊt hꢅ thꢌng nào ñó thì các phꢖn tꢠ trong hꢅ thꢌng sꢲ là các yꢓu tꢌ, các
thành phꢖn quyꢓt ñꢢnh phương thꢒc hoꢋt ñꢊng và sꢀn phꢈm cꢉa hꢅ thꢌng ñó. Như vꢍy các
phꢖn tꢠ cꢉa hꢅ thꢌng là các thành phꢖn hꢐp thành hꢅ thꢌng.
Trong sơ ñꢗ I.1.1.a các phꢖn tꢠ là 1.1, 1.2, 1.3,…, 1.N và các phꢖn tꢠ này liên hꢅ vꢝi nhau tꢋo
thành mꢊt hꢅ thꢌng duy nhꢎt (gꢰi chung là hꢅ thꢌng).
Mꢵi mꢊt phꢖn tꢠ trong hꢅ thꢌng ñó ñưꢐc gꢰi là các phân hꢅ như 1.3.1, 1.3.2, 1.3.n (sơ ñꢗ
1.1.b). Sơ ñꢗ I.1.1.c là cꢎu trúc có ñꢸng cꢎp cꢉa bꢎt kỳ mꢊt hꢅ thꢌng nào.
Các phꢖn tꢠ trong mꢊt hꢅ thꢌng có thꢜ rꢎt ña dꢋng nó có thꢜ là các thꢔc thꢜ hiꢅn tꢋi, hoꢇc các
thꢔc thꢜ trꢟu tưꢐng, như là mꢊt phương pháp, mꢊt lꢍp luꢍn, mꢊt quy tꢭc (như trong các hꢅ
thꢌng tư tưꢘng). Như vꢍy, các phꢖn tꢠ trong các hꢅ thꢌng hay có khi trong cùng mꢊt hꢅ thꢌng
cũng có thꢜ khác nhau vꢆ cꢀ tính chꢎt lꢱn bꢀn chꢎt nhưng chúng lꢋi hꢵ trꢐ nhau, bꢛ trꢐ cho
nhau. Các phꢖn tꢠ trong mꢊt hꢅ thꢌng luôn luôn tꢗn tꢋi nhꢚng mꢌi quan hꢅ, tꢋo thành mꢊt cꢎu
trúc.
Các phꢖn tꢠ trong hꢅ thꢌng không nhꢎt thiꢓt là sơ ñꢸng mà nó có thꢜ là các thꢔc thꢜ phꢒc tꢋp
mà khi ñó có thꢜ lꢋi ñưꢐc xem như nhꢚng hꢅ thꢌng con (ñó là các phân hꢅ sơ ñꢗ I.1.1c).
Trong thꢔc tꢓ hꢅ thꢌng thưꢑng có tính phân cꢎp, mꢒc ñꢊ phân cꢎp nhiꢆu hay ít tuỳ thuꢊc vào
các hꢅ thꢌng chính. Hay nói mꢊt cách khác hꢅ thꢌng chính ñưꢐc tꢍp hꢐp tꢟ nhiꢆu hꢅ thꢌng
con.
Mꢌi quan hꢅ cꢉa các phꢖn tꢠ trong hꢅ thꢌng, trong hꢅ thꢌng các phꢖn tꢠ không phꢀi ñưꢐc tꢍp
hꢐp mꢊt cách ngꢱu nhiên, rꢑi rꢋc, mà giꢚa chúng luôn tꢗn tꢋi nhꢚng quan hꢅ nhꢎt ñꢢnh ñó là:
các quan hꢅ ꢛn ñꢢnh, lâu dài hay các quan hꢅ bꢎt thưꢑng, tꢋm thꢑi. Các quan hꢅ này nhꢎt thiꢓt
các nhà phân tích xây dꢔng hꢅ thꢌng phꢀi xem xét.
Hꢅ thꢌng ñưꢐc nghiên cꢒu là hꢅ thꢌng có mꢏc tiêu, do vꢍy hꢅ thꢌng gꢭn liꢆn vꢝi các tꢛ chꢒc
kinh tꢓ - xã hꢊi. Hꢅ thꢌng ñưꢐc nghiên cꢒu là hꢅ thꢌng mꢘ, nó có mꢌi liên hꢅ vꢝi môi trưꢑng
bên ngoài.
1..3.1
1.2
1.1
1.3.n
1.3.2
1.N
1.3
Phân hꢅ (b)
7
Hꢅ thꢌng (a)
Hꢅ Thꢌng
1.1
1.2
1.3
1.4
1.N
1.3.1
1.3.2
1.3.n
Phân cꢎp hꢅ thꢌng (c)
Sơ ñꢗ I.1.1 : Hꢅ thꢌng và phân hꢅ
1.2.3. Các ñꢈc trưng cꢊa hꢆ thꢌng
1, Tính tꢍ chꢎc
Giꢚa các phꢖn tꢠ trong hꢅ thꢌng phꢀi có mꢌi quan hꢅ nhꢎt ñꢢnh, quan hꢅ có hai loꢋi:
- Quan hꢅ ꢛn ñꢢnh: là quan hꢅ tꢗn tꢋi lâu dài cꢖn phꢀi nghiên cꢒu khi xét ñꢓn mꢌi quan hꢅ.
Quan hꢅ ꢛn ñꢢnh không có nghĩa là bꢎt biꢓn, nó có biꢓn ñꢊng nhưng vꢱn giꢚ ñưꢐc mꢒc ꢛn
ñꢢnh tương ñꢌi. Ví dꢏ: Sꢌ công nhân trong mꢊt xí nghiꢅp là không ꢛn ñꢢnh nhưng khi xét ñꢓn
sꢌ lưꢐng nói chung là ꢛn ñꢢnh, tꢒc là sꢔ tăng, giꢀm không ñáng kꢜ.
- Quan hꢅ không ꢛn ñꢢnh: là nhꢚng quan hꢅ tꢗn tꢋi tꢒc thꢑi. Ví dꢏ: Các chuyꢓn công tác ñꢊt
xuꢎt cꢉa nhóm nhân viên trong cơ quan, v.v...
2, Tính biꢁn ñꢅng
Bꢎt kỳ mꢊt hꢅ thꢌng nào cũng có tính biꢓn ñꢊng, tꢒc là có sꢔ tiꢓn triꢜn và hoꢋt ñꢊng bên trong
hꢅ.
- Tiꢓn triꢜn có nghĩa là các phꢖn tꢠ cꢉa nó và các mꢌi quan hꢅ cꢉa các phꢖn tꢠ có thꢜ phát
sinh, tăng trưꢘng, có thꢜ suy thoái cꢉa hꢅ thꢌng. Ví dꢏ: Hꢅ thꢌng kinh doanh cꢉa mꢊt công ty
có thꢜ có lúc lãi, lúc lꢵ v.v...
- Hoꢋt ñꢊng: bên cꢋnh sꢔ tiꢓn triꢜn chúng ta còn phꢀi xem xét ñꢓn sꢔ hoꢋt ñꢊng cꢉa hꢅ thꢌng:
ñó là các phꢖn tꢠ trong hꢅ thꢌng, trong các mꢌi quan hꢅ ñã ñꢢnh, cùng cꢊng tác vꢝi nhau ñꢜ
hoꢋt ñꢊng và thꢔc hiꢅn mꢊt mꢏc ñích chung nhꢎt ñꢢnh cꢉa hꢅ thꢌng. Mꢏc ñích chung cꢉa hꢅ
thꢌng ñưꢐc xác ñꢢnh bꢘi nhꢚng cái ñꢖu vào hꢅ thꢌng và ñꢖu ra cꢉa hꢅ thꢌng. Như vꢍy có
nghĩa là hꢅ thꢌng phꢀi ꢘ trong mꢊt môi trưꢑng và nó nhꢍn cái vào tꢟ môi trưꢑng và xuꢎt cái ra
trꢀ lꢋi môi trưꢑng.
Ví dꢏ: hoꢋt ñꢊng cꢉa hꢅ thꢌng thông tin ñꢎt ñai trong công tác xây dꢔng bꢀn ñꢗ ñꢢa chính (sơ
ñꢗ I.1.2)
Bꢀn ñꢗ ñꢢa chính
Sꢌ liꢅu ño ñꢋc
H T Xꢠ lý sꢌ liꢅu
Sơ ñꢗ I.1.2: Sơ ñꢗ hoꢋt ñꢊng cꢉa hꢅ thꢌng xây dꢔng bꢀn ñꢗ ñꢢa chính
3, Hꢆ thꢌng phꢏi có môi trưꢐng hoꢋt ñꢅng
Mꢊt hꢅ thꢌng luôn luôn tꢗn tꢋi trong mꢊt môi trưꢑng nào ñó. Môi trưꢑng là tꢍp hꢐp các phꢖn
tꢠ không thuꢊc hꢅ thꢌng nhưng có thꢜ tác ñꢊng vào hꢅ thꢌng hoꢇc bꢢ tác ñꢊng bꢝi hꢅ thꢌng.
Hꢅ thꢌng và môi trưꢑng không thꢜ tách rꢑi nhau. Ví dꢏ: Hꢅ thꢌng sꢀn xuꢎt/kinh doanh không
thꢜ tách rꢑi vꢝi môi trưꢑng khách hàng.
8
Trong quá trình xây dꢔng hꢅ thꢌng cꢖn phꢀi phân biꢅt hꢅ thꢌng và môi trưꢑng xung quanh.
Muꢌn làm ñưꢐc ñiꢆu này chúng ta phꢀi xác ñꢢnh ñưꢐc giꢝi hꢋn cꢉa hꢅ thꢌng.
4, Hꢆ thꢌng phꢏi có tính ñiꢇu khiꢑn
Cơ chꢓ ñiꢆu khiꢜn nhꢬm phꢌi hꢐp, dꢱn dꢭt chung các phꢖn tꢠ cꢉa hꢅ thꢌng ñꢜ chúng không
trưꢐt ra ngoài mꢏc ñích (tính hưꢛng ñích) cꢉa hꢅ thꢌng.
1.2.4. Các thành phꢘn cơ bꢃn cꢋa mꢐt hꢀ thꢎng
Hꢅ thꢌng là mꢊt tꢍp hꢐp gꢗm nhiꢆu các phꢖn tꢠ, có các mꢌi quan hꢅ ràng buꢊc lꢱn nhau và
cùng hoꢋt ñꢊng hưꢝng tꢝi mꢊt mꢏc ñích nhꢎt ñꢢnh. Nꢓu tách bꢮ con ngưꢑi khꢮi hꢅ thꢌng
chúng ta thꢎy các thành phꢖn cơ bꢀn cꢉa hꢅ thꢌng bao gꢗm ðꢖu vào; Xꢠ lý; ðꢖu ra.(sơ ñꢗ
I.1.3)
1, ðꢘu vào
Các thông tin ñꢖu vào cꢉa hꢅ thꢌng thưꢑng là các nguꢗn sꢌ liꢅu, các thông tin ñiꢆu tra; Các
thông tin này hꢖu hꢓt ñꢆu ꢘ dꢋng thô và chưa ñưꢐc xꢠ lý. Viꢅc ñiꢆu tra thu thꢍp các thông tin
ñꢖu vào phꢀi trung thꢔc, khách quan, phꢀn ánh ñúng thꢔc trꢋng, không bꢮ sót, ...
2b, Xꢏ lý
Xꢠ lý bao gꢗm các quá trình xꢠ lý, chꢓ biꢓn ñꢜ biꢓn các yꢓu tꢌ vào thành các yꢓu tꢌ ra.
Các xꢠ lý ñó là quá trình biꢓn ñꢛi thông tin nhꢬm tꢋo ra các thông tin theo các thꢜ thꢒc ñã quy
ñꢢnh, hay trꢐ giúp các quyꢓt ñꢢnh cho các nhà lãnh ñꢋo...
3, ðꢘu ra
ðꢖu ra là các thông tin cung cꢎp cho các ñꢌi tưꢐng sꢠ dꢏng (có thꢜ là các cá nhân, các nhà
doanh nghiꢅp, các nhà khoa hꢰc cũng như các cơ quan nhà nưꢝc...). Các thông tin ñꢖu ra ñưꢐc
thꢜ hiꢅn ꢘ nhiꢆu hình thꢒc khác nhau theo các ñꢇc trưng cꢉa hꢅ thꢌng.
Phꢀn hꢗi
Phꢀn hꢗi
ðꢖu ra
ðiꢆu khiꢜn
Xꢠ lý
ðꢖu vào
Sơ ñꢗ I.1.3: Các khꢌi cꢉa hꢅ thꢌng
Ngoài ra ngưꢑi ta còn ñưa thêm hai thành phꢖn quan trꢰng liên quan ñꢓn ñiꢆu khiꢜn hꢅ thꢌng
là phꢀn hꢗi và ñiꢆu khiꢜn.
- Phꢀn hꢗi: là dꢚ liꢅu vꢆ sꢔ hoàn thành nhiꢅm vꢏ cꢉa hꢅ thꢌng.
- ðiꢆu khiꢜn: là giám sát các thông tin phꢀn hꢗi ñꢜ xem hꢅ thꢌng có hoꢋt ñꢊng ñúng hưꢝng
nhꢬm ñꢋt tꢝi mꢏc tiêu hay không. Khi ñó chꢒc năng ñiꢆu khiꢜn phꢀi thꢔc hiꢅn các chꢒc năng
ñiꢆu chꢳnh cꢖn thiꢓt ñꢌi vꢝi ñꢖu vào và quá trình xꢠ lý ñꢀm bꢀo các ñꢖu ra thích hꢐp.
Khi xem xét hꢅ thꢌng chúng ta còn phꢀi quan tâm ñꢓn môi trưꢑng mà hꢅ thꢌng tꢗn tꢋi; Hꢅ
thꢌng con cꢉa hꢅ thꢌng; Hꢅ thꢌng mꢘ, hꢅ thꢌng có trao ñꢛi vꢝi môi trưꢑng bên ngoài....
1.2.5. Vòng ñꢐi cꢊa hꢆ thꢌng
Vòng ñꢑi cꢉa hꢅ thꢌng là khoꢀng thꢑi gian tꢟ khi hꢅ thꢌng sinh ra ñꢓn khi hꢅ thꢌng chꢓt.
Vòng ñꢑi cꢉa hꢅ thꢌng ñưꢐc chia thành các giai ñoꢋn sau: Giai ñoꢋn sinh thành; Giai ñoꢋn
phát triꢜn; Giai ñoꢋn trưꢘng thành; Giai ñoꢋn chꢓt.
1, Giai ñoꢚn sinh thành: bꢭt ñꢖu tꢟ lúc có dꢔ ñꢢnh hay ý tưꢘng thiꢓt lꢍp hꢅ thꢌng mꢝi cho ñꢓn
khi có kꢓ hoꢋch xây dꢔng hꢅ thꢌng.
2, Giai ñoꢚn phát triꢒn: giai ñoꢋn hꢅ thꢌng ñưꢐc xây dꢔng tꢟng bưꢝc ñưꢐc tính tꢟ khi triꢜn
khai kꢓ hoꢋch xây dꢔng hꢅ thꢌng ñꢓn khi hꢅ thꢌng ñưꢐc xây dꢔng xong.
3, Giai ñoꢚn trưꢙng thành: là giai ñoꢋn khai thác hꢅ thꢌng. Trong giai ñoꢋn này hꢅ thꢌng vꢟa
xây dꢔng hoꢋt ñꢊng theo các chꢒc năng ñã ñꢢnh.
9
4, Giai ñoꢚn suy thoái: trong quá trình khai thác hꢅ thꢌng, xuꢎt hiꢅn nhꢚng thay ñꢛi (so vꢝi
thꢑi gian trưꢝc) có thꢜ xuꢎt phát tꢟ bên trong hoꢇc bên ngoài hꢅ thꢌng làm cho hꢅ thꢌng
không ñáp ꢒng ñưꢐc ñꢖy ñꢉ yêu cꢖu thꢔc tiꢶn. Lúc này ngưꢑi ta tiꢓn hành cꢀi tiꢓn hꢅ thꢌng
làm cho hꢅ thꢌng thích nghi vꢝi sꢔ thay ñꢛi. Tuy nhiên viꢅc cꢀi tiꢓn bꢢ giꢝi hꢋn bꢘi các yꢓu tꢌ
kinh tꢓ, công nghꢅ. Khi viꢅc cꢀi tiꢓn hꢅ thꢌng không ñꢋt hiꢅu quꢀ mong muꢌn, ngưꢑi ta sꢲ loꢋi
bꢮ hꢅ thꢌng và tiꢓn hành xây dꢔng hꢅ thꢌng mꢝi thay thꢓ.
1.2.6. Ba hꢅ thꢌng cꢉa mꢊt tꢛ chꢒc
Ba mꢒc cꢖn phꢀi quan tâm trong phân tích các dòng ñó là ba phân hꢅ tꢋo thành xí nghiꢅp: hꢅ
thꢌng tác nghiꢅp/sꢀn xuꢎt, hꢅ thꢌng quyꢓt ñꢢnh hoꢇc ñiꢆu khiꢜn và hꢅ thông tin. Ba hꢅ thꢌng
cuꢀ tꢛ chꢒc (sơ ñꢗ I.1.4):
1, Hꢀ tác nghiꢀp, sꢃn xuꢌt
Hꢅ tác nghiꢅp có liên quan vꢝi tꢎt cꢀ các hoꢋt ñꢊng sꢀn xuꢎt, tìm kiꢓm khách hàng mꢝi, v.v...
mꢊt cách tꢛng quát là các hoꢋt ñꢊng nhꢬm thꢔc hiꢅn các công viꢅc có tính cách cꢋnh tranh ñꢜ
ñꢋt ñưꢐc mꢏc tiêu ñã xác ñꢢnh bꢘi hꢅ quyꢓt ñꢢnh.
Nhꢚng phꢖn tꢠ cꢎu thành ꢘ ñây là nhân lꢔc (thꢔc hiꢀn các công viꢀc), phương tiꢅn (máy, thiꢈt
bꢅ, dây chuyꢖn công nghꢀ, v.v...), các thành phꢖn này tác ñꢊng tương hꢛ vꢝi nhau ñꢜ ñáp ꢒng
mꢏc tiêu: ví dꢏ như sꢀn xuꢎt ra mꢊt lưꢐng xe dꢔ ñꢢnh trưꢝc.
Hꢅ thꢌng quyꢓt ñꢢnh
Hꢅ thꢌng thông tin
Hꢅ thꢌng tác nghiꢅp
Sơ ñꢗ I.1.4: Ba hꢅ thꢌng cꢉa mꢊt tꢛ chꢒc
2, Hꢆ thꢌng quyꢁt ñꢒnh
Hꢅ thꢌng quyꢓt ñꢢnh có liên quan ñꢓn các tác vꢏ quꢀn lý, có thꢜ tìm ꢘ ñây các quyꢓt ñꢢnh
chiꢓn lưꢐc, quyꢓt ñꢢnh chiꢓn thuꢍt, dài hoꢇc trung hꢋn (tăng phꢘn thꢅ trưꢜng, thay ñꢝi lưꢍng
xe tiêu thꢁ), ngꢭn hꢋn (mꢁc tiêu: thay ñꢝi cách thꢑc quꢃn lý dꢔ trꢗ, nghiên cꢑu mꢐt "chiꢈn
dꢅch" thăm dò thꢅ hiꢈu khách hàng mhꢇm hưꢛng hꢄ vào sꢃn phꢉm mꢛi cꢋa xí nghiꢀp)
3, Hꢆ thꢌng thông tin
Hꢅ thꢌng thông tin là hꢅ thꢌng có vai trò quan trꢰng trong viꢅc liên hꢅ hai hꢅ thꢌng quyꢓt ñꢢnh
và tác nghiꢅp, bꢀo ñꢀm chúng vꢍn hành làm cho tꢛ chꢒc ñꢋt các mꢏc tiêu ñꢇt ra.
Hꢊ thꢍng thông tin gꢎm:
- Tꢍp hꢐp các thông tin (hꢗu ích/vô ích, có cꢌu trúc hoꢊc không có cꢌu trúc, hình thꢑc hoꢊc
phi hình thꢑc luân chuyꢒn trong xí nghiꢀp).
- Cách thꢒc sꢠ dꢏng chúng (quy tꢞc quꢃn lý).
- Tꢍp hꢐp các phương tiꢅn giúp sꢠ lý thông tin. Thông qua thông tin, tꢎt cꢀ các cán bꢊ công
nhân viên quan hꢅ vꢝi nhau, liên hꢅ giꢚa hꢰ vꢝi các phương tiꢅn cho phép xꢠ lý nhꢚng thông
tin này.
Mꢏc tiêu cꢐa hꢊ thꢍng thông tin:
- Cung cꢎp cho hꢅ quyꢓt ñꢢnh tꢎt cꢀ thông tin cꢖn thiꢓt trong quá trình ra quyꢓt ñꢢnh (các
thông tin xuꢌt phát tꢟ môi trưꢜng hoꢊc tꢟ hꢀ tác nghiꢀp).
10
- Chuyꢜn các thông tin tꢟ hꢅ thꢌng quyꢓt ñꢢnh cho hꢅ thꢌng tác nghiꢅp và môi trưꢑng bên
ngoài. Hoꢋt ñꢊng hꢅ tꢛ chꢒc ñưꢐc ñánh giá tꢌt hay xꢎu tùy thuꢊc vào chꢎt lưꢐng cꢉa viꢅc xꢠ
lý, sꢔ phù hꢐp cꢉa hꢅ thông tin.
1.3. Hꢊ thꢍng thông tin
1.3.1. Khái niꢆm
Hꢅ thꢌng thông tin bao gꢗm các phꢖn tꢠ trong hꢅ thꢌng tꢋo thành. Các phꢖn tꢠ trong hꢅ thꢌng
thông tin hiꢅn ñꢋi bao gꢗm: con ngưꢑi, phương pháp, phương tiꢅn...và bao gꢗm cꢀ các vꢎn ñꢆ
sau:
- Tꢍp hꢐp thông tin, thông tin có thꢜ tꢗn tꢋi ꢘ trên nhiꢆu loꢋi vꢍt mang tin khác nhau và các
dꢋng khác nhau như thông tin dꢋng viꢓt trên giꢎy, thông tin hình ꢀnh trên bꢊ nhꢝ máy tính.
- Tꢍp hꢐp các phương tiꢅn lưu trꢚ và xꢠ lý thông tin.
- Các quy tꢭc sꢠ dꢏng, xꢠ lý thông tin.
- Nguꢗn nhân lꢔc.
Hꢊ thꢍng
Môi trưꢑng
Quan hꢅ
Phꢖn
tꢠ 1
Phꢖn
tꢠ 2
ðꢖu vào
ðꢖu ra
Phꢖn
tꢠ 3
Phꢖn
tꢠ 4
Phꢖn
tꢠ n
Sơ ñꢗ I.1.5: Sơ ñꢗ chung các bꢊ phꢍn cꢎu thành hꢅ thꢌng thông tin
- Mꢵi mꢊt vꢎn ñꢆn là mꢊt phꢖn tꢠ trong hꢅ thꢌng thông tin. Các phꢖn tꢠ này liên kꢓt tác ñꢊng
qua lꢋi và có mꢌi quan hꢅ mꢍt thiꢓt vꢝi nhau. (sơ ñꢗ I.1.5)
- Mꢏc tiêu cꢉa hꢅ thꢌng thông tin là cung cꢎp cho hꢅ thꢌng quyꢓt ñꢢnh tꢎt cꢀ các thông tin cꢖn
thiꢓt cho quá trình ra quyꢓt ñꢢnh và chuyꢜn các thông tin tꢟ hꢅ thꢌng quyꢓt ñꢢnh ñꢓn hꢅ thꢌng
tác nghiꢅp hoꢇc ra môi trưꢑng.
Như vꢍy: Hꢅ thꢌng thông tin là mꢊt tꢍp hꢐp gꢗm nhiꢆu thành phꢖn mà mꢌi liên hꢅ giꢚa các
thành phꢖn này cũng như liên hꢅ giꢚa chúng vꢝi các hꢅ thꢌng khác là liên hꢅ thông tin vꢝi
nhau.
1.3.2. Các bꢅ phꢃn cꢓu thành hꢆ thꢌng thông tin
Hꢅ thꢌng thông tin là hꢅ thꢌng sꢠ dꢏng nguꢗn lꢔc con ngưꢑi và công nghꢅ thông tin ñꢜ tiꢓp
nhꢍn các nguꢗn dꢚ liꢅu như các yꢓu tꢌ ñꢖu vào và xꢠ lý chúng thành các thông tin ñꢖu ra.
1, Nguꢓn lꢔc con ngưꢜi
Trong hꢅ thꢌng thông tin nguꢗn lꢔc con ngưꢑi rꢎt ña dꢋng và phong phú nó bao gꢗm: các
chuyên gia vꢆ hꢅ thꢌng thông tin (phân tích viên hꢅ thꢌng, lꢍp trình viên, nhân viên ñꢒng
máy...); Ngưꢑi dùng cuꢌi (tꢎt cꢀ nhꢚng ngưꢑi sꢠ dꢏng hꢅ thꢌng thông tin, tꢟ các nhà lãnh ñꢋo,
các cꢎp quꢀn lý, các nhân viên thꢟa hành và tác nghiꢅp).
Con ngưꢑi là thành phꢖn quan trꢰng nhꢎt cꢉa mꢊt hꢅ thꢌng thông tin. Bꢘi vì các kꢓt quꢀ xꢠ lý,
ñꢖu ra cꢉa hꢅ thꢌng, là dꢚ liꢅu ñã ñưꢐc biꢓn ñꢛi, sꢭp xꢓp lꢋi, ñưꢐc xây dꢔng vꢝi các cꢎu trúc
11
hꢐp lý nhꢬm làm rõ hơn vꢆ các ñꢌi tưꢐng cꢖn quan tâm. Như vꢍy con ngưꢑi các dꢚ liꢅu thô
thành các thông tin phꢏc vꢏ cho mꢏc ñích cꢉa mình. Các thông tin thu ñưꢐc ñưꢐc sꢠ dꢏng
như thꢓ nào sꢲ quyꢓt ñꢢnh hiꢅu quꢀ cꢉa toàn hꢅ thꢌng. ðiꢆu này không thuꢊc vào trách nhiꢅm
cꢉa phꢖn cꢒng, phꢖn mꢆm và dꢚ liꢅu, mà là trách nhiꢅm cꢉa con ngưꢑi trong hꢅ thꢌng. Con
ngưꢑi có vai trò quyꢓt ñꢢnh không chꢳ trong viꢅc sꢠ dꢏng các thông tin thu ñưꢐc, mà còn trong
toàn bꢊ các khâu hình thành nên hꢅ thꢌng và vꢍn hành nó.
ðương nhiên chính con ngưꢑi xây dꢔng nên hꢅ thꢌng thông tin, ñꢇc biꢅt là các phꢖn mꢆm, dꢚ
liꢅu và các thꢉ tꢏc. Các thꢉ tꢏc do con ngưꢑi ñꢇt ra do ñó nó có vai trò quyꢓt ñꢢnh ñꢜ triꢜn
khai thành công và khai thác mꢊt cách có hiꢅu quꢀ hꢅ thꢌng thông tin, và cũng có thꢜ trꢘ
thành trꢘ ngꢋi ñáng kꢜ cho hꢅ thꢌng, nhiꢆu khi khá lꢝn và tꢌn tiꢆn.
2, Công nghꢀ thông tin
Công nghꢅ thông tin bao gꢗm phꢖn cꢒng và phꢖn mꢆm dùng ñꢜ xây dꢔng và khai thác hꢅ
thꢌng thông tin. Bên cꢋnh ñó công nghꢅ thông tin nên hiꢜu nó như mꢊt hꢅ thꢌng công nghꢅ
phꢏc vꢏ cho viꢅc thu thꢍp, lưu trꢚ, xꢠ lý và cung cꢎp thông tin.
Xꢠ lý thông tin bao gꢗm các công tác liên quan ñꢓn các hoꢋt ñꢊng thu nhꢍn, xꢠ lý, lưu trꢚ,
tìm kiꢓm và hiꢜn thꢢ thông tin.
- Phꢖn cꢒng: Các hꢅ thꢌng máy tính bao gꢗm các thiꢓt bꢢ ñꢖu vào, thiꢓt bꢢ xꢠ lý, thiꢓt bꢢ lưu
trꢚ, thiꢓt bꢢ ñꢖu ra, cùng các cơ sꢘ hꢋ tꢖng kꢙ thuꢍt cꢖn thiꢓt khác, tꢋo nên phꢖn cꢒng cꢉa hꢅ
thꢌng thông tin. (máy móc: máy tính, màn hình, các ꢛ ñĩa, máy in, máy quét...; Môi trưꢑng
lưu trꢚ: ñĩa mꢆm, ñĩa cꢒng, ñĩa CD, ñĩa DVD, giꢎy...)
- Phꢖn mꢆm: ñó là phꢖn mà trꢐ giúp cho hꢅ thꢌng máy tính hay các hoꢋt ñꢊng cꢉa con ngưꢑi
trong hꢅ thꢌng thông tin và nó bao gꢗm phꢖn mꢆm hꢅ thꢌng, phꢖn mꢆm ꢒng dꢏng và các phꢖn
mꢆm chuyꢜn dꢢch mã..
Phꢖn mꢆm hꢅ thꢌng là phꢖn mꢆm giúp ñꢺ hꢅ thꢌng máy tính hoꢋt ñꢊng. Nhiꢅm vꢏ chính cꢉa
phꢖn mꢆm hꢅ thꢌng là tích hꢐp, ñiꢆu khiꢜn và quꢀn lý các phꢖn cꢒng riêng biꢅt cꢉa hꢅ thꢌng
máy tính. Phꢖn mꢆm hꢅ thꢌng khác vꢝi phꢖn mꢆm ꢒng dꢏng là nó không trꢔc tiꢓp giúp ñꢺ
ngưꢑi dùng.
Phꢖn mꢆm ꢒng dꢏng là mꢊt loꢋi phꢖn mꢆm có khꢀ năng làm cho máy tính thꢔc hiꢅn trꢔc tiꢓp
mꢊt công viꢅc nào ñó ngưꢑi dùng muꢌn thꢔc hiꢅn. ðiꢆu này khác vꢝi phꢖn mꢆm hꢅ thꢌng tích
hꢐp các chꢒc năng cꢉa máy tính, nhưng có thꢜ không trꢔc tiꢓp thꢔc hiꢅn mꢊt tác vꢏ nào có ích
cho ngưꢑi dùng.
Các phꢖn mꢆm chuyꢜn dꢢch mã bao gꢗm trình biên dꢢch và trình thông dꢢch, các loꢋi chương
trình này sꢲ ñꢰc các câu lꢅnh tꢟ các mã nguꢗn ñưꢐc viꢓt bꢘi các lꢍp trình viên bꢬng mꢊt ngôn
ngꢚ lꢍp trình và dꢢch nó sang dꢋng ngôn ngꢚ máy mà máy tính có thꢜ hiꢜu ñưꢐc, hay dꢢch nó
sang mꢊt dꢋng khác như là tꢍp tin ñꢌi tưꢐng và các tꢍp tin thư viꢅn mà các phꢖn mꢆm khác
(như hꢅ ñiꢆu hành chꢸng hꢋn) có thꢜ hiꢜu ñꢜ vꢍn hành máy tính thꢔc thi các lꢅnh.
3, Cơ sꢙ dꢗ liꢀu
Trong mꢊt hꢅ thꢌng thông tin thì cơ sꢘ dꢚ liꢅu là không thꢜ thiꢓu. Mꢵi mꢊt hꢅ thꢌng thông tin
có mꢊt cơ sꢘ dꢚ liꢅu phù hꢐp vꢝi các nhiꢅm vꢏ cꢉa mình cũng như có các phương tiꢅn xꢠ lý
phù hꢐp.
3, Tài nguyên mꢚng
- Môi trưꢑng truyꢆn thông
- Các dꢢch vꢏ mꢋng
1.3.3. Nhiꢆm vꢄ, vai trò và chꢓt lưꢔng cꢊa hꢆ thꢌng thông tin
1, Nhiꢀm vꢁ cꢋa hꢀ thꢎng thông tin
- Nhiꢅm vꢏ ñꢌi ngoꢋi: Hꢅ thꢌng thông tin thu nhꢍn thông tin tꢟ môi trưꢑng bên ngoài, và ñưa
thông tin tꢟ trong hꢅ thꢌng ra ngoài.
12
- Nhiꢅm vꢏ ñꢌi nꢊi: Hꢅ thꢌng thông tin là cꢖu nꢌi, mꢌi liên lꢋc giꢚa các bꢊ phꢍn cꢉa hꢅ thꢌng.
Nó cung cꢎp cho hꢅ tác nghiꢅp, hꢅ ra quyꢓt ñꢢnh các thông tin phꢀn ánh tình trꢋng nꢊi bꢊ cꢉa
cơ quan, tꢛ chꢒc trong hꢅ thꢌng và tình trꢋng hoꢋt ñꢊng cꢉa hꢅ thꢌng.
2, Vai trò cꢊa hꢆ thꢌng thông tin
Vai trò cꢉa hꢅ thông tin là thu nhꢍn thông tin, xꢠ lý và cung cꢎp cho ngưꢑi sꢠ dꢏng khi có nhu
cꢖu.
Ta có thꢜ sơ ñꢗ hoá toàn bꢊ quá trình diꢶn ra trong hꢅ thông tin quꢀn lý như sơ ñꢗ I.1.6.
a, Thu thꢑp thông tin
Hꢅ thông tin phꢀi thu nhꢍn các thông tin có nguꢗn gꢌc khác nhau và dưꢝi nhiꢆu dꢋng khác
nhau. Tꢛ chꢒc chꢳ có thꢜ giꢚ lꢋi nhꢚng thông tin hꢚu ích, vì vꢍy cꢖn phꢀi lꢰc thông tin:
- Phân tích các thông tin ñꢜ tránh sꢔ quá tꢀi, ñôi khi có hꢋi.
- Thu thꢍp thông tin có ích: Nhꢚng thông tin có ích cho hꢅ thꢌng ñưꢐc cꢎu trúc hoá ñꢜ có thꢜ
khai thác trên các phương tiꢅn tin hꢰc. Thu thꢍp thông tin thưꢑng sꢠ dꢏng giꢎy hoꢇc vꢍt ký tin
tꢟ.
Thông thưꢑng, viꢅc thu thꢍp thông tin ñưꢐc tiꢓn hành mꢊt cách hꢅ thꢌng và tương ꢒng vꢝi các
thꢉ tꢏc ñưꢐc xác ñꢢnh trưꢝc, Ví dꢏ: nhꢍp vꢍt tư vào kho, thanh toán cho nhà cung ꢒng. Mꢵi sꢔ
kiꢅn dꢱn ñꢓn viꢅc thu thꢍp theo mꢊt mꢱu ñꢢnh sꢹn trưꢝc, ví dꢏ: cách tꢛ chꢒc trên màn hình
máy tính, v.v…
Thu thꢍp thông tin là tác vꢏ rꢎt quan trꢰng và tꢓ nhꢢ, yêu cꢖu không ñưꢐc sai sót.
b, Xꢒ lý thông tin
Công viꢅc lꢔa chꢰn thông tin thu thꢍp ñưꢐc coi là bưꢝc xꢠ lý ñꢖu tiên, tiꢓp theo sꢲ tác ñꢊng
lên thông tin, xꢠ lý thông tin là:
- Tiꢓn hành tính toán trên các nhóm chꢳ tiêu.
- Thꢔc hiꢅn tính toán, tꢋo các thông tin kꢓt quꢀ.
- Thay ñꢛi hoꢇc loꢋi bꢮdꢚ liꢅu.
- Sꢭp xꢓp dꢚ liꢅu.
- Lưu tꢋm thꢑi hoꢇc lưu trꢚ.
Xꢠ lý có thꢜ thꢔc hiꢅn thꢉ công, cơ giꢝi hoꢇc tꢔ ñꢊng.
c, Phân phꢍi thông tin
Cung cꢎp thông tin là mꢏc tiêu cꢉa hꢅ thꢌng. Nó ñꢇt ra vꢎn ñꢆ quyꢆn lꢔc: ai quyꢓt ñꢢnh viꢅc
phân phꢌi? cho ai? vì sao?
Phân phꢌi thông tin có thꢜ có mꢏc tiêu ban bꢌ lꢅnh, báo cáo vꢆ sꢀn xuꢎt, trưꢑng hꢐp này gꢰi
là phân phꢌi dꢰc. Mꢏc tiêu phân phꢌi nhꢬm phꢌi hꢐp mꢊt sꢌ hoꢋt ñꢊng giꢚa các bꢊ phꢍn chꢒc
năng gꢰi là phân phꢌi ngang.
13
Thông tin nꢓi
- Thông tin viꢓt
Thông tin ngoꢋi
- Thông tin viꢓt
- Thông tin nói
- Thông tin nói
- Thông tin hình ꢀnh
- Thông tin dꢋng khác
- Thông tin hình ꢀnh
- Thông tin dꢋng khác
Thu nhꢍn
Xꢠ lý các dꢚ liꢅu thô (lꢰc cꢎu trúc hoá)
Thông tin cꢎu trúc
Xꢠ lý (Áp dꢏng các quy tꢭc quꢀn lý)
Thông tin kꢓt quꢀ
Ngưꢑi sꢠ
dꢏng
Ngưꢑi sꢠ
dꢏng
Phân phát thông tin
Sơ ñꢗ I.1.6. Các quá trình trong hꢅ thꢌng thông tin
ðꢜ tꢌi ưu phân phꢌi thông tin, cꢖn ñáp ꢒng ba tiêu chuꢈn:
- Tiêu chuꢈn vꢆ dꢋng: Cꢖn tính ñꢓn tꢌc ñꢊ truyꢆn thông tin, sꢌ lưꢐng nơi nhꢍn, v.v… cꢖn phꢀi
cho dꢋng thích hꢐp vꢝi phương tiꢅn truyꢆn:
+ Giꢎy, thư tín cho loꢋi thông tin cho các ñꢢa chꢳ là các ñꢋi lý.
+ Giꢎy, telex hoꢇc telecopie ñꢜ xác ñꢢnh mꢊt ñơn ñꢇt hàng qua ñiꢅn thoꢋi.
+ Vꢍt thꢜ ký tin tꢟ dành cho thông tin dꢋng mꢅnh lꢅnh, nhꢍp liꢅu.
+ Âm thanh sꢠ dꢏng cho thông tin dꢋng mꢅnh lꢅnh.
- Tiêu chuꢈn vꢆ thꢑi gian: Bꢀo ñꢀm tính thích ñáng cꢉa các quyꢓt ñꢢnh.
- Tiêu chuꢈn vꢆ tính bꢀo mꢍt: Thông tin ñã xꢠ lý cꢖn ñꢓn thꢸng ngưꢑi sꢠ dꢏng, viꢅc phân phꢌi
thông tin rꢊng hay hꢷp tùy thuꢊc vào mꢒc ñꢊ quan trꢰng cꢉa nó.
3, Chꢓt lưꢔng cꢊa hꢆ thꢌng thông tin
Chꢎt lưꢐng cꢉa hꢅ thông tin phꢏ thuꢊc vào ba tính chꢎt: nhanh chóng, uyꢜn chuyꢜn và thích
ñáng.
a, Tính nhanh chóng: hꢅ xꢠ lý thông tin quá khꢒ, hiꢅn tꢋi cꢖn phꢀi bꢀo ñꢀm cho mꢵi phꢖn tꢠ
cꢉa tꢛ chꢒc có thông tin hꢚu ích nhanh nhꢎt.
b, Tính uyꢜn chuyꢜn hoꢇc toàn vꢷn cꢉa thông tin: Hꢅ thông tin phꢀi có khꢀ năng xꢠ lý và phát
hiꢅn các dꢢ thưꢑng nhꢬm bꢀo ñꢀm truyꢆn tꢀi các thông tin hꢐp thꢒc.
c, Tính thích ñáng: hꢅ thông tin phꢀi có khꢀ năng thu nhꢍn tꢎt cꢀ các thông tin chuyꢜn ñꢓn cho
nó nhưng chꢳ dùng nhꢚng thông tin mà nó cꢖn.
1.3.4. Phân loꢋi hꢆ thꢌng thông tin
Có nhiꢆu cách ñꢜ phân loꢋi hꢅ thꢌng thông tin, tuỳ thuꢊc theo tiêu chuꢈn ñánh gía. Có thꢜ
nhꢍn thꢒc hꢅ thông tin dưꢝi nhiꢆu góc ñꢊ khác nhau tùy theo cách xꢠ lý thông tin cꢉa nó, tùy
theo khu trú các sꢌ liꢅu hoꢇc ñꢊ chính xác cꢉa các thông tin.
1, Theo mꢒc ñꢊ tꢔ ñꢊng hoá
14
Thông tin có thꢜ ñưꢐc xꢠ lý:
- Thꢉ công.
- Trꢐ giúp bꢘi thiꢓt bꢢ ñiꢅn cơ.
- Tꢔ ñꢊng (Lưu ý: sꢠ hoàn toàn không hꢍp lý nꢈu ñꢊt ra vꢌn ñꢖ là tꢔ ñꢐng hóa toàn bꢐ). Lꢔa
chꢰn tꢔ ñꢊng hóa phꢏ thuꢊc các yꢓu tꢌ:
+ Cơ quan, xí nghiꢅp.
+ Khꢌi lưꢐng thông tin cꢖn xꢠ lý.
+ Tꢌc ñꢊ mong muꢌn nhꢍn ñưꢐc kꢓt quꢀ, khái niꢅm thꢑi gian trꢀ lꢑi, chi phí tꢔ ñꢊng hóa xꢠ
lý.
+ Mꢒc lꢐi vꢆ thꢑi gian hoꢇc tài chính.
2, Theo mꢒc ñꢊ tích hꢐp các phương tiꢅn xꢠ lý
Khái niꢅm tích hꢐp dꢔa vào hai mꢇt: khu trú các xꢠ lý, kiꢓn trúc các phương tiꢅn xꢠ lý thông
tin.
a, Hꢊ thꢍng thông tin ñꢓc lꢑp
Vꢝi cách tiꢓp cꢍn này, các hꢅ thꢌng xꢠ lý khác nhau tꢋo thành các hꢅ thꢌng thông tin ñꢊc lꢍp.
Các hꢅ thꢌng thông tin ñꢊc lꢍp thưꢑng dꢱn ñꢓn:
- Thu thꢍp thông tin dư thꢟa, vô ích.
- Trùng lꢇp các xꢠ lý.
b, Hꢊ thꢍng thông tin tích hꢔp
Vꢝi cách nhìn này, hꢅ thông tin ñưꢐc xem là mꢊt phꢖn tꢠ duy nhꢎt. Tꢎt cꢀ thông tin chꢳ thu
thꢍp mꢊt lꢖn vào hꢅ thꢌng và ñưꢐc sꢠ dꢏng trong nhiꢆu xꢠ lý sau này. Ví dꢏ: các thông tin
ñꢇc trưng cꢉa khách hàng chꢳ ñưꢐc thu thꢍp mꢊt lꢖn và dưꢐc sꢠ dꢏng bꢘi nhiꢆu ngưꢑi sꢠ dꢏng
trong các áp dꢏng riêng biꢅt.
Hꢅ thꢌng tích hꢐp ñòi hꢮi mꢊt cơ sꢘ dꢚ liꢅu duy nhꢎt vꢝi các phương tiꢅn kꢙ thuꢍt thích hꢐp
ñꢜ sꢠ dꢏng nó (mꢚng cꢁc bꢐ, truyꢖn thông tꢟ xa, v.v…). Như vꢍy, sꢔ lꢔa chꢰn tích hꢐp có ꢀnh
hưꢘng ñꢓn các phương tiꢅn xꢠ lý thông tin.
c, Các kiꢕn trúc khác nhau cꢐa các phương tiꢊn xꢒ lý
Kiꢓn trúc cꢉa phương tiꢅn xꢠ lý thông tin tương ꢒng vꢝi các cꢎu trúc cꢉa hꢅ thꢌng kinh tꢓ xã
hꢊi, phân làm ba loꢋi lꢝn:
- Kiꢓn trúc tꢍp trung: Thông tin ñưꢐc xꢠ lý tꢋi mꢊt ñiꢜm duy nhꢎt. Vì vꢍy, toàn bꢊ thông tin
cꢖn phꢀi dꢱn ñꢓn ñiꢜm này ñꢜ xꢠ lý, sau ñó ñưꢐc phân phát cho các nơi khác. ðiꢆu này cho
phép công viꢅc ñưꢐc tiꢓn hành trên mꢊt CSDL duy nhꢎt, tránh thu thꢍp hiꢆu nơi, nhiꢆu lꢖn.
Tuy nhiên, kiꢓn trúc này làm cho thông tin quá tꢀi trong hꢅ thꢌng. Kiꢓn trúc này không phù
hꢐp vꢝi khuynh hưꢝng phát triꢜn cꢉa phꢖn mꢆm và phꢖn cꢒng, do ñó không phꢛ biꢓn. Hai
loꢋi dưꢝi ñây thưꢑng gꢇp hơn.
- Kiꢓn trúc phân tán (phi tꢡp trung): Các phương tiꢅn xꢠ lý xuꢎt hiꢅn ꢘ các mꢒc khác nhau
cꢉa hꢅ thꢌng. Mꢵi vꢢ trí làm viꢅc vꢝi các dꢚ liꢅu riêng cꢉa mình, ñꢊc lꢍp tương ñꢌi. Các vꢢ trí
này ñưꢐc liên kꢓt bꢘi mꢋng cꢏc bꢊ ñꢜ có thꢜ tꢍp trung mꢊt sꢌ thông tin nào ñó hoꢇc cho phép
truy cꢍp các thông tin cꢖn thiꢓt cho mꢊt xꢠ lý ñꢢa phương. Kiꢓn trúc này càng phꢛ biꢓn tꢋi các
xí nghiꢅp. Tuy nhiên, do tính xꢠ lý ñꢗng dꢋng, nhân gꢎp bꢊi dꢚ liꢅu nên cꢖn nghiên cꢒu ñꢜ
chꢳ áp dꢏng tong mꢊt kꢓ hoꢋch tin hꢰc.
- Kiꢓn trúc phân phꢌi: Kiꢓn trúc này kꢓt hꢐp bꢘi hai kiꢜu trên. Xꢠ lý tꢋi ñiꢜm trung tâm, trong
khi ñó viꢅc thu thꢍp và phân phꢌi có thꢜ thꢔc hiꢅn phân tán.
Mꢵi vꢢ trí làm viꢅc (thiꢈt bꢅ dꢘu cuꢎi) kꢓt nꢌi vꢝi mꢊt máy tính trung ương, làm viꢅc vꢝi các
vꢢ trí khác.
3, Theo mꢒc ra quyꢓt ñꢢnh mà hꢅ thꢌng thông tin quꢀn lý cho phép
Có nhiꢆu mꢒc ra quyꢓt ñꢢnh: Chiꢓn lưꢐc, chiꢓn thuꢍt và tác nghiꢅp. Theo thꢒ tꢔ trên, tꢖm
quan trꢰng sꢲ giꢀm dꢖn hꢅ thꢌng thông tin cꢖn phꢀi cung cꢎp thông tin thích hꢐp vꢝi tꢟng
15
mꢒc. Viꢅc phân loꢋi các quyꢓt ñꢢnh theo mꢒc ñưꢐc thꢜ hiꢅn như sau: Mꢒc chiꢓn lưꢐc; Mꢒc
chiꢓn thuꢍt; Mꢒc tác nghiꢅp (sơ ñꢗ I.1.7).
a, Mꢖc chiꢕn lưꢔc
Nhꢚng quyꢓt ñꢢnh này ñưa tꢛ chꢒc vào thꢔc hiꢅn các mꢏc tiêu ngꢭn, trung và dài hꢋn. Chúng
cꢖn có nguꢗn thông tin lꢝn tꢟ bên ngoài. Mꢊt sꢌ thông tin cho viꢅc ra quyꢓt ñꢢnh có thꢜ nhꢍn
ñưꢐc tꢟ các xꢠ lý tꢔ ñꢊng (ñưꢜng phát triꢒn doanh sꢎ, phân tích mꢢu các mꢢu ñiꢖu tra, v.v.)
song viꢅc thꢔc hiꢅn các công viꢅc này thưꢑng ñꢊc xꢠ lý thꢉ công.
Ví dꢏ: Viꢅc tung ra thꢢ trưꢑng sꢀn phꢈm mꢝi, cꢖn hꢅ thông tin quꢀn lý cung cꢎp các sꢌ liꢅu
nghiên cꢒu thꢢ trưꢑng, chi phí, các văn phòng nghiên cꢒu.v.v. ðꢆ bꢋt cán bꢊ cao cꢎp, cꢖn hꢅ
thꢌng thông tin quꢀn lý cung cꢎp các ñꢇc trưng cꢉa vꢢ trí làm viꢅc mà cán bꢊ ꢎy ñꢀm trách.
b, Mꢖc chiꢕn thuꢑt
Là nhꢚng quyꢓt ñꢢnh xꢀy ra hꢬng ngày. Chiꢓn thuꢍt thưꢑng tương ꢒng vꢝi viꢅc làm thích nghi
hꢅ thꢌng vꢝi môi trưꢑng hoꢇc vꢝi viꢅc nghiên cꢒu hoàn thiꢅn vꢍn hành cꢉa hꢅ thꢌng hiꢅn hꢚu.
Ví dꢏ: Lꢔa chꢰn biꢜu giá mꢝi, hꢅ thông tin quꢀn lý cꢖn cung cꢎp các yꢓu tꢌ kꢓ toán phân tích
cꢉa mꢵi sꢀn phꢈm, các báo cáo ñiꢆu tra thꢔc hiꢅn ꢘ khách hàng v.v…
ðꢜ tuyꢜn dꢏng nhân sꢔ tꢋm thꢑi, hꢅ thông tin quꢀn lý cꢖn cung cꢎp nhꢚng thông tin có liên
quan ñꢓn tình hình tăng giꢀm ñơn hàng, v.v…
c, Mꢖc tác nghiꢊp
Là nhꢚng quyꢓt ñꢢnh hình thành hoꢋt ñꢊng thưꢑng nhꢍt cꢉa hꢅ thꢌng, xuꢎt phát tꢟ nhꢚng cá
nhân thꢟa hành và thưꢑng sꢠ dꢏng phꢖn lꢝn xꢠ lý tꢔ ñꢊng.
Ví dꢏ: Soꢋn thꢀo thư cho khách hàng, lꢍp phiꢓu giao hàng, soꢋn thꢀo hoá ñơn,… các tác vꢏ
này ñꢆu có thꢜ ñưꢐc thꢔc hiꢅn tꢔ ñꢊng.
Mꢒc ñꢊ
quan
trꢰng
cꢉa
quyꢓt
ñꢢnh
Quyꢓt ñꢢnh chiꢓn lưꢐc hoꢇc kꢓ hoꢋch
Quyꢓt ñꢢnh chiꢓn thuꢍt hoꢇc ñiꢆu hành
Quyꢓt ñꢢnh tác nghiꢅp hoꢇc ñiꢆu chꢳnh
Sơ ñꢎ I.1.7: Mꢖc ñꢓ quan trꢗng cꢐa các mꢖc quyꢕt ñꢘnh trong hꢊ thꢍng thông tin
1.3.5. Mꢅt sꢌ hꢆ thꢌng thông tin thưꢐng gꢈp
1, Hꢀ thꢎng thông tin kinh doanh/ dꢅch vꢁ
Hꢅ thꢌng thông tin kinh doanh, là hꢅ thꢌng dưꢝi sꢔ ñiꢆu khiꢜn cꢉa con ngưꢑi nhꢬm mang lꢋi
lꢐi nhuꢍn tꢒc là tꢋo ra giá trꢢ thꢇng dư. Chꢸng hꢋn như sꢀn xuꢎt, phân phꢌi hay lưu thông sꢀn
phꢈm.
Hꢅ thꢌng thông tin dꢢch vꢏ, là hꢅ thꢌng dưꢝi tác ñꢊng trꢔc tiꢓp cꢉa con ngưꢑi nhꢬm mang lꢋi
lꢐi ích, tꢒc là cung cꢎp giá trꢢ sꢠ dꢏng. Ví dꢏ các hoꢋt ñꢊng giáo dꢏc, y tꢓ, tꢟ thiꢅn...
16
Tải về để xem bản đầy đủ
166 trang
12/01/2024
17880
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài giảng Hệ thống thông tin đất", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_giang_he_thong_thong_tin_dat.pdf
